Thông Luận

Cơ quan ngôn luận của Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên

Cuối tháng này, nếu chín nhà lãnh đạo của khối ASEAN loại Chủ tịch-Thống tướng Min Aung Hlaing của Miến Điện ra khỏi Hội nghị cấp cao của khối, thì đó sẽ là bước tiến lớn đối với ASEAN. Phải chăng tổ chức này sắp bước vào kỷ nguyên AUKUS với quyết tâm xóa bỏ xú danh cũ "Câu lạc bộ của các nhà độc tài" ?

Ch tch-Thng tướng Miến Đin Min Aung Hlaing, k cm đu nhóm đo chính quân s có th b loi khi Hi ngh Thượng đnh Hip hi các quc gia Đông Nam Á (ASEAN) vào cui tháng 10 này, nếu Myanmar vn t chi hp tác vi Đc phái viên ca khi. Tân Ngoi trưởng ca Malaysia hôm 4/10 đã tweet công khai như thế. Các nước Đông Nam Á đã tho lun v vic không mi người đng đu quân đi Myanmar tham d Hi ngh thượng đnh vào cui tháng 10 này, do không đt được tiến b nào trong l trình đã thng nht đ khôi phc hòa bình quc gia b xung đt này. Erywan Yusof, Đc phái viên ca khi ti Myanmar, cho biết trong mt cuc hp báo tun trước, vic chính quyn Myanmar không thc thi "thỏa thun 5 đim" mà h đã đng ý vi ASEAN hi tháng 4 được coi "tương đương vi vic nut li ha[1].

asean1

Thống tướng Min Aung Hlaing, Tổng tư lệnh quân đội Myanmar dự một hội nghị về an ninh quốc tế ở Nga hôm 23/6/2021 - AFP

Sau cuc hp trc tuyến ca 10 Ngoi trưởng ASEAN vào ngày 4/10, Ngoi trưởng Saifuddin Abdullahcho cho biết trong mt bài đăng trên Twitter rng, Malaysia đã bày t s tht vng do s thiếu hp tác ca quân đi Myanmar vi Đc phái viên Erywan. Trên Twitter, Ngoi trưởng Saifuddin viết rng "tr khi có tiến b, s rt khó đ có Ch tch SAC ti Hi ngh cp cao ASEAN". B trưởng Ngoi giao Indonesia Retno Marsudi cũng đt vn đ v vic Myanmar tham gia Hi ngh cp cao ASEAN sp ti trong mt cuc hp báo cui tun qua. "Mt s nước thành viên có quan đim cho rng, ASEAN không nên có hành đng nào liên quan đến tình hình Myanmar", bà Retno nói. "Nhưng theo quan đim ca Indonesia, đã đến lúc các Ngoi trưởng ASEAN phi báo cáo tình hình này vi chín nhà lãnh đo ASEAN và s nhn ch th v cách ASEAN nên can d vi Myanmar như thế nào, liên quan đến các Hi ngh Cp cao ASEAN ln th 38 và 39" [2].

Phát biu t các ngoi trưởng Malaysia và Indonesia, đi din cho hai chính ph dn đu các n lc ca khi đ gii quyết cuc khng hong Myanmar, được đưa ra sau khi có tin tc tun trước rng, chính quyn Myanmar không cho phép Đc s Erywan tiếp cn nhà lãnh đo dân s đang b giam gi, bà Aung San Suu Kyi. Ngay khi va được b nhim, Đc s Erywan ha rng ông s thu xếp mt cuc gp vi bà Aung San Suu Kyi như mt phn ca mc tiêu theo đui đi thoi "gia tt c các bên" và rng mt yêu cu đã được đ trình lên chính ph Myanmar đ thc thi điu này. Nhưng mt phát ngôn viên ca quân đi Myanmar nói vi hãng tin AFP vào ngày 30/9/2021 rng, s "rt khó đ cho phép đi din ca ASEAN có các cuc gp vi nhng người đang b xét x". Nhà lãnh đo 76 tui hin đang b bu c ti vi mt lot ti danh k l, t s dng thuc mê cho đến nhp khu trái phép máy b đàm, dường như tt c được thiết kế đ vĩnh vin gt bà ra khi cuc sng chính tr.

asean2

Người biu tình phn đi chính ph quân s Miến Đin đt c ca ASEAN ti Mandalay hôm 5/6/2021. Reuters

Vic quân đi t chi cho phép Đc phái viên Erywan tiếp cn "tt c các bên" không có gì đáng ngc nhiên, do chính quyn quân s không mun hp tác đ thc thi "Tha thun 5 đim" đã được thng nht vi ASEAN hi tháng 4 va qua ti Thượng đnh Jakarta. Các thỏa thun y bao gm c Đc phái viên, đưa ra li kêu gi đi thoi toàn din và cung cp vin tr nhân đo. "Hết ln này đến ln khác k t sau cuc đo chính, chính quyn đã li dng các giao thip vi ASEAN đ đt được tính hp pháp, đng thi gia tăng các đòn tr đũa tàn bo đi vi người dân Myanmar", Charles Santiago t nhóm vn đng "Ngh sĩ ASEAN vì Nhân quyn" cho biết như thế trong mt tuyên b gi qua email. " đây chúng tôi có nhiu ví d khác v vic quân đi không bao gi thc hin đúng nhng li ha ca mình".

K t cuc đo chính, các nhà lãnh đo ASEAN đã nhn ra mi đe da mà cuc khng hong Myanmar có th gây ra đi vi tính hp pháp ca khi và nó s chiếm v trí "trung tâm" trong các hot đng ngoi giao ca Châu Á. Vào tháng 3, B trưởng Ngoi giao Singapore Vivian Balakrishnan cho biết trong mt tuyên b rng, vic không thc hin hành đng có ý nghĩa trong trường hp Myanmar "s nhn mnh rõ ràng s thiếu đoàn kết ca chúng ta, và làm suy yếu uy tín và s liên quan ca chúng ta vi tư cách là mt t chc". Nhưng cách tiếp cn ng thun" ca khi đã nhn mnh nhn thc quc tế v ASEAN như mt din đàn ca s đng lõa và không hành đng, đã th hin qua cnh tượng k l là c ASEAN b đt trên đường ph Myanmar [3].

Trong bi cnh đó, các thông báo ca các b trưởng Indonesia và Malaysia đánh du s cng rắn đáng hoan nghênh trong lp trường ca ASEAN đi vi chính quyn quân s ca nước này và là du hiu cho thy khi đang bt đu mt kiên nhn trước s không tuân phc ca Thượng tướng Min Aung Hlaing. Hiến chương ca ASEAN không có quyn rõ ràng v vic trc xut hoc đình ch tư cách thành viên ca mt quc gia. Nhưng theo Aaron Connelly t Vin Nghiên cu Chiến lược quc tế ca Singapore, Mc 20 ca Hiến chương có mt điu khon được suy rng ra rng, "trong trường hp vi phm nghiêm trng ca Hiến chương hoc vic không tuân th, vn đ s được chuyn đến Hi ngh cp cao ASEAN đ quyết đnh". Điu này dường như s cung cp cho chín thành viên khác ca ASEAN mt khung kh, đ h có th cùng nhau đt được s đng thu n cn thiết, nhm to ra mt điu khon tham chiếu mi cho s tham gia ca khi vi nhng thành viên có vn đ như trường hp Myanmar.

Trung Quc cho đến nay chưa lên án cuc tiếm quyn. Mt s người biu tình Myanmar cáo buc rng Bc Kinh chng lưng cho chính quyn Myanmar. Trung Quc lâu nay là nhà cung cp vũ khí chính cho Myanmar và có các khon đu tư ln vào nước này. Đi s Trung Quc ti Myanmar, Chen Hai, cho biết Bc Kinh mong mun nhng người biu tình và quân đi Myanmar có th gii quyết nhng khác bit ca h thông qua đi thoi, theo ni dung ca mt cuc phng vn được đăng trên trang Facebook ca đi s quán Trung Quc hôm 16/2. Ông nói : "Nhng din biến hin ti Myanmar hoàn toàn không phi là nhng gì Trung Quc mun thy". Ông Chen cũng ph nhn chuyn Trung Quc đang giúp Myanmar kim soát vic truy cp internet và chuyn binh lính Trung Quc đang xut hin trên đường ph Myanmar [4].

https://youtu.be/tznvVqdTCys

Theo các quan chc cp cao ca B Ngoi giao M, chính quyn Tng thng Biden tuyên b hành đng quân đi tiếp qun Myanmar là mt "cuc đo chính", dn đến Mỹ s ngng vin tr nước ngoài cho chính ph nước này, tng cng khong 109 triu USD. "Sau khi xem xét kĩ lưỡng các s kin và hoàn cnh, chúng tôi nhn đnh rng bà Aung San Suu Kyi, lãnh đo đng cm quyn ca Myanmar và ông Win Myint, người đng đu chính ph được bu hp l, b phế trut trong mt cuc đo chính quân s. Chúng tôi tiếp tc kêu gi gii lãnh đo quân đi Myanmar tr t do cho h ngay lp tc và vô điu kin" - B Ngoi giao Mỹ tuyên b [5].

Myanmar đang trong tình trng vô cùng căng thng, khi tình trng vô pháp lut đang làm tăng kh năng xy ra mt cuc ni chiến kéo dài, thm chí có th là cách mng, sau cuc đo chính quân s đu tháng 2, theo EastAsiaForum. Người dân Myanmar, trong các cuc biu tình đm máu, đã kêu gi quc tế vào cuc bo v h. Mt s cường quc như Anh, Mỹ đã đáp li, bng các phn ng quyết lit như áp đt lnh trng pht lên các quan chc quân đi Myanmar. Nhưng mt s nước khác, trong đó có Vit Nam, li có phn ng yếu t và thái đ dè dt. Trong mt văn bn gi đi ngày 2/3/2021, các nước ASEAN 'kêu gi tt c các bên kim chế, không kích đng thêm bo lc và đ cho các bên kim chế cũng như linh hot ti đa'. Ngay sau đó, chính ph Vit Nam cùng Trung Quc, Nga, n Đ được báo chí quc tế nêu tên và b các t chc nhân quyn ch trích là bn quc gia ngăn Liên Hip Quc (LHQ) có tuyên b cng rn v Myanmar sau cuộc đo chính hi tháng Hai. V căn bn, bn nước này phn đi vic đưa vào ngh quyết cm t 'cuc đo chính quân s', và ngăn cn LHQ đưa ra tuyên b v bt k kh năng hp tác nào đ tăng cường các bin pháp trng pht kinh tế lên Myanmar [6].

Hôm 7/9/2021, Duwa Lashi La, "quyn Tng thng" ca "Chính ph Đoàn kết Quc gia" (NUG) đã ra li hiu triu tiến hành "cuc chiến tranh phòng v ca nhân dân" chng li chính quyn quân s ca Myanmar. Li kêu gi xut hin ch vài ngày trước khi y ban Quc thư ca Liên Hp Quc đưa ra quyết đnh v vic ai s đi din cho Myanmar ti Liên Hp Quc - NUG hay chính quyn quân s. Dư lun trong và ngoài Myanmar đang rúng đng trước li kêu gi "khi nghĩa toàn quc" ca phe đi lp chng đo chính quân s nước này. Gii tr Myanmar có mt b phn ng h li kêu gi đó nhưng cũng có nhiu người lo s s xy ra cnh tm máu, "ni da nu tht" [7].

Cui cùng, nếu các nhà lãnh đo ASEAN chp nhn đ xut t các ngoi trưởng ca mình, loi tr Thng tướng Min Aung Hlaing ra khi Hi ngh thượng đnh vào cui tháng này, thì đây là mt đng thái rt có ý nghĩa đi vi ASEAN. T chc này vn nng v truyn thng theo nguyên tc đng thun và và chung tiếp cn can d hơn là đi đu gia các nước thành viên. Lch s lâu dài ca chế đ đc tài quân s và các cáo buc vi phm nhân quyn ca Myanmar có th coi đây là mt cuc trc nghim lch s đi vi ASEAN. Myanmar th thách gii hn chính sách không can thip. ASEAN có chu chuyn mình hay không [8] ? Đông Nam Á trong không gian "Indo-Pacific t do và rng m" (FOIP) có chun b đ bước vào mt k nguyên mi ? Hip đnh AUKUS, s phc sinh đi vi QUAD (B T) và s ra đ i ca Đo Lut EAGLE (Bo đm s Can d và V thế Lãnh đo Toàn cu ca M) Đã đến lúc ASEAN cn phi ch đng thoátkhi xú danh cũ "Câu lc b ca các nhà đc tài". Hãy dành tiếng chuông đưa tin các chính th đc tài và toàn tr [9] !

Hải Đăng

Nguồn : RFA, 12/10/2021

Published in Diễn đàn

T 26 28/10/2021, Hi ngh thượng đnh(cp cao) cakhi có th s không hoan nghênh Thng tướng Min Aung Hlaing, Chtch Myanmar tham d Cpcao ln th 38 và 39. Nếu điu này xyra, thì đây s là mt quyết đnh "lch s" đi vi ASEAN. Bivì, t chc này xưa nay hot đng theonguyên tc đng thun và chung tiếp cn can d hơn là đi đu gia các nước thành viên.Ti sao lp trường ASEAN có v "cng" lên như thế ?

asean1

Biu tình chng quân phit Mandalay, Myanmar, tháng By, 2021.

Các ngoi trưởng tht vng

Theo hãng tin Reuters, ngày 6/10/2021 các Ngoi trưởng ASEAN đã tho lun v quyết đnh s trình lên 9 nhà lãnh đo liên quan (tr Myanmar) đ xut : s không mi k đng đu Quân đội Myanmar, Thng tướng Min Aung Hlaing, tham d Hi ngh thượng đnh vào cui tháng này. Nguyên nhân các Ngoi trưởng đưa ra là do đã không có được tiến b nào đáng k trong l trình đã thng nht trước đây nhm khôi phc hòa bình ti đt nước có nguy cơ ni chiến. B trưởng th hai B Ngoi giao Brunei Erywan Yusof, đng thi là Đc phái viên ca khi ASEAN ti Myanmar, cho biết như trên ti mt cuc hp báo vào cui tun trước.

Ngoi trưởng Erywan gii thích : "Cho đến hôm nay, không có tiến trin nào trong vic thc hin ‘đng thun 5 đim. Điu này có th coi là mt s nut li ha và làm dy lên nhiu quan ngi".Ni dung ng thun 5 đim" gia Myanmar và ASEAN hi 24/4/2021 là gì ? Các v đng đu 9 chính ph ASEAN by gi : i) kêu gi lp tc chm dt ngay bo lc Myanmar, ii) th toàn b tù chính tr b bt, iii) tất cả các bên hết sức kiềm chế đ tiến hành đối thoại mang tính xây dựng ; iv) cử đ̆c phái viên của Chủ tịch ASEAN làm trung gian đ thúc đẩy tiến trình đối thoại và v) cung cấp hỗ trợ nhân đạo cho người dân thông qua Trung tâm ASEAN v các tình hung y tế khn cp và dch bnh (AHA). Ngay lúc by gi, các n lc ca ASEAN liên kết vi Quân đội Myanmar cũng b ch trích bi nhng người ng h dân ch, vi mt y ban gm các nhà lp pháp Myanmar b lt đ, tuyên b Quân đội là mt nhóm khng b và nói rngcan d ca ASEAN mang li tính hp pháp cho chế đ y.

Đc phái viên Erywan cho biết thêm, chính quyn quân s Napidow đã không trc tiếp tr li yêu cu ca ông, khi ông nêu vn đ gp cu lãnh đo Aung San Suu Kyi 76 tui đang b giam gi, bà là người đi din cho chính ph b lt đ trong cuc đo chính ngày 1/2/2021. Ông nói thêm rng ông đã đ xut mt chương trình cho chuyến thăm Myanmar ca mình vi B trưởng ngoi giao được b nhim vào Quân đội Wunna Maung Lwin vào tun trước, nhưng chính quyn chưa phn hi. Mt ngun tin thân cn vi chính ph Malaysia cho biết đc phái viên ASEAN skhông có kh năng thăm Myanmar trước Hi ngh thượng đnh như mc tiêu ban đu ca khi.

Myanmar đã rơi vào tình trng hn lon k t cuc đo chính ngày 1/2/2021 do nhà ch huy quân s Thng tướng Min Aung Hlaing lãnh đo, kết thúc mt thp k dân ch và đánh du s tr li ca chế đ quân s đã gây ra s phn n trong và ngoài nước. Theo con s thăm dò không chính thc, hàng ngàn người đã thit mng k t cuc đo chính, và cũng hàng ngàn người đã b bt, b giam gi qua các đt trn áp ca lc lượng an ninh đi vi các cuc đình công và biu tình ng h dân ch. Tuy chính quyn quân s cũng nói rng các ước tính đó đã được phóng đi và các thành viên ca lc lượng an ninh ca h cũng đã b giết. L trình ca ASEAN bao gm cam kết đi thoi vi tt c các bên, cho phép tiếp cn nhân đo và chm dt các hành đng thù đch. Nhưng cuc hp các Ngoi trưởng ASEAN hi đu tun trước đã bày t s tht vng sâu sc v vic Hi đng Hành chính Nhà nước Myanmar (SAC), tên gi chính thc ca chính quyn quân s hin nay, đã không thc hin các cam kết như đã ha.

Nhà ngoi giao hàng đu ca Malaysia Saifuddin Abdullah trên Twitter nói rng nếu không có tiến trin, "s khó có th có ch tch ca SAC ti hi ngh cp cao ASEAN". Ông nhc li lp trường này ti Quc hi Malaysia và nói rng đc phái viên ASEAN đang làm "bt c điu gì có th v mt con người" đ đt được tiến b trong l trình. Rõ ràng, các Ngoi trưởng tht vng sâu sc v vic Myanmar đã không gi cam kết trước đây v mt kế hoch hòa bình đã được thng nht vi ASAEN. Phn ln các nước trong ASEAN không ng h cuc đo chính ngày 1/2 và nhng cuc đàn áp đm máu đi vi các cuc đình công và biu tình ng h dân ch. Nhng hành đng bo lc y đã làm trt bánh mt thp k dân ch được mong đi và cuc ci cách kinh tế được d kiến.

Phía sau lp trường cng rn

Các cường quc trên thế gii, bao gm Hoa K và Liên hp quc, đã ng h các n lc ngoi giao ca đc phái viên ca Ch tch ASEAN nhm vn đng chính quyn và các đi th ca h chm dt cuc khng hong. "Nhưng không có tiến trin đáng k nào Myanmar. Quân đội đã không đưa ra phn ng tích cc đi vi nhng gì đã được Đc phái viên n lc", Ngoi trưởng Indonesia, Retno Marsudi, nói trong mt cuc hp báo sau cuc hp ca các đng cp trong khu vc. "Hu hết các thành viên đu bày t s tht vng", bà Ngoi trưởng Marsudi cho biết. "Mt s quc gia bày t rng ASEAN không th tiến hành cách hot đng như thường l khi nhìn vào din biến này". B trưởng Ngoi giao Singapore Vivian Balakrishnan cho biết đc phái viên ASEAN đã thông báo tóm tt v nhng thách thc mà ông phi đi mt Myanmar. Ông cho biết các b trưởng đã thúc gic Hi đng Hành chính Nhà nước (SAC) hp tác. Ngoi trưởng Malaysia Saifuddin Abdullah trong mt Tweet viết rng tr khi có tiến trin nếu không"s rt khó đ Ch tch ca SAC có m t ti Hi ngh cp cao ASEAN".

Các Ngoi trưởng Malaysia và Indonesia đi din cho các chính ph đã dn đu các n lc ca ASEAN đ gii quyết cuc khng hong Myanmar. Ngay sau khi được b nhim, Ngoi trưởng Erywan ha rng ông s tìm cách tiếp xúc vi bà Aung San Suu Kyi như mt phn ca tiến trình theo các cuc đui đi thoi "gia tt c các bên". Nhưng mt phát ngôn viên ca Quân đội Myanmar nói vi hãng tin AFP vào ngày 30/9 rng s "rt khó có th cho phép t chc các cuc gp g hay viếng thăm vi nhng người đang b xét x". Bà Aung San Suu Kyi 76 tui hin đang b giam gi vi mt lot các ti danh k l, t s dng thuc mê cho đến nhp khu trái phép máy b đàm. Nhng li buc ti này dường như được thiết kế đ gt bà vĩnh vin ra khi sinh hot chính tr ca đt nước.

Nếu các Nhà lãnh đo ASEAN chp nhn đ xut t các Ngoi trưởng ca mình, loi tr Thng tướng Min Aung Hlaing ra khi Hi ngh thượng đnh vào cui tháng này, thì đây là mt đng thái rt có ý nghĩa đi vi ASEAN. T chc này vn nng v truyn thng theo nguyên tc đng thun và và chung tiếp cn can d hơn là đi đu gia các nước thành viên. Lch s lâu dài ca chế đ đc tài quân s và các cáo buc vi phm nhân quyn ca Myanmar có th coi là mt cuc trc nghim lch s đi vi ASEAN. Khng hong Myanmar th thách gii hn ca s thng nht và chính sách không can thip ca khi này.ASEAN có chu chuyn mình ?. Đông Nam Á trong không gian "Indo-Pacific t do và rng m" (FOIP) có chun b đ bước vào k nguyên mi ? Hip đnh AUKUS, s phc sinh đi vi QUAD (B T) và s ra đi ca Đo Lut EAGLE (Bo đm s Can d và V thế Lãnh đo Toàn cu ca M) Trước tt c nhng biến đng này, đã đến lúc ASEAN cn phi ch đng thoá t khi xú danh "Câu lc b ca các nhà đc tài".Đng h đã đim. Bây gi hoc không bao gi !.

Tuy nhiên, lp trường ca B Ngoi giao Vit Nam v vn đ Myanmar vn chưa có chuyn biến gì rõ rt. Trao đi v tình hình Myanmar, B trưởng Ngoi giao Bùi Thanh Sơn hoan nghênh chuyến h tr nhân đo đu tiên ti Myanmar là tiến trin đáng khích l nhm h tr cho người dân Myanmar ; ng h các n lc ca Ch tch ASEAN cũng như Đc phái viên ca Ch tch ASEAN v Myanmar sm trin khai nhim v và mong rng Myanmar s to điu kin thun liđ Đc phái viên thc hin hiu qu các nhim v. Tuyên b kiu như thế này là mt dng bày t lp trường "nước đôi", không t ra phn đi tp đoàn quân s Myanmar đo chính cướp chính quyn, mà cũng không t rõ lp trường can d tích cc như mt thành viên ASEAN đ vãn hi lut l. Lp trường này là sn phm ca chế đ toàn tr Vit Nam, mt chế đ thù đch (tuy không bao gi dám công khai) đi vi bt c tiến trình dân ch hoá nào trong các xã hi quc tế.

Nếu tht s dân tc Vit Nam có mong mun tt bc, sao cho "bin nước mt" ca mình vơi bt đi, thì hãy tìm cách ng h cuc đu tranh phc hi dân ch Myanmar, nên noi gương các dân tc Đài Loan, Hàn Quc và Nht Bn. Đó thc s là nhng quc gia "dn dt" các dân tc Á Đông khác đang b kìm hãm trong mi him ho Hán hóa, còn loay hoay vi các vn nn như "ngai vàng", "nhược tiu" và "ngoi bang". Tiếc rng, dân tc Vit Nam chưa hi đ lòng dũng cm, đc can trường và tm nhìn xa như dân Miến Đin, nên đành sng kiếp lưu đày ngay trên quê hương x s. Làm sao chính quyn Vit Nam dám ng h dân Myanmar khi có tin nhng ngày sau đo chính, người ta thy bóng dáng ca quân lính Trung Quc trên đt nước Myanmar, cho dù Đi s Trung Quc ti Myanmar đã bác b tin này ?

Trần Đông A

Nguồn : VOA, 11/10/2021

Published in Diễn đàn

Tuyên b Hà Ni không đ cp tranh chp Bin Đông

VOA, 16/11/2020

Vit Nam và các nước tham gia Hi ngh Cp cao Đông Á đã không đ cp đến các tranh chp lãnh hi trên Bin Đông trong Tuyên b Hà Ni gia bi cnh các quc gia ca khi tp trung vào thương mi và đi dch Covid-19, vi vic ký kết mt hip đnh thương mi ln nht được mong đi t lâu.

eas1

Th tướng Vit Nam Nguyn Xuân Phúc phát biu ti Hi ngh Thượng đnh Đông Á, được t chc trc tuyến ti Hà Ni hôm 14/11. Tuyên b Hà Ni ca hi ngh này không đ cp đến các tranh chp lãnh hi trên Bin Đông.

Lãnh đo ca 10 quc gia Đông Nam Á (ASEAN), trong đó Vit Nam là ch tch luân phiên, và 8 quc gia thành viên khác, gm c M, Nga, Úc và Trung Quc, hôm 14/11 đưa ra mt tuyên b chung sau cuc hp thượng đnh ca khi ti Hà Ni qua hình thc trc tuyến.

Tuyên b Hà Ni nhn mnh đến cam kết gia các quc gia trong khi trong vic đm bo môi trường thun li đ kim soát dch bnh, trong bi cnh đi dch virus corona vn đang hoành hành trên toàn thế gii. Ngoài các hp tác khác, tuyên b cũng nhn mnh đến tm quan trng ca Hi ngh Cp cao Đông Á (EAS) trong vic tăng cường hp tác kinh tế trong khu vc.

EAS, vi ASEAN v trí trung tâm, là din đàn chiến lược hàng đu khu vc, là nơi các Nhà lãnh đo trao đi v các vn đ quan trng, nh hưởng đến hoà bình, an ninh và thnh vượng ca khu vc, theo Th tướng Vit Nam nguyn Xuân Phúccho biết khi phát biu khai mc hi ngh.

Vi 4,6 t dân và có tng GDP hơn 51,6 nghìn t USD, ông Phúc được Báo Tin Tc trích li nhn mnh rng EAS đã to ra khuôn kh phù hp cho các nước tham gia chia s các quan tâm chung, đi thoi v mi vn đ và hp tác trên nhiu lĩnh vc.

Phát biu khi ch trì cuc hp ti 14/11, người đng đu chính ph Vit Nam nói rng lãnh đo các nước dành nhiu thi gian trao đi v tình hình khu vc và quc tế".

"Các nước nhn mnh nhu cu bo đm môi trường thun li đ kim soát dch bnh", ông Phúc nói. "Trên cơ s đó, các nước nhn mnh tinh thn trách nhim, đng thi kêu gi kim chế, tránh các hành đng làm phc tp tình hình, không quân s hóa, gii quyết hòa bình các khác bit, mâu thun trên cơ s lut pháp quc tế, Công ước ca Liên Hp Quc v Lut Bin (UNCLOS) 1982, khuôn kh pháp lý cho mi hot đng trên bin".

Theo Th tướng Vit Nam, các nước ghi nhn n lc ca ASEAN và Trung Quc thc hin đy đ, nghiêm túc Tuyên b v ng x ca các bên Bin Đông (DOC) và xây dng B quy tc ng x Bin Đông ( COC ) hiu lc, hiu qu, phù hp vi lut pháp quc tế, UNCLOS 1982.

Tuy nhiên trong Tuyên b Hà Ni, các tranh chp Bin Đông, đc bit tăng cao trong năm nay vi các hot đng gây hn ca Trung Quc gia bi cnh đi dch, không được đ cp. Tuyên b ch nói rng các quc gia thành viên s "tăng cường các hành đng thc tin và s phi hp toàn din trong nhng lĩnh vc ưu tiên ca hp tác Thượng đnh Đông Á, và các ng phó đi vi các thách thc cùng quan tâm".

Các nhà phân tích cho rng nhng ch đ v ng phó vi đi dch Covid-19 và vic ký kết hip đnh RCEP được ch đi t lâu đã "nâng cao tâm trng ca mi người" ti cuc hp thượng đnh Hà Ni trong khi không ai có bt c mt đ xut gì mi đ ni lng tranh chp hàng hi sau mt năm đy biến đng vi s phn đi mnh m ca M trước các hot đng ca Trung Quc trên bin.

Vit Nam cùng 14 quc gia khác trong khu vc Châu Á-Thái Bình Dương, trong đó có Trung Quc, hôm 15/11 ký kết Hip đnh Đi tác Kinh tế Toàn din Khu vc, RCEP, trong khuôn kh hi ngh quc tế do Hà Ni làm ch nhà. RCEP được Trung Quc hu thun t khi được khi xướng vào năm 2012 và được cho là mt công c đ Trung Quc tăng sc mnh đa chính tr Châu Á-Thái Bình Dương.

"Gia tâm trng ăn mng này, tôi không nghĩ rng h s làm gì đ gim bt điu đó bng mt điu gì đó rt khc nghit trên Bin Đông", Oh Ei Sun, thành viên cao cp ca Vin nghiên cu Các vn đ Quc tế ca Singapore, nói vi phóng viên Ralph Jennings ca VOA.

Các thành viên ASEAN, trong đó có Vit Nam, Philippines, Indonesia, Malaysia, đu có tranh chp lãnh hi vi Trung Quc trên Bin Đông.

Trung Quc và các nước ASEAN đang cùng nhau tho lun mt b quy tc ng x trên Bin Đông k t năm 2002, nhm ngăn nga nhng ri ro trên bin. Trung Quc đình tr vic thương tho trong nhiu năm nhưng đã quay tr li đàm phán sau khi thua Philippines trong v kin v tranh chp lãnh hi ti toà trng tài quc tế La Haye năm 2016.

"Tôi nghĩ khng hong COVID có l s làm cho (các nước ASEAN) khó khăn trong vic đt ưu tiên vào mt b quy tc ng x trong khi h đang lo ngi nhiu hơn v vic phc hi kinh tế trong nước và ni li thương mi, du lch cùng mi th khác", theo nhn đnh ca ông Stephen Nagy, phó giáo sư cp cao v chính tr và nghiên cu quc tế ca Đi hc Cơ đc giáo Quc tế Tokyo, vi VOA.

Theo nhà nghiên cu Oh, các nước Đông Nam Á đang gác li tranh chp hàng hi trong năm nay đ ch Tng thng đc c M Joe Biden cho biết quan đim ca ông v vn đ này.

Tng thng Donald Trump đã tăng cường các đt tun tra ca Hi quân M trên vùng bin gn lãnh hi ca Trung Quc và tăng cường bán vũ khí cho các nước xung quanh như mt li cnh báo đi vi Bc Kinh. Theo các hc gi trong khu vc cho biết, các thành viên ASEAN cm thy được Washington bo v nhưng cũng lo lng v mt cuc xung đt có th xy ra gia hai siêu cường.

**********************

Thượng Đỉnh ASEAN : Việt Nam, Philippines liên thủ thúc đẩy hồ sơ Biển Đông

Trọng Nghĩa, RFI, 12/11/2020

Là hai nước bị Trung Quốc liên tục lấn lướt trong thời gian gần đây tại Biển Đông, Việt Nam, Philippines đã tranh thủ Hội Nghị Thượng Đỉnh ASEAN mở ra tại Hà Nội hôm nay, 12/11/2020, để yêu cầu một giải pháp hòa bình, trên tinh thần tôn trọng luật pháp quốc tế. Điều đáng chú ý là Philippines đã bất ngờ trở thành nước lên tiếng mạnh nhất trên vấn đề Biển Đông, cho dù lãnh đạo nước này thường được cho là có xu hướng hòa hoãn với Bắc Kinh.

asean1

Thủ tướng Việt Nam Nguyễn Xuân Phúc đọc diễn văn khai mạc Thượng Đỉnh ASEAN lần thứ 37, Hà Nội, ngày 12/10/2020.  Reuters - Kham

Với tư cách chủ tịch luân phiên của ASEAN, lại là nước bị Trung Quốc lấn lướt dữ dội nhất trong thời gian gần đây, Việt Nam không thể không nêu bật vấn đề Biển Đông bị Trung Quốc tranh chấp một cách trái phép ra trước công luận khu vực và thế giới, nhân hội nghị lần này.

Trong bài phát biểu khai mạc hội nghị của lãnh đạo 10 nước ASEAN vào hôm nay, thủ tướng Việt Nam Nguyễn Xuân Phúc đã gián tiếp đề cập đến vấn đề Biển Đông và các hành động hung hăng áp đặt yêu sách chủ quyền của Trung Quốc, khi ông ca ngợi quyết tâm mạnh mẽ của ASEAN trong việc xây dựng Biển Đông trở thành vùng biển hòa bình, ổn định, an ninh và an toàn.

Thủ tướng Việt Nam đã vẽ ra một bức tranh lý tưởng về Biển Đông mà mọi người mong muốn, một nơi mà những "khác biệt, tranh chấp được giải quyết bằng các biện pháp hòa bình, nơi pháp luật được tôn trọng, tuân thủ và các giá trị chung được khẳng định, đề cao ý nghĩa của Công Ứớc Liên Hiệp Quốc về Luật Biển (UNCLOS 1982) và trông đợi sớm hoàn thành Bộ Quy Tắc Ứng Xử trên Biển Đông COC hiệu lực, hiệu quả, phù hợp với luật pháp quốc tế, với Công Ước UNCLOS 1982".

Đây là một bức tranh lý tưởng, vì hiện nay Trung Quốc bị cáo buộc là coi thường luật lệ quốc tế, để chèn ép các láng giềng ven Biển Đông, những hành vi đã được ngoại trưởng Việt Nam Phạm Bình Minh nêu bật nhân hội nghị các ngoại trưởng ASEAN hôm qua. Kết luận của hội nghị ghi rõ : "Biển Đông tiếp tục là vấn đề nổi lên trong tình hình quốc tế và khu vực" với "nhiều hành động đơn phương, trong đó có quân sự hóa, đòi hỏi chủ quyền thiếu căn cứ, hành xử áp đặt vẫn tiếp diễn gây lo ngại đến hòa bình ổn định trên Biển Đông nói riêng, khu vực nói chung".

Sau phát biểu của thủ tướng Việt Nam, trong diễn văn của mình, tổng thống Philippines đã bất ngờ lên tiếng bảo vệ phán quyết của Tòa Trọng Tài Thường Trực La Haye năm 2016 bác bỏ các yêu sách chủ quyền quá đáng của Trung Quốc tại Biển Đông. Theo phát ngôn viên phủ tổng thống Philippines, Harry Roque, tổng thống Rodrigo Duterte đã nhắc lại lời kêu gọi của ông về một giải pháp "hòa bình" cho tranh chấp Biển Đông, và hy vọng rằng Bộ Quy Tắc Ứng Xử sẽ được hoàn thiện càng sớm càng tốt.

Tuy nhiên, ông cũng nhắc lại phán quyết trọng tài năm 2016, khẳng định rằng đó là một "giải thích có thẩm quyền về việc áp dụng Công Ước Liên Hiệp Quốc về Luật Biển UNCLOS... và đã trở thành một phần của luật pháp quốc tế". Đối với ông Duterte, đó là một thực tế "mà không một quốc gia nào có thể bỏ qua, cho dù nước đó có mạnh đến đâu chăng nữa".

Phát biểu tại Hội Nghị ASEAN của tổng thống Philippines đã gợi lại diễn văn mà ông đọc trước Đại Hội Đồng Liên Hiệp Quốc vào tháng 9 vừa qua.

Theo các nhà quan sát, sau hai phát biểu nói trên của Việt Nam và Philippines, các cuộc họp trong khuôn khổ Thượng Đỉnh ASEAN lần thứ 37 này chắc chắn sẽ tiếp tục thảo luận về chủ đề Biển Đông, và trong lãnh vực này, chắc chắn Trung Quốc sẽ bị cô lập, vì lẽ đa số các đối tác lớn của ASEAN đều đã lên tiếng chỉ trích các đòi hỏi chủ quyền quá đáng của Trung Quốc, từ Mỹ, Úc, cho đến Nhật Bản, Ấn Độ.

Trọng Nghĩa

********************

Các nhà lãnh đạo Đông Nam Á bắt đầu Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 37

RFA, 12/11/2020

Các nhà lãnh đạo Đông Nam Á hôm 12/11, đã bắt đầu một hội nghị thượng đỉnh đa phương với chương trình nghị sự nhằm ​​gii quyết căng thng Bin Đông và đưa ra kế hoch phc hi kinh tế sau đại dch Covid-19 mt khu vc mà s cnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc đang gia tăng.

asean2

Thủ tướng Việt Nam Nguyễn Xuân Phúc phát biểu khai mạc Hội nghị trực tuyến Cấp cao ASEAN lần thứ 37 tại Hà Nội hôm 12/11/2020. AFP

Reuters loan tin vừa nói cùng ngày và cho biết, Hội nghị sẽ diễn ra từ ngày 12 đến ngày 15/11/2020.

Thủ tướng Việt Nam Nguyễn Xuân Phúc khi phát biểu khai mạc Hội nghị trực tuyến Cấp cao ASEAN lần thứ 37 tại Hà Nội cho biết, Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) vẫn chưa bị "sa vào vòng xoáy" của những đối thủ và những thách thức đối với hệ thống đa phương quốc tế.

"Ba phần tư thế kỷ đã trôi qua kể từ khi Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc. Tuy nhiên, hòa bình và an ninh thế giới vẫn chưa thực sự bền vững".- Ông Phúc nói tại hội nghị thượng đỉnh trực tuyến bao gồm các cuộc họp giữa ASEAN và Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc và Hoa Kỳ.

Theo ông Phúc, năm nay, các nước đang bị đe dọa đặc biệt lớn hơn do rủi ro kép phát sinh từ hành vi không thể đoán trước của các quốc gia, các đối thủ có mâu thuẫn quyền lực lớn.

Tin cho biết, cao điểm trong chương trình nghị sự của hội nghị thượng đỉnh sẽ là căng thẳng ở Biển Đông, nơi các tàu Trung Quốc thường xuyên gây hấn với các tàu của Việt Nam, Malaysia và Indonesia khi Bắc Kinh tìm cách khẳng định yêu sách lãnh thổ của mình trên vùng biển đang tranh chấp.

Trung Quốc tuyên bố chủ quyền khoảng 80% vùng biển bao gồm các vùng biển rộng lớn thuộc vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam, cũng như các quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa. Nó cũng chồng lấn lên các Vùng đặc quyền kinh tế của các thành viên ASEAN như Brunei, Indonesia, Malaysia và Philippines.

Kể từ giữa tháng 8, Hoa Kỳ đã nhiều lần khiến Trung Quốc giận dữ bằng cách điều tàu chiến đến Biển Đông và đưa 24 công ty Trung Quốc vào danh sách đen vì tham gia xây dựng và quân sự hóa các đảo nhân tạo.

Phát biểu tại Hội nghị, Thủ tướng Trung Quốc Lý Khắc Cường cam kết Bắc Kinh sẽ "tiếp tục làm việc với các nước ASEAN trên con đường phát triển hòa bình để duy trì hòa bình và ổn định trong khu vực".

Còn Tổng thống Philippines Rodrigo Duterte mô tả xác định đại dịch coronavirus là "thách thức của thế hệ chúng ta", ông cũng kêu gọi các nước "hợp tác cùng nhau để đảm bảo rằng tất cả các quốc gia - dù giàu hay nghèo - đều được tiếp cận với vắc xin an toàn".

Các nhà lãnh đạo ASEAN cũng dự kiến ​​s ký Hip định Đối tác Kinh tế Toàn din Khu vực (RCEP) do Trung Quốc hậu thuẫn vào Chủ nhật ngày 15/11, một hiệp định có thể trở thành hiệp định thương mại lớn nhất thế giới.

Thỏa thuận được đưa ra vào thời điểm căng thẳng về kết quả bầu cử Mỹ đặt ra câu hỏi về sự can dự của Washington trong khu vực, có thể sẽ củng cố vị thế của Trung Quốc vững chắc hơn như một đối tác kinh tế với Đông Nam Á, Nhật Bản và Hàn Quốc, và đưa nước này vào vị thế tốt hơn để định hình các quy tắc thương mại của khu vực.

Nguồn : RFA, 12/11/2020

**********************

Châu Á trước thềm hiệp định RCEP

Thanh Hà, RFI, 12/11/2020

Trên nguyên tắc nhân thượng đỉnh trực tuyến mở ra ngày 12/11/2020 các nước Châu Á -Thái Bình Dương sẽ đặt bút ký vào Hiệp Định Đối Tác Toàn Diện Khu Vực – RCEP. Đây là một sáng kiến của Bắc Kinh để làm đối trọng với Hiệp Định Đối Tác Xuyên Thái Bình Dương TPP của Mỹ. Lễ ký kết được dự trù vào ngày Chủ Nhật 15/11/2020.

asean3

Các lãnh đạo Châu Á chụp hình chung tại cuộc họp giữa các nước tham gia RCEP tại Bangkok ngày 04/11/2019, bên lề hội nghị thượng đỉnh lần thứ 35 của ASEAN.  AFP – Manan Vastyayana

Các thành viên tham gia gồm 10 nước thuộc Hiệp Hội Đông Nam Á cùng với Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc và New Zealand. Một khi chính thức có hiệu lực, RCEP sẽ là hiệp định tự do mậu dịch quan trọng nhất thế giới. Ý tưởng đã được Bắc Kinh đề xuất từ năm 2012.

Trong cương vị chủ tịch luân phiên của ASEAN, thủ tướng Việt Nam, Nguyễn Xuân Phúc xác nhận lễ ký kết hiệp định RCEP sẽ diễn ra "trong tuần". Bộ trưởng Thương Mại Malaysia, Mohamad Azmin Ali trong cuộc họp trực tuyến nói rõ hơn : "Sau tám năm đàm phán, với nhiều mồ hôi và nước mắt, cuối cùng chúng ta đạt đến thời điểm ký thỏa thuận vào Chủ Nhật tới đây".

Ấn Độ từng hăng hái tham gia sáng kiến do Trung Quốc đề xuất, nhưng đã rút lui hồi năm ngoái vì lo ngại hàng rẻ Trung Quốc tràn ngập thị trường quốc gia Nam Á này. New Delhi tuy nhiên để ngỏ khả năng sau này sẽ tham gia Hiệp Định Đối Tác Toàn Diện Khu Vực.

RCEP bao gồm 15 quốc gia với GDP tương đương với 30 % tổng sản lượng toàn cầu. Kinh tế gia Rajiv Biswas, đặc trách Châu Á-Thái Bình Dương, thuộc cơ quan tư vấn IHS Markit, xem hiệp định sắp được ký kết này là một "cột mốc quan trọng trên con đường tự do hóa các luồng giao thương và đầu tư" trong khu vực. 

Thanh Hà

Published in Châu Á

Thượng đỉnh ASEAN nhấn mạnh đến đe dọa thánh chiến và thương mại (RFI, 28/04/2018)

Thượng đỉnh ASEAN lần thứ 32 diễn ra ngày 28/04/2018 tại Singapore. Trong bài diễn văn khai mạc, thủ tướng nước chủ tịch luân phiên Lý Hiển Long nhấn mạnh đến mối đe dọa thật sự của tổ chức Nhà Nước Hồi Giáo mà Đông Nam Á đang phải đối mặt, dù lực lượng thánh chiến này thất bại ở Trung Đông.

asean11

Thượng đỉnh lần thứ 32 của ASEAN. Ảnh tại Singapore, ngày 28/04/2018. Reuters

Trước lãnh đạo 10 nước thành viên ASEAN, thủ tướng Lý Hiển Long phát biểu : "Đông Nam Á là một khu vực hòa bình, nhưng những mối đe dọa này là có thực. Chúng ta vừa phải kháng cự những mối đe dọa truyền thống, vừa phải đối phó những mối đe dọa không theo quy ước như khủng bố và tấn công mạng".

Chính vì vậy, trong bữa tối 27/04, trước phiên khai mạc chính thức, lãnh đạo của ASEAN đã quyết định tăng cường phối hợp trong lĩnh vực tấn công mạng. Theo AFP, lo ngại về các vụ tấn công tin học ngày càng tăng tại khu vực có nền kinh tế phát triển và công nghệ số tác động không ngừng trong cuộc sống hàng ngày của người dân.

Tổ chức Nhà Nước Hồi Giáo thực hiện những vụ khủng bố đầu tiên tại Đông Nam Á vào năm 2016 bằng loạt tấn công ở Jakarta (4 người chết). Năm 2017, quân đội Philippines phải đối đầu với lực lượng thánh chiến thề trung thành với Daech ở Marawi.

Thủ tướng Singapore cũng cảnh báo về những rủi ro của bảo hộ mậu dịch và đánh giá căng thẳng thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc là "đáng quan ngại". Vì vậy, theo ông Lý Hiển Long, ASEAN phải tăng cường hội nhập nền kinh tế của các nước thành viên và gia tăng hợp tác vì "nếu hành động đơn lẻ, các nước ASEAN sẽ khó có nhiều ảnh hưởng. Nhưng khi có tiếng nói chung, chúng ta có thể sẽ hiệu quả hơn".

Thu Hằng

**********************

Tổng thống Philippines khẳng định không hề từ bỏ phán quyết quốc tế về Biển Đông (RFI, 28/04/2018)

Bên lề Hội Nghị Thượng Đỉnh ASEAN tại Singapore, chiều hôm qua, 27/04/2018, thủ tướng Việt Nam Nguyễn Xuân Phúc đã có cuộc tiếp xúc song phương với tổng thống Philippines Rodrigo Duterte. Ngoài các vấn đề song phương, hồ sơ Biển Đông đã được hai bên đề cập đến.

asean12

Tổng thống Philippines Rodrigo Duterte (t) và thủ tướng Việt Nam Nguyễn Xuân Phúc tại Hà Nội ngày 29/09/2016. Ảnh tư liệu. Reuters/Hoang Dinh Nam

Báo chí tại Philippines đã đặc biệt chú ý đến sự kiện hai lãnh đạo Việt Nam và Philippines đã đề cập đến phán quyết Tòa Trọng Tài Thường Trực La Haye về Biển Đông. Đây là văn kiện quốc tế, phủ nhận cơ sở pháp lý của các yêu sách chủ quyền của Trung Quốc và có lợi cho Philippines, nhưng đã bị ông Duterte gác qua một bên để tạo điều kiện làm ăn với Bắc Kinh.

Theo phát ngôn viên phủ tổng thống Philippines, Harry Roque, chính phía Việt Nam đã gợi đến phán quyết đó trong cuộc họp, và tổng thống Duterte đã xác định với lãnh đạo Việt Nam rằng Manila công nhận giá trị của phán quyết, và sẽ viện đến văn kiện đó vào thời điểm thích hợp.

Phát biểu với các phóng viên ở Singapore, nơi đang diễn ra hội nghị thượng đỉnh ASEAN, ông Roque nhấn mạnh rằng đối với tổng thống Philippines, điều đó có nghĩa là ông Duterte không hề "từ bỏ, không đếm xỉa tới hoặc gác sang một bên" một phán quyết mang tính bước ngoặt.

Tuyên bố của phát ngôn viên phủ tổng thống Philippines là nhằm phản bác những lời chỉ trích nhắm vào ông Duterte, cho là ông đã bỏ qua vấn đề chủ quyền của đất nước để mưu cầu các lợi ích kinh tế từ phía Trung Quốc.

Phát ngôn viên của ông Duterte cho rằng việc tổng thống Philippines khẳng định trước một lãnh đạo ngoại quốc là ông không từ bỏ phán quyết về Biển Đông, điều đó chứng tỏ rằng ông rất quan tâm đến phán quyết đó.

Trọng Nghĩa

 

Published in Châu Á

Thượng đỉnh ASEAN : Khủng hoảng chồng chất dễ che lấp hồ sơ Biển Đông (RFI, 27/04/2018)

Thượng đỉnh ASEAN lần thứ 32, khởi sự ngày 25/04, sẽ kết thúc ngày 28/04/2018. Đây là thượng đỉnh đầu tiên của khối các nước Đông Nam Á trong nhiệm kỳ Singapore làm chủ tịch luân phiên. Hồ sơ Rohingya, nhưng đặc biệt là căng thẳng Mỹ - Trung trong thương mại có nguy cơ "che lấp" vấn đề Biển Đông, nơi căng thẳng có khuynh hướng gia tăng, với các tham vọng chủ quyền "không có điểm dừng" của Trung Quốc, như ghi nhận của chuyên gia địa chính trị Châu Á Bill Hayton, Viện Chatham House, Luân Đôn.

asean1

Thượng đỉnh ASEAN lần thứ 32 nhóm họp tại Singapore từ ngày 25 đến 28/04/2018

Hồ sơ chia rẽ sâu sắc ASEAN

"Khả năng kháng cự cao" và "cách tân" là hai chủ đề chính thức của thượng đỉnh ASEAN. Trả lời phỏng vấn RFI Pháp ngữ (1), nhà địa chính trị học Bill Hayton nhấn mạnh đến thách thức hàng đầu tại hội nghị lần này :

"Do nhiều khủng hoảng bên trong và bên ngoài nghiêm trọng mà khu vực đang phải đối mặt từ nhiều tháng nay, phần cơ bản của các việc trong thượng đỉnh này sẽ là nhằm chứng tỏ khả năng các quốc gia thành viên trực tiếp gánh vác các vấn đề chung, cùng lúc không xa rời khỏi nguyên tắc truyền thống không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau.

Rõ ràng là cuộc đàn áp của quân đội Miến Điện chống lại thiểu số người Rohingya theo đạo Hồi và việc gần 700.000 người Rohingya phải chạy trốn sang Bangladesh là một trong các khủng hoảng nhân quyền lớn nhất mà khối các nước Đông Nam Á gặp phải, kể từ khi ra đời năm 1967.

Hồ sơ này chia rẽ sâu sắc ASEAN, với ba quốc gia thành viên có cư dân chủ yếu theo đạo Hồi, cụ thể là Brunei, Malaysia và Indonesia. Đây chính là các nước đã trực tiếp phê phán Miến Điện trong các thượng đỉnh trước. Chắc chắn, do lo ngại một lần nữa bị lên án dữ dội mà lãnh đạo Miến Điện Aung San Suu Kyi đã không tham dự thượng đỉnh tại Singapore. Về phần mình, chính quyền Miến Điện cũng rất không hài lòng và nhấn mạnh rằng Miến Điện là một quốc gia có chủ quyền, ASEAN không có sứ mạng gì để can thiệp vào công việc hoàn toàn nội bộ này".

Kinh tế ASEAN có nguy cơ vạ lây

Trả lời câu hỏi về Bộ Quy Tắc Ứng Xử mà ASEAN đang xúc tiến để ngăn chặn Trung Quốc thống trị Biển Đông (gọi tắt là COC), nhà nghiên cứu Bill Hayton nhận xét :

"Theo các nguồn tin của chúng tôi, việc biên soạn Bộ Quy Tắc Ứng Xử này đang đi đúng đường, nhưng chưa thể đúc kết được do các vấn đề được thảo luận rất phức tạp. Tương lai nào cho các đảo nhân tạo mà Trung Quốc xây dựng tại Biển Đông, để dùng làm căn cứ hải quân, là trở ngại chính đối với các thương lượng đang diễn ra.

Bên cạnh đó, tại Singapore, tôi cảm thấy các lo ngại do chiến tranh thương mại Trung - Mỹ gia tăng có nguy cơ che lấp các đòi hỏi về vấn đề Biển Đông. Các cạnh tranh thương mại giữa hai quốc gia này có thể để lại những hậu quả nghiêm trọng đối với khu vực, bởi Trung Quốc là đối tác thương mại chủ yếu của nhiều nền kinh tế Đông Nam Á. Một số quốc gia cung cấp nguyên liệu cho Trung Quốc, còn một số khác lắp ráp các sản phẩm do Trung Quốc xuất khẩu…. Nền công nghiệp điện tử có nguy cơ bị ảnh hưởng nặng nề, nếu chính quyền Trump áp dụng thuế nhập khẩu đối với 100 tỉ hàng hóa bổ sung từ Trung Quốc".

Đàm phán COC không diễn ra như dự kiến

Về hồ sơ Biển Đông, trong cuộc trả lời phỏng vấn kênh truyền thông Đức Deutsche Welle mới đây (2), nhà nghiên cứu Bill Hayton lưu ý là các đàm phán về COC, dự kiến vào tháng 3/2018, như kế hoạch đề ra từ thượng đỉnh ASEAN lần thứ 31, đã không diễn ra. tháng 03/2018 cũng là tháng mà các đe dọa trả đũa thương mại Mỹ - Trung bắt đầu lên đến đỉnh điểm, mở đầu với việc tổng thống Mỹ đe dọa áp thuế với 60 tỉ đô la hàng hóa Trung Quốc.

Theo ông Bill Hayton, lo ngại lớn của nhiều nước Đông Nam Á là Bắc Kinh không chấp nhận tình thế "nguyên trạng" hiện nay, mà tìm mọi cách dần dần mở rộng phạm vi ảnh hưởng, quá trình bành trướng diễn ra không có điểm dừng, với mục tiêu cuối cùng là độc chiếm việc khai thác các tài nguyên ở Biển Đông. ASEAN chủ trương lập ra một bộ quy tắc COC với mục tiêu ngăn chặn các hành động bành trướng tiếp theo của Trung Quốc, đồng thời khẳng định hiệu lực của Công Ước Quốc Tế về Luật Biển (UNCLOS) trên toàn bộ Biển Đông, theo đó các nước ven Biển Đông có toàn quyền khai thác các nguồn lợi dầu khí và hải sản ven bờ nước mình. Tuy nhiên, "bất hạnh thay là Trung Quốc không chấp nhận cả hai điều này". Đàm phán COC - được khởi động ngay từ năm 1995 - không biết đến khi nào có thể kết thúc.

Một điểm son : Cộng đồng kinh tế ASEAN vận hành đến 90%

Về triển vọng tương lai của khối ASEAN, vốn được coi là một tổ chức liên quốc gia lỏng lẻo, không có một chính sách đối ngoại thống nhất (ban thư ký của hiệp hội các nước Đông Nam Á rất ít thẩm quyền, khác hẳn với các định chế như Liên Hiệp Châu Âu), trong cuộc trả lời phỏng vấn RFI, nhà địa chính trị Bill Hayton lưu ý mức độ hội nhập kém về chính trị không cản trở 10 quốc gia này tiến nhanh trên con đường hội nhập kinh tế :

"ASEAN hiện nay đang nỗ lực cho sự ra đời của một cộng đồng kinh tế gắn bó kể từ 2025, với ‘‘một thị trường duy nhất và một nền tảng sản xuất mang tính hội nhập’’. Mà trên thực tế, trong hiện tại, cộng đồng này đã vận hành được đến 90%". Điểm hạn chế hiện nay, theo Bill Hayton, là "các hàng rào mậu dịch phi thuế quan hay việc lưu thông dịch vụ và lao động tay nghề cao bị trở ngại".

Vai trò Singapore với hồ sơ Biển Đông ?

Nhà địa chính trị Bill Hayton khẳng định tin tưởng vào Singapore chủ tịch luân phiên của ASEAN, chủ nhà của thượng đỉnh lần thứ 32, là quốc gia "từng trải về ngoại giao", đi đầu trong phát triển kinh tế, giáo dục, hội nhập thương mại, đã thành công trong việc thúc đẩy định chế khu vực ASEAN đóng vai trò cân bằng giữa các đối tác nước ngoài, đặc biệt là Washington và Bắc Kinh, "duy trì được các quan hệ kinh tế vững chắc với Hoa Kỳ, mà không xa lánh Trung Quốc".

Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là trong hồ sơ Biển Đông phức tạp nói trên, Singapore có thể đóng vai trò tích cực nào ? Theo nguồn tin từ giới chuyên gia, các điều khoản liên quan đến Biển Đông trong dự thảo bản thông cáo chung của thượng đỉnh ASEAN, dự kiến công bố vào ngày mai 278/04, đang gây mâu thuẫn sâu sắc trong nội bộ ASEAN. Một số quốc gia như Cam Bốt - nổi tiếng với quan điểm thân Trung Quốc - không chấp nhận đưa vấn đề "quân sự hóa" và "bồi đắp đảo nhân tạo" vào văn bản chính thức của khối.

Trọng Thành

----

(1) Bài "Thượng đỉnh ASEAN lần thứ 32 : 5 câu hỏi với Bill Hayton ", RFI Pháp ngữ, 25/04/2018.

(2) Bài mang tựa đề "Các nước ASEAN muốn kiểm soát ứng xử của Trung Quốc", Deutsche Welle, 30/03/2018.

*****************

Campuchia chất vấn tuyên bố về Biển Đông trước thượng đỉnh ASEAN (VOA, 28/04/2018)

Campuchia là nước cht vn nhiu nht nhng đim liên quan ti Bin Đông trong D tho Tuyên b ca Ch tch Hi ngh Thượng đnh ASEAN sắp din ra, cho dù nước này không có tranh chp hay li ích trc tiếp vùng bin này, theo phân tích ca Giáo sư Carl Thayer thuc Hc vin Quc phòng Australia.

asean1

Bộ trưởng ngoi giao và đi din các nước ASEAN chp hình chung trong mt hi ngh v chính tr và an ninh ASEAN, ngày 27 tháng 8, 2018, Singapore.

Theo bài viết ca Giáo sư Thayer trên tp chí The Diplomat, bn d tho Tuyên b ca Ch tch hội nghị đã b rò r trước thm Thượng đnh ASEAN ln th 32 d kiến được triu tp vào ngày th By 28/4 Singapore, nước đang gi chc ch tch luân phiên ASEAN.

Tại hi ngh thượng đnh năm 2012 Phnom Penh, Campuchia, nước nm chc Ch tch luân phiên, đã ngăn cản ASEAN ra Tuyên b chung phn đi ni dung đ cp v Bin Đông. Đó là ln đu tiên trong lch s ca hip hi, ASEAN không ra được mt tuyên b chung.

Lần này, Campuchia là nước dn đu vi by trong tng s 44 cht vn văn kin này, theo sau là Philippines với ba cht vn. Malaysia và Vit Nam mi nước đưa ra hai cht vn, còn Indonesia và Singapore mi nước ch có mt cht vn. Brunei, Lào, Myanmar và Thái Lan không có ý kiến gì.

Những cht vn này được ghi li trong phn chú gii ca bn d thảo b rò r. Theo đó, các quc gia thành viên s đưa ra s ng h, phn đi hay ý kiến khác v ngôn t ca d tho tuyên b. Mười by chú gii trong s này liên quan đến các đim v Bin Đông.

Trong số by đim liên quan đến Bin Đông, có ba đim là đim 14, 19 và điểm 20 không h gp bt c ý kiến gì.

Điểm 15 đ cp đến ‘tho lun chân thành’ v Bin Đông và bày t quan ngi sâu sc ‘trước nhng din biến gn đây và đang din ra, bao gm bi đp đo và quân s hóa quy mô ln. C Campuchia và Malaysia đều yêu cầu b cm t ‘bi đp đo và quân s hóa quy mô ln’.

Điểm 15 viết : "Chúng tôi lưu ý nhng quan ngi ca mt s b trưởng v vic bi đp đo và vic leo thang các hot đng trong khu vc, xây đo nhân to, xây dng tin đn và trin khai khí tài quân sự trong vùng tranh chp…" Philippines yêu cu phi nhn mnh là ‘quan ngi sâu sc’ và ‘xây đo nhân to t’. Trong khi đó, Campuchia yêu cu gi li câu t gc. Nói cách khác, Phnom Penh tìm cách gim nh mc đ nghiêm trng ca nhng li l trong văn kiện.

Điểm 16 tái khng đnh "tm quan trng ca vic duy trì và thúc đy hòa bình, an ninh, n đnh, an toàn và t do hàng hi trên Bin Đông và các chuyến bay trên bu tri Bin Đông". Campuchia đt du hi v t ‘an toàn’ và cho biết h s quay trở lại đim này.

Kế đó, đim 16 kêu gi ‘tôn trng đy đ các tiến trình ngoi giao và pháp lý’. Campuchia kêu gi gch b câu này trong khi các nước Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore, và Vit Nam đòi gi li. Đây là đim th hin s thay đi trong lập trường ca ASEAN – gn kết các tranh chp trên Bin Đông vi phán quyết ca Tòa án quc tế, mc dù ch gián tiếp.

Điểm 17 ghi là "Chúng tôi nhn mnh tm quan trng ca vic phi quân s hóa và kim chế trong cách tiến hành các hot đng, bao gm vic bồi đp đo vn có th làm phc tp thêm tình hình và tranh chp và làm gia tăng căng thng Bin Đông". Lp trường ca Campuchia là ASEAN không có tranh chp trc tiếp trên Bin Đông và tranh chp nên được gii quyết song phương gia các bên.

Tiếp đó, đim 17 ghi là : "Chúng tôi khng đnh cam kết ca ASEAN đi vi vic thc thi đy đ các tiến trình ngoi giao và pháp lý". Philippines và Vit Nam yêu cu phi thêm vào câu sau đây : "V vn đ này, chúng tôi hoan nghênh phán quyết ca Tòa Trng tài được thành lập da trên Ph lc VII ca UNCLOS". Lp trường này ca Manila là đáng ghi nhn vì Tng thng Duterte ca nước này đã tng tuyên b ông s không gây áp lc Trung Quc thc thi phán quyết.

Cuối cùng, Campuchia cht vn toàn b đim 18 và nói rng h s quay tr li đim này. Đim 18 ghi là : "Chúng tôi nhn mnh s khn cp phi tăng cường các n lc đ đt thêm bước tiến thc cht trong vic thc thi DOC [Tuyên b v cách ng x ca các bên Bin Đông], nht là Điu 4 và Điu 5 trong Tuyên b này, cũng như là các cuc đàm phán thc cht đ sm hoàn thành COC bao gm phác tho và lch trình ca COC".

Điều 4 được nhc đến trên kêu gi gii quyết tranh chp lãnh th bng các bin pháp hòa bình mà không phải đe da s dng vũ lc thông qua tham vn và đàm phán ca các bên liên quan trc tiếp trên cơ s ca lut pháp quc tế và Công ước Quc tế v Lut bin UNCLOS.

Điều 5 được nhc đến trên kêu gi các bên thc hin kim chế trong các hot đng "có thể làm phc tp hay leo thang tranh chp và nh hưởng đến hòa bình và n đnh".

Điểm 19 và đim 20 trong D tho Tuyên b không b cht vn. Đim 19 nhn mnh tm quan trng ca vic xây dng lòng tin và các bin pháp phòng nga trong quá trình thc