Thông Luận

Cơ quan ngôn luận của Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên

Joe Biden và quả bom nguyên tử Iran

Khi xúc tiến hiệp ước nguyên tử Vienna, Obama đã nhận định sai về một yếu tố quan trọng là chủ trương chống Mỹ của Khamenei. Biden cho rằng Hoa Kỳ có thể quay lại nếu việc này mở ra những cuộc đối thoại khác. Nhưng giáo chủ Khamenei không muốn nói về kho vũ khí đạn đạo hay sự bành trướng của Iran ở Lebanon, Syria, Iraq ; vì đó là trung tâm lợi ích của nhóm bảo thủ đang nắm quyền ở Tehran.

iran1

Các máy ly tâm tại nhà máy làm giàu uranium Natanz, miền trung Iran. (Ảnh do Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Iran công bố ngày 05/11/2019).  AP

Tựa chính các báo Paris hôm nay 05/02/2021 tập trung vào nội tình nước Pháp trong bối cảnh phải đối phó với con virus đến từ Vũ Hán. Le Figaro chạy tít trang nhất "Học sinh, phụ huynh và giáo chức mất phương hướng vì đại dịch". Libérationđả kích các "lang băm" về Covid, với tựa "Quy trình của những người tập sự làm phù thủy". Les Echoslạc quan cho rằng "Kinh tế Pháp chống chọi được" trước đại dịch, tỉ lệ tăng trưởng 6% trong năm 2021 là có thể thực hiện được.

La Croixđăng ảnh chủ tịch Ủy ban Châu Âu với tựa "Sự thú nhận của Ursula von der Leyen" : bà biện hộ cho chiến lược vac-xin của Liên Hiệp Châu Âu nhưng cũng nhìn nhận đã thiếu dự báo. RiêngLe Mondequan tâm đến các vụ án loạn luân thường được xử kín. Về thời sự quốc tế, các chủ đề chính vẫn là Miến Điện, Navalny, chính sách của Biden.

Quả bom hẹn giờ đầy nguy hiểm

Bài phân tích "Joe Biden và quả bom Iran", cây bút Alain Frachon của Le Monde mở đầu bằng hình ảnh : tic, tac, quả lắc đồng hồ nguyên tử Iran lại bắt đầu điểm, vùng nguy hiểm đã đến gần. Từ đầu tháng Hai, Iran sản xuất uranium làm giàu đến 20%, mức độ có thể nhanh chóng tiến đến mục đích quân sự. Trữ lượng uranium làm giàu 3,7% theo chuẩn Vienna đã tăng gấp 12 lần so với giới hạn được ấn định trong hiệp ước 2015. Cuộc chạy đua vũ trang nguyên tử lại bắt đầu, làm thế nào ngăn được ?

Khi rút khỏi hiệp ước, ông Donald Trump đã giải tỏa những cam kết của Hoa Kỳ. Joe Biden cho biết nếu Iran nghiêm túc tuân thủ, thì Mỹ sẽ quay lại với thỏa thuận Vienna ; còn Khamenei đặt điều kiện phải dỡ bỏ trừng phạt của Trump trước đã. Thông qua ngoại trưởng Javad Zarif, Tehran mong muốn Châu Âu đứng ra làm trung gian. Tại Washington, hồ sơ được giao phó cho Robert Malley, một cựu quan chức thời Obama. Nhưng tác giả không cho rằng Biden và Khamenei đề cập đến cùng một chủ đề.

Ông Biden dường như có một cách nhìn rộng hơn thỏa thuận Vienna. Washington có thể trở lại nếu việc này mở ra những cuộc đối thoại khác, về sự bành trướng của nước Cộng hòa Hồi giáo trong thế giới Ả Rập, và về kho vũ khí đạn đạo của Iran. Còn giáo chủ Khamenei chỉ muốn giới hạn trong hiệp ước Vienna đã ký với năm thành viên Hội đồng Bảo an và Đức, chấm hết ! Không có gì để nói thêm về số hỏa tiễn hay ảnh hưởng chính trị lẫn quân sự lớn lao ở Lebanon, Syria, Iraq ; vì đó là trung tâm lợi ích vật chất và tinh thần của nhóm đang nắm quyền ở Iran.

Obama đã nhận định sai khi xúc tiến hiệp ước nguyên tử Iran

Là người xúc tiến hiệp ước Vienna, Barack Obama đã nhầm lẫn về tầm vóc. Ông hy vọng một sự mở cửa kinh tế, coi đây là khởi đầu cho đối thoại - đã bế tắc từ 40 năm qua giữa Washington và Tehran - để nói về cuộc chiến Syria và về lâu về dài, đưa khu vực ra khỏi cuộc đối đầu giữa Iran và Saudi Arabia. Có thể tổng thống Hassani và ngoại trưởng Zarif cũng mong như vậy, nhưng giáo chủ Khamenei mới là nhân vật số 1 ở Iran.

Vị giáo chủ quyền lực này muốn mở cửa với Châu Âu, nhưng ngăn cấm mọi tiếp xúc với "Đại Satan" Hoa Kỳ. Những doanh nhân song tịch Mỹ-Lebanon hay Mỹ-Iran kém may mắn, sau hôm hiệp ước Vienna được ký đã đến Iran, ngay lập tức bị kết tội "gián điệp" và bị tống giam. Tại Iran, "bắt con tin" vốn là truyền thống "ngoại giao". Obama đã đánh giá thấp một yếu tố quan trọng là tinh thần chống Mỹ - một sự pha trộn giữa dân tộc chủ nghĩa và Hồi giáo Shia, làm nên cơ sở cho ý thức hệ của nước Cộng hòa Hồi giáo. Chống Mỹ là giáo điều của Khamenei.

Nhà báo Alain Frachon cho rằng việc tái lập hiệp ước là một con đường đầy mìn bẫy. Tehran mong muốn vì lý do kinh tế, nhưng Israel và các đồng minh Hồi giáo Sunni phản đối. Thủ tướng Benyamin Netanyahou muốn duy trì chính sách gây áp lực tối đa của Donald Trump. Không thiếu những khiêu khích, từ vụ ám sát thủ lãnh quân sự Ghassem Soleimani cho đến cha đẻ chương trình nguyên tử Iran Mohsen Fakhrizadeh, tấn công tin học.

Đối thoại Mỹ-Iran : Trước mắt chỉ là ngõ hẹp

Nhưng Iran tránh ăn miếng trả miếng. Tehran đang gặp khó khăn ở "sân sau" Ả Rập : tại Syria, bị Nga phản đối và bị Israel tấn công ; tại Iraq, bị người dân ngày càng căm ghét. Còn trong nước, chế độ ra tay đàn áp trong bối cảnh kinh tế xuống dốc. Để mở lại đối thoại, Malley và Zarif chỉ có con đường mòn chứ không phải đại lộ, nhưng liệu có phương án nào thay thế ?

Trên La Croix, chuyên gia Ali Vaez của ICG cho rằng một động thái nhân đạo của chính quyền Biden như tạo điều kiện cho Iran có được vac-xin chống Covid có thể giúp tái lập lòng tin. Hoặc Mỹ ủng hộ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cho Iran vay 5 tỉ đô la để chống dịch, và Tehran trả tự do cho các công dân Mỹ đang bị giam giữ.

Tuy nhiên các bên đều đang gặp khó khăn trong nước : chính quyền Biden có thể bị Quốc hội phản đối mạnh mẽ, các đồng minh Israel, Saudi Arabia cũng tương tự ; còn tổng thống Hassani bị phe bảo thủ Iran cho là quá nhân nhượng. Thời gian không còn nhiều nữa : sắp tới Tehran có thể hạn chế các chuyến thăm của các thanh tra của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (AIEA).

Chính sách Biden khiến Putin đang phải ngả về phía Bắc Kinh

Về quan hệ Mỹ-Nga, Les Echosphân tích "Đối diện với Biden, Putin đang ngả về phía Trung Quốc".

Gần đây tổng thống Nga thường dành những lời khen ngợi cho chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Kể từ sau vụ sáp nhập Crimea của Ukraine năm 2014, bị phương Tây trừng phạt, Moskva luôn trưng ra việc xích lại gần với Bắc Kinh để chứng tỏ Nga không bị cô lập trên trường quốc tế. Lợi dụng tâm lý này, Trung Quốc ép Nga phải trả giá khá đắt trong các hợp đồng được đàm phán từ lâu, chẳng hạn dự án nhà máy khí hóa lỏng ở Bắc Cực.

Trong khi đó hai nước xưa nay vẫn ngờ vực lẫn nhau từ thời cộng sản, và giới doanh nhân Nga vẫn thích làm ăn với Châu Âu thay vì Trung Quốc. Một nhà quản lý cao cấp mỉa mai : "Như thường lệ, tất cả còn tùy thuộc vào những gì được quyết định ở… Washington". Có nghĩa là, tùy vào Joe Biden. Tại Moskva, các nhà ngoại giao lo ngại giọng điệu chống đối Nga dưới thời Biden, giới làm ăn lo sợ lại bị phương Tây trừng phạt. Và như vậy, Nga phải nghiêng về phía Trung Quốc nhiều hơn.

Nữ tù bị hãm hiếp : Nạn diệt chủng người Duy Ngô Nhĩ ít được quan tâm

Nhìn sang Châu Á, hôm nay Libération đặc biệt có đến hai bài xã luận, trong đó có một bài dài hơn lệ thường, mang tựa đề "Hãm hiếp ở Tân Cương : Hãy lắng nghe các phụ nữ Duy Ngô Nhĩ".

"Những nữ tù Duy Ngô Nhĩ xinh đẹp nhất bị đưa đến một căn phòng không có camera. Tôi phải cởi quần áo họ ra, còng tay ra sau đầu, rồi để cô ta một mình với một người đàn ông từ ngoài trại hoặc một công an. Khi họ ra đi, tôi đưa cô gái đi tắm và lau dọn căn phòng". Lời chứng trên BBC hôm thứ Ba 02/02 của Gulzira Auelkhan, người đã ở trong trại cải tạo Tân Cương 18 tháng, rất rõ ràng, cụ thể.

Tương tự, một nhân chứng khác là Tursunay Ziawudun, bị cải tạo 9 tháng, kể lại : "Sau nửa đêm, các phụ nữ trong xà lim tôi được chọn lựa đưa đến một ‘căn phòng đen’ không có camera". Ba lần cô bị tra tấn và hãm hiếp bởi nhiều người đàn ông che mặt, mặc thường phục, bị bọn chúng cắn xé khắp người. Những dấu răng này cô cũng nhận ra nơi các nữ tù khác, mà sau khi trở về từ "căn phòng đen", trở nên câm lặng, phát điên, hoặc không bao giờ trở về nữa.

Một số rất ít phụ nữ Duy Ngô Nhĩ đã thoát được khỏi địa ngục trần gian Tân Cương và can đảm lên tiếng thay cho hàng mấy chục ngàn nạn nhân của chế độ diệt chủng Bắc Kinh. Các cô kể lại cả những chi tiết riêng tư nhất, kinh khủng nhất, như bộ phận kín bị hủy hoại vì dùi cui điện, bào thai bị dứt ra khỏi bụng mẹ mà không gây tê, cưỡng bức triệt sản. Nhưng không mấy ai lắng nghe họ - Libération than phiền - trong khi chúng ta đang đứng trước một Nhà nước độc đảng, đã kế hoạch hóa đến từng chi tiết việc diệt chủng một dân tộc.

Quân đội Miến Điện tự cho là đẳng cấp tối cao trong xã hội

Cũng về Châu Á, giáo sư Renaud Egreteau của City University ở Hồng Kông khi trả lời phỏng vấn Libérationđã nhận định "Quân đội Miến Điện tự cho mình là đẳng cấp ưu việt".

Thế hệ tướng lãnh Miến Điện hiện nay lớn lên trong bối cảnh cuộc đảo chính 1988, được đào tạo tại các học viện quân sự đã tái cơ cấu trong thập niên 90. Hệ tư tưởng và tầm nhìn thế giới của các sĩ quan này vẫn dựa theo những dấu mốc tri thức và đạo đức tối thượng trong sắc tộc Bamar vốn chiếm đa số, dân tộc chủ nghĩa nhuốm màu tôn giáo – một xã hội mà Phật giáo được ưu tiên.

Từ "fake news" đến "fake" thông tin chứng khoán

Trên lãnh vực kinh tế, nhà bình luận Jacques Attali nhận xét trên Les Echos "Sau tin giả, đến tài chính giả". Số hóa và dân chủ hóa thông tin đã làm nảy sinh nhiều hiện tượng, trong đó có "fake news". Mới đây với vụ GameStop trên thị trường chứng khoán, có thể gây tác động tương tự, làm xáo trộn cả một hệ thống.

Nhà bình luận Jacques Attali đặt câu hỏi, phải chăng những gì diễn ra trong vụ đầu cơ kỳ lạ đã cho thấy một vấn đề sâu xa hơn nữa ? Chứng khoán luôn là nơi của những tin đồn, dối trá, tin giả, để thu hút đồng vốn cho doanh nghiệp hay các chính phủ đang xuống dốc, để lừa các đối thủ cạnh tranh và thu được nhiều lợi lộc. Nhiều phương tiện truyền thông nhất là ở Pháp từ thế kỷ 19 đến đầu thế kỷ 20 cũng đã từng đưa tin thất thiệt, những quảng cáo giả dạng bài báo…

Ngày nay, từ báo viết thành báo mạng, trong thời đại mạng xã hội, tin giả lại càng lan tràn nhanh chóng. Những cá nhân nhỏ bé cũng có thể bày tỏ sự phẫn nộ trước những thế lực, những người giàu độc quyền thao túng… Các nhà đầu tư nhỏ tức giận trước những kẻ kiếm được rất nhiều tiền khi đặt cược vào cái chết của một doanh nghiệp như GameStop, BlackBerry, AMC Entertainment, đã liên minh với nhau đẩy giá cổ phiếu các công ty này lên. Một số quỹ đầu tư mạo hiểm như Melvin Capital bị rơi vào thế kẹt. Mạng môi giới Robinhood phải cho ngưng giao dịch, và đến lượt mạng này nhận lãnh sấm sét từ người sử dụng.

Hiện tượng này sẽ còn đi xa đến đâu ? Tác giả muốn nhìn một cách lạc quan hơn : mọi cuộc khủng hoảng có thể mang lại cơ hội để giải quyết các vấn đề trước đó người ta không dám đề cập. Đó là chỉnh đốn thị trường chứng khoán thế giới, chấm dứt nạn đầu cơ tiêu cực, chống tin giả, và, hãy mơ mộng một chút : hướng nguồn tiền đầu tư vào các doanh nghiệp mang tính bền vững, tích cực, phục vụ những lãnh vực thiết yếu cho cuộc sống loài người.

Hollywood làm phim về GameStop

Một hệ quả thú vị : Le Figaroghi nhận "Sau khi làm rung chuyển Wall Street, vụ GameStop gợi hứng cho Hollywood".

Những ngày gần đây, feuilleton tài chính xung quanh GameStop - chuỗi cửa hàng trò chơi video bị các nhà đầu cơ Wall Street tấn công và được cả một đội quân các nhà đầu tư nhỏ lẻ bảo vệ thông qua mạng xã hội Reddit - là quá tuyệt để có thể thoát khỏi tầm ngắm của kinh đô điện ảnh. Hiện đang có nhiều dự án làm phim dựa trên câu chuyện này. Netflix cũng đang thương lượng với nhà viết kịch bản từng đoạt Oscar Mark Boal để làm phim dài. Khó thể bỏ qua một câu chuyện David chống lại người khổng lồ Goliah phiên bản 2.0.

Thụy My

Published in Quốc tế

Iran nín thở chờ những loạt đạn cuối cùng của Donald Trump

Iran vừa nghiến răng vừa đếm : còn hơn 64 ngày nữa mới chuyển giao quyền lực. Những biện pháp trừng phạt của tổng thống Mỹ Donald Trump đã khiến Iran bị suy sụp sau hai năm rưỡi chịu đựng "áp lực tối đa" của Washington. Theo trang Axios, chính quyền Trump còn muốn áp đặt các trừng phạt mới mỗi tuần một lần, từ nay cho đến ngày 20 tháng Giêng !

iran1

Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo loan báo tái lập trừng phạt Iran ngày 21/09/2020. © AP Photo/Patrick Semansky

Tựa chính các báo Paris hôm nay 18/11/2020 tập trung vào thời sự nước Pháp. Libération chạy tít "Doanh nghiệp nhỏ và cuộc chiến Black Friday". Le Figaro quan tâm đến việc hai bộ trưởng Nội Vụ và Tư Pháp giới thiệu dự luật nhằm "củng cố các nguyên tắc cộng hòa" chống Hồi giáo cực đoan. "Covid : Làm thế nào chống lại thuyết âm mưu" là tựa chính của Le Monde. Les Echos nói về "Kế hoạch mới của Bộ Tài chính cho những lãnh vực bị thiệt hại" vì đại dịch.

Riêng La Croix băn khoăn trước việc hai nước thành viên phủ quyết kế hoạch tái thúc đẩy và ngân sách Châu Âu, chạy tựa "Ba Lan, Hungary : Liên Hiệp Châu Âu bị kẹt vào bẫy". Ở các trang trong, mối quan hệ giữa Hoa Kỳ và các nước khác trong thời gian sắp tới được đề cập nhiều nhất.

Tehran hồi hộp chờ loạt trừng phạt mới của ông Trump

Libération dành hai trang báo cho "Cuộc chạy đua phá hoại của Donald Trump ở Trung Đông". Israel đang tỏ ra hối hả, còn Iran chờ đợi "những loạt đạn cuối cùng" từ Washington.

Iran vừa nghiến răng vừa đếm : còn hơn 64 ngày nữa mới chuyển giao quyền lực. Phe cứng rắn nhất ở Tehran luôn ngờ vực, nhưng số còn lại và đa số người dân nghĩ rằng tương lai sẽ đỡ u ám hơn. Trong nửa cuối nhiệm kỳ, tổng thống Mỹ luôn tỏ ra nghiệt ngã với Iran. Donald Trump rút khỏi JCPOA (hiệp định nguyên tử ký ở Vienna năm 2015), và những biện pháp trừng phạt khiến kinh tế Iran - vốn đã quản lý tệ hại – bị suy sụp : tăng trưởng bị âm đến 9,5%, đồng tiền lao dốc. Những cuộc biểu tình nổ ra ở nhiều nơi, nhưng chế độ đã dùng vũ lực đè bẹp.

Nước Cộng hòa Hồi giáo vẫn còn đó, sau hai năm rưỡi chịu đựng "áp lực tối đa" từ ông Trump và chính khách trung thành Mike Pompeo. Theo trang Axios, chính quyền Trump muốn áp đặt các trừng phạt mới mỗi tuần một lần, từ nay cho đến ngày 20 tháng Giêng.

Nhà phân tích Naysan Rafati của International Crisis Group nhận xét, Washington có những trừng phạt bổ sung khá thường xuyên trong ba tháng qua, và mới nhất sau bầu cử là nhắm vào các cá nhân, doanh nghiệp Trung Quốc, Đài Loan và Iran đã trợ giúp Tehran mua được các thiết bị cho chương trình đạn đạo. Mục tiêu là dựng lên những trở ngại để ngăn Joe Biden quay lại với JCPOA.

Liệu chính quyền ông Trump có đi xa hơn hay không ? New York Times nói rằng hôm thứ Năm tuần trước tổng thống Trump đã rút lại ý định không kích vào các địa điểm nguyên tử Iran vì nguy cơ leo thang. Nhà nghiên cứu Sanam Vakil thuộc Chattam House nhận định Washington có thể tìm cách "khiêu khích" khiến chế độ phải đáp trả. Theo Naysan Rafati, "Iran chờ đợi chính quyền Trump bắn ra những tràng đạn cuối cùng".

Israel hy vọng có thêm ân huệ, các nước Ả Rập chờ thời

Về phía Israel, thủ tướng Benyamin Netanyahou tuy chúc mừng "Joe Biden, được cho rằng sẽ là tân tổng thống", nhưng vẫn giữ nguyên ảnh nền tài khoản Twitter chụp chung với ông Donald Trump.

Cây bút xã luận Anshel Pfeffer nhận định : "Người ta không có cùng trọng lượng khi là đồng minh thân cận nhất của Washington, so với lúc bị Nhà Trắng thờ ơ dưới thời Obama". Theo các thăm dò, thì ông Trump có thể được bầu với 70% số phiếu tại… Israel. Trong suốt nhiệm kỳ của ngôi sao truyền hình thực tế, không có quốc gia nào trên thế giới được Washington ưu ái đến như vậy : cho dời đại sứ quán đến Jerusalem, ngưng viện trợ cho Palestine…

Nhà phân tích David Khalfa cho rằng trong thời gian này càng phải tránh bị coi là vô ơn. Nếu ông Barack Obama từng lợi dụng khoảng thời gian trước khi rời Nhà Trắng để thúc đẩy Liên Hiệp Quốc ra nghị quyết lên án Israel, thì theo Politico, nhóm của Mike Pompeo có thể chính thức coi nhiều tổ chức phi chính phủ như Human Rights Watch, Amnesty International, Oxfam là "bài Do Thái".

Di sản quan trọng của Donald Trump trong khu vực là đã giúp bình thường hóa quan hệ giữa Israel với Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất, Bahrain và Sudan. Chuyên gia Khalfa dự đoán : "Ông Trump tuyên bố rằng có 9 nước Ả Rập nữa có thể ký thỏa thuận bình thường hóa, nhưng họ không có lợi gì khi thực hiện lúc này. Tốt nhất là chờ chính quyền mới lên để thương lượng món quà ra mắt".

NATO : Mỹ không còn như thời hậu chiến, Biden không phải là Truman

Về quan hệ với Châu Âu, Les Echos nhận định "Biden đối mặt với kỷ nguyên nghi kỵ giữa Châu Âu và Mỹ". Tuy ông Joe Biden khẳng định sẽ kết nối lại với Liên minh Bắc Đại Tây Dương, nhưng việc này ngày càng phức tạp vì đôi bên đang xa cách dần, chủ yếu do thành phần dân số Mỹ thay đổi. Hoa Kỳ năm 2020 không giống như hồi năm 1949 khi thành lập NATO, và Joe Biden cũng không phải là Harry Truman.

Trước ông Donald Trump, Barack Obama và Hillary Clinton đã muốn xoay trục sang Châu Á, và chủ trương này không thể đảo ngược. Nước Mỹ quay sang phía Thái Bình Dương và Trung Quốc, đồng thời với việc xa dần Châu Âu. Bởi vì thế giới ngày nay không giống như thời kỳ hậu Đệ nhị Thế chiến, khi Bắc Mỹ và Tây Âu thành lập liên minh để đối phó với Liên Xô.

Lúc lập nên NATO, dân Mỹ chủ yếu là gốc Châu Âu, từ Anh, Đức, Ý, Ba Lan hoặc Pháp di cư sang. Nhà dân số học Jean-Claude Chesnas ước tính thời kỳ 1840-1880 có khoảng 9 triệu người Châu Âu sang Hoa Kỳ sinh sống, và 1880-1914 là 21 triệu. Người Mỹ da trắng hầu hết gốc Châu Âu vào thời đó chiếm đến 135 triệu trên tổng số 150 triệu dân, còn người da đen chỉ có 15 triệu. Nhưng đến thập niên 70, di dân từ Châu Mỹ la-tinh và Châu Á ồ ạt sang : người Mexico (11 triệu), kế đến là Trung Quốc (2,9 triệu), theo số liệu 2018.

Châu Âu kẹt giữa GAFAM và Con đường tơ lụa

Châu Âu có thể làm gì trước Biden và Tập Cận Bình ? Les Echos đặt câu hỏi. Đứng trước xung đột Mỹ-Trung, Châu Âu thiếu vắng một chiến lược chung để đối phó.

Được Hoa Kỳ bảo vệ an ninh từ 75 năm qua, nay Châu Âu không chỉ phải tự vệ mà còn trở thành chiến trường, nơi hai người khổng lồ tung ra đội quân kỹ thuật số và con đường tơ lụa. Hy Lạp đã giao nộp hải cảng đầu tiên cho Trung Quốc, Trung Âu nở nụ cười với Bắc Kinh nhưng vẫn ngóng chờ Mỹ, còn Anh quốc dứt áo ra đi.

Lẽ ra sau Brexit, Châu Âu phải khởi động một giai đoạn mới với các chiến lược chính trị, khoa học và kinh tế tham vọng hơn, dựa trên khoảng 12 nước cốt lõi. Nhưng nay kể cả kế hoạch tái thúc đẩy cũng đang dậm chân tại chỗ. Tờ báo kết luận : Biden sẽ không cứu vãn Châu Âu, mà chỉ làm vui lòng với những lời lẽ êm tai mà Châu Âu muốn nghe.

Công nghệ vẫn là chủ đề xung đột

Nhà nghiên cứu Julien Nocetti của IFRI trên Le Monde cho rằng "Với Joe Biden, công nghệ vẫn là chủ đề xung đột địa chính trị".

Tổng thống thứ 46 tương lai sẽ không lật ngược lại quan hệ với Trung Quốc. Từ khi còn làm phó tướng của Obama, Biden đã chứng kiến nhiều vụ tin tặc Trung Quốc tấn công, đánh cắp sở hữu trí tuệ… Hoa Vi (Huawei) tiếp tục bị trừng phạt tuy các quy định có nới lỏng đôi chút. Châu Âu còn phải chờ xem thái độ của Washington về công nghệ 5G, truyền dữ liệu và GAFAM (Google, Apple, Facebook, Amazon, Microsoft). Điều nghịch lý là ông Trump đã giúp Châu Âu có dịp nhìn ra những yếu kém của mình về công nghệ.

Các đại tập đoàn kỹ thuật số thở phào với Biden

Còn tại nước Mỹ, Le Monde nhận định "Việc Joe Biden đắc cử khiến thung lũng Silicon thở phào nhẹ nhõm", tuy những tên tuổi lớn vẫn cố giữ im lặng sau chiến thắng được loan báo của Biden.

Jack Dorsey (Twitter) và Mark Zuckerberg (Facebook) hôm qua đã bị Quốc hội triệu tập - lần thứ hai trong vòng ba tuần lễ - để trả lời về việc kiểm duyệt tùy tiện của hai mạng xã hội này. Tim Cook, ông chủ Apple không trực tiếp chúc mừng Biden ; còn Sundar Pichai (Google) cũng vậy. Chỉ có Jeff Bezos (Amazon), từ bốn năm qua phải chịu đựng những đòn sấm sét của ông Donald Trump, là đăng lên Instagram ảnh của Biden-Harris. Tuy ngoài mặt cố thản nhiên nhưng trong thâm tâm họ đều vui mừng, dù thời kỳ Google có đường điện thoại trực tiếp với chính quyền Obama sẽ không quay trở lại.

Các đại tập đoàn cảm thấy an tâm vì Joe Biden đã chọn Ron Klain làm chánh văn phòng. Ông này là đồng lãnh đạo của sáng kiến "Rise of the rest" do nhà sáng lập AOL đưa ra, sau khi các Big Tech phát hiện những bang bầu cho Donald Trump bị đứng ngoài sự phát triển của kỹ thuật số. Trong nhóm mới có khoảng hai chục cựu viên chức thời Obama nay chuyển sang kỹ thuật số, còn bà Kamala Harris thì có mối giao tình riêng với phó tổng giám đốc Facebook, Sheryl Shanberg.

Về chống độc quyền, đến nay Joe Biden vẫn đứng giữa hai phe - bên chủ trương giữ nguyên trạng và bên muốn chia nhỏ Google và Facebook, như Elizabeth Warren hay Bernie Sanders. Nhưng các ông lớn công nghệ không lo : vào thời kỳ đại dịch và khủng hoảng kinh tế, ưu tiên không phải là tấn công vào lãnh vực đã góp phần làm cho Wall Street trở nên sung mãn.

Pháp : Bài học từ bầu cử tổng thống Mỹ

Riêng về phía Pháp rút ra được gì sau cuộc bầu cử tổng thống Mỹ ? Theo tác giả Dominique Villepin trên Les Echos, bài học quan trọng nhất là sự đối đầu giữa hai phe cấp tiến và dân túy từ năm 2016 nay đã được khẳng định.

Cuộc đối đầu này từ thập niên 80 đã dần dần xuất hiện : Ronald Reagan đưa đảng Cộng hòa nghiêng về hữu, và thu hút một phần cử tri bình dân xưa nay vẫn bầu cho Dân chủ. Khuynh hướng này tăng lên vào đầu những năm 2000 dưới ảnh hưởng Tea Party và nay là Donald Trump. Song song đó, đảng Dân chủ gom về phía cánh trung. Tình hình diễn ra tại Pháp cũng tương tự, khi Emmanuel Macron đối đầu với Marine Le Pen, hay tại Ý, Anh. Phải chăng sự ngăn cách tả-hữu đã được xóa nhòa ? Một bài học nữa là khi phe cấp tiến huy động được cử tri công nhân và bình dân như Joe Biden thì sẽ thắng được phe dân túy.

Còn Le Monde cho biết, sau khi Biden chiếm được lợi thế nhờ bầu qua thư tín, tại Pháp đã có những lời kêu gọi cho phép dùng phương thức này trong các cuộc bầu cử địa phương năm tới. Tuy nhiên chính quyền Pháp vẫn tỏ ra nghi ngại : việc bầu qua bưu điện đã bị hủy bỏ tại Pháp từ năm 1975 vì các vụ gian lận.

Tập Cận Bình được ca tụng thay cho Allah

Cũng trên Le Monde, nhà xã hội học Dilnur Reyhan bất bình "Phải chăng sinh mạng của hàng triệu người Duy Ngô Nhĩ không đáng kể so với vài bức biếm họa ?". Chuyên gia này tố cáo "sự phẫn nộ có chọn lọc" của các nước Hồi giáo đang kêu gọi tẩy chay hàng Pháp vì biếm họa Mahomet, nhưng lại im tiếng trước số phận các đồng đạo tại Trung Quốc.

Đừng quên rằng trong danh sách đáng xấu hổ gồm 50 nước ủng hộ chính sách diệt chủng của Bắc Kinh, có phân nửa là các nước Hồi giáo, trong khi 23 nước khác phần lớn là phương Tây lên án các trại tập trung ở Tân Cương. Hàng ngàn đền thờ Hồi giáo bị phá hủy tại Hoa lục, giờ đây phải ca ngợi Tập Cận Bình thay vì Allah, phụ nữ Duy Ngô Nhĩ bị cưỡng bức triệt sản… Từ bốn năm qua, không một nhà lãnh đạo nước Hồi giáo nào dám mở miệng, và tệ hơn nữa là một số còn hợp tác với quỷ dữ.

Thụy My

Published in Quốc tế

Vụ ám sát tướng Iran Soleimani : Tổng thống Trump lại có giải thích mới (RFI, 14/01/2020)

Tổng thống Mỹ Donald Trump vào hôm qua, 13/01/2020, lại phải giải thích một lần nữa vì sao ông bật đèn xanh cho việc tiêu diệt viên tướng Iran Soleimani.

iran1

Biểu tình phản đối việc triệt hạ tướng Iran Soleimani, trước văn phòng Liên Hiệp Quốc ở Tehran, ngày 03/01/2020. WANA (West Asia News Agency)/Nazanin Tabatabaee via Reuters

Theo ông Trump, nhân vật này là mối đe dọa lớn đối với nước Mỹ. Tuy nhiên, tổng thống Mỹ vẫn không giải thích rõ là mối đe dọa cụ thể ra sao. Ngoài ra, dù khẳng định rằng đe dọa cận kề nhưng ông Trump cũng cho là điều đó không quan trọng.

Thông tín viên RFI tại Washington, Anne Corpet cho biết thêm chi tiết :

"Như thường lệ, khi phải trả lời thắc mắc về hành động của chính quyền của mình, tổng thống Trump đã tấn công ngược lại. Vào hôm qua, ông đã cáo buộc đảng Dân chủ thông đồng với chế độ Iran. Trên Twitter ông đã chia sẻ một tấm ảnh ghép cho thấy hai lãnh đạo đảng Dân chủ ở Quốc hội Mỹ, bà chủ tịch Hạ Viện Nancy Pelosi và ông Chuck Shumer, trưởng nhóm nghị sĩ Dân chủ ở Thượng Viện, một người đầu quấn khăn, một người choàng tchador, với cờ Iran ở phía sau.

Và ông viết : Giới truyền thông (đưa) tin giả và đối tác Dân chủ của họ làm việc căng thẳng để xem cuộc tấn công của kẻ khủng bố Soleimani có cận kề hay không, xem ê-kíp của tôi có đồng ý hay không. Điều này không quan trọng do quá khứ ghê gớm của hắn.

Thật vậy, báo chí Mỹ và đảng Dân chủ đã tự hỏi về tính xác thực của mối đe dọa mà chính quyền nêu lên để biện minh cho việc ám sát viên tướng Iran. Hơn nữa, cuối tuần qua, bộ trưởng Quốc Phòng Mỹ đã nói ngược lại quan điểm của tổng thống liên quan đến âm mưu tấn công bốn đại sứ quán Mỹ. Ông Mark Esper đã tuyên bố thẳng thừng : Tôi không thấy thông tin về vụ này.

Theo đài truyền hình NBC, tổng thống Trump đã bật đèn xanh về nguyên tắc cho việc ám sát tướng Soleimani từ cách đây 7 tháng, nếu một cuộc tấn công của Iran gây tử vong cho một người Mỹ".

Ngoại trưởng Mỹ : Vụ ám sát tướng Soleimani nằm trong một chiến lược răn đe mới

Vào hôm qua, 13/01/2020, ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo đã tuyên bố là quyết định ám sát viên tướng Iran Soleimani được đưa ra trong khuôn khổ một chiến lược răn đe tổng thể. Lập luận này có phần trái ngược với giải thích trước đó của chính quyền Mỹ, theo đó phải tiêu diệt tướng Iran vì những đe dọa tấn công sắp xẩy ra.

Phát biểu tại viện Hoover, đại học Stanford, California, ông Pompeo đã nói đến một chiến lược nhằm "răn đe thật sự" nhắm vào Iran. Theo ông chiến lược các chính quyền Mỹ trước đây, Cộng Hòa cũng như Dân chủ, ngược lại đã khuyến khích các hành vi thù nghịch của Iran.

Mai Vân

****************

Tổng thống Trump lạnh nhạt về việc tái thương thuyết với Iran (VOA, 14/01/2020)

Tổng thng Donald Trump nói ông không màng đến trin vng thương thuyết vi Iran sau hai tun tn công qua li và sau vic ông áp đt nhng chế tài mi nhm vào nn kinh tế Iran.

iran2

Tổng thng Donald Trump và c vn An ninh Quốc gia Robert O'Brien ti Phi trường Quc tế Los Angeles, California, ngày 18/9/2019.

Cố vn An ninh Quc gia Robert O'Brien nói vi chương trình ‘Face the Nation" ca đài CBS vào sáng th By 11/1 rng Iran đang "b nght th" và các gii chc M xem đây là cơ hi đ gia tăng áp lc đi vi các nhà lãnh đạo nước này khiến h không có s chn la nào khác là thương thuyết.

Trong một dòng tin trên Twitter ngày Ch Nht 12/1, ông Trump nói : "Thc ra tôi ít màng ti chuyn h thương thuyết. Vic này hoàn toàn tùy thuc vào h, ch có vũ khí ht nhân và chớ sát hi nhng người biu tình ".

Các cuộc biu tình chng chính ph bùng phát tr li ti ngày 12/1 ti Iran. Đây là nhng cuc biu tình bước sang ngày th nhì chng li quân đi Iran. Quân đi nước này ban đu ph nhn nhưng sau đó tha nhn là đã bn nhầm mt máy bay dân s Ukraine vào tun trước khiến tt c 176 người trên máy bay thit mng.

Một nhóm biu tình la ln bên ngoài mt trường đi hc ti Tehran "H nói di rng k thù ca chúng ta là Hoa Kỳ, k thù ca chúng ta ngay đây này".

Hình ảnh video cho thấy nhng người biu tình ti nhng đa đim khác th đô và nhng thành ph khác ca Iran.

Cảnh sát trong trang phc đen, mang nón bo h chng bo đng, tràn ngp qung trường ni tiếng Azadi, phía nam trung tâm thành ph, và ti nhng đa đim quan trọng khác. Cnh sát vũ trang bng vòi rng, gy gc và súng bn sơn dùng đ đánh du nhng người biu tình. Tuy nhiên chưa có báo cáo v vic bt gi người biu tình.

Trong một bài din văn trước quc hi, người đng đu V binh Cách mng Iran xin li v v tn công bng phi đn vào máy bay ca hãng Hàng không Quc tế Ukraine và gi đây là mt sai lm thm ha.

"Tôi thề trước Thượng đế toàn năng là ước gì tôi có mt trên chuyến bay đó cùng rt và cùng b chết cháy vi h đ khi chng khiến tai nn bi thảm này", Tướng Hossein Salami nói. Ông nói thêm "Tôi chưa bao gi xu h như thế này. Chưa bao gi".

Tổng thng Donald Trump cnh báo Tehran ch nên tn công người biu tình.

"Hỡi các nhà lãnh đo Iran – CH GIT NGƯỜI BIU TÌNH", ông Trump viết trên Twitter. "Hàng ngàn người đã b giết hay b các ông b tù, và Thế gii đang theo dõi. Quan trng hơn là Hoa Kỳ đang theo dõi. M li Internet và cho phép ký gi đi li t do. Ngng sát hi các công dân Iran vĩ đi ca quý v".

Bộ trưởng Ngoi giao Iran Mohammad Javad Zarif trên Twitter bày tỏ "cc kỳ hi tiếc" và xin li v vic bn rơi máy bay ca hãng Hàng không Quc tế Ukraine. Tuy nhiên ông cho rng đây là "Li ca con người trong lúc có khng hong do ch nghĩa phiêu lưu ca M gây ra thm ha này".

Ông O'Brien bác bỏ tuyên b này ca Ngoi trưởng Zarif trong cuc phng vn ca Fox News ngày Ch Nht 12/1. Ông nói lúc đu Iran che đy hành đng ri sau đó nói rng chiếc máy bay dân s quo v phía mt căn c quân s. Ông nói Iran cn điu tra v này, xin lỗi và bi thường cho các gia đình nn nhân và "đm bo là vic này không bao gi xy ra na".

Ngày thứ By 11/1 ti Tehran, người biu tình t tp gn nhng trường đi hc và kêu gi nhà lãnh đo ti cao Ayatollah Ali Khamenei t chc và hô to nhng khu hiu "Đ đo nhng tên nói di !" và "Tên đc tài chết đi !"

Ban tiếng Ba Tư ca Đài VOA loan tin là những cuc biu tình đã lan sang nhng khu vc khác ca Iran, trong đó có Istafan, thành ph ln th ba ca Iran.

Những cuc biu tình ngày 11/1 din ra hai tháng sau khi Iran đàn áp nhng cuc biu tình đông đo chng chính ph, gây ra bi giá xăng dầu được tr cp gia tăng vào/11 năm ngoái. Iran t chi công b con s t vong vào lúc đó nhưng Ân xá Quc tế nói có hơn 300 người b giết.

Sáng ngày thứ By 11/1, Lc lượng V binh Cách Mng Hi Giáo Iran công nhn đã nhm ln bn rơi máy bay ca hãng Hàng không Quốc tế Ukraine trước đây trong tun.

Việc bn h chiếc Boeing 737 din ra ch vài gi sau khi Iran tn công bng phi đn đn đo vào hai căn c Iraq có binh sĩ M trú đóng đ đáp tr cuc tn công ca máy bay không người lái do Tng thng Trump chỉ th giết chết ch huy trưởng Lc lượng Quds ca Iran là Tướng Qasem Soleimani.

Một toán gii chc Canada ngày th Hai 13/1 đến Iran làm vic vi gia đình các nn nhân, k c vic nhn din các thi th và đưa v Canada. H cũng s h tr trong vic điều tra.

Trong số 176 người thit mng, có ít nht 57 người là công dân Canada.

Ngày Chủ Nht 12/1, Th tướng Canada Justin Trudeau tham gia mt bui l tưởng nim ti Edmonton và bày t tiếc thương nhng người đã thit mng.

******************

Iran : Cảnh sát phủ nhận đàn áp biểu tình bằng đạn thật (RFI, 13/01/2020)

Sau ngày thứ Bảy 11/01/2020 xuống đường, những cuộc biểu tình phản đối chính quyền bưng bít sự thật về vụ máy bay của Ukraine bị bắn rớt, lại diễn ra trong đêm Chủ Nhật tại Tehran và nhiều thành phố khác.

iran3

Sinh viên biểu tình trước đại học Amirkabir, Tehran, ngày 11/01/2020. ATTA KENARE / AFP (Ảnh minh họa)

Cảnh sát chống bạo động bị tố cáo sử dụng hơi cay, thậm chí đạn thật để đàn áp. Sáng nay, chỉ huy trưởng cảnh sát Tehran khẳng định là không có chuyện dùng đạn thật. Cảnh sát được lệnh tự kềm chế. Tình thế căng thẳng, dân chúng bất bình.

Từ Tehran, thông tín viên Siavosh Ghazi tường thuật :

"Thực tế là có từ hai ngàn đến ba ngàn người tập họp ở quảng trường Azadi (Tự Do) ở thủ đô Tehran với những biểu ngữ đả kích thượng tầng lãnh đạo Iran và yêu cầu họ từ chức.

Người biểu tình phản đối chính quyền không nói sự thật về nguyên nhân làm rơi chiếc máy bay dân dụng của Ukraine, mà trong suốt 72 tiếng đồng hồ, cứ liên tục khẳng định là do tai nạn.

Nhiều người đã xé bích chương có chân dung của tướng Qasem Soleimani, cố tư lệnh lực lượng Al Qods của Vệ Binh Cách Mạng, bị giết trong vụ Mỹ oanh kích ở Baghdad ngày 02 tháng 01 năm 2020.

Cảnh sát chống bạo động được huy động đông đảo đã giải tán người biểu tình, nhất là bằng lựu đạn cay. Trên khắp nước, ở các thành phố, cũng có những cuộc xuống đường tương tự, với hàng trăm người tham gia.

Nhưng khác với những cuộc biểu tình hồi/11 xuất phát từ lý do kinh tế, chống lệnh tăng giá xăng, lần này cuộc phản kháng mang chính chất chính trị. Lòng dân âm ỉ bất mãn. Hãng thông tấn ISNA, tuy có quan điểm thân với phe cải cách, cũng lên tiếng về sự im lặng của tổng thống Hassan Rohani.

Trong khi nhiều cấp chỉ huy của Vệ Binh Cách Mạng nhìn nhận có "sai lầm ngoài ý muốn" và đã lên tiếng xin lỗi, cho đến hôm nay, chưa có một vị bộ trưởng nào tiếp xúc và nói chuyện với dân".

Xuống thang ?

Theo AFP, trong không khí căng thẳng này, một số tín hiệu cho phép suy đoán cả Hoa Kỳ và Iran đều muốn giảm nhiệt.

Hôm Chủ Nhật, một doanh trại của Mỹ tại Iraq bị pháo kích bằng tên lửa, nhưng cũng như vụ pháo kích bốn ngày trước đó (08/01) ở một căn cứ khác, lính Mỹ đã rút đi từ lâu. Cùng ngày, tướng Hossein Salami, tư lệnh Vệ Binh Cách Mạng, khi ra điều trần tại Quốc hội, tuyên bố là "không có ý định sát hại lính Mỹ" trong vụ pháo kích ngày 08/01 mà chỉ nhằm biểu dương sức mạnh mà thôi.

Cũng trong ngày hôm qua, tại Washington, bộ trưởng Quốc Phòng Mỹ Mark Esper cũng dịu giọng : Tình báo Mỹ không thấy bằng chứng cụ thể Iran có dự án tấn công vào bốn sứ quán Mỹ khi tổng thống Donald Trump ra lệnh giết tướng Iran. Thật ra, theo AFP, bộ trưởng Quốc Phòng Mỹ, cũng như cố vấn an ninh tổng thống Robert O’Brien, dường như muốn tập trung ủng hộ phong trào phản kháng của công dân Iran để có "một chế độ tốt hơn" tại Tehran, thay vì dùng quân sự.

*********************

Mỹ ra loạt trừng phạt mới với Iran để trả đũa vụ tấn công tên lửa (RFI, 11/01/2020)

Hôm 10/01/2020, chính quyền Mỹ công bố loạt trừng phạt kinh tế mới đối với Iran. Sau vụ quân đội Iran bắn hỏa tiễn vào nhiều căn cứ Mỹ tại Iraq, để đáp trả việc tướng Soleimani bị Mỹ hạ sát, rốt cục chính quyền Donald Trump chọn vũ khí kinh tế, hơn là biện pháp quân sự. Các đòn trừng phạt mới này nhắm vào các ngành công nghiệp và 8 quan chức Iran.

myiran1

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Steve Mnuchin ngày 10/01/2020 công bố các lệnh trừng phạt nhắm vào các quan chức và công ty của Iran. (Ảnh minh họa chụp ngày 11/10/2019) Reuters/Yuri Gripas

Thông tín viên Eric de Salve tường trình từ San Francisco :

"Tám quan chức Iran này can dự vào vụ bắn tên lửa nhắm vào các căn cứ quân sự Mỹ tại Iraq, theo Washington. Một số người trong danh sách này đã là đối tượng của các lệnh trừng phạt của Hoa Kỳ. Lãnh đạo bộ Tài chính Mỹ bảo đảm là đợt trừng phạt mới này cũng nhắm vào 17 nhà sản xuất kim loại, các công ty khai thác mỏ, thép và nhôm, vốn là các thành phần quan trọng để chế tạo vũ khí.

Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia, sự tác động của loạt biện pháp này đối với chế độ rất có thể sẽ là không đáng kể, bởi vì theo lời giải thích của một trong các chuyên gia với báo New York Times, thì "về mặt áp lực kinh tế đối với Iran, chính quyền Trump là nạn nhân của sự thành công của chính họ. Hoa Kỳ đã gần như làm hết khả năng trong mục tiêu đặt ra là gây áp lực tối đa đối với nền kinh tế Iran".

Loạt trừng phạt mới của Mỹ chống lại Iran gần nhất là vào hồi tháng 12/2019, nhắm vào tập đoàn vận tải chính của chế độ Hồi giáo, bị cáo buộc cung cấp thiết bị cho việc sản xuất hỏa tiễn và chương trình hạt nhân, và đồng thời cung cấp nguồn lực tài chính cho lực lượng Hezbollah và chế độ Assad tại Syria.

Tuy nhiên, ngành dầu mỏ của Nước Cộng Hòa Hồi giáo là đối tượng chính của các biện pháp trừng phạt. Hồi tháng 4/2019, Washington chấm dứt lệnh miễn trừ dành cho 8 quốc gia nhập khẩu dầu thô của Iran, trong đó có Trung Quốc. Bộ trưởng Tài chính Mỹ nhấn mạnh : Chúng tôi tin tưởng 100% vào tác động của các lệnh trừng phạt này. Nếu không có chúng, chính quyền Tehran đã có thể có thêm hàng chục tỉ đô la".

Trọng Thành

******************

Căng thẳng hạ giảm, Iran ra tín hiệu lẫn lộn (VOA, 10/01/2020)

Iran ngày 9/1 đưa ra các tín hiu ln ln gia lúc căng thng vi M dường như gim bt vi vic Tng thng Hassan Rouhani cnh báo v mt "s phn ng rt nguy him" nếu Hoa Kỳ phm "sai lm khác" và mt ch huy cao cp th "tr thù khc lit" v v ht một tướng lãnh hàng đu ca Iran.

myiran2

Tổng thng Hassan Rouhani nói chuyn trong mt cuc hp Tehran, Iran, ngày 4/12/2019.

Ngày 8/1, cả hai bên M và Iran có v lùi bước sau khi Iran phóng mt lot phi đn đn đo vào hai căn c quân s có binh sĩ M trú đóng ti Iraq nhưng không gây bt c thương vong nào. Iran nói cuc tn công là đ tr đũa vụ tn công ca Hoa Kỳ ti Iraq hôm 3/1 giết chết tướng Qasem Soleimani, kiến trúc sư ca chiến lược an ninh khu vc.

Tướng M Milley nói v này không có t vong ‘là do nhng k thut phòng v ca các lc lượng chúng ta ch không phi là ý đnh ca Iran’.

Tổng thng Rouhani nói v tn công bng phi đn là mt hành đng chính đáng đ t v theo Hiến chương Liên hip quc, nhưng ông cnh báo là "nếu Hoa Kỳ phm sai lm khác, Hoa Kỳ s nhn nhng đáp tr rt nguy him".

Thêm vào việc tn công bng phi đn, Iran cũng bỏ nhng cam kết còn li trong tha thun ht nhân 2015, mà Tng thng Donald Trump đã rút khi vào tháng 5 năm 2018. Tuy nhiên ngày 9/1 ông Rouhani nói Iran s tiếp tc hp tác vi các thanh sát viên Liên hip quc.

Các chỉ huy cao cp ca quân đội Iran có nhng li l mnh bo hơn.

Tướng Abdollah Araghi, mt thành viên ca Ban Tham mưu Hn hp, nói V binh Cách mng Iran "s tr thù khc lit hơn trong tương lai", theo thông tn xã bán chính thc Tasnim.

Tasnim cũng trích lời tướng Ali Fadavi, quyn tư lnh V binh, nói rng cuc tn công phi đn "ch là mt trong biu tượng ca kh năng chúng ta".

Ông được trích li nói "Chúng ta bn hàng chc phi đn vào trung tâm nhng căn c ca M ti Iraq và h chng làm gì được c".

Ngày 8/1, Tổng thng M Donald Trump ra ch du là ông s không đáp tr bng quân s đi vi vic các căn c b tn công. Điu này nêu lên hy vng là vic đi đu hin nay, làm cho hai nước bên b chiến tranh toàn din, có th h gim.

Tổng thống Iran, Rouhani, cùng ngày đin đàm vi Th tướng Anh Boris Johnson, thúc đy Anh lên án v h sát Soleimani.

Là người đng đu Lc lượng Quds tinh nhu, tướng Soleimani đã huy đng các lc lượng y nhim vũ trang trong vùng và b quy trách nhim nhng cuc tn công chết người chng li quân đi M t năm 2003 khi Hoa Kỳ dn đo cuc tn công vào Iraq. Ti Iran, ông được xem như là anh hùng quc gia đóng vai trò quan trng trong vic đánh bi Nhà nước Hồi giáo và chng li bá quyn phương Tây.

Không có những n lc ca Soleimani lãnh đo các lc lượng ti Syria và Iraq chng li Nhà nước Hồi giáo, "các ông s không có hòa bình và an ninh ti London ngày hôm nay", ông Rouhani được Phó Tng thng Alirez Moezi trích li trong cuc đin đàm vi ông Johnson để đăng trên Twitter.

Phủ Th tướng Anh xác nhn cuc gi này và nói rng ông Johnson kêu gi "chm dt thù nghch" ti Vùng Vnh và rng Anh ng h tha thun ht nhân và thúc đy Iran tr li tuân th hoàn toàn tha thun.

Theo AP

*******************

Mật báo viên t Iraq, Syria giúp Mỹ h sát tướng Iran (VOA, 10/01/2020)

Tướng Iran Qasem Soleimani đến phi trường Damascus trên mt chiếc xe có ca kính ph màu đen. Bn binh sĩ thuc V binh Quc gia Iran đi vi ông. Chiếc xe đu ti cu thang dn ti máy bay Cham Wings Airbus A320 được lên lch bay đến Baghdad.

myiran3

nh tướng Qasem Soleimani, được treo ti Tòa Đi s cũ ca M Tehran, Iran, ngày 7/1/2020 sau khi ông b máy bay không người lái M bn chết ngày 3/1 ti phi trường Baghdad.

Ông Soleimani cũng như bn binh sĩ đu không có tên trong danh sách hành khách, theo mt nhân viên hãng hàng không Cham Wings mô t vi Reuters cnh nhng người này ri khi th đô Syria. Ông Qasem Soleimani tránh dùng máy bay riêng vì nhng quan ngi v an ninh ca ông ngày càng tăng, một ngun tin an ninh Iraq biết v s sp xếp an ninh ca ông Soleimani nói.

Đây là chuyến bay cui cùng ca ông Soleimani. Rocket bn t máy bay không người lái ca M giết chết ông Soleimani khi ông ri phi trường Baghdad trong đoàn xe bọc thép. Cũng thit mng là mt người đàn ông đón ông ti phi trường : ông Abu Mahdi Muhandis, ch huy phó Lc lượng Huy đng Nhân dân (PMF), mt t chc ô dù ca chính ph Iraq dành cho lc lượng dân quân ca nước này.

Cuộc điu tra ca Iraq v v tn công giết hai người này hôm 3/1 bt đu vài phút sau cuc tn công ca Hoa Kỳ, hai gii chc an ninh Iraq nói vi Reuters. Các nhân viên An ninh Quc gia phong ta phi trường ngăn hơn mt chc nhân viên an ninh không được ri phi trường k c cnh sát, nhân viên hộ chiếu và tình báo.

Các nhà điều tra chú trng đến vic làm thế nào nhng mt báo viên bên trong phi trường Damascus và Baghdad hp tác vi quân đi M theo dõi và xác đnh v trí ca ông Soleimani, theo cuc phng vn ca Reuters vi 2 nhân viên an ninh hiểu biết trc tiếp v cuc điu tra ca Baghdad, hai nhân viên phi trường Baghdad, hai cnh sát và 2 nhân viên ca hãng hàng không Cham Wings Syria, là mt hãng hàng không thương mi tư nhân có tr s ti Damascus.

Cuộc điu tra do ông Falih al-Fayadh, Cố vn An ninh Quc gia Iraq và người đng đu PMF, t chc điu phi vi dân quân Iraq hu hết là người Shia, nhiu người trong s này được Iran h tr và có liên h cht ch vi ông Soleimani.

Những nhà điu tra ca cơ quan An ninh Quc gia có "nhng chỉ du mnh m cho thy mt mng lưới gián đip làm vic bên trong phi trường Baghdad liên h đến vic rò r nhng chi tiết an ninh nhy cm" v chuyến đi ca ông Soleimani cho M, mt trong nhng gii chc an ninh Iraq nói vi Reuters.

Các nghi can bao gồm hai nhân viên an ninh tại phi trường Baghdad và hai nhân viên ca Cham Wings-"mt gián đip ti phi trường Damascus và mt gián đip khác làm vic trên máy bay", ngun tin nói. Các nhà điu tra ca cơ quan An ninh Quc gia tin rng 4 nghi can, chưa b bt, làm việc cho mt t chc ln hơn cung cp tin tc cho quân đi M, gii chc này nói.

Hai nhân viên của Cham Wings đang b tình báo Syria điu tra, theo ngun tin t hai gii chc an ninh Iraq. Tng nha tình báo Syria không đáp ng yêu cu bình lun. Ti Baghdad, nhân viên An ninh Quốc gia đang điu tra nhng nhân viên an ninh ca hai phi trường, nhng người thuc Dch v Bo v Cơ s, theo mt gii chc Iraq cho biết.

"Những phát hin đu tiên ca toán điu tra Baghdad nói tin đu tiên v chuyến đi ca ông Soleimani đến t phi trường Damascus", gii chc này cho hay. "Nhim v ca t bí mt ti phi trường Baghdad là xác nhn lúc đến ca mc tiêu và chi tiết đoàn xe ca ông".

Văn phòng truyền thông ca cơ quan An ninh Quc gia Iraq không tr li yêu cu bình luận. Phái b Iraq ti Liên hip quc New York cũng không tr li yêu cu bình lun.

Bộ Quc phòng M t chi bình lun là liu tin tc ti Iraq và Syria đóng mt vai trò trong cuc tn công hay không. Các gii chc M nói vi điu kin n danh cho Reuters biết là Hoa Kỳ theo dõi cht ch hành tung ca ông Soleimani trong nhiu ngày trước cuc tn công, nhưng không cho biết làm thế nào quân đi xác đnh được v trí ca ông này vào đêm tn công.

Một qun lý ca Cham Wings ti Damascus nói các nhân viên của hãng bị cm không được bình lun v cuc tn công hay cuc điu tra. Mt phát ngôn viên ca Thm quyn Hàng Không dân dng Iraq, đơn v vn hành các phi trường ca quc gia, t chi bình lun v cuc điu tra nhưng gi đây là chuyn bình thường sau "các sự c như vy liên h đến các gii chc cao cp".

Máy bay của ông Soleimani đáp xung phi trường Baghdad vào khong 12g30 rng sáng ngày 3/1, theo hai gii chc phi trường, căn c vào camera an ninh. tướng Soleimani và cn v ri khi máy may bng cu thang trc tiếp đến phòng đi ca phi trường, không qua hải quan. Ông Muhandis gp ông Soleimani bên ngoài phi cơ, và hai người bước vào mt chiếc xe bc thép đang đi. Các binh sĩ bo v ông tướng bước vào mt xe SUV bc thép khác, các gii chc phi trường nói.

Giữa lúc các gii chc an ninh trông theo, hai chiếc xe trc ch v phía con đường chính ra khi phi trường, các gii chc cho hay. Hai chiếc rocket đu tiên ca M bn trúng chiếc xe ch ông Soleimani và Muhandis vào lúc 12g55 rng sáng. Chiếc SUV ch nhân viên an ninh b bn trúng vài giây sau đó.

Vài giờ sau cuc tn công, các nhà điu tra duyt xét li các cú đin thoi gi đến và nhng tin nhn ca nhân viên ca đêm ca phi trường đ tìm xem ai là người đưa cho M v hành tung ca ông Soleimani, các gii chc an ninh Iraq cho hay. Nhân viên An ninh Quốc gia thm vn hàng gi các nhân viên an ninh phi trường và Cham Wing, các ngun tin nói. Mt nhân viên an ninh nói ông b thm vn 24 gi trước khi được tr t do. Trong nhiu gi h hi ông đã nói chuyn vi ai hay nhn tin cho ai trước khi máy bay ông Soleimani đáp xuống-trong đó có nhng "yêu cu kỳ quc" liên h đến chuyến bay Damascus-và tch thu đin thoi di đng ca ông.

"Họ hi tôi mt triu câu hi", ông nói.

Published in Quốc tế

Iran : Cuộc chiến tàu dầu sẽ đi về đâu ?

Căng thẳng tại eo biển Ormuz, cải cách các định chế quốc tế, hạn hán tại Pháp, đó là các chủ đề được báo chí Pháp đề cập nhiều nhất hôm nay.

iran1

Một tàu của Vệ binh Cách mạng Iran áp sát tàu dầu Stena Impero của Anh đang bị giữ tại cảng Bandar Abbar, ngày 21/07/2019. Mizan News Agency/WANA Handout via Reuters

Các bài viết có tựa đề gần giống nhau : Nếu Le Figaro cho biết "Áp lực tăng lên giữa Luân Đôn và Tehran tại eo biển Ormuz" thì Libération cũng dành hai trang báo cho chủ đề "Eo biển Ormuz, Tehran bắt tàu, Luân Đôn sôi sục". La Croix than thở "Lại căng thẳng tại eo biển Ormuz", còn Les Echos nhận định "Luân Đôn sẵn sàng đáp trả Tehran sau vụ bắt tàu dầu".

Bắt tàu Anh trong tiếng hô "Allah Akbar !"

Le Figaro cho rằng vẫn chưa phải là "cuộc chiến tàu dầu" đẫm máu như trong cuộc xung đột Iran-Iraq thập niên 80, khi Saddam Hussein tấn công 280 tàu dầu Iran tại vùng vịnh Ba Tư, còn Tehran đánh vào 170 tàu của Iraq. Nhưng những sự cố liên tục xảy ra tại khu vực chiến lược này khiến tình hình trở nên nguy hiểm.

Thứ Bảy 20/7, tờ báo bảo thủ Keyan của Iran chạy tựa lớn "Một tàu dầu đổi một tàu dầu !". Hôm trước đó, một biệt đội Vệ binh Cộng hòa được trực thăng vận, hô vang "Allah Akbar",chiếm lấy tàu dầu Anh Stena Impero tại vịnh Oman, không xa eo biển Ormuz – tâm chấn từ hai tháng qua. Trước khi bắt tàu Anh, Vệ binh Cách mạng cũng đã bắt tàu dầu Mesdar mang cờ Liberia, nhưng thả ra sau khi biết chủ tàu này là một công ty Algeria.

Việc "tịch biên" chiếc Stena Impero xảy ra chỉ vài tiếng đồng hồ sau khi Gibraltar (lãnh thổ thuộc Anh ở nam Tây Ban Nha) quyết định giữ thêm 30 ngày chiếc tàu dầu Grace 1 của Iran – bị Anh bắt hôm 4/7 khi chở dầu sang Syria, vi phạm lệnh cấm vận của Liên Hiệp Châu Âu. Và 24 giờ sau khi Mỹ bắn hạ một máy bay không người lái Iran ở vịnh Ba Tư, tuy Iran bác bỏ. Tóm lại, các bên đều lập tức ăn miếng trả miếng.

Rồi sẽ đi đến đâu ? Ngoại trưởng Mike Pompeo đã cảnh cáo nếu có người Mỹ nào chết, Hoa Kỳ sẽ trả đũa bằng biện pháp quân sự.

Chiến lược ba giai đoạn của Iran tại eo biển Ormuz

Tin rằng Mỹ không muốn thương lượng và Châu Âu bất lực không thể thuyết phục Donald Trump, phe diều hâu Iran gia tăng áp lực. Le Figaro dẫn một nguồn tin thân cận chế độ Tehran cho biết Vệ binh Cách mạng đã có chiến lược gồm ba giai đoạn. Hiện nay họ kiểm soát sở hữu chủ các tàu đi vào eo biển Ormuz, giai đoạn tiếp theo là đóng cửa eo biển với các địch thủ, chỉ cho các tàu nước bạn như Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản vào. Cuối cùng nếu bị tấn công Iran sẽ đóng hẳn Ormuz, và phản công từ vùng duyên hải.

Tính sổ các tàu dầu bị bắt : Iran giữ hai (một chiếc khác là Riah đã được thả hôm thứ Năm 18/7), Anh giữ một. Nhưng Tehran còn bốn chiếc khác bị tịch thu ở Brazil. Ngược lại, kẻ thù bất cộng đáy thiên của Iran là Saudi Arabia hôm qua đã thả tàu dầu Happyness 1 của Iran, bị bắt tại Hồng Hải từ hai tháng qua. Iran sẽ phải chi 20 triệu đô la để sửa chữa, nhưng Saudi Arabia đòi trả "chi phí giữ tàu" 200.000 đô la một ngày, mà phía Tehran gọi là trấn lột.

Một chuyên gia nhận định : "Iran tìm cách duy trì không khí bất ổn, nhưng không vượt qua ngưỡng có thể làm cộng đồng quốc tế phải hành động". Nhưng điều tệ hại nhất có thể tránh được đến bao giờ ?

Những que diêm Iran đang nhóm lửa

Trong bài xã luận mang tựa đề "Những que diêm Iran", La Croix nhận định, có vẻ như không ai muốn chiến tranh. Nhưng tại eo biển Ormuz, Mỹ và Iran đang đùa với lửa.

Thời sự mùa hè này toàn về những sự kiện trên biển. Tháng nào cũng xảy ra vụ bắt tàu, tuần nào cũng có những đe dọa qua lại giữa Mỹ và Iran, và không ngày nào mà không có tranh cãi về máy bay không người lái bị bắn rơi. Chưa kể từ thứ Bảy 20/7, và lần này thì trên đất liền, quốc vương Saudi Arabia tuyên bố sẵn sàng cho quân Mỹ đồn trú, lần đầu tiên kể từ 16 năm qua. Với những vụ tấn công và phá hoại liên tục, eo biển Ormuz, nơi một phần ba lượng dầu lửa thế giới đi qua, rất dễ "bốc cháy".

Libération chú ý đến khía cạnh "chiến tranh hình ảnh". Video dài hai phút về vụ bắt tàu dầu Anh với các hình ảnh những chiến binh bịt mặt chiếm lĩnh chiếc tàu dầu, trên nền những tiếng hô "Thượng Đế vĩ đại", được quay từ trực thăng lẫn trên tàu, nhằm chứng tỏ sức mạnh của Nhà nước để trấn an nhân dân Iran, đã có phần nào tác dụng.

Về phía Anh, tờ báo cho rằng đang trong vị thế rất nhạy cảm. Vừa cố gắng cứu vãn hiệp ước nguyên tử Iran, mặt khác lại phải tỏ ra cứng rắn trước Tehran, vào lúc Mỹ và Iran đều đang căng thẳng. Bên cạnh đó, giới quân sự chỉ trích phản ứng yếu ớt của chính quyền, do đang bận rộn với Brexit và thay đổi thủ tướng.

Bà Theresa May chỉ còn tại vị đến thứ Tư tuần này, không tham dự hai cuộc họp khẩn tối thứ Sáu và sáng thứ Bảy. Với một thủ tướng sắp ra đi, ít tập trung cho hồ sơ Iran, và thiếu sự phối hợp với các đồng minh Châu Âu, Luân Đôn có vẻ lẻ loi. Tân thủ tướng sẽ phải nhanh chóng tái khẳng định vị thế.

Quân đội Miến Điện không dễ buông quyền lực

Liên quan đến Châu Á, Le Monde nói về quyền lực của quân đội Miến Điện đang bị tranh cãi. Đảng của bà Aung San Suu Kyi muốn sửa đổi Hiến pháp để giảm bớt quyền hành của giới quân nhân, nhưng khó thể thành công.

Quân đội đang ở thế thủ : thứ Ba 16/7, Hoa Kỳ loan báo trừng phạt tổng tư lệnh quân đội, tướng Min Aung Hlaing cùng với ba quan chức khác do tội ác đối với người Rohingya. Hôm sau, hàng chục ngàn người biểu tình tại Rangoon và nhiều thành phố khác, giương biểu ngữ "Sửa đổi Hiến pháp 2008".

Đảng Liên đoàn Quốc gia Vì dân chủ (LND) của bà Aung San Suu Kyi muốn giảm từ ngưỡng 75% số phiếu để tu chính Hiến pháp xuống còn 66%, và hủy bỏ điều khoản khiến bà không thể giữ chức tổng thống hoặc phó tổng thống. Nhưng quân đội đang chiếm 1/4 số ghế trong Quốc hội, không dễ chịu thua, và tổng tư lệnh quân đội có toàn quyền đưa ra những biện pháp đặc biệt "vì lý do an ninh".

Nhật-Hàn đấu nhau, ngư ông Trung Quốc đắc lợi ?

Tại Bắc Á, "Căng thẳng lại nổi lên giữa Nhật Bản và Hàn Quốc về thương mại và ngoại giao". Vụ một người Hàn Quốc tự thiêu trước đại sứ quán Nhật tại Seoul hôm thứ Sáu tuần trước, theo Le Monde là cái mốc đáng buồn cho xung đột giữa hai nền dân chủ lớn nhất Châu Á, đều là đồng minh của Mỹ. Tổng thống Donald Trump, đang trong chiến tranh thương mại với Trung Quốc, đã phải cho biết sẵn sàng làm trung gian hòa giải.

Những hiềm khích lịch sử được khơi lại, những nhân vật nổi tiếng của Hàn Quốc hủy các chuyến đi sang Nhật Bản, và các nhà buôn tẩy chay những sản phẩm Nhật bị cho là "made by war criminals" (do các tội phạm chiến tranh sản xuất).

Đang bị sa sút trong các cuộc thăm dò, uy tín của tổng thống Hàn Quốc Moon Jae-in bỗng tăng lên từ khi đối đầu với Tokyo, còn thủ tướng Nhật Shinzo Abe, với sự ủng hộ của cánh hữu, không có ý định nhượng bộ.

Les Echos nhận định "Ông Shinzo Abe sắp phá kỷ lục người lãnh đạo nước Nhật lâu nhất". Liên minh cầm quyền của ông hôm qua đã chiến thắng trong cuộc bầu cử Thượng Viện.

Những biện pháp để thu phục cử tri, nhất là giới trẻ, của ông Abe đã đạt kết quả : cho đến tối thứ Bảy, thủ tướng vẫn rất tích cực hoạt động trên Instagram, với những hình ảnh gần gũi như cùng ăn trưa với sinh viên, nấu nướng thức ăn… Với chiến thắng lần này ông Shinzo Abe qua mặt Taro Katsura, người đã lãnh đạo nước Nhật suốt ba nhiệm kỳ vào đầu thế kỷ 20.

Thủ tướng Nhật tin rằng phải cải tổ sâu sắc quân đội để đối phó với mối đe dọa Trung Quốc. Tuy nhiên, trong cuộc thăm dò dư luận hôm qua, có 54% người Nhật ủng hộ ông Shinzo Abe tiếp tục nắm quyền, nhưng chỉ có 36% muốn ông sửa đổi Hiến pháp chủ hòa.

Hạn hán, nỗi lo của nước Pháp mùa hè này

Về khí hậu, trang nhất của Libération đăng ảnh một vùng đất khô cằn, nứt nẻ, chạy tựa "Hạn hán, người người đổ xô tìm nước". Những đợt nóng liên tục xảy ra dẫn đến việc khan hiếm nước, khiến chính quyền Pháp phải hạn chế dùng nước tại 73 khu vực. Nông nghiệp, kỹ nghệ, năng lượng, du lịch và các thành thị đều chật vật để có được lượng nước cần dùng.

Les Echos mô tả những hậu quả đầu tiên : Những cây thông héo úa, những cánh đồng bắp xác xơ vì thiếu nước, những ngôi nhà bị lún nứt vì xây trên nền đất sét… Bài xã luận của Libération nhấn mạnh nước là "Tài sản chung", mỗi người cần có ý thức tiết kiệm nước, phủ xanh mặt đất…và cần hành động ngay bây giờ trước khi quá muộn.

Không phải chỉ có nước Pháp bị hạn hán, mà đây là hiện tượng toàn cầu. Tại bang Tamil Nadu của Ấn Độ, nhiều vòi nước bị khóa để tránh việc các hộ dân xài lố định lượng, người ta phải xếp hàng nhiều tiếng đồng hồ để lấy nước. Người nghèo mua nước với giá cắt cổ, người giàu mua máy bơm khai thác lượng nước ngầm hiếm hoi. Những bữa ăn được dọn ra trên lá chuối để khỏi rửa chén, và đã có những vụ xe bồn chở nước bị tấn công.

Cuba : "Chủ nghĩa xã hội hay là chết" ?

Nhìn sang Châu Mỹ la-tinh, Le Monde có bài phóng sự thú vị mang tựa đề "Cuba, những tiếng nói tự do". Đối với người dân đảo quốc, "botella" tức vẫy xe đi nhờ là cách hầu như duy nhất để đối phó với sự thiếu thốn phương tiện giao thông công cộng, và trong hoàn cảnh ấy họ thoải mái thổ lộ về những bất cập của chế độ.

Tại Cuba, một tài xế taxi ở La Havana chạy nửa ngày có thể kiếm được thu nhập bằng cả tháng lương của một bác sĩ hay giáo sư đại học. Trong cuốn sách có cái tựa đơn giản "Cuba", tác giả Sara Roumette nhận xét : "Đó là một chế độ bảo vệ rất nhiều và cũng áp đặt rất nhiều. Một đất nước mà tất cả mọi người đều biết đọc biết viết, với ưu tiên dành cho giáo dục, nhưng nếu đòi hỏi tự do ngôn luận bạn sẽ biết được địa ngục là như thế nào. Cuba là nơi mà người ta có thể đến bệnh viện không cần có đồng nào trong túi, nhưng sống cho ra sống với đồng lương nhà nước đã trở nên bất khả".

Le Monde ghi nhận trong khi những khẩu hiệu có từ sau khi nhà độc tài Batista sụp đổ năm 1959, vẫn khoe "Cuba, đất nước tự do đầu tiên tại Châu Mỹ la-tinh", thì từ đó đến nay, cứ 10 người dân đã có 1 người bỏ nước ra đi. Trên những bức tường, dòng chữ "Chủ nghĩa xã hội hay là chết !" đã phai nhạt đi với thời gian, phía dưới ai đó đã viết thêm câu "Có gì khác nhau đâu ?".

Thụy My

Published in Quốc tế

Điều gì xảy ra nếu Mỹ rút khỏi Thỏa thuận hạt nhân Iran ? (VTV, 15/10/2017)

Mỹ có rút khỏi thỏa thuận hạt nhân từng được đánh giá là có ý nghĩa lịch sử ? Diễn biến này sẽ gây ra những hệ lụy gì cho khu vực Trung Đông vốn đã có quá nhiều mâu thuẫn ?

Những diễn biến bất ổn mới xuất hiện ở khu vực Trung Đông trước sự đối đầu đang ngày càng căng thẳng giữa Mỹ và Iran. Tổng thống Mỹ Donald Trump đang thể hiện rõ ý định tăng cường sức ép lên Iran - đối thủ nặng ký của Washington tại Trung Đông. Và thỏa thuận hạt nhân mà Iran cùng Mỹ và các cường quốc thế giới ký năm 2015 hiện trở thành tâm điểm tranh cãi.

Ngày 15/10, Tổng thống Mỹ sẽ phải báo cáo với Quốc hội đánh giá về việc Iran có tuân thủ thỏa thuận hạt nhân hay không. Việc đánh giá này được tiến hành theo định kỳ 90 ngày. Bản báo cáo này của Nhà Trắng chưa được công bố, nhưng có thể thấy tinh thần của bản báo cáo qua những tuyên bố mà tổng thống Donald Trump đưa ra ngày 12/10 vừa qua.

Như vậy, số phận bản thỏa thuận hạt nhân từng được coi là lịch sử đang như sợi chỉ mành treo trước gió. Quốc hội Mỹ có 60 ngày để quyết định liệu có tái áp đặt các biện pháp trừng phạt cụ thể đối với Tehran hay không. Cách đây 2 năm, khi đặt bút ký vào thỏa thuận này, đại diện của các cường quốc đã từng hi vọng, nó sẽ giúp khép lại một hồ sơ hạt nhân phức tạp bậc nhất trên thế giới, tương tự như hồ sơ hạt nhân Triều Tiên.

Sau 12 năm thương lượng và đàm phán nước rút căng thẳng, thỏa thuận lịch sử về vấn đề hạt nhân Iran đạt được tháng 7/2015. Thỏa thuận được kỳ vọng khép lại hồ sơ quốc tế phức tạp nhất của lịch sử thế giới đương đại.

Thỏa thuận hạt nhân còn được gọi là Kế hoạch Hành động Toàn diện Chung được ký giữa Iran và nhóm P5+1 gồm Mỹ, Nga, Anh, Pháp, Trung Quốc cùng với Đức. Theo thỏa thuận, Iran cam kết giảm số máy ly tâm cũng như lượng urani làm giàu xuống dưới mức có thể dùng để sản xuất vũ khí nguyên tử. Ngoài ra, Iran sẽ cho phép việc mở rộng thanh sát các cơ sở hạt nhân của nước này, cụ thể là các cơ sở quân sự. Đổi lại, Tehran từng bước được hưởng lợi từ việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt quốc tế được thông qua từ năm 2006 của Mỹ, Liên minh Châu Âu và Liên Hợp Quốc ; đồng thời tổ chức lại nền kinh tế nước này. Tuy nhiên, lệnh cấm buôn bán vũ khí vẫn được gia hạn 5 năm, trừ khi được sự cho phép đặc biệt của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc.

Thỏa thuận hạt nhân giữa Iran và nhóm P5+1 đã từng được đanh giá là một thành công mang tính lịch sử

iran1

Tổng thống Donald Trump tuyên bố Mỹ sẽ rút khỏi Thỏa thuận hạt nhân Iran

Như vậy, thỏa thuận cuối cùng đạt được không nhằm phá hủy chương trình hạt nhân của Iran, mà chỉ để kiểm soát chặt chẽ cơ sở hạ tầng hạt nhân của quốc gia này. 109 trang của thỏa thuận hạn chế các tham vọng hạt nhân của Tehran để đổi lấy việc dỡ bỏ dần dần và đảo ngược các biện pháp trừng phạt vốn đang bóp nghẹn nền kinh tế của Iran. Nhờ thành công của thỏa thuận hạt nhân, quan hệ giữa Iran và phương Tây ghi nhận những dấu hiệu tích cực. Tuy nhiên, việc tổng thống Mỹ Donald Trump đòi xem xét lại bản thỏa thuận này hoặc thậm chí phá bỏ nó là một diễn biến quan ngại với các bên tham gia, làm nảy sinh những nguy cơ căng thẳng mới ở Trung Đông.

Nếu theo dõi những cuộc tranh cãi ở tầm quốc tế về thỏa thuận hạt nhân Iran, có thể thấy rằng nước Mỹ đang đi ngược chiều các quốc gia khác trong đánh giá về sự tuân thủ của Iran đối với thỏa thuận hạt nhân này. Các nhà lãnh đạo Châu Âu không ngừng tuyên bố Iran đang tôn trọng thỏa thuận. Ngay cả cơ quan năng lượng nguyên tử Quốc tế (IAEA), vốn được coi là nhà giám sát việc thực thi của Iran, mới đây cũng ra tuyên bố về việc Tehran đã tuân thủ các điều khoản của thỏa thuận. IAEA hiểu rằng, việc làm suy yếu hay loại bỏ thỏa thuận này sẽ không chỉ đổ thêm dầu vào thùng thuốc súng trong khu vực, mà còn tác động tới một điểm nóng hạt nhân khác cũng đang tăng nhiệt rất nhanh là Triều Tiên.

Liên minh Châu Âu đang tận dụng mọi diễn đàn để cứu vãn thỏa thuận hạt nhân Iran. Một mặt, Châu Âu kêu gọi Mỹ ngừng ý định rút khỏi thỏa thuận này, mặt khác cho Mỹ thấy Iran đang làm đúng với cam kết của mình.

Trước sự nghi ngại của chính quyền Tổng thống Donald Trump, các nhà ngoại giao Châu Âu đang quay sang vận động các thành viên Quốc hội Mỹ giữ thỏa thuận này.

Ngoài ra, Châu Âu cũng lo ngại việc hủy bỏ thỏa thuận hạt nhân Iran sẽ khiến hồ sơ hạt nhân Triều Tiên càng khó giải quyết và tác động tiêu cực đến nỗ lực giải trừ vũ khí hạt nhân của trên thế giới.

Như một kịch bản đã được báo trước, chiến lược mới của Tổng thống Trump đã vang vọng tới Iran. Ngay sau những tuyên bố từ Washington, chính phủ Iran đã đưa ra phản ứng chính thức của mình. Nhấn mạnh thỏa thuận hạt nhân giữa Iran và nhóm P5+1 là một hiệp định quốc tế, được Hội đồng bảo an thông qua.

Người Iran sẽ có 60 ngày chờ xem, nghị viện Mỹ liệu có tiến hành bước đi rút Mỹ khỏi thỏa thuận hạt nhân, trước sức ép của Tổng thống Trump. Với người dân Iran, Tổng thống Trump đã chính thức đưa Mỹ vào một kỷ nguyên đối địch mới với Iran. Những gì mà người ta nghe được từ phản ứng của tổng thống Iran Rouhani, là Tehran sẽ nâng cấp, thậm chí tăng cường gấp đôi sức mạnh hệ thống tên lửa của nước này.

Tóm lại, nhiều khả năng thời gian tới, khu vực Trung Đông sẽ chưa phải đối mặt với một Iran ồ ạt phát triển chương trình hạt nhân. Nhưng người ta sẽ chứng kiến những sự đối đầu, răn đe qua lại giữa Mỹ và Iran tại Trung Đông. Viễn cảnh này đáng lo ngại khi tình hình chiến trường tại Iraq, Syria đang đặt lực lượng của Mỹ và Iran vào những vị trí quá gần nhau để một cuộc xung đột có thể xảy ra.

Tại trường quay chương trình Toàn cảnh thế giới ngày 15/10, nhà báo Phạm Phú Phúc - chuyên gia nghiên cứu về tình hình Trung Đông cũng sẽ đưa ra những phân tích, bình luận chi tiết về vấn đề này.

******************

Các cường quốc lo ngại cho hiệp định hạt nhân Iran vừa bị Tổng thống Mỹ đe dọa (RFI, 14/10/2017)

Ngay sau lời đe dọa của tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 13/10/2017 là sẽ hủy bỏ thỏa thuận hạt nhân ký kết với Iran "bất cứ lúc nào", từ Liên Hiệp Quốc đến Liên Hiệp Châu Âu, cũng như các cường quốc đã kết ước với Iran, tất cả đều lên tiếng bày tỏ thái độ quan ngại, và hy vọng rằng văn kiện quốc tế dày công thương thuyết nhằm ngăn chặn việc Iran sở hữu bom nguyên tử, sẽ được duy trì.

iran2

Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Nhà Trắng (Washington D.C) ngày 13/10/2017. Reuters/Kevin Lamarque

Trong một phản ứng mang tính chất biểu tượng rất cao, tổng thống Pháp Emmanuel Macron, thủ tướng Đức Angela Merkel và thủ tướng Anh Theresa May, ba nước Tây Âu đã trực tiếp đàm phán với Iran, đã ra một thông cáo chung với lời lẽ ngoại giao nhưng kiên quyết, nhấn mạnh rằng ba nước vẫn thiết tha với thỏa thuận đã ký kết, đồng thời kêu gọi các bên "thực thi đầy đủ" hiệp định này.

Tổng thống Pháp còn đi xa hơn khi gọi điện nói chuyện với đồng nhiệm Iran Rohani để đảm bảo với Iran về "sự gắn bó của Pháp" với thỏa thuận năm 2015 và loan báo khả năng ông sẽ công du Iran.

Liên Hiệp Châu Âu, qua lời bà Federica Mogherini, người đặc trách ngoại giao, đã cảnh báo về nguy cơ hủy hoại "một thỏa thuận đang vận hành tốt và hiệu quả đúng theo mong đợi".

Nga, một cường quốc khác đã đàm phán hiệp định hạt nhân với Iran thì không ngần ngại tố cáo chiến lược tự cô lập Hoa Kỳ của ông Trump trên hồ sơ này.

Dĩ nhiên là Iran đã phản ứng dữ dội. Ông Hassan Rohani, tổng thống nước này đã cho rằng Hoa Kỳ hơn bao giờ hết đã bị cô lập do thái độ chống Iran.

AIEA : Iran tôn trọng thỏa thuận hạt nhân 2015

Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc Antonio Guterres cũng tỏ ý "hết sức hy vọng" là hiệp định hạt nhân Iran được duy trì. Một cách cụ thể hơn, Cơ Quan Năng Lượng Nguyên Tử Quốc Tế (IAEA) của Liên Hiệp Quốc, trụ sở tại Vienna (Áo) đã phản bác lập luận của tổng thống Mỹ theo đó chính quyền Tehran đã không tôn trọng thỏa thuận đã ký kết. Trong bản thông cáo công bố hôm qua, AIEA khẳng định Tehran hoàn toàn tôn trọng thỏa thuận đã được Iran và cộng đồng quốc tế thông qua năm 2015. Thông tín viên Isaure Hiace, từ Vienna cho biết thêm chi tiết :

"Giám đốc Cơ Quan Năng Lượng Nguyên Tử Quốc Tế AIEA, Yukiya Amano, đã lập tức phản ứng sau tuyên bố của tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump. Trong một thông cáo, ông Amano khẳng định, Tehran tôn trọng những điều đã cam kết và AIEA đã thanh tra các cơ sở hạt nhân Iran một cách công bằng và khách quan.

Từ tháng 1/2016, Cơ Quan Năng Lượng Nguyên Tử Quốc Tế AIEA được giao trọng trách giám sát các cơ sở hạt nhân của Iran trong khuôn khổ thỏa thuận đạt được từ tháng 7/2015. Hoa Kỳ đã nhiều lần nghi ngờ về khả năng của cơ quan quốc tế này.

Về điểm đó, ông Yukiya Amano trả lời với phía Mỹ rằng, hiện tại AIEA đang sử dụng phương pháp thanh tra đáng tin cậy nhất trên thế giới trong trường hợp của Iran. Số lượng thanh tra viên tại hiện trường ngày càng gia tăng, và số ngày công tác tại Iran cũng đã tăng lên.

Tóm lại, theo Cơ Quan Năng Lượng Nguyên Tử Quốc Tế, Iran có thái độ hợp tác. Quốc gia này thậm chí còn cam kết mở rộng quyền hạn cho các thanh tra viên quốc tế tại các cơ sở hạt nhân của mình. Ông Yukiya Amano kết luận : Cho đến nay, AIEA có thể đến hoạt động tại bất kỳ địa điểm nào cần giám sát".

Hạt nhân Iran : Giọng điệu gay gắt của Donald Trump

Đúng như dự đoán, trong bài phát biểu khoảng 20 phút hôm qua, tổng thống Hoa Kỳ đã dành cho chính quyền Iran những lời lẽ gay gắt nhất. Tuy nhiên ông Trump tránh nêu khả năng Mỹ rút lui khỏi thỏa thuận mà quốc tế đã đạt được với Tehran vào tháng 7/2015.

Từ Washington, thông tín viên Anne Corpet tường thuật :

"Hôm nay, tôi thông báo là chúng ta không thể và chúng ta sẽ không chứng nhận cho Iran". Khi đọc hết bài diễn văn với giọng điệu rất gay gắt, tổng thống Trump giáng một đòn mạnh : ông từ chối xác nhận là Tehran đã tuân thủ các điều khoản trong thỏa thuận hạt nhân Iran.

Lãnh đạo Nhà Trắng một lần nữa nhắc lại rằng đó là một thỏa thuận "tệ hại nhất" mà Washington từng ký kết với một nước.

Thế nhưng khi cần đưa ra một quyết định, Donald Trump lại đùn đẩy trách nhiệm cho Quốc hội. Lập pháp Hoa Kỳ có 60 ngày để quyết định xem có đề xuất những biện pháp mới để trừng phạt Iran hay không.

Tổng thống Trump chủ trương Hoa Kỳ cần có những biện phát trừng phạt mạnh mẽ để bảo đảm rằng Tehran không bao giờ có được vũ khí hạt nhân và không có phương tiện phát triển chương trình tên lửa đạn đạo.

Trước mắt nước Mỹ không chính thức nêu lên khả năng rút lui khỏi thỏa thuận đã đạt được cách nay hơn 2 năm giữa Iran và cộng đồng quốc tế. Có điều, tổng thống Trump lên giọng hù dọa khi tuyên bố "nếu như chúng ta không tìm ra được một giải pháp với bên Quốc hội và những đồng minh của Hoa Kỳ, thì thỏa thuận này sẽ bị khai tử. Với tư cách là tổng thống Hoa Kỳ, tôi có thể hủy bỏ thỏa thuận với Iran bất cứ lúc nào".

Phản ứng nhanh hơn bên lập pháp, Bộ tài chính Mỹ ngay hôm qua lập tức thông báo sẽ có những biện pháp trừng phạt nhắm vào các quan chức thuộc lực lượng Vệ binh Hồi giáo Iran.

Như thông tín viên RFI tại thủ đô Washington vừa nói, Quốc hội Mỹ giờ đây có 60 ngày để quyết định về khả năng ban hành các biện pháp trừng phạt mới nhắm vào Iran.

Đảng Dân Chủ đương nhiên chống lại giải pháp này, còn đảng Cộng Hòa thì đang bị chia rẽ : một phần lo ngại thái độ cực đoan của Mỹ là động lực thức đẩy Iran phát triển vũ khí hạt nhân, một số khác thì quan tâm đến quyền lợi kinh tế của các tập đoàn Mỹ. Họ lo ngại Hoa Kỳ bị cô lập và nhiều doanh nghiệp Mỹ sẽ bị gạt khỏi thị trường Iran.

RFI tiếng Việt 

Published in Quốc tế