Thông Luận

Cơ quan ngôn luận của Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên

Thượng đỉnh Nga - Thổ : Erdogan "vớt vát" với lệnh ngừng bắn tại Idleb, Syria

Sau 100 ngày bùng cháy dữ dội, chảo lửa Idleb, tây bắc Syria sẽ thật sự được dập tắt hay không ? Và sẽ được kéo dài trong bao lâu ? Sau ba giờ thảo luận, cả hai nguyên thủ Nga và Thổ Nhĩ Kỳ đã "đạt được một lệnh ngừng bắn tại Syria". Nhưng để có được thỏa thuận này, "Thổ Nhĩ Kỳ đã nhượng bộ Nga những gì ?".

ngatho1

Tổng thống Nga Vladimir Putin và đồng nhiệm Thổ Nhĩ Kỳ Tayyip Erdogan trong cuộc họp báo chung, Moskva, ngày 05/03/2020 Pavel Golovkin/Pool via Reuters

Trước khi giải mã, Le Figaro không quên lưu ý rằng trong cuộc họp thượng đỉnh hôm qua, tổng thống Nga Putin hoàn toàn trong thế mạnh. Chủ nhân điện Kremlin đặt điều kiện để tổ chức cuộc gặp : Thượng đỉnh diễn ra tại Moskva thay vì ở Ankara và là một cuộc gặp song phương chứ không phải là bốn bên (Nga, Thổ Nhĩ Kỳ, Pháp và Đức) như đề nghị ban đầu của lãnh đạo Thổ Nhĩ Kỳ.

Sau nhiều giờ thảo luận, tổng thống Nga đồng ý một lệnh hưu chiến nhưng có những điều kiện kèm theo. Trong mục tiêu chiến lược của Nga là làm thế nào lấy lại hai trục lộ chính M4 (Aleppo - Lattaquia, căn cứ địa của Assad) và M5 (Aleppo - Damascus). Thứ Hai, 02/3, thành phố Saraqeb rơi vào tay quân đội Syria nhờ vào sự yểm trợ của không quân Nga, cũng như là lực lượng quân sự Iran và phe Hezbollah. Với thắng lợi này, bài toán M5 xem như đã được giải quyết, binh sĩ Nga đã hiện diện trong khu vực. Điều này có một ý nghĩa rất rõ ràng : "Nếu Thổ Nhĩ Kỳ và phe nổi dậy muốn tái chiếm thành phố, điều đó có nghĩa là họ sẽ phải gây chiến với Nga" theo như giải thích của nhà đối lập, Haytham Manna.

Giờ chỉ còn lại thế cờ M4. Đây chính là điểm nguyên thủ Thổ phải nhượng bộ tổng thống Nga. Phía Ankara sẽ có được một "hành lang an toàn", nằm sâu 6 km ở phía bắc và 6 km ở phía nam trên trục lộ này thay vì là 15 km như ông Erdogan đòi hỏi. Theo quan điểm của Moskva, tháng 10/2019, việc Ankara và phe nổi dậy có được vùng phía đông, nằm giữa Ras el-Ain và Tall Abyad là đã quá đủ. Thế nên, không có chuyện ông nhượng bộ tiếp cho Ankara vùng Idleb.

Do vậy, với chiều rộng 6 km hành lang an toàn, hai thành phố do phe nổi dậy chiếm đóng là Jisr al Shoghour và Ariha xem như bị "vô hiệu hóa". Moskva và Tehran sẽ cung cấp một hệ thống phòng thủ chống drone cho phép đẩy lùi các cuộc tấn công bằng máy bay tự hành từ Thổ Nhĩ Kỳ. Về phần các chốt các quan sát của Thổ Nhĩ Kỳ tại Idleb, nhằm cứu vãn danh dự cho "đồng minh mới", Putin dường như đã đề nghị biến chúng thành chốt gác chung Nga - Thổ, thậm chí là cả tuần tra chung.

Nói một cách khác : Ông Erdogan chẳng khác gì như "gà bị trói chân". Không những thế, Thổ Nhĩ Kỳ còn được Nga và Trung Quốc - hai quốc gia đầu tư làm lại con lộ M5 - yêu cầu phải giải trừ vũ khí và "ôm lấy" khoảng từ 10 - 15 ngàn quân thánh chiến mà Ankara ủng hộ nhưng không tài nào khuyên giải được.

Erdogan đành an ủi ra về với lệnh hưu chiến mà không thể kháng cự trước những đòi hỏi của Putin. Kết quả thượng đỉnh một lần nữa khẳng định tổng thống Nga Vladimir Putin mới thật sự là chủ nhân cuộc chơi. Với Moskva, "một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất là ngăn chặn Mỹ và Châu Âu gia tăng ảnh hưởng trong cuộc xung đột Syria".

Libya : Trục Damascus - Benghazi đối đầu Tripoli - Ankara

Cuộc đọ sức giữa hai "người bạn" Nga và Thổ có lẽ không chỉ dừng ở Syria mà còn ở cả Libya. Le Monde cho biết "Một trục Haftar - Assad đang trỗi dậy ở Libya".

Dấu hiệu cho thấy cuộc chiến đang dần bị quốc tế hóa là chính phủ Đông Libya của tướng Khalifa Haftar, không được cộng đồng quốc tế công nhận, nhưng được Nga, Ai Cập và một số nước Ả Rập ủng hộ, vừa mở một tòa đại sứ tại Damascus. Một bước tiến mới trong việc tái hội nhập khu vực của chế độ Assad trên trường ngoại giao của thế giới Ả Rập. Một trục Damascus - Benghazi nhằm đáp trả liên minh đối thủ Ankara - Tripoli.

Theo quan sát của Ghassan Salamé, cựu đặc sứ Liên Hiệp Quốc chuyên trách hồ sơ Libya, từ năm 2018, các hoạt động hàng không giữa Damascus - Benghazi diễn ra liên tục, nhưng ông không thể nào biết rõ "có những gì bên trong" các chiếc máy bay đó. Quan hệ Damascus - Benghazi còn thể hiện rõ qua việc Syria gởi 1.500 binh sĩ có huấn luyện đến Benghazi. Có lẽ là nhằm thay thế số lính đánh thuê Nga ở phía nam do tập đoàn quân sự tư nhân Wagner, vốn thân cận với điện Kremlin, tuyển dụng.

Le Monde cho rằng, trục Syria - Benghazi còn là một phần trong chiến lược chinh phục Châu Phi hạ Sahara của Moskva. Trong triển vọng này, Benghazi đóng vai trò như là một bệ phóng cho Nga đi về hướng Nam, nhất là nước Cộng hòa Trung Phi (RCA), mà tập đoàn Wagner đang hoạt động rất mạnh tại đây. Theo nhận định của một nhà quan sát với Le Monde, "Libya giống như là một mắt xích trong chuỗi hậu cần của Nga sang Châu Phi".

Châu Âu trấn an Hy Lạp, "vỗ về" Thổ Nhĩ Kỳ

Gặp khó khăn với Nga tại Syria và Libya, tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ quay sang bắt chẹt Liên Hiệp Châu Âu bằng cách thả cửa cho hàng chục ngàn di dân ùa sang biên giới Hy Lạp. Trong hoàn cảnh này, Liên Hiệp tuy chỉ trích mạnh mẽ nguyên thủ Thổ Nhĩ Kỳ nhưng cũng phải "cố gắng không làm mất lòng Erdogan".

Thua cuộc trên bàn cờ Idleb, Syria, Erdogan dùng di dân để đe dọa Liên Hiệp Châu Âu, yêu cầu khối này phải chia sẻ một phần "gánh nặng" trong việc tiếp nhận di dân và người tị nạn. Thứ Tư, 4/3, tổng thống Thổ nhắc lại với các đồng nghiệp Liên Hiệp Châu Âu rằng chỉ có một giải pháp duy nhất cho cuộc khủng hoảng di dân là phải ủng hộ ông trong cuộc chiến chống các lực lượng Bachar al-Assad tại Syria.

Đáp lại lời kêu gọi này, Liên Hiệp Châu Âu chỉ cam kết hỗ trợ một khoản trợ giúp 170 triệu euro để đối phó với tình hình nhân đạo bi thảm do các cuộc tấn công của chế độ Damascus nhắm vào Idleb gây ra kể từ tháng 12/2019.

Bruxelles cho biết rất có thể sẽ điều chỉnh lại thỏa thuận di dân ký kết với Ankara năm 2016 và dự kiến nhiều biện pháp hỗ trợ mới. Liên Hiệp Châu Âu có thể sẽ tái thúc đẩy một số hứa hẹn đã đưa ra vào thời kỳ đó, trong đó có chính sách cấp thị thực nhập cảnh.

Dù vậy, để tỏ lòng liên đới với Hy Lạp, khối này cũng không quên chỉ trích mạnh mẽ Thổ Nhĩ Kỳ đã "điều khiển một cách vô liêm sỉ những người trong tình cảnh vô vọng". Theo các bằng chứng hình ảnh do giới chức Hy Lạp cung cấp, chính quyền Ankara đã lên kế hoạch từ lâu dịch chuyển hàng ngàn di dân về phía biên giới Hy Lạp.

Liên Hiệp Châu Âu cho biết để hỗ trợ Hy Lạp trong việc ngăn chặn di dân, khối này sẽ huy động khoảng một trăm lính biên phòng và tuần duyên từ cơ quan Frontex cũng như là 160 quan chức Văn phòng chuyên trách tị nạn để giúp Hy Lạp xúc tiến việc xét đơn xin tị nạn.

Virus Corona : Bệnh nhân số không ở đâu ?

Virus corona tiếp tục khuynh đảo thế giới. Trung Quốc phập phù theo dõi diễn tiến dịch bệnh "hy vọng vượt qua được giai đoạn tồi tệ của trận dịch" như ghi nhận của báo Le Monde. Tại cường quốc kinh tế thứ hai thế giới, tuy mỗi ngày vẫn có thêm số ca tử vong và ca nhiễm bệnh mới, nhưng nhịp độ đã chậm lại hơn, và nhất là không có thêm trường hợp mới nào ngoài tâm dịch chính là tỉnh Hồ Bắc.

Điều làm cho giới nghiên cứu Trung Quốc lo lắng nhất hiện nay là "bệnh nhân số không" vẫn "bặt vô âm tín". Theo nghiên cứu của các nhà khoa học thuộc một viện nghiên cứu ở Vân Nam, được công bố hôm 20/01, những ca nhiễm đầu tiên được phát hiện là nằm ngoài khu chợ Huanan, ở Vũ Hán.

Chính điều này đã làm dấy lên lời đồn thổi cho rằng nguồn gốc của dịch bệnh bắt nguồn từ phòng nghiên cứu vi khuẩn học tuyệt mật P4 ở Vũ Hán. Bộ Ngoại giao Trung Quốc phải lên tiếng nhắc nhở "chưa có kết luận về xuất xứ của chủng virus này", đồng thời trích dẫn một chuyên gia Trung Quốc cho rằng virus corona "chưa hẳn có nguồn gốc" từ Trung Quốc. Do vậy, Bắc Kinh yêu cầu chấm dứt gọi đó là "virus Trung Quốc" và "virus chính trị".

Khủng hoảng y tế, khủng hoảng niềm tin

Trận dịch này cũng là một đòn thử thách cho giới lãnh đạo của nhiều nước. Bài phân tích của thông tín viên của báo Le Monde tại Tokyo cho thấy "virus corona gây ra một cuộc khủng hoảng niềm tin chính trị tại Nhật Bản". 60% số người dân Nhật Bản được hỏi không hài lòng về cách xử lý dịch bệnh của chính phủ thủ tướng Shinzo Abe. Khủng hoảng dịch tễ đã làm lộ rõ những cách xử lý yếu kém của chính phủ trước một tình trạng khẩn cấp, thái độ quan liêu của giới viên chức rồi phản ứng ngoại giao và kinh tế vụng về của thủ tướng Abe vì không muốn làm phật lòng Trung Quốc…

Bệnh viện lỗi thời, bảo hiểm không có

Cơn khủng hoảng y tế này cũng là cơ hội phơi bày những hệ thống y tế yếu kém tại một số nước như Bắc Triều Tiên chẳng hạn dù rằng nước này tuyên bố không có một ca nhiễm nào. Trong vài ngày tới, chính quyền Bình Nhưỡng cho phép một bộ phận các nhà ngoại giao nước ngoài rời lãnh thổ đến Vladivostok của Nga bằng chuyến bay đặc biệt do hãng hàng không quốc gia Air Koryo thực hiện.

Nguyên nhân là vì từ hơn một tháng nay, Bắc Triều Tiên đã cho cách ly hơn 400 nhà ngoại giao của nhiều nước và thân nhân của họ. Hơn nữa, Bình Nhưỡng ý thức được rằng hệ thống bệnh viện của đất nước đã lỗi thời, thiếu thốn thuốc men và thiếu cả thực phẩm, do vậy đất nước khó có thể sơ tán các kiều dân nước ngoài.

Trái với Bắc Triều Tiên, cường quốc hàng đầu thế giới Mỹ có một hệ thống bệnh viện hiện đại, nhưng không vì thế là không có những "hạn chế" như quan sát của báo Le Monde. Chuyện gì sẽ xảy ra nếu như 27,5 triệu người Mỹ không có bảo hiểm y tế không thể làm các xét nghiệm và chữa trị do chi phí quá cao ? Mối họa lây nhiễm chắc có lẽ điều không thể tránh khỏi. Tổng thống Mỹ Donald Trump giờ chỉ còn mong cho tháng Tư đến mau vì "dịch bệnh sẽ tắt" như ông từng tuyên bố.

Minh Anh

Published in Quốc tế

Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Erdogan : Trùm bắt bí trên trường quốc tế

Siêu vi Covid-19 trên thế giới và ngày Siêu Thứ Ba - Super Tuesday - tại Mỹ là hai chủ đề chia nhau trang nhất các báo Pháp ra ngày thứ Ba 03/03/2020.

trum1

Di dân Afghanistan đến đảo Lesbos, Hy Lạp qua ngả Thổ Nhĩ Kỳ, ngày 02/3/2020. Reuters/Alkis Konstantinidis

Chen vào hai trọng tâm lớn này là vòng đàm phán Liên Âu-Anh Quốc thời hậu Brexit bắt đầu mở ra, và nhất là tình hình căng thẳng tại biên giới Hy Lạp-Thổ Nhĩ Kỳ với việc Ankara mở cửa xua người xin tị nạn vào Châu Âu để bắt bí Bruxelles.

Vấn đề làn sóng người tị nạn đang mấp mé ngoài cửa ngõ Châu Âu đã được nhật báo thiên hữu Le Figaro nêu bật trong tựa lớn trang nhất : "Trước dòng người di cư dồn đến, tiếng kêu báo động từ Hy Lạp". Tờ báo ghi nhận các cố gắng mà chính quyền Athens đang bỏ ra nhằm chặn bước tiến của hàng chục ngàn người xin tị nạn, giờ được chính quyền Thổ Nhĩ Kỳ đẩy sang Liên Hiệp Châu Âu.

Tờ báo cũng hoan nghênh việc giới lãnh đạo Liên Âu kiên quyết phản đối hành vi "bắt chẹt không thể chấp nhận được" của tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Erdogan, và hứa sẽ giúp đỡ Hy Lạp. Một cách cụ thể, theo Le Figaro, bà Ursula von der Leyen, chủ tịch Ủy Ban Châu Âu đã tuyên bố : "Thách thức đối với Hy Lạp cũng là một thách thức đối với Châu Âu".

Để cho thấy rõ lập trường của mình, hôm nay, thứ Ba 03/03, bộ ba lãnh đạo Liên Âu là các chủ tịch Ủy Ban, Nghị Viện và Hội Đồng Châu Âu sẽ cùng với thủ tướng Hy Lạp, Kyriakos Mitsotakis, đến thăm vùng biên giới Hy Lạp - Thổ Nhĩ Kỳ.

Thủ đoạn bắt bí Châu Âu của tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Erdogan

Sau khi mở cửa biên giới với Hy Lạp, Thổ Nhĩ Kỳ hôm 02/3 đã đe dọa để cho "hàng triệu" người di cư tràn ngập Liên Hiệp Châu Âu, vào lúc Ankara muốn được phương Tây giúp đỡ trong các hoạt động quân sự ở Syria. Đối với Le Figaro, "ở vùng biên giới Thổ Nhĩ Kỳ - Hy Lạp, đang có một ‘cuộc di cư’ được điều khiển từ xa", mà người gây ra không ai khác hơn là tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ "Erdogan, bậc thầy về việc dùng mối đe dọa di cư để bắt bí".

Trong bài xã luận mang tựa đề "Người di cư : Mặt trận chung", phó ban biên tập nhật báo Pháp đã không ngần ngại tố cáo việc tổng thống Erdogan lợi dụng số 3,5 triệu người Syria đang lánh nạn tại Thổ Nhĩ Kỳ để tiến hành một hình thức bắt bí Châu Âu.

Le Figaro lưu ý : "Tổng thống Thổ muốn buộc Châu Âu can dự nhiều hơn vào cuộc xung đột Syria bên cạnh ông, (mà trước tiên hết là) mở rộng đóng góp tài chính vào việc quản lý những người tị nạn đã có mặt trên lãnh thổ Thổ Nhĩ Kỳ, cũng như một làn sóng mới đến từ vùng Idleb".

Tờ báo nêu rõ những thủ đoạn mà chính quyền Thổ Nhĩ Kỳ đã dùng để xúi giục người tị nạn tràn vào Châu Âu qua biên giới trên bộ với Hy Lạp. Chính những con người khốn khổ này đã cho biết là họ được cung cấp các bản đồ chỉ rõ các tuyến đường dẫn đến vùng biên giới, được hưởng giá cực thấp khi mua vé xe. Trên đài truyền hình, những kẻ buôn người được cho quảng cáo ở khung giờ bản tin thời sự.

Đối với tờ báo Pháp, các hành động trên đúng là nằm trong khuôn khổ một chiến dịch có phối hợp, đã biến hàng chục ngàn người xin tị nạn thành "cánh tay vũ trang" mà ông Erdogan dùng để đánh vào Châu Âu.

Ngăn chặn làn sóng nhập cư từ Thổ Nhĩ Kỳ : Một hành động can đảm

Tuy nhiên, Hy Lạp đã có phản ứng nhanh chóng và kịp thời. Trong vòng bốn ngày gần đây, các lực lượng biên phòng Hy Lạp đã đẩy lùi gần 20.000 người xin tị nạn từ Thổ Nhĩ Kỳ dồn về vùng biên giới. Theo Le Figaro, đây là một hành động can đảm của chính quyền Athens.

Tờ báo giải thích : "Hy Lạp đã đóng kín cửa vào Liên Hiệp Châu Âu với nguy cơ là sẽ phải gánh chịu búa rìu dư luận về những phản ứng ngăn chặn thô bạo". Có điều, theo Le Figaro đó là một sự thô bạo mà Hy Lạp phải chịu đựng mà không hề mong muốn.

Vì sợ rằng một mình không chận nổi dòng người di cư, Athens đã kêu gọi Châu Âu giúp đỡ bằng cách kích hoạt Điều 78-3 của Hiệp ước Rôma. Cùng với Hy Lạp, giới lãnh đạo Liên Hiệp Châu Âu đều tố cáo hành vi bắt chẹt không thể chấp nhận được của ông Erdogan.

Le Figaro hết sức tán đồng phản ứng cứng rắn đối với Ankara : "Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ đã hành xử như kẻ thù, hãy đối xử với ông ta đúng như thế, hãy ngừng các khoản tài trợ cũng như đình chỉ cuộc đàm phán gia nhập Liên Âu của nước này".

Dẫu sao thì Châu Âu cũng không có tiếng nói trong hồ sơ Syria, vốn có thể sẽ được giải quyết trong cuộc họp tay đôi Erdogan-Putin dự kiến vào thứ Năm 05/3 này.

Từ đền Angkor đến thuyền gondola Venise : Du lịch khốn đốn vì covid-19

Hồ sơ nặng ký trên các báo Pháp hôm nay vẫn là diễn biến đáng lo ngại của dịch Covid-19 trên cấp độ thế giới và đặc biệt là tại Châu Âu và tại Pháp. Các báo càng lúc càng nói nhiều về tác hại kinh tế ngày càng rõ nét của dịch bệnh, nhất là đối với ngành du lịch, giải trí.

Les Echos đã chạy tựa lớn trang nhất trên chủ đề : "Ngành công nghệ thế giới : Nạn nhân chính của con virus corona". Nhật báo kinh tế ghi nhận một loạt dấu hiệu : Các nhà máy hoạt động chậm hẳn lại, chuỗi cung ứng hậu cần bị trục trặc, các cửa hàng bị đóng cửa, sức cầu thấp hẳn.

Kể từ trung tuần tháng 2/2020, các đại gia trong ngành công nghệ đã bắt đầu lo lắng cho doanh thu trong nửa đầu năm 2020 này. Có điều, theo Les Echos, dịch bệnh sẽ không xóa bỏ được các xu hướng mang tính cơ cấu đang hỗ trợ cho ngành phát triển.

Le Monde thì dành nguyên một hồ sơ cho tình trạng điêu đứng mà ngành du lịch đang phải trải qua, với bài viết chính mang tựa đề : "Cuộc khủng hoảng mang tính toàn cầu. Không một nước nào thoát được", và "con virus corona đang làm tê liệt ngành du lịch".

Tờ báo Pháp khẳng định rằng tác hại kinh tế đã được ước tính lên đến khoảng hai mươi tỷ euro thất thu trong ngành du lịch và giải trí. Tại khắp nơi trên thế giới, các nhà điều hành tour du lịch và khách sạn đang lo lắng về sự sụt giảm đột ngột của lượng du khách tại các điểm đến ăn khách.

Cam Bốt : Mất du khách Trung Quốc là thảm họa quốc gia

Trong một bài viết riêng rẽ, Le Monde nêu ví dụ của khu đền Angkor tại Cam Bốt, đã trở nên vắng vẻ khác thường vì không còn du khách Trung Quốc. Trên một đất nước mà ngành du lịch chiếm hơn 12% của nền kinh tế, và một phần ba du khách nước ngoài là đến từ Trung Quốc, dịch bệnh Covid-19 đã mang quy mô một thảm họa quốc gia.

Trong số khoảng hơn 6,6 triệu người nước ngoài đến du lịch tại Cam Bốt trong năm 2019, có hơn 2,3 triệu đến từ Trung Quốc, hơn hẳn số khách đến từ Việt Nam và Lào, hơn cả du khách Hàn Quốc và Nhật Bản, hai nước vốn đã bỏ xa khách Châu Âu và Mỹ.

Một bài viết thứ hai phân tích tình hình tại Ý với một tựa đề rất châm biếm : "Từ Milano đến Venise, ngành du lịch Ý bị nhiễm virus corona". Chính quyền địa phương đã ước tính một mức thiệt hại tài chính có thể lên tới 2 tỷ euro.

Siêu Thứ Ba tại Mỹ : Ngày đăng quang của Bernie Sanders ?

Sau siêu vi mang đến dịch Covid-19, báo Pháp cũng rất quan tâm đến một sự kiện được đánh giá là siêu hạng khác : Ngày Super Tuesday tại Mỹ hôm nay 03/3, khi có không dưới 14 tiểu bang bầu sơ bộ chọn ứng cử viên đại diện đảng Dân Chủ ra tranh cử tổng thống vào tháng 11 tới đây.

Nhật báo Le Monde đã dành cho sự kiện này tựa đề lớn nhất trải dài trên 5 cột báo ở ngay trang nhất với một nội dung hết sức khách quan : "Đảng Dân Chủ : Cuộc đối đầu Biden-Sanders".

Libération, cũng đưa sự kiện Mỹ lên trang bìa, nhưng không ngần ngại chọn phe khi chạy tựa : "Bernie Sanders : Một nước Mỹ khác là điều có thể".

Tờ báo Pháp có xu hướng thiên tả này đã nhắc lại rằng các nhà bình luận truyền thống thường viện dẫn nhận định truyền thống : chỉ có chuyển vào phía trung thì mới thắng cử. Đó là trường hợp của những người như Kennedy, Clinton, Obama.

Thế nhưng lần này Libération đặt niềm tin vào Bernie Sanders, một người có xu hướng cấp tiến, vẫn thiên tả, hiện đang dẫn đầu cuộc đua.

Riêng Le Figaro thì lại chú ý đến nhân vật thứ ba trong số các ửng cử viên đảng Dân Chủ : Michael Bloomberg, một doanh nhân giàu có, nguyên là thị trưởng New York.

Đối với Le Figaro, ngày hôm nay sẽ mang tính quyết định đối với nhà tỷ phú, từng chủ trương bỏ qua các cuộc bầu cử sơ bộ nhỏ và lẻ tẻ, để tập trung vào ngày hôm nay.

Đàm phán Liên Âu-Anh Quốc thời hậu Brexit : Coi chừng "no deal"

Dù rất chú ý đến các đề tài khác, nhưng La Croix hôm nay đã dành trang nhất cho vòng đàm phán về quan hệ Liên Hiệp Châu Âu-Anh Quốc thời hậu Brexit.

Dưới tựa lớn trang nhất : "Trận đấu ở thượng tầng", nhật báo công giáo nhắc lại rằng các cuộc đàm phán về mối quan hệ hậu Brexit trong tương lai giữa Luân Đôn và Liên Hiệp Châu Âu đã khai mạc hôm 02/3 tại Bruxelles.

Có điều, theo tờ báo, sự kiện đã mở ra trong không khí căng thẳng, cả hai bên đều mạnh mẽ cho thấy các giới hạn mà đối phương không thể vượt qua, xác nhận sự bất đồng sâu sắc.

Theo La Croix, nếu đàm phán thất bại, tiến trình Brexit áp dụng vào cuối giai đoạn chuyển tiếp, vào ngày 31/12, sẽ là "không thỏa thuận", với hậu quả kinh tế khốc liệt - đối với cả Vương Quốc Anh lẫn lục địa Châu Âu.

La Croix kết luận : "Đàm phán Luân Đôn-Bruxelles, phần gay go nhất đã bắt đầu".

Trọng Nghĩa

Published in Quốc tế

Syria : Bachar tấn chiếm Idleb, trục Nga – Thổ Nhĩ Kỳ có nguy cơ tan vỡ ? (RFI, 28/02/2020)

Tuần trăng mật giữa Nga và Thổ phải chăng đang lâm nguy ? Từ nhiều tuần qua, chiến sự bùng lên dữ dội giữa quân đội trung thành với chế độ Damascus và các lực lượng Thổ Nhĩ Kỳ ở vùng tỉnh biên giới Idleb, khiến gần một triệu thường dân phải bỏ nhà cửa chạy sơ tán. Giới quan sát lo ngại những mục tiêu trái ngược giữa Nga và Thổ Nhĩ Kỳ tại Syria dẫn đến một thảm kịch nhân đạo lớn chưa từng có.

syria1 - Copie

Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Erdogan (trái) và nguyên thủ Nga Vladimir Putin tại cuộc gặp ở Sotchi, Nga, tháng 10/2019. Alexey DRUZHININ / SPUTNIK / AFP

Vùng Idlib hay còn gọi là Idleb, nằm ở phía tây bắc Syria, giáp giới với Thổ Nhĩ Kỳ, với khoảng 1,5 triệu dân, chủ yếu sống bằng nghề nông, đặc biệt là trồng cây ô liu. Năm 2015, tổng thống Syria, Bachar al-Assad từng tuyên bố : "Idleb sẽ là mồ chôn phiến quân". Lời đe dọa này giờ có nguy cơ biến thành hiện thực. Từ tháng 12/2019, chế độ Damascus mở các đợt tấn công nhắm vào Idleb, ổ kháng cự cuối cùng của phe nổi dậy chống chính quyền Bachar al-Assad.

Khu vực trước đây nổi tiếng yên bình giờ biến thành nơi tập trung nhiều nhóm nổi dậy chống chế độ cũng như các nhóm thánh chiến Hồi giáo cực đoan có tuyên thệ trung thành với Al Qaida. Theo nhật báo Công giáo La Croix, trước đà tiến quân của chế độ Damas, khoảng 3-4 triệu thường dân và chiến binh đang bị vây hãm và không có lối thoát nào nữa bởi vì không còn một khu vực nổi dậy nào khác để tiếp nhận họ. Idleb là thành trì thánh chiến cuối cùng, và Bachar al-Assad muốn thâu tóm lại toàn bộ lãnh thổ.

Chuyện gì xảy ra ở Idleb ?

Điều trớ trêu là trong khuôn khổ "tiến trình Astana" do ba nước Nga, Thổ Nhĩ Kỳ và Iran đề xuất, một thỏa thuận đã được Moskva và Ankara ký kết tại Sotchi năm 2018 nhằm giải quyết tạm thời cuộc xung đột ở Syria. Theo đó, nhiều "vùng giảm căng thẳng" được thành lập, trong đó có Idleb.

Cũng trong khuôn khổ thỏa thuận này, Thổ Nhĩ Kỳ được phép lập 12 chốt quan sát và triển khai quân. Và cho đến đầu/2/2020, Thổ Nhĩ Kỳ vẫn tỏ ra tương đối im lặng trước đà tiến quân của Damascus dù rằng vẫn lên tiếng lấy làm tiếc rằng Nga "không tuân thủ" thỏa thuận được ký kết giữa hai nước.

Tuy nhiên, tình hình bỗng nhiên có những diễn biến bất ngờ. Ngày 03/2, quân đội Syria nã pháo vào các chốt gác của Thổ Nhĩ Kỳ làm 7 binh sĩ thiệt mạng. Quân đội Thổ đáp trả bằng pháo giết chết 13 quân nhân Syria. Kể từ hôm đó đến nay, các cuộc va chạm giữa hai bên tiếp tục xảy ra. Trong một diễn biến mới nhất, Thổ Nhĩ Kỳ đã tiến hành một đợt oanh kích dữ dội trong đêm thứ Năm 27 rạng sáng thứ Sáu 28/2 nhắm vào các vị trí của Damascus tại Idleb sau vụ 33 binh sĩ Thổ Nhĩ Kỳ tử trận trong một cuộc đọ súng hôm trước. Đây cũng là đợt thiệt hại nhân mạng nhiều nhất của phía Thổ Nhĩ Kỳ trong vòng hai tuần qua, nâng tổng số binh lính bị thiệt mạng lên đến hơn 40 người.

Vì sao Nga – Thổ Nhĩ Kỳ có nguy cơ đối đầu quân sự ở Idleb ?

Rõ ràng các cuộc tấn công quân sự của Damascus tại Idleb đã làm tan vỡ thỏa thuận Sotchi và có nguy cơ dẫn đến một sự đối đầu giữa quân sự Nga và Thổ. Vì sao như thế ? Nhật báo kinh tế Les Echos cho rằng đó là vì giữa Nga và Thổ Nhĩ Kỳ có những mục tiêu khác biệt tại Syria.

Nước Nga của ông Putin thì muốn tái chinh phục vị thế trung tâm ở Cận Đông bằng mọi giá, nên ủng hộ vô điều kiện chế độ Syria, vốn muốn chiếm lại vùng Idleb, thành trì cuối cùng của quân thánh chiến, nhằm có thể tuyên bố là đã thắng cuộc nội chiến kéo dài từ chín năm qua. Hơn nữa, phía Nga cũng cho rằng không chấp nhận khu vực này được dùng để làm nơi trú ẩn của quân khủng bố thánh chiến. Ngoại trưởng Nga, Serguei Lavrov hôm thứ Ba, 25/2 tuyên bố thẳng thừng đó có thể sẽ là "một sự đầu hàng trước quân khủng bố".

Thổ Nhĩ Kỳ, vốn không ủng hộ chế độ Assad và hỗ trợ các nhóm nổi dậy chống Damascus, lao vào Syria còn nhằm mục tiêu triệt hạ các lực lượng người Kurdistan, một mối họa hiện sinh bởi sự liên hệ của phe này với những người đòi ly khai Kurdistan ở Thổ Nhĩ Kỳ. Thêm vào đó, Ankara quan ngại chiến sự ở Idleb sẽ gây ra một làn sóng người tị nạn mới. Gần một triệu người dân đã bỏ chạy khỏi khu vực kể từ khi Damascus mở chiến dịch tấn công, trong khi mà hiện tại, Thổ Nhĩ Kỳ đã phải tiếp nhận hơn 3,5 triệu người tị nạn Syria trong những điều kiện ngày càng khó khăn hơn.

Theo một thăm dò mới nhất, cứ 5 người Thổ Nhĩ Kỳ được hỏi có 4 người muốn trả số người tị nạn này về nước. Ankara tuy hy vọng rằng có thể từ từ hay cưỡng bức tái định cư số người tị nạn này ở vùng phía bắc Syria nhưng chỉ mới chiếm được 1/3 diện tích vùng lãnh thổ mong muốn.

Đâu là điểm cốt lõi căng thẳng giữa Nga và Thổ Nhĩ Kỳ ?

Chỉ có điều trong cuộc đọ sức này, quân đội Thổ ở trong thế yếu. Chế độ Damascus nhờ vào sự yểm trợ của không quân Nga tiến như vũ bão và oanh kích vào các điểm được cho là có quân thánh chiến không phân biệt thường dân. Việc không quân Nga được quyền kiểm soát không phận Syria đã đẩy quân đội Thổ Nhĩ Kỳ trong thế bị động, theo như phân tích của bà Agnès Levallois, chuyên gia về Trung Đông và Địa Trung Hải, Quỹ Nghiên cứu Chiến lược với đài RFI.

"Trên địa bàn, Nga đương nhiên là mạnh hơn Thổ Nhĩ Kỳ. Chính điều này đã làm cho Thổ Nhĩ Kỳ lo lắng bởi vì chúng ta thấy rõ trong các cuộc đối đầu mới đây, Thổ Nhĩ Kỳ đã mất rất nhiều binh sĩ, đây là điều mà tổng thống Erdogan khó có thể chấp nhận và ông không muốn là việc quân đội Thổ Nhĩ Kỳ lao vào địa bàn Syria dẫn đến nhiều thiệt hại nhân mạng như thế.

Trong mối tương quan lực lượng này, Nga dĩ nhiên là mạnh hơn Thổ Nhĩ Kỳ bởi vì Nga đang kiểm soát không phận Syria, trong khi Thổ Nhĩ Kỳ chỉ có ở mặt đất. Do vậy, quân đội Thổ Nhĩ Kỳ có một phạm vi hoạt động rất hạn hẹp ngay cả trên phương diện quân sự. Bởi vì trong một cuộc xung đột, ai làm chủ không phận thì thống trị mặt trận.

Điều này giải thích vì sao căng thẳng xảy ra. Nga vẫn tiếp tục ủng hộ chế độ Assad và trong khuôn khổ thỏa thuận ký kết năm 2018, Nga chỉ trích Thổ Nhĩ Kỳ đã không làm gì hạn chế hay tiêu diệt ảnh hưởng của quân thánh chiến ngay trong lòng vùng Idleb. Moskva cho rằng phần này của thỏa thuận đã không được Thổ Nhĩ Kỳ tôn trọng".

Tuần trăng mặt Nga – Thổ Nhĩ Kỳ đã qua ?

Căng thẳng này bùng phát trong bối cảnh Moskva và Ankara thời gian gần đây tỏ nhiều cử chỉ thân thiện kể từ sau sự cố quân sự năm 2015. Quan hệ hai bên được sưởi ấm còn thể hiện rõ qua việc chính quyền Erdogan mua tên lửa S-400 của Nga bất chấp các khuyên can của các nước thành viên trong khối NATO và Mỹ. Hay như việc cả hai nguyên thủ cùng có mặt làm lễ khánh thành hoành tráng đường ống dẫn khí đốt TurkStream đi từ Nga đến Châu Âu qua ngả Hắc Hải.

Theo Les Echos, những sự kiện này đã không che giấu được một sự cạnh tranh chiến lược giữa hai cường quốc. Cuộc chiến tại Syria gợi nhắc lại các cuộc đọ sức giữa đế chế Sa hoàng và Ottoman năm 1853, 1877 rồi Đệ Nhất Thế Chiến nhằm giành quyền ảnh hưởng tại vùng Trung Đông giàu dầu hỏa, vùng Balkan và nhất là vùng Hắc Hải. Đây chính là cửa ngỏ duy nhất cho phép Nga, cường quốc hải quân đi vào vùng biển nước ấm Địa Trung Hải.

Chỉ có điều, như ngạn ngữ có câu "Trâu bò húc nhau, ruồi muỗi chết". Trong cuộc đối đầu này, người dân Syria là những nạn nhân đầu tiên. Tính từ đầu cuộc chiến Syria đến nay, gần 500.000 người chết hay bị mất tích, hơn 55% thường dân phải di tản (tương đương với khoảng 22 triệu dân). Nội chiến tại Syria thể hiện rõ tất cả những gì là ghê rợn nhất của chiến tranh : từ tấn công vũ khí hóa học, thành phố bị tàn phá, các cuộc thảm sát có tổ chức…

Trong khung cảnh hãi hùng này, 14 ngoại trưởng Liên Hiệp Châu Âu lên tiếng kêu gọi các bên ngưng chiến tìm kiếm một thỏa thuận chính trị cho đất nước. Lời kêu gọi này cho thấy rõ sự bất lực của phương Tây trong trước những cuộc tàn sát được báo trước !

Minh Anh

*********************

Tỉnh Idleb - Syria : 33 binh sĩ Thổ Nhĩ Kỳ thiệt mạng, Ankara ồ ạt phản công (RFI, 28/02/2020)

Ít nhất 33 binh sĩ Thổ Nhĩ Kỳ thiệt mạng tại tỉnh Idleb, miền tây bắc Syria hôm 27/02/2020. Theo Ankara, thủ phạm là không quân Syria. Đây là một trong các tổn thất nặng nề chưa từng có mà quân đội Thổ Nhĩ Kỳ phải gánh chịu trong những thập niên gần đây. Ankara tuyên bố đã phản công mạnh để trả đũa.

syria2 - Copie

Người dân Syria di tản trước các đợt tấn công của quân đội Damascus nhắm vào Idleb, ngày 11/02/2020. Reuters/Khalil Ashawi

Liên minh Quân sự Bắc Đại Tây Dương họp khẩn ngày 28/02/2020, theo yêu cầu của chính quyền Thổ Nhĩ Kỳ. Liên Hiệp Châu Âu lo ngại "đụng độ quân sự quốc tế trên quy mô lớn". Lãnh đạo ngoại giao Châu Âu kêu gọi khẩn cấp chấm dứt tình trạng "leo thang quân sự" hiện nay. Thông tín viên Anne Andlauer tường trình từ Istanbul :

"Theo chính quyền Hatay, tỉnh giáp biên với Idleb, nơi nhiều người bị thương đang được chăm sóc, thì không quân Syria đã tấn công các binh sĩ Thổ Nhĩ Kỳ tại Baluon, một địa điểm nằm ở phía tây nam của Saraqeb, một thị xã mà quân nổi dậy Syria - được Ankara hậu thuẫn - vừa chiếm lại trước đó từ tay Damas. Cho đến nay, chính quyền Thổ Nhĩ Kỳ chỉ chính thức tố cáo các lực lượng của chế độ Damascus (mà không nhắm vào Nga).

Thổ Nhĩ Kỳ ngay lập tức đã trả đũa trực tiếp và mạnh mẽ. Theo người phụ trách bộ phận truyền thông của phủ tổng thống, toàn bộ các vị trí của Damas, được phát hiện, đã chìm dưới hỏa lực của các đơn vị lục quân và không quân của chúng ta.

Về phần mình, tổng thống Recep Tayyip Erdogan đã họp trong vòng hơn 6 giờ, với Hội đồng an ninh bất thường, để đưa ra quyết định, đặc biệt về việc tiếp tục các chiến dịch quân sự của quân đội Thổ Nhĩ Kỳ tại Idleb, nơi hàng nghìn binh sĩ được triển khai từ đầu tháng đến nay, nhưng không được không quân hậu thuẫn.

Ankara kêu gọi NATO có các hỗ trợ cụ thể, và một lần nữa đưa ra mối đe dọa di cư. Sau cuộc tấn công này, các nguồn tin chính thức của Thổ Nhĩ Kỳ cho biết sẽ không ngăn cản người tị nạn chạy sang Châu Âu bằng đường bộ hay đường biển. Đây là một phương tiện để gây áp lực nhằm buộc phương Tây hỗ trợ Thổ Nhĩ Kỳ chống lại chế độ Damascus – cùng đồng minh Nga – tại tỉnh Idleb".

Nga trấn an Thổ Nhĩ Kỳ

Nga cũng tỏ ra lo ngại về chiến sự leo thang tại Idleb. Hôm nay, tổng thống Nga Vladimir Putin và đồng nhiệm Thổ Nhĩ Kỳ có cuộc điện đàm về tình hình tại Idleb. Phủ tổng thống Nga ra thông cáo cho biết lãnh đạo hai nước rất quan ngại về căng thẳng leo thang tại tỉnh tây bắc Syria, khiến ít nhất 33 quân nhân Thổ Nhĩ Kỳ thiệt mạng, đồng thời nhấn mạnh đến việc "cải thiện hiệu quả" của các kênh liên lạc giữa quân đội hai nước, và sẽ có "các biện pháp bổ sung" để bình ổn tình hình.

Trước đó, trong một cuộc họp báo, ngoại trưởng Nga Serguei Lavrov đã gửi lời chia buồn đến Thổ Nhĩ Kỳ, và bày tỏ mong muốn tránh "các thảm kịch như vậy" tái diễn. Lãnh đạo ngoại giao Nga nhấn mạnh là Moskva "làm tất cả để bảo đảm an toàn cho các binh sĩ Thổ Nhĩ Kỳ", triển khai tại Syria.

Trong/2 này, tổng cộng có ít nhất 53 binh sĩ Thổ Nhĩ Kỳ thiệt mạng tại Idleb. Cộng đồng quốc tế lo ngại một thảm họa nhân đạo tại Idleb : Gần một triệu người dân chạy, trốn chiến tranh, đang bị kẹt lại tại một dải đất hẹp ở tỉnh này, sát biên giới với Thổ Nhĩ Kỳ. Kể từ khi xung đột tại Syria bùng nổ, năm 2011 đến nay, Thổ Nhĩ Kỳ tiếp nhận khoảng 3,5 triệu người tị nạn Syria.

Trọng Thành

Published in Quốc tế

Tổng thống Trump trình làng kế hoạch hòa bình Trung Đông (VOA, 29/01/2020)

Tổng thng Donald Trump ngày 28/1 đ ngh thành lp mt quc gia Palestine vi th đô ti đông Jerusalem, trong mt n lc đt được bước đt phá hòa bình vi Israel nhưng s khó thuyết phc người Palestine.

trungdong1

Tổng thng M Donald Trump và Th tướng Israel Benjamin Netanyahu ti cuc hp báo chung v kế hoch hòa bình Trung Đông ca Tng thng Trump ti Tòa Bch c ngày 28/1/2020.

Theo kế hoch hòa bình Trung Đông ca ông Trump được loan báo trong mt bui l ti Tòa Bch c vi s tham d ca Th tướng Israel Benjamin Netanyahu, Hoa Kỳ s công nhn các khu đnh cư ca Israel ti B Tây b Israel chiếm đóng.

Để đáp li, Israel s đng ý chp nhn ngưng trong 4 năm các hot đng định cư mi trong khi tư cách quc gia ca Palestine được thương thuyết.

"Ngày hôm nay, Israel đã bước mt bước ln v phía hòa bình", ông Trump nói thêm là ông đã gi thơ v đ ngh kế hoch hòa bình đến Tng thng Palestine Mahmoud Abbas.

"Đây là một ngày lịch s", ông Netanyahu nói, so sánh kế hoch hòa bình ca ông Trump vi vic cu Tng thng Harry Truman công nhn quc gia Israel vào năm 1948.

Tuy nhiên các nhà lãnh đạo Palestine đã bác b kế hoch hòa bình ngay c trước khi kế hoch này được công b, nói rằng chính quyn ông Trump thiên v Israel.

Sự vng mt ca Palestine khi ông Trump tuyên b kế hoch hòa bình chc chn s gây nên ch trích là kế hoch nghiêng v nhng nhu cu ca Israel hơn là ca h.

Những cuc đàm phán Israel-Palestine đ v vào năm 2014 và hiện chưa rõ kế hoch ca ông Trump s làm sng li nhng cuc tho lun này hay không.

Người Palestine t chi nói chuyn vi chính quyn ông Trump đ phn đi nhng chính sách thân Israel như là chuyn tòa đi s M t Tel Aviv đến Jerusalem.

Người Palestine mun đông Jerusalem là th đô ca mt quc gia tương lai ca h.

Các giới chc cao cp trong chính quyn ông Trump nói h d kiến kế hoch này thot đu s khơi mào nhng hoài nghi t Palestine nhưng hy vng là theo thi gian h s đng ý thương thuyết. Kế hoch đt ra nhng rào cn người Palestine cn vượt qua đ tr thành mt quc gia, mc tiêu h đã tìm kiếm lâu nay.

Vẫn còn đi xem Israel phn ng như thế nào, vì có nhng áp lc mà Th tướng cánh hu Netanyahu phi đi mt trong n lc tái cử ln th ba trong chưa đy mt năm.

Cả hai ông Trump và ông Netanyahu đu đang phi đi mt vi nhng thách thc trong nước. Ông Trump b H vin quyết đnh lun ti trong tháng trước và đang b x ti thượng vin v ti làm dng quyn hành.

Còn ông Netanyahu hôm 28/1 chính thức b truy t v ti tham nhũng, sau khi ông rút lui n lc đ được quc hi cho min tr không b xét x. C hai ông đu tuyên b không có làm điu gì sai trái.

Kế hoch ca M đưa ra nhng chi tiết nhm phá v bế tc lch s gia Israel và Palestine trong vài năm qua là kết qu t n lc 3 năm ca nhng c vn cao cp ca ông Trump trong đó có con r ca ông là Jared Kushner.

Các giới chc M nói ông Trump ng h mt d tho bn đ được đ ngh v hai quc gia. Quc gia Palestine sẽ ln gp đôi đt đai người Palestine hin đang kim soát và s được ni lin bng đường sá, cu cng và nhng đường hm.

Các nhà lãnh đạo Israel đng ý thương thuyết trên căn bn kế hoch ca ông Trump và đng ý bn đ, các gii chc nói. Israel đng ý về tình trng quc gia Palestine tùy thuc vào nhng dàn xếp an ninh đ bo v người Israel, các gii chc cho hay.

Israel cũng có những bước đ đm bo người Hi giáo được tiếp cn đn al-Aqsa Jerusalem và tôn trng vai trò ca Jordan đi vi các đa điểm thiêng.

Một gii chc M nói câu hi đi vi người Palestine là liu h s "ngi vào bàn và thương thuyết hay không ?"

cách quc gia ca Palestine s tùy thuc vào người Palestine có nhng bước t qun tr như tôn trng nhân quyn, t do báo chí và có những đnh chế minh bch và tin cy được, các gii chc nói.

Kế hoch ca ông Trump kêu gi người Palestine tr v quc gia tương lai Palestine ca h và thành lp mt "qu đn bù rng rãi", mt trong nhng gii chc này nói.

Về vic Israel gi li các khu định cư, mt gii chc M cho biết "Kế hoch căn c vào mt nguyên tc là mi người s không phi chuyn dch đ hoàn tt hòa bình... Nhưng kế hoch chm dt vic m rng nhng khu đnh cư trong tương lai được xem như thc tế nht".

Trước loan báo ca ông Trump, hàng ngàn người biu tình ti thành ph Gaza và quân đi Israel cng c các v trí gn mt đim nóng gia thành ph Ramallah ca Palestine và khu đnh cư Beit El ca người Israel ti B Tây.

Ngày 27/1, lãnh tụ Palestine, Abbas, nói ông s không đồng ý bt c tha thun nào không đm bo mt gii pháp hai quc gia. Công thc này là căn bn nhiu năm n lc hòa bình ca quc tế, theo đó Israel chung sng vi mt quc gia Palestine.

Theo Reuters

**********************

Trung Đông : Donald Trump công bố kế hoạch hòa bình thiên vị Israel (RFI, 29/01/2020)

Kế hoạch hòa bình Trung Đông của tổng thống Mỹ Donald Trump được long trọng loan báo vào ngày 28/01/2020 tại Washington. Người Palestine được quyền lập quốc với thủ đô là Đông Jerusalem và kèm thêm nhiều điều kiện. Trái lại, Israel được rất nhiều ưu đãi từ chủ quyền ở thung lũng sông Jordan cho đến các khu định cư gặm nhấm vùng canh tác của người Palestine.

trungdong2

Donald Trump và Benyamin Netanyahu trong buổi họp báo chung tại Nhà Trắng, Washington, ngày 28/01/2020 Reuters/Brendan McDermid

Từ Washington, thông tín viên Anne Corpet tường thuật :

Israel là ánh sáng trên thế giới, tổng thống Mỹ nhấn mạnh như thế. Đứng bên cạnh chủ nhân Nhà Trắng, thủ tướng Israel tươi cười rạng rỡ. Kế hoạch của Donald Trump được hoạch định để làm hài lòng Benjamin Netanyahu. Nguyên thủ Mỹ tuyên bố tiếp : Kế hoạch dầy 80 trang và chưa bao giờ có một đề nghị chi tiết đến như thế. Theo nhãn quan của tôi đây là một cơ hội tốt để hai bên cùng có lợi. Hôm nay, Israel bước một bước khổng lồ tiến đến hòa bình.

Donald Trump không đề cập đến những nét chính của điều mà ông gọi là một nước Palestine trong tương lai. Trái lại, ông nói rõ là Israel có thể vững tâm tiến tới với sự ủng hộ của Mỹ sáp nhập vùng thung lũng sông Jordan : Hoa Kỳ sẽ công nhận chủ quyền của Israel tại các vùng lãnh thổ mà theo nhãn quan của tôi là phần đất bất khả phân của nước Israel.

Còn đối với người Palestine, tổng thống Mỹ đưa ra một danh sách điều kiện để lập quốc. Ông trấn an : Tôi muốn hiệp định này là một hiệp định rất tốt cho người Palestine. Nó sẽ được như vậy…

Tổng thống Mỹ tin rằng kế hoạch của ông sẽ thành công. Benjamin Netanyahu cám ơn và chào mừng ngày lịch sử. Thế nhưng, ngay đài truyền hình Fox News, có tiếng thân Donald Trump dường như không chia sẻ mối lạc quan này. Fox News cắt ngang chương trình tường thuật buổi lễ tại Nhà Trắng để chuyển qua truyền hình vụ xử truất phế tại Thượng Viện.

Tú Anh

Published in Quốc tế

Tên lửa Iran bắn về phía căn cứ Mỹ ở Iraq có quả không nổ (BBC, 08/01/2020)

Tổng thống Donald Trump phát biểu sáng 08/01 giờ Washington D.C. rằng tên lửa Iran "không làm người Mỹ và Iraq nào bị thương".

iran1

Tổng thống Trump nói "tên lửa Iran không làm người Mỹ nào bị thương"

Ông nói tại cuộc họp báo rằng "chừng nào tôi còn làm tổng thống thì Iran sẽ không bao có vũ khí nguyên tử".

Tin giờ trước :

Ít nhất hai căn cứ không quân của quân đội Mỹ ở Iraq đã bị tấn công bởi hàng loạt tên lửa đạn đạo, theo Bộ Quốc phòng Mỹ.

Giá dầu tăng ngay trên thị trường thế giới hôm thứ Tư.

Truyền hình nhà nước Iran nói vụ tấn công này là đòn trả thù sau khi vị tướng hàng đầu của nước này, Qasem Soleimani bị giết trong một vụ không kích ở Baghdad, theo lệnh của Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Có hai trái hỏa tiễn của Iran bắn trúng vào làng Sidan, tỉnh Irbil, một trái bắn trúng khu dân cư Bardah Rashsh, tỉnh Dohuk, theo truyền hình Iraq.

iran2

Người dân Iraq ngoại ô Dohuk ra xem hố do hỏa tiễn Iran nổ, ở địa điểm cách căn cứ Mỹ mà Iran nhắm tới 112 km.

Cả thẩy 22 quả tên lửa được Iran bắn sang Iraq.

Trong số này, 17 trái bắn về phía căn cứ Al Asad. Hai quả rơi xuống phía tây thị trấn Hit và không nổ.

Truyền thông Iraq trong ngày thứ Tư đăng ảnh người dân ở ngoại ô Dohuk ra xem bom mà họ tin rằng do hỏa tiễn từ Iran bắn sang tạo ra.

Địa điểm này cách căn cứ thứ nhì của Mỹ tại tỉnh Irbil, mục tiêu của hỏa tiễn Iran, tới 112 km.

Lầu Năm Góc nói ít nhất hai căn cứ đã bị tấn công, ở Irbil và Al-Asad.

Hiện chưa rõ có thương vong hay không.

"Chúng tôi đã nắm được thông tin về các vụ tấn công vào các căn cứ của Mỹ ở Iraq. Tổng thống đã được thông tin và đang giám sát chặt chẽ tình hình và tham khảo ý kiến đội an ninh quốc gia của ông", người phát ngôn Nhà Trắng Stephanie Grisham nói trong một thông cáo.

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran nói vụ tấn công là để trả thù cái chết của ông Soleimani vào thứ Sáu.

"Chúng tôi cảnh báo toàn bộ đồng minh của Mỹ, những nước trao căn cứ của mình cho quân đội khủng bố, rằng bất cứ lãnh thổ nào là điểm khởi đầu của hành động gây hấn chống lại Iran sẽ bị nhắm mục tiêu", lực lượng này cho hay trong một thông cáo được Thông tấn xã IRNA của IRAN phát đi.

Vụ tấn công xảy ra vài giờ sau đám tang của Soleimani. Vụ tấn công thứ hai diễn ra ở Irbil không lâu sau khi các tên lửa đầu tiên phóng vào Al-Asad, kênh truyền hình Al Mayadeen đưa tin.

iran3

Vào đầu giờ sáng 8/1, Tổng thống Trump nói rút quân của Mỹ khỏi Iraq sẽ là điều tồi tệ nhất đối với đất nước.

Ông Trump đưa ra bình luận này sau bức thư, mà quân đội Mỹ nói bị gửi nhầm, cho Thủ tướng Iraq, có vẻ đồng ý với đề nghị của các nghị sỹ Iraq về việc rút quân.

Mỹ hiện có khoảng 5.000 binh lính ở Iraq.

Văn phòng nước ngoài của Anh Quốc nói với BBC: "Chúng tôi khẩn trương thu thập thông tin ở hiện trường. Ưu tiên hàng đầu của chúng tôi là sự an toàn của công dân Anh".

Hải quân Hoàng gia và máy bay quân đội của Anh đã được đặt ở vị trí sẵn sàng giữa căng thẳng gia tăng ở Trung Đông, Bộ trưởng Quốc phòng Anh Ben Wallace cho hay.

Vì sao có vụ tấn công này?

Vụ ám sát Tướng Soleimani của Iran xảy ra vào ngày 3/1 là sự leo thang xung đột mấu chốt trong mối quan hệ đã ngày càng tồi tệ giữa Iran và Mỹ.

Soleimani - người lãnh đạo các lực lượng của Iran ở Trung Đông - bị chính phủ Mỹ xem là khủng bố, nói rằng ông ta phải chịu trách nhiệm cho cái chết của hàng trăm lính Mỹ và rằng ông ta đã âm mưu một cuộc tấn công "khẩn cấp".

Iran đã thề "trả thù" cho cái chết của ông Soleimani.

Ông Trump, trong khi đó, cảnh báo Mỹ sẽ trả đũa nếu bị tấn công.

Hàng triệu người Iran đã xuống đường dự đám tang của Tướng Soleimani, hô vang khẩu hiệu "cái chết cho nước Mỹ" và "cái chết cho Trump".

Một vụ dẫm đạp tại đám tang của Soleimani ở quê hương của ông này Kerman đã khiến 50 người thiệt mạng và 200 người bị thương hôm thứ Ba.

Sau đám tang, các quan chức hàng đầu Iran nhắc lại đe đọa trả thù.

Vì sao Iraq liên quan tới việc này ?

Iran hỗ trợ nhiều nhóm bán quân sự Shia tại nước láng giềng Iraq. Vào thứ Sáu, Soleimani vừa xuống sân bay Baghdad và đang ngồi trong xe hơi với các đồng sự từ các nhóm này thì xe của họ trúng tên lửa của Mỹ.

Iraq hiện thấy mình đang ở trong một vị thế khó khăn khi là đồng minh của cả Mỹ và Iran. Hàng ngàn lính Mỹ vẫn còn ở Iraq để hỗ trợ cuộc đấu tranh chống lại nhóm Nhà nước hồi giáo Sunni (IS) nhưng chính phủ Iraq cho rằng Mỹ đã hành động vượt quá khuôn khổ của thỏa thuận chung.

Thủ tướng Iraq Adel Abdul Mahdi đã gọi vụ tấn công bằng tên lửa giết chết Tướng Soleimani là một "sự vi phạm trắng trợn chủ quyền của Iraq và vụ tấn công tồi tệ vào phẩm giá quốc gia".

********************

Trung Đông trù liệu đòn trả đũa của Iran (VOA, 07/01/2020)

Không ai biết Iran có th tn công nơi nào đ tr đũa v M h sát mt tướng lãnh cao cp ca Iran hôm 3/1 trong cuc oanh kích bằng máy bay không người lái. Ít người cho rng Tehran s không tr đũa, và có nhiu mc tiêu mà các t chc được Iran ng h ti Iraq, Syria, Libăng và Yemen có th nhm vào, các nhà phân tích cnh báo.

iran4

Không ảnh đám tang ti Tehran caTướng Qasem Soleimani và đng đi b giết ti Iraq trong cuc tn công bng máy bay không người lái M vào ngày 3/1/2020.

Các đồng minh ca M, mt s than phin là không được báo trước v kế hoch tiêu dit tướng Qasem Soleimani, đang son tho kế hoch d phòng đ đi phó vi tình hình. Tng thng Donald Trump cnh báo Hoa Kỳ s tn công Iran "rt nhanh và rt mnh" nếu nước này có nhng hành đng tr đũa. Ông Trump cho hay Ngũ Giác Đài đã xác định 52 mc tiêu ti Iran trong đó mt s đa đim văn hóa "cp cao".

Các chỉ huy quân s Anh đang c vn cho ph Th tướng cu xét vic điu đng thêm binh sĩ đ tăng cường an ninh cho 400 binh sĩ đã có mt ti Iraq, và hơn 1.000 binh sĩ trú đóng tại vùng Vnh.

Cho đến nay li c vn này đã b Th tướng Boris Johnson bác b, thay vào đó, ông ra lnh cung cp vũ khí nng cho binh sĩ Anh ti Iran và chuyn nhim v ca h t hun luyn lc lượng đa phương sang bo v các nhà ngoại giao Anh trước nhng cuc tn công tr thù ca Iran sau v h sát tướng Soleimani là người b Washington và London xem như là ch huy khng b.

London lo ngại là nhng lc lượng thân Iran có th tn công tòa đi s Anh ti Baghdad đ giết hay bt cóc công dân Anh.

Bộ trưởng Quc phòng Anh Ben Wallace, ngày 5/1 ra lnh cho hai chiến hm Hi quân Hoàng Gia ti vùng Vnh bt đu " h tng cht ch" các tàu du gia nhng lo ngi là Iran có th chn bt hay đánh đm tàu ca phương Tây. "Chúng ta có kế hoch A và kế hoch B và mt ‘kế hoch đt phá", nếu nhng vic này xy ra. Các lc lượng ca chúng ta trong vùng được lnh tr nên nhng lc lượng bo v", mt gii chc cao cp Anh nói.

Pháp và Hà Lan đã theo gương Hoa Kỳ và ra lnh cho công dân ri khi Iraq, nơi mt rocket rơi xung gn tòa đi s M ti Baghdad hôm 4/1. nhng cp đ khác nhau, các đng minh Châu Âu ca Washington bày t bt bình đi vi cuc tn công giết chết Soleimani trong khi công nhn ông này trc tiếp liên h vi nhng hot đng khng b. Ngoi trưởng M Pompeo ngày 4/1 nói Anh và các đng minh "không giúp được nhiu như tôi mong mun". Ông nói thêm "Người Anh, người Pháp, người Đc tt c cn phi hiu là chúng tôi cũng cu được nhiu sinh mng ti Châu Âu".

Các cấp ch huy Israel đang thắt cht vic phòng th và chun b cho vic Hezbollah tr đũa v sát hi Soleimani, người ch huy ca Iran trong vùng và là người đng đu lc lượng Quds tinh nhu ca Iran.

Những mi đe da t Hezbollah

Một gii chc Hezbollah người Libăng ngày 4/1 nói đáp trả ca "trc kháng chiến"được Iran h tr s mnh m. Đe da ca ông phn ánh li l ca lãnh t ti cao Iran Ali Khamenei là Tehran s phn ng bng "s tr thù tàn khc" v vic ông Soleimani b h sát.

Hầu hết các nhà phân tích nghi ng vic Iran sẽ s dng ý kiến ca Soleimani và nhm vào các mc tiêu ca Hoa Kỳ ti Trung Đông và Afghanistan, nơi Iran đang tôn trng s hp tác cơ hi vi Taliban. Soleimani là người chuyên tn dng các lc lượng được Iran hu thun trong vùng và mun tăng s thương vong ca binh sĩ M ti Trung Đông nhm làm cn kit quyết tâm chiến đu ca Hoa Kỳ.

Tướng Gholamali Abuhamzeh, ch huy V binh Cách mng Iran ti tnh Kerman, min nam Iran, quê nhà ca Soleimani, nêu lên kh năng tái tc cuc cuc tn công vào các tàu dầu ti Eo bin Hormuz.

Tuy nhiên, như nhng lc lượng bán quân s trong vùng sn sàng tr thù, ông v ra mt bc tranh m đm v nhng cuc tr đũa trong khu vc. Ông nói "nhng mc tiêu sanh t ca Hoa Kỳ trong vùng đã được Iran nhn din t lâu… khoảng 35 mục tiêu ca M trong vùng cũng như ca Tel Aviv đang trong tm tay ca chúng tôi".

Trả đũa tc thì

Tuy nhiên đấu trường ngay trước mt có phn chc s là ti Iraq, nơi Tehran và lc lượng Shia ca Iraq đã nói rõ là h mun binh sĩ M ri khi nước này.

Nỗ lc y đã được thi hành trước v ám sát Soleimani bng vic các lc lượng Shia m hàng chc cuc tấn công vào binh sĩ Mỹ k t tháng 10 năm ngoái. Nhng cuc tn công này—k c tn công vào tòa đi s M Baghdad - khiến xy ra v h sát Soleimani ngày 3/1, theo các gii chc M. Qais al-Khazali, mt lãnh t dân quân thân Iran đy quyn lc ti Iraq đã ra lệnh cho các chiến binh báo đng cao đ, nói trên truyn hình Iran rng cái giá phi tr ca v tn công bng máy bay không người lái phi là "chm dt s hin din ca M ti Iraq".

Các giới chc Hoa Kỳ n danh nói vi CNN hôm 4/1 là h đang thy nhng chỉ du v vic Iran tăng cường chun b đ phóng các phi đn đn đo tm ngn và tm trung.

Các nhà phân tích khác dự báo Iran s mun tn công vào các đng minh ca Hoa Kỳ trong vùng, đ làm vic ng h Hoa Kỳ phi tr giá đt và tn hi.

Qatar ngày 4/1 đã phái Bộ trưởng ngoi giao Mohammed bin Abdulrahman Al Thani đến Tehran dường như đ xoa du Iran. Máy bay không người lái Reaper bn phi đn Hellfire giết chết Soleimani xut phát t căn c ca quân đi M ti Qatar.

Trong một tuyên b sau khi gp ông Al Thani, Tổng thng Iran Hassan Rouhani nói Tehran hy vng các nước láng ging vùng Vnh công khai lên án v ám sát này.

Các đồng minh vùng Vnh ca M nht là Rp Xê-út và Các Tiu vương quc Rp Thng nht hoan nghênh v ám sát Soleimani, các nhà ngoại giao phương Tây nói. Các nước này t lâu lên án vai trò ca ông này trong vùng và xem vic giết ông là mt cú giáng vào Iran.

Các mục tiêu ca Iran

Tuy nhiên Qatar không phải là mc tiêu ca Iran vì Doha đã ng h nhiu sáng kiến ngoi giao khác nhau của Iran trong vùng, các gii chc và các nhà phân tích phương Tây nói. Tuy nhiên c hai nước Rp Xê-út và Các Tiu vương quc Rp Thng nht đang chun b đi phó vi nhng cuc tn công.

Ông Charles Lister, một nhà phân tích thuc Vin Trung Đông, một cơ quan nghiên cu có tr s ti Washington nói "Ngoài môi trường trc tiếp (Iraq), Israel có th gánh chu s tr đũa khc lit nht và các đng minh ca M ti vùng Vnh, đc bit là Bahrain, Các Tiu vương quc Rp Thng nht và Rp Xê-út, có th là nạn nhân ca nhng bin pháp tr đũa ca Iran.

Bất c s tr đũa nào nhm vào Rp Xê-út và Các Tiu vương quc Rp Thng nht có phn chc s do phiến quân Houthi thân Iran ti Yemen thc hin, là nơi mà Iran và Rp Xê-út lâm vào mt cuc chiến y nhiệm lâu dài. Vào giai đon này đng minh Châu Âu như Anh s được min tr, mt gii chc tình báo Anh nói vi Đài VOA "Tôi không nghĩ Tehran mn tn công các nước Châu Âu khác—Iran quan tâm nhiu hơn đến vic m rng s chia r xuyên Đi Tây Dương gia Washington và Châu Âu", ông nói.

Một câu hi các nhà ngoi giao và gii chc tình báo phương Tây đang tìm cách tr li là Iran s tr thù v cái chết ca ông Soleimani ti đâu. Iran và M không tương xng và Washington được s ng h ca nhng cường quc trong vùng là Ả Rp Xê-út và Israel. Và Iran không được gì trong cuc chiến toàn din vi cường quc vượt tri Hoa Kỳ. Mt s chuyên gia phương Tây nói phương trình quyn lc này có th hn chế đáng k vic Iran chun b thách thc Hoa Kỳ.

Jamie Dettmer

****************

Khủng hoảng Mỹ-Iran : Rối loạn thông tin tại Washington (RFI, 07/01/2020)

Trong vòng một ngày, Bộ Quốc Phòng Mỹ phải hai lần trấn an công luận trong và ngoài nước. Thứ nhất là phủ nhận lời đe dọa tấn công vào Iran của tổng thống Donald Trump, và sau đó cải chính thông tin Mỹ quyết định rút khỏi Iraq.

iran5

Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo phát biểu tại Florida ngày 29/12/2019 về vụ không kích ở Iraq và Syria, bên cạnh ông là tướng Mark Milley và bộ trưởng Quốc Phòng Mark Esper. Reuters/Tom Brenner/File Photo

Trong bối cảnh tình hình nóng bỏng tại Trung Đông với nguy cơ nổ ra chiến tranh sau vụ Hoa Kỳ oanh kích giết tướng Iran, thượng tầng lãnh đạo nước Mỹ có dấu hiệu tiền hậu bất nhất.

Đầu tiên là chủ nhân Nhà Trắng. Trước những lời thề trả thù của Tehran, đẩy nước Mỹ vào "những ngày đen tối", tổng thống Donald Trump đe dọa tấn công vào "52 mục tiêu" tại Iran kể cả những di sản văn hóa. Tuyên bố này gây bất bình trong công luận trong và ngoài nước cũng như bất lợi cho hình ảnh nước Mỹ. Phe Dân Chủ và Unesco khuyến cáo tổng thống Mỹ coi chừng phạm tội ác chiến tranh.

Liền sau đó, lần lượt bộ trưởng Quốc Phòng Mark Esper và ngoại trưởng Mike Pompeo lên tiếng phủ nhận tuyên bố của tổng thống Donald Trump. Chủ nhân Lầu Năm Góc khẳng định với báo chí là "Hoa Kỳ luôn tôn trọng công ước quốc tế trong chiến tranh".

Vài giờ sau, trên đài truyền hình ABC và CNN, ngoại trưởng Mỹ cũng xác định Hoa Kỳ "tuân thủ và hành động trong khuôn khổ luật pháp quốc tế". Mike Pompeo cam kết với công dân Mỹ là những địa điểm chọn lựa để phản công sẽ là những "mục tiêu hợp pháp" với mục đích duy nhất là "bảo vệ nước Mỹ và người Mỹ".

Vụ thứ hai, diễn ra ngay tại Iraq. Một ngày sau khi Quốc hội Iraq yêu cầu chính phủ "trục xuất" các đơn vị nước ngoài, quân đội Mỹ thông báo với chính quyền Baghdad quyết định "tái phối trí" để rút đi. Bức thư có dấu ấn ký của tướng William H. Seely, tư lệnh hành quân tại Iraq. Một lần nữa, bộ Quốc Phòng phải đính chính.

Hư thực như thế nào ?

Thông tín viên Eric de Salve tại Mỹ tường thuật :

"Vụ trống đánh xuôi kèn thổi ngược gây kinh ngạc, xuất phát từ một bức thư được lan truyền trên mạng xã hội hôm thứ Hai. Một văn kiện có đóng dấu của Lầu Năm Góc thông báo với Baghdad là lực lượng Mỹ đóng tại Iraq chuẩn bị tái phối trí để rút quân.

Cuộc triệt thoái sẽ được tiến hành trong đêm và bằng trực thăng. Tư lệnh lực lượng Mỹ tại Iraq còn ghi thêm một câu : Chúng tôi tôn trọng quyết định tối cao của quý vị ra lệnh cho chúng tôi ra đi.

Một ngày trước, Nghị viện Iraq yêu cầu tất cả mọi lực lượng ngoại nhập phải rút khỏi Iraq. Cho dù hình thức thông báo này không hoàn toàn theo đúng nghi thức ngoại giao, bức thư được Bộ tham mưu quân đội Mỹ xác nhận là thật… nhưng chỉ mới ở dạng dự thảo lẽ ra không được gửi đi như thế. Gửi đi là một sai lầm.

Vài giờ sau đến lượt bộ trưởng Quốc Phòng Mỹ Mark Esper lên tiếng cải chính bổ sung : Không có quyết định triệt thoái khỏi Iraq… bức thư đó không phản ảnh đúng tinh thần (chiến lược) hiện nay… là tái phối trí lực lượng chứ không rút đi.

Quân số Mỹ đóng tại Iraq hiện nay là 5.200 người.

Sự kiện dự án bị thông báo lầm chứng tỏ Washington, tối thiểu, là đang điều nghiên một phương án triệt thoái, nhưng trong sự hỗn độn".

Tú Anh

*******************

Đe dọa trừng phạt của Trump làm dấy lên bóng ma cấm vận Iraq (RFI, 07/01/2020)

Ngay sau khi tổng thống Mỹ đe dọa Iraq "trừng phạt chưa từng thấy", cấm vận quốc tế áp đặt lên nước này trong thời Saddam Hussein lại ám ảnh người dân Iraq, với các kỷ niệm đau thương khốn khó.

iran6

Ảnh minh họa : Một quán cà phê ở Baghdad, ngày 11/05/2018. Reuters/Abdullah Dhiaa al-Deen

"Nếu Hoa Kỳ trừng phạt Iraq, đồng dinar sẽ mất giá và chúng tôi sẽ quay lại với quá khứ, thời kỳ bị cấm vận". Hicham Abbas, một người dân trên một con đường buôn bán tấp nập ở trung tâm Baghdad lo lắng nói với AFP.

Hôm Chủ nhật 5/1, Quốc hội Iraq đòi trục xuất càng sớm càng tốt lực lượng Mỹ trú đóng, để trả đũa vụ ám sát trên lãnh thổ nước mình tướng Iran Qasem Soleimani, và Abou Mehdi Al Mouhandis - người phụ trách tất cả các mạng lưới chính của Iran tại Iraq.

Quân đội Mỹ trong một lá thư cho biết "Chúng tôi tôn trọng quyết định của quý vị", loan báo việc "tái phối trí" lực lượng liên minh chống thánh chiến với mục tiêu "triệt thoái khỏi Iraq một cách an toàn và hiệu quả". Tuy nhiên sau đó bộ trưởng Quốc Phòng Mark Esper đã đính chính là không có việc quân Mỹ rút đi.

Tổng thống Donald Trump đã đe dọa Baghdad : sự trả đũa của Washington "sẽ khiến cho các trừng phạt hiện nay đối với Iran có vẻ nhẹ nhàng".

Mỹ cấm vận và tấm gương tày liếp của Iran

Theo các số liệu chính thức, sau bốn thập niên bị cấm vận, phân nửa dân số Iran sống dưới ngưỡng nghèo khó, và mỗi năm sức mua của họ giảm đi 32%. Năm 2017, khi các giáo sĩ Hồi giáo nhận được 120 tỉ đô la nhờ vào hiệp ước nguyên tử năm 2015, vẫn còn 16 triệu dân Iran nghèo khổ (20% dân số).

Nhưng chính quyền Hồi giáo vẫn đổ tiền vào các cuộc xung đột ở nước ngoài, bất chấp đồng tiền quốc gia suy sụp, tệ nạn ma túy, mại dâm, nạn tự tử…, chỉ có đạo Hồi là quan trọng. Giáo chủ Khomeini tuyên bố : "Toàn thế giới phải quy phục trước Hồi giáo".

Khi chính quyền Trump tái lập cấm vận năm 2018, những ai đến Iran du lịch có thể thấy ngay tác động nơi hệ thống ngân hàng nước này. Không có thẻ tín dụng nào hoạt động được, nên phải mang theo tất cả tiền mặt bên mình để chi trả. Người dân Iran khi ra nước ngoài cũng vậy. Đó là đối với cá nhân, còn đối với doanh nghiệp lại càng khốn khổ hơn : không thể chuyển và nhận tiền từ các nước, hoạt động của họ bị thu hẹp hẳn.

Tháng 2/2019, lễ kỷ niệm 40 năm cách mạng Hồi giáo diễn ra trong bối cảnh u ám. Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), năm 2019 Iran bị suy thoái nặng nề nhất kể từ 2012, lạm phát có thể lên đến 37%, trong khi tổng thống Rohani trước đó hứa hẹn sẽ vực dậy nền kinh tế.

Hồi mà Saddam Hussein gởi quân sang xâm lăng nước Koweit láng giềng vào mùa hè năm 1990, sự đáp trả của Mỹ đã rất dữ dội. Sau khi đuổi quân Hussein khỏi Koweit, Hoa Kỳ và các đồng minh liền áp đặt cấm vận ngặt nghèo đối với Iraq.

Dưới cấm vận, tổng sản phẩm nội địa (GDP) của Iraq lao dốc chỉ còn một nửa, khoảng mấy chục nhà máy quan trọng phải đóng cửa. Ngày nay trong một đất nước bị tham nhũng hoành hành, các cơ sở hạ tầng rệu rã do không được bảo trì vì liên tục xảy ra xung đột, những cơ sở kỹ nghệ này vẫn chưa mở cửa lại.

Iraq hiện nay có 40 triệu dân, số lượng xe hơi tăng gấp mười, nhà nào cũng có điện thoại di động và máy tính, tiêu thụ bùng nổ. Theo các nhà quan sát, nếu giờ đây lại bị cấm vận, hậu quả sẽ nặng nề hơn trước rất nhiều.

Thả "bom H"

Cách đây vài tháng, một nhà ngoại giao Mỹ ở Baghdad khẳng định với AFP là Washington cân nhắc việc đánh vào túi tiền của Iraq. "Có thể sẽ trừng phạt, và hạn chế lượng tiền mặt đi vào Iraq. Nhưng đó cũng giống như là thả xuống một quả bom H !". Giờ đây khả năng này đang được đặt ra, và tổng thống Mỹ chừng như không lùi bước trước bất cứ điều gì, khi ông đã đe dọa không kích các địa điểm văn hóa của nước Iran láng giềng.

Nếu "quả bom H" của Mỹ được thả, "sẽ giống như thời Saddam Hussein và chắc chắn còn tệ hơn nữa" - Samer, một thanh niên Iraq lo sợ. Anh nói với AFP : "Như vậy cả nước sẽ không còn tiền mặt".

Trong thời kỳ bị cấm vận từ năm 1990 đến 2003, trị giá đồng dinar chỉ còn có 1/10.000. Trong khi đó đồng đô la là sống còn đối với Iraq, nước sản xuất dầu lửa thứ nhì của khối OPEP, vì ngân sách quốc gia có đến 90% là từ vàng đen, được trả bằng đô la. Với những đồng tiền này nhà nước có thể trả lương và trợ cấp cho hàng triệu người Iraq.

Tổng thống Trump đòi Iraq phải hoàn lại chi phí

Bên cạnh đó còn là vấn đề điện năng, vốn thường xuyên bị thiếu tại Iraq. Cho đến nay, Washington vẫn cho phép Baghdad mua điện của Iran để các nhà máy có thể hoạt động, và bảo đảm được nhiều tiếng đồng hồ có điện cho toàn bộ dân số. Nhưng điều này có thể thay đổi.

Ngay trong lúc Quốc hội Iraq họp lại để đòi hỏi chính phủ phải rút lại lời mời liên minh chống thánh chiến do Hoa Kỳ lãnh đạo, chủ tịch Quốc hội Mohammed Al Halboussi đã cảnh báo các dân biểu. Ông lý giải, để cho đất nước đi đến chỗ bị trừng phạt kinh tế chỉ làm trầm trọng thêm các vấn đề của Iraq, khi mà cứ năm người dân thì có một sống dưới ngưỡng nghèo khổ, và cứ bốn thanh niên thì có một người bị thất nghiệp.

Ngoài nỗi lo về kinh tế trước lời đe dọa của tổng thống Mỹ, dù dài hạn hay ngắn hạn, những thiệt hại về hình ảnh của Hoa Kỳ tại Iraq, nơi mà Iran không ngừng mở rộng ảnh hưởng, cũng đã thấy rõ.

Nhà nghiên cứu Karim Bitar, Viện nghiên cứu Quan hệ Quốc tế và Chiến lược (IRIS) khẳng định : "Người Iraq cảm thấy nhục nhã về các tuyên bố mới đây của ông Donald Trump, đòi họ phải hoàn trả lại chi phí".

Đó là vì Iraq, dưới sự chiếm đóng của Mỹ trong suốt tám năm, nay muốn đưa các đội quân ngoại quốc đang trú đóng ra khỏi lãnh thổ, nên tổng thống Mỹ bắt đầu tính toán các con số để đòi bồi thường. Ông Trump tuyên bố : "Chúng tôi có một căn cứ không quân hết sức đắt tiền ở đó, tốn mất nhiều tỉ đô la để xây lên. Chúng tôi không đi đâu cả nếu họ không hoàn tiền lại".

Ông Bitar nói : "Thật khó thể tưởng tượng, điều này nhắc người ta nhớ đến việc ông Donald Trump muốn Mêhicô phải trả chi phí cho việc xây dựng bức tường biên giới".

Thụy My

******************

Các nước Châu Á chun b di tn công nhân ti Iraq, Iran (VOA, 07/01/2020)

Tổng thống Philippines Rodrigo Duterte ra lnh cho quân đi chun b điu đng các máy bay và tàu chiến "bt c lúc nào khi được thông báo" đ di tn hàng ngàn công nhân Philippines ti Iran và Iraq nếu bo đng bùng n, phn ánh nhng lo ngi ngày càng tăng của Châu Á về nhng công dân ca h trong tình trng ngày càng biến đng ca Trung Đông.

iran7

Tổng thng Rodrigo Duterte nói chuyn vi các gii chc an ninh ti Dinh Malacanang ở Manila, ngày 5/1/2020, v vic di tn công nhân Philippines ti Trung Đông.

Các quốc gia Châu Á khác vi s lượng công nhân xut khu lao đng cao có th phi đi mt vi quyết đnh tương t gia nhng căng thng leo thang nhanh chóng gia Hoa Kỳ và Iran tiếp sau v không kích ca M tun trước giết chết tướng Iran Qasem Soleimani ti Baghdad.

Các bộ ca chính ph Hàn Quc đã tho lun v vic tăng cường bo v cho gn 1.900 người Hàn Quc ti Iraq và Iran. Phát ngôn viên B Ngoi giao n Đ Raveesh Kumar thì cho biết n Đ chưa có kế hoch sơ tán công dân ti vùng biến đng này.

Iran thề s trả thù sau vụ M không kích h sát tư lnh lc lượng Quds tinh nhu ca Iran, Tướng Soleimani, hôm 3/1 và Tng thng Donald Trump cnh báo là các lc lượng M s đánh tr 52 mc tiêu ti Iran nếu người M b tn công. Quc hi Iraq cũng kêu gi trc xut tt cả binh sĩ M ti Iraq. Vic này có th làm sng li Nhà nước Hồi giáo ti Iraq khiến cho Trung Đông tr thành nguy him hơn và bt n hơn.

Các nước khác cũng đi mt vi trường hp tương t. Châu Á chiếm 40% di dân trên thế gii, và các nước Trung Đông là nơi đến thường xuyên ca di dân. Di dân Châu Phi cũng có vic làm ti Trung Đông dù kh năng các nước này di tn công dân ca h không chc chn.

Các nước Rp vùng Vnh là nơi làm vic ca hơn 7 triu người n Đ giúp đy mnh nn kinh tế ca khu vc và cung cấp di dào cho các thành ph đây nhng bác sĩ, k sư, giáo sư, tài xế, công nhân xây dng và nhng người lao đng khác.

Tại Các Tiu vương quc Rp Thng nht, người n Đ nhiu hơn người dân nước này vi t s 3/1.

Trong những v vic trước đây, Trung Quốc tng di tn công dân t các nước có xung đt, căng thng chính tr hay thiên tai. Trong năm 2015, hi quân ch gn 500 người Trung Quc ra khi Yemen b chiến tranh tàn phá. Trung Quc cũng di tn 3.000 người ra khi Vit Nam vào năm 2014 sau khi điều đng mt giàn khoan đến vùng bin tranh chp gây ra nhng v biu tình bo đng chng Trung Quc.

Theo AP

*******************

Giẫm đạp tại tang lễ tướng Iran Soleimani, 40 người chết (VOA, 07/01/2020)

iran8

Dân Iran dự tang l Tướng Qasem Suleimani, người lãnh đo lc lượng tinh nhu Quds, b giết trong mt cuc tn công phi trường Baghdad. nh chp ngày 7/1/20. Mehdi Bolourian/Fars News Agency/WANA (West Asia News Agency) via Reuters

Hôm thứ Ba 7/1, hàng chc người đã thit mng trong mt v gim đp hn lon xy ra khi các đám đông tràn ra các đường ph đ d tang l ca viên tướng ch huy lc lượng Quds ca Iran, Qasem Soleimani, va b giết trong mt cuc tn công bng máy bay không người lái do M thc hin Iraq hôm th Sáu.

Bản tin ca Reuters tường thut rng hàng chc ngàn người đã t tp đ t lòng thương tiếc đi vi viên tướng vn được người Iran coi như mt anh hùng dân tc.

Vụ gim đp đã khiến l mai táng phi hoãn li, truyền thông liên h vi nhà nước Iran đưa tin. Theo Fars, có 40 người chết và hơn 200 người b thương trong v này.

Quan tài Tướng Soleimani đã được rước qua nhiu thành ph ca Iraq và Iran trước khi đưa đến chôn ct Kerman, quê nhà ca ông. mi nơi, cả mt rng người tràn ngp khp các no đường, khóc vì xúc đng và hô nhng khu hiu đ đo M.

Lãnh đạo ti cao Iran, Đi Giáo sĩ Ali Khamenei đã rơi l khi dn đu l cu nguyn Tehran hôm th Hai.

Trong một din biến khác hôm th ba 7/1, mt quan chức cp cao ca Iran cho hay Tehran đang xem xét 13 kch bn đ tr thù v h sát ông Suleimani.

Tại Washington, B trưởng Quc phòng M ph nhn các bn tin cho rng quân đi Hoa Kỳ đang chun b rút ra khi Iraq, nơi mà chính quyn ti Tehran tranh giành ảnh hưởng vi Washington trong gn hai thp k chiến tranh và bt n.

Ông Soleimani là người đã xây dng mng lưới gồm các lc lượng chiến đu thay cho Tehran trên khp Trung Đông, ông là nhân vt ch cht điu phi chiến dch dài ngày ca Iran nhm đy bt lc lượng M ra khi nước láng ging Iraq.

Lời cnh báo ca c Hoa Kỳ và Iran hăm da ln nhau là s thc hin các cuộc tn công tr đũa, đã gây quan ngi v nguy cơ xung đt lan rng Trung Đông, đng thi khiến Quc hi Hoa Kỳ kêu gi phi có bin pháp đ ngăn chn Tng thng Trump gây chiến vi Iran.

Người ch huy đi V binh Cách mng Iran, Tướng Hossein Salami, thề s tr thù cái chết ca ông Suleimani trước đám đông Kerman trước khi xy ra v gim đp : "Chúng ta s tr thù, bng mt hành đng cng rn và dt khoát".

Chính quyền Tng thng Trump s m mt cuc hp vào ngày th Tư 8/1 đ báo cáo vi các thượng nghị sĩ M v các s kin din ra Iraq sau khi mt s nhà lp pháp cáo buc Toà Bch c là đã có hành đng làm tăng nguy cơ xy ra xung đt mà không có sn mt chiến lược.

Published in Quốc tế

Lưỡi liềm Shia sứt mẻ vì Soleimani chết khiến Putin phải sang (BBC, 08/01/2020)

Ngay sau khi tướng Iran Qasem Soleimani bị Hoa Kỳ bắn chết ở Iraq (03/01/2020), Tổng thống Nga Vladimir Putin đã bận rộn ngay với nhiều hoạt động.

shia1

Bé gái Lebanon mặc đồ đen, phía sau là hình cố Giáo chủ đạo Hồi phái Shia của Iran trong một cuộc tuần hành ủng hộ lực lượng vũ trang Hezbollah. Tehran bị cho là có tham vọng lập Vành đai hình trăng lưỡi liềm Shia cắt ngang Trung Đông

Hôm 07/01, ông Putin có chuyến thăm hiếm có và ngắn ngủi đến Damascus để hội đàm với tổng thống Syria Bashar al-Assad.

Sang ngày 8/01, Kremlin tuyên bố ông Putin sẽ đón Thủ tướng Đức Angela Merkel tại Moscow để bàn về Trung Đông ngay tuần sau.

Cũng trong tháng này, ông Putin dự kiến gặp mặt lãnh đạo Israel, Benjamin Netanyahu.

Trong ngày 08/01, khi chưa về Nga, ông Putin có lịch họp với Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan ở Istanbul.

Chính thức mà nói, hai nhà lãnh đạo Nga và Thổ Nhĩ Kỳ dự lễ khai trương đường ống khí đốt xuyên Hắc Hải, TurkStream.

Nhưng hai bên còn bàn về căng thẳng ở Libya, nơi lính đánh thuê người Nga đang giúp phe chống lại phái Thổ Nhĩ Kỳ ủng hộ.

Tuy thế, vấn đề chính và cấp bách nhất của Nga mà ông Putin phải giải quyết là hậu quả địa chính trị của vụ Mỹ giết tướng Soleimani.

shia2

Cuộc gặp Assad - Putin có nội dung quân sự với sự tham gia của tướng lĩnh hai bên

shia3

Tổng thống Putin có chuyến thăm hiếm có tới đến Damascus để ủng hộ đồng minh Syria, ông Bashar al-Assad

David Lesch được trích lời trên trang Moscow Times ở Nga, giải thích về chuyến đi của ông Putin :

"Putin phải sang để củng cố vị thế của Nga ở Syria và vị thế của chính ông Bashar al-Assad, nhất là vì vai trò của Iran bị yếu đi đáng kể, vì Soleimani chính là hiện thân của Iran ở Syria".

Cơ hội của Iran bị Hoa Kỳ tước đi ?

Cho đến gần đây, nhờ thắng lợi của một tập hợp các lực lượng đồng sàng dị mộng như Nga, Hoa Kỳ, Iran và quân đội chính phủ Iraq và Syria, Thổ Nhĩ Kỳ và cả dân quân Kurd, tổ chức tự xưng là Nhà nước Hồi giáo (IS) bị đánh bại, mất lãnh thổ.

Đây là cơ hội 'ngàn năm một thuở' cho Iran thực hiện tham vọng lập ra tuyến an ninh Shia Crescent tức Vầng trăng lưỡi liềm Shia.

Nếu thành công, đây sẽ là vùng ảnh hưởng trải từ Ấn Độ Dương sang tận bờ Địa Trung Hải, gồm Iran, miền Nam Iraq, Syria, Yemen và một phần Lebanon, cắt ngang vùng của các nước và cộng đồng Hồi giáo phái Sunni vốn hiềm khích lâu đời với Shia.

Soleimani là nhân vật kiến tạo ra các chiến dịch giúp Giáo chủ Ali Khamenei thực hiện mục tiêu 'đế quốc' này của Iran.

Ông Soleimani cũng là người điều khiển các lực lượng chống IS tại Syria, phối hợp nhịp nhàng với quân Nga vốn tập trung vào không quân mà tránh giao tranh trên bộ.

Mất Soleimani, Iran có thể mất ảnh hưởng ở các quốc gia láng giềng kia và điều này làm thế đứng của Nga trong vùng bị yếu đi.

Một năm trước, khi tình hình Syria chuyển biến theo hướng Nga mong muốn, Dmitriy Frolovskiy viết trên trang Foreign Policy rằng ông Putin coi quyết định của ông Trump rút quân khỏi Syria là "thắng lợi lớn cho Nga".

Nhưng nay mọi việc đột nhiên thay đổi.

Soleimani bị Hoa Kỳ quyết định giết để ngăn chặn vùng ảnh hưởng của Iran lan ra trong vùng, lấp chỗ trống IS để lại, theo một số đánh giá từ Hoa Kỳ.

Vì không kiểm soát trực tiếp các nhóm dân quân trong vùng, Moscow cần giúp Iran làm việc đó.

Thế nhưng Moscow chỉ muốn Tehran tiếp tục duy trì quyền lực trong vùng tới mức không để Iran xung đột lớn với Hoa Kỳ, hoặc tệ hơn là xung đột với Israel.

Leonid Bershidsky viết trên trang Bloomberg 'Putin Now Needs a Plan B on Iran' (Putin cần kế hoạch hai cho Iran), và lập luận rằng :

"Căng thẳng leo thang giữa Iran và Hoa Kỳ có thể xoay chuyển cán cân địa chính trị mà Nga đầu tư vào Syria để duy trì, và đó là điều ông Putin muốn can thiệp để giữ".

shia4

Ảnh chụp cảnh một quân nhân Nga về nhà sau chiến dịch Syria hồi 2018

Nguy hiểm hơn cho Nga là khả năng Iran đi quá đà và tấn công Israel, gây ra cuộc chiến trả đũa, ít ra là nhắm vào các lực lượng thân Iran tại Syria.

Nếu điều đó xảy ra, quân Nga đóng tại Syria có thể trở thành mục tiêu.

Các tay súng 'tư nhân' người Nga ở Libya

Người Nga cũng đã có mặt ở Libya, quốc gia hiện trên thực tế có hai chính quyền kình chống nhau.

Lính 'tư nhân' Nga đang ủng hộ cho 'chính quyền' của Nguyên soái Khalifa Haftar (Libyan National Army - LNA), ở miền Đông Libya.

Mới đầu tháng 12 năm ngoái, chính quyền GNA ở Tripoli tố cáo họ có bằng chứng ít nhất 800 quân nói tiếng Nga hỗ trợ quân đội của ông Haftar tiến chiếm thủ đô.

Lực lượng của Haftar - còn gọi là chính quyền Benghazi - được Ai Cập, Nga và cả Pháp ủng hộ, còn GNA được Thổ Nhĩ Kỳ và Qatar hỗ trợ.

Gần đây nhất, Ankara quyết định điều quân chính quy sang Libya sau khi tố cáo Moscow can thiệp vào Libya.

Theo New York Times (12/2019), Nga đã gửi cả phi cơ, hỏa tiễn, lính bắn tỉa sang Libya.

Chính thức mà nói, quân nói tiếng Nga ở Libya là do Wagner Group, một công ty tư nhân tuyển mộ.

Công ty này đã từng gửi lính đánh thuê sang cả Syria và miền Đông Ukraine.

shia5

Đây là lực lượng LNA của nguyên soái Haftar ở Libya được Nga ủng hộ

Theo trang Al Jazeera, Wagner Group là của Yevgeny Prigozhin "doanh nhân có quan hệ thân cận với quan chức Điện Kremlin".

Hiện chưa rõ hai nhà lãnh đạo Nga và Thổ Nhĩ Kỳ sẽ giải quyết nguy cơ người nước họ xung đột tại Libya ra sao.

Các báo Nga tin rằng cuối cùng thì hai bên sẽ đạt một thỏa thuận chia vùng ảnh hưởng ở quốc gia Bắc Phi bị rơi vào hỗn loạn sau khi ông Muammar Gaddafi bị lật đổ năm 2011.

Nhìn lâu dài thì mục tiêu chính của Putin ở Trung Đông là thông qua các hoạt động khu vực để nâng cao vị thế toàn cầu của Nga.

Trước mắt, kế hoạch này bị đứt một mắt xích quan trọng vì hỏa tiễn Mỹ.

Các tính toán của ông Putin tuy thế, còn tùy thuộc vào các động thái rất bất chợt của một tổng thống khác là Donald Trump.

*********************

Vụ Soleimani : Mỹ phủ nhận rút quân khỏi Iraq sau lá thư 'gửi nhầm' (BBC, 07/01/2020)

Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Mark Esper phủ nhận quân đội Mỹ đang rút khỏi Iraq, sau một lá thư từ một tướng Mỹ đề cập việc rút quân.

solei6

Mỹ có khoảng 5000 binh lính ở Iraq

Bức thư nói Mỹ sẽ "tái định vị lực lượng trong những ngày tới và tuần tới" sau khi Thủ tướng Iraq kêu họi họ rời khỏi nước này.

Ông Esper nói "không có quyết định nào về việc rút quân".

Sự nhầm lẫn này xảy ra trong bối cảnh có các đe dọa nhắm vào quân đội Mỹ sau khi Mỹ giết tướng Iran Qasem Soleimani.

Ông này chết trong một cuộc không kích của Mỹ ở Baghdad hôm thứ Sáu, theo lệnh của ông Trump.

Vụ việc này làm gia tăng căng thẳng trong khu vực. Iran đã đe dọa sẽ "trả thù".

Bức thư nói gì ?

Bức thư dường như được tướng William H Seely, chỉ huy lực lượng đặc nhiệm của quân đội Hoa Kỳ tại Iraq, gửi tới các quan chức ở Baghdad.

Bức bắt đầu như sau : "Thưa ông, tôn trọng việc bảo vệ chủ quyền của Cộng hòa Iraq, và theo yêu cầu của Quốc hội Iraq, và Thủ tướng, CJTF-OIR (Lực lượng đặc nhiệm chung kết hợp - Hoạt động kế thừa giải quyết) sẽ tái định vị lực lượng trong những ngày tới và các tuần tới để chuẩn bị cho việc lui quân".

Bức thư nói rằng một số biện pháp nhất định, bao gồm tăng lưu lượng hàng không, sẽ được tiến hành để "đảm bảo việc rời quân được tiến hành một cách an toàn và hiệu quả".

Việc này cũng "làm giảm bất kỳ định kiến nào về việc chúng tôi có thể đưa thêm Lực lượng Liên minh vào IZ (Vùng Xanh ở Baghdad)".

solei7

Bức thư dường như được tướng William H Seely, chỉ huy lực lượng đặc nhiệm của quân đội Hoa Kỳ tại Iraq, gửi tới các quan chức ở Baghdad. Ảnh : @bealejonathan@BEALEJONATHAN

Bức thư được lý giải thế nào ?

Ông Esper nói với các phóng viên ở Washington : "Không có quyết định nào về việc rút quân khỏi Iraq. Tôi không biết bức thư nào thế cả... Chúng tôi đang cố gắng để tìm hiểu việc này bắt nguồn từ đâu, về cái gì.

"Nhưng không có quyết định nào về việc rút quân khỏi Iraq. Chấm hết".

Sau đó, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mark Milley, xuất hiện trong một cuộc họp báo, nói rằng bức thư là "một nhầm lẫn".

Ông nói rằng đó là một bản nháp viết ẩu, chưa được ký và không nên được gửi đi. Nó đã được gửi đi để các bên xem xét bổ sung, bao gồm phía Iraq.

"[Bức thư] được gửi tới một số tướng quân đội chủ chốt của Iraq để có các hợp tác về không lưu, v.v... Rồi nó từ tay những người này sang tay những người khác và nó tới tay quý vị".

Tướng Milley nhắc lại rằng quân đội Mỹ sẽ không rút.

Vậy điều gì đang xảy ra ?

Tướng Milley nói vấn đề đã được làm sáng tỏ với phía Iraq, nhưng không đưa thêm chi tiết.

Phóng viên quốc phòng của BBC, Jonathan Beale, nói một nguồn tin từ liên minh nói với ông rằng bức thư là để cho Iraq biết Mỹ đang rút quân khỏi Vùng Xanh để làm nhiệm vụ bảo vệ ở một nơi khác, và không có nghĩa đó là một cuộc rút quân.

Thông tin này cũng được đưa ra bởi một số nguồn tin liên minh khác. Họ nói với các phóng viên khác rằng việc rời quân là nhằm để giảm lực lượng ở Baghdad.

Mỹ và các lực lượng quân độ khác đang làm gì ở Iraq ?

Chỉ có hơn 5.000 quân Mỹ ở Iraq, là một phần của CJTF-OIR (Lực lượng đặc nhiệm chung kết hợp - Hoạt động kế thừa giải quyết), được thành lập vào năm 2014 để đối phó với nhóm Nhà nước Hồi giáo (IS) sau khi nhóm này chiếm một vùng rộng lớn Syria và Iraq.

Có khoảng một chục quốc gia thành viên chính, và một số cung cấp các hỗ trợ khác ngoài chiến đấu.

Nhiệm vụ chính của lực lượng đặc nhiệm là đào tạo và trang bị cho quân đội Iraq.

Hôm Chủ Nhật, Thủ tướng Iraq đã thông qua một nghị quyết không ràng buộc kêu gọi các lực lượng nước ngoài rời khỏi nước này sau vụ giết tướng Soleimani của Iran.

Tổng thống Trump sau đó đã đe dọa sẽ trừng phạt Iraq nếu quân đội Mỹ rút đi.

*********************

Reaper MQ-9 là drone đã bắn chết tướng Soleimani ? (BBC, 06/01/2020)

Các báo Mỹ và Anh đều tin rằng một chiếc drone Reaper MQ-9 đã bắn tan xe chở tướng Iran Qasem Soleimani ở Baghdad hôm 03/01/2020, đẩy cuộc chiến ở Trung Đông lên tầm cao mới.

solei8

Reaper MQ-9 có tầm bay gần 2000 km

Chiến tranh drone nay cho phép Không lực Hoa Kỳ tấn công "chính xác" vào các mục tiêu có chọn lọc, gần như mọi nơi, mọi lúc, kể cả vào ban đêm.

Có thể nói, bên cạnh chiến đấu cơ F16, phi cơ tiếp liệu trên không KC-135 ('stratotanker' - tàu chở dầu trên thượng tầng khí quyển), thì drone Reaper giúp Hoa Kỳ gần như hoàn toàn kiểm soát bầu trời.

Các nước như Anh, Pháp cũng đều đã dùng loại drone này, mua từ một công ty Hoa Kỳ.

Reaper MQ-9 là loại drone gì ?

Reaper, theo trang web U.S. Air Force, là loại thiết bị bay không người lái, "có vũ trang, đa tính năng, bay ở độ cao trung bình, giờ bay dài, tầm bay rộng, tới 1850km".

Trên thực tế, đây là một phi cơ nhỏ, có sải cánh 20m, không có phi công và buồng lái mà do người điều khiển từ xa, hệt như việc "lái máy bay" trong trò chơi video.

Được đưa vào cuộc chiến Afghanistan từ 2007, Reaper MQ-9 hiện đại hơn drone thế hệ trước, Predator MQ-1, không chỉ về khả năng chụp không ảnh và trinh sát, mà còn có thể bắn hạ mục tiêu từ xa.

Hồi tháng 3/2018, phóng viên BBC Justin Rowblat đã đến thăm một phi đội drone của quân đội Mỹ ở sân bay Kandahar, Afghanistan.

Ông mô tả :

Chiếc drone "Reaper" trông khá mỏng manh, nhưng có hình dạng đặc biệt, đầu tròn, cánh đuôi nghiêng, và phần cánh quạt lại nằm trên thân phía sau và đây là loại phi cơ gây tai tiếng nhất trong toàn bộ phi đoàn của Hoa Kỳ.

Chiếc MQ-9 này là hiện thân của cuộc chiến bất cân xứng của Hoa Kỳ. Những người chỉ trích nói dạng "thiết bị bay không người lái" này, như cách gọi của Không lực Mỹ, làm thay đổi cán cân cuộc chiến, vì để phi công điều khiển từ xa, và biến cuộc xung đột chết người thành trò chơi video.

Ban đầu, Không lực Mỹ nói drone chỉ dùng để do thám, trinh sát, hỗ trợ cấp cứu".

Nhưng kể từ khi Reaper xuất hiện từ 2007 thì Hoa Kỳ có thể dùng nó để "thực hiện các phi vụ tác chiến bất quy ước" (irregular warfare).

Theo các trang về quốc phòng ở Hoa Kỳ và Anh, thì bắn hỏa tiễn và ném bom nhỏ cũng đã là chức năng của drone thế hệ trước.

Nhiều Predator bay trên bầu trời Afghanistan đã oanh kích lực lượng Al Qaeda.

So với Predator, drone Reaper mang được nhiều hơn hỏa tiễn điều khiển bằng laser (AGM-114 Hellfire missiles).

Nhờ vậy, loại drone này ngày càng được dùng nhiều vào các phi vụ oanh kích nhiều hơn Predator vốn thường chụp không ảnh.

Drone đắt giá và hiện đại

Một phi đội Reaper của Hoa Kỳ thường gồm bốn chiếc, do hai người điều khiển : một "phi công" ngồi tại căn cứ và một người phụ trách sensor.

Chi phí cho một phi đội 4 chiếc là 64,2 triệu USD.

solei9

Reaper drone có thể mang theo hỏa tiễn laser Hellfire hoặc bom nặng 500 cân Anh

solei10

Một phi đội drone của Hoa Kỳ tại Afghnistan

Tính đến tháng 9/2015, Không lực Mỹ có 93 chiếc Reaper MQ-9 nhưng tới nay có thể nhiều hơn.

Hoạt động của các đội điều khiển drone là bí mật nhưng hồi tháng 12/2019, Reaper MQ-9 lần đầu được đem ra trình diễn trước công chúng tại căn cứ Nellis, Nevada, theo trang The Aviationist.

Tại Anh thì bức màn bí mật về chiến tranh drone đã được mở ra và công chúng biết rằng có một đội phi công điều khiển drone ở căn cứ RAF Waddington, gần Lincoln.

Tháng 10/2019, đơn vị này được chính phủ Anh đề nghị lên Quốc hội để tặng huân chương cho thành tính chống tổ chức mang tên Nhà nước Hồi giáo.

Lần đầu tiên, các quân nhân Anh không cần trực tiếp ra trận vẫn nhận được huân chương.

Dù một đài truyền hình Iran cho rằng tên lửa từ trực thăng Mỹ ở Iraq bắn vào xe chở tướng Soleimani, các báo Mỹ và Anh tin rằng ông ta bị giết bởi tên lửa từ Reaper MQ-9.

Cả CIA và Bộ Quốc phòng Mỹ không xác nhận, cũng không phủ nhận tin này.

Tuy thế, một số báo Mỹ cho rằng vụ giết ông Soleimani khiến dư luận chú ý đến hơn đến chiến tranh drone.

Trung tâm Center for a New American Security cho rằng chiến tranh drone thực ra đã diễn ra, và 90 quốc gia, gồm cả Trung Quốc, Iran đều đã dùng drone vào mục tiêu quân sự.

Thậm chí Hezbollah, tổ chức Hồi giáo vũ trang thân Iran ở Lebanon cũng có drone riêng để chống lại Israel.

Tuy thế, vấn đề là nước nào hoặc tổ chức nào có phi đoàn drone hùng mạnh hơn với các tính năng cao cấp hơn.

Giá trị của cổ phiếu các công ty làm drone chiến tranh thời gian tới sẽ chỉ có tăng lên.

Thế nhưng, được biết cho đến nay, General Atomics, công ty sản xuất Reaper cho Mỹ, vẫn không niêm yết trên thị trường chứng khoán.

Dù vậy, họ vẫn có thu nhập rất cao từ việc chế tạo và xuất khẩu drone cao cấp.

Một số báo Châu Âu cho hay công ty tư nhân này cần được chính phủ Mỹ chuẩn thuận để bán drone cho Hà Lan và Pháp.

Chỉ một hợp đồng bán 15 chiếc drone cho Không quân Pháp cách đây vài năm đã đem về cho General Atomics 1,5 tỷ USD.

************************

Tướng Soleimani 'thoát hiểm nhiều' để rồi trúng hỏa tiễn Mỹ (BBC, 03/01/2020)

Tướng hai sao của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, ông Qasem Soleimani từng vài lần thoát chết trong 20 năm qua để rồi bị trúng hỏa tiễn do Tổng thống Donald Trump ra lệnh bắn hôm 03/01/2020 ở Iraq.

solei11

Ông Soleimani (không quấn khăn, thứ nhì từ bìa phải) trong lễ Ashura hồi năm 2019 do Giáo chủ Ali Khamenei (bên trái, đeo kính) chủ trì

Sinh năm 1957 trong gia đình nghèo khó ở tỉnh Kerman, miền Nam Iran, ông từng thích tập tạ và nghe giảng kinh sách đạo Hồi.

Vào quân đội năm 1979, chỉ sau sáu tuần huấn luyện Qasem Soleimani đã bị đưa ra trận.

Cuộc chiến đẫm máu Iran - Iraq, với Hoa Kỳ hậu thuẫn cho Iraq, là thời gian Soleimani được thử lửa.

Thành tích hoạt động ngoại tuyến (ngoài biên giới) đã khiến ông được phong anh hùng.

Từ 1998, ông làm tư lệnh Lực lượng đặc nhiệm Quds, xây dựng các cơ sở thân Iran tại Lebanon (nhóm vũ trang Hezbollah), Syria và dân quân đồng đạo Shia với Iran ở nước láng giềng Iraq.

Hoạt động tại Iraq và Syria

Nhưng vai trò của Soleimani chỉ thực sự nổi bật từ 2005.

Sau khi chính phủ Iraq được thành lập trở lại, các phe phái của cựu thủ tướng Ihrahim al-Jaafari và Nouri al-Maliki ngày càng trở nên có uy thế.

Họ đưa tổ chức Hồi giáo Shia Badr, thân Iran, trở thành lực lượng chính trị bán vũ trang lớn, kiểm soát cả bộ nội vụ và giao thông Iraq.

Soleimani đóng vai trò hỗ trợ tổ chức Badr huấn luyện nhân sự.

Năm 2011, ông ra lệnh cho các nhóm này sang Syria để hỗ trợ tổng thống Bashar al-Assad trong nội chiến.

Được mệnh danh là 'kiến trúc sư' của chiến lược giúp ông Assad, Soleimani đã trực tiếp chỉ huy nhiều cuộc hành quân.

Trong cuộc chiến chống nhóm xưng là Nhà nước Hồi giáo (IS), một số đơn vị của Mặt trận Hashd al-Shaabi chống IS là do ông Soleimani chỉ huy.

Nhưng ông Soleimani có vẻ đã đi xa hơn nhiều công việc của một chỉ huy tình báo, quân sự bình thường.

Ông Jack Straw, bộ trưởng ngoại giao Anh 2001 - 2006, người đã thăm Iran nhiều lần, tin rằng Soleimani "trên thực tế đã điều khiển một chính sách ngoại giao khu vực" cho Iran, thông qua các tổ chức ngoại vi và các nhóm mà Tehran điều khiển.

Cũng có ý kiến nói ông Soleimani còn nắm trong tay cả một mạng lưới kinh doanh và tài chính khổng lồ, trải rộng khắp Trung Đông.

Một số tài liệu Phương Tây tin rằng Iran bị cấm vận thì cơ hội cho các nhóm bí mật mà Soleimani phụ trách càng tăng trong công tác buôn lậu, bán dầu ra nước ngoài, thu về nhiều tỷ USD.

solei12

Soleimani (trái) với Tổng thống Syria Bashar al-Assad (giữa) và Tổng thống Iran Hassan Rouhani ở Tehran

Nhưng các hoạt động chống lại quyền lợi của nhiều phe phái gồm cả Hoa Kỳ, Israel cùng các nước Ả Rập thù địch với Iran khiến Soleimani trở thành mục tiêu.

Năm 2006, có nguồn tin đồn nói ông bị giết trong vụ tai nạn phi cơ ở Tây Iran, làm chết các sĩ quan nước này.

Năm 2012, có vụ đánh bom ở Damascus giết chết một số cố vấn cao cấp cho Tổng thống Assad, nhưng ông Soleimani không làm sao.

Tháng 11/2015, lại có tin Soleimani "đã chết" hoặc bị thương nặng khi dẫn quân đánh vào Aleppo, Syria.

Tháng 8/2019, Israel công khai nói cần "nhổ rễ" ông Soleimani.

Israel đã xác nhận oanh kích các đơn vị Quds ở Syria vì họ "dùng drone sát nhân".

Mới tháng 10 vừa qua, trong một động thái khác thường, Iran tiết lộ đã "phá được âm mưu" nhằm ám sát tướng Soleimani của "Israel và các cơ quan tình báo Ả Rập".

Cuối cùng thì hỏa tiễn Hoa Kỳ đã giết chết ông Soleimani.

Washington tin rằng Iran và cá nhân ông Soleimani phải chịu trách nhiệm cho các hoạt động chống người Mỹ ở Iraq, gần đây nhất là vụ dùng các nhóm Shia người bản địa bao vây Sứ quán Mỹ.

Vụ giết ông Soleimani ngay lập tức đẩy giá dầu thô đầu năm lên cao, và đặt ra nhiều câu hỏi về căng thẳng trong vùng.

Theo nhà phân tích Jonathan Marcus của BBC News, vụ oanh kích tại sân bay Baghdad, giết chết ông Soleimani và chín người khác, "thể hiện khả năng của tình báo Mỹ".

Nhưng thật khó tin là Iran sẽ không đáp trả mạnh mẽ, cho dù có thể chưa phải là ngay lập tức, ông Marcus viết trên trang BBC News.

Vẫn theo ông Marcus "sẽ không có Thế chiến III nổ ra" nhưng :

"Năm nghìn quân Mỹ ở Iraq là mục tiêu chắc chắn, và ngoài ra là các mục tiêu dân sự khác có thể sẽ bị Iran hoặc các nhóm thân hữu tấn công. Căng thẳng vùng Vịnh sẽ lên cao. Trước mắt là giá dầu bị tăng".

Chuẩn tướng (một sao) Esmail Qaani, 63 tuổi được bổ nhiệm thay vào vị trí của ông Soleimani, người mang hàm thiếu tướng (2 sao).

Trách nhiệm của ông Qaani hẳn sẽ rất nặng nề vì Quds hoạt động nhiều năm qua dưới sự chỉ đạo của ông Soleimani và nay cả lực lượng này bị Hoa Kỳ coi là kẻ thù.

Ông Qaani được biết đến như người công khai coi thường Hoa Kỳ và từng nói năm 2018 rằng chính phủ Mỹ "tạo ra vụ 9/11 để gây ra hỗn loạn ở Trung Đông".

Hiện có câu hỏi là cuộc oanh kích của Hoa Kỳ có "hợp pháp" hay không.

Quan điểm của Mỹ nói Quds là "tổ chức khủng bố" nên trở thành mục tiêu quân sự chính đáng, cần phải loại bỏ.

Tổng thống Trump được gì ?

Trong năm tranh cử ở Hoa Kỳ, căng thẳng gia tăng với Iran là một nhân tố quan trọng.

Vẫn theo ông Marcus, đây là dịp để Tổng thống Trump chứng tỏ cho Iran thấy tình báo Hoa Kỳ có khả năng ra tay chính xác ở tầm xa.

Iran sẽ phải tính đến chuyện ứng phó ra sao mà không thể bỏ qua yếu tố này.

Trong năm tranh cử 2020, quan ngại chính của Tổng thống Trump là làm sao tránh thương vong, tổn thất nhân sự của người Mỹ trong khu vực.

Published in Quốc tế

Căng thẳng Mỹ-Iran tại Trung Đông : Bắc Kinh sợ vạ lây

Tình hình căng thẳng Mỹ-Iran vẫn là đề tài thời sự được các báo Pháp ra ngày hôm nay 09/01/2020 tiếp tục chú ý, với tựa đầu và hồ sơ đặc biệt trên Le Monde và La Croix, và nhiều bình luận, phân tích trên các báo còn lại. Độc đáo nhất trong các bài là nhận định của Le Figaro, theo đó "Bắc Kinh đang bị trì kéo giữa liên minh với Iran và nỗi lo căng thẳng leo thang".

trungdong1

Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị tiếp đồng nhiệm Iran Mohammad Javad Zarif tại Điếu Ngư Đài, Bắc Kinh hôm 31/12/2019 Noel Celis via Reuters

Đối với Sébastien Falletti, thông tín viên Le Figaro tại Trung Quốc, một lần nữa, Donald Trump lại làm cho Bắc Kinh sững sờ. Khi bật đèn xanh cho chiến dịch tiêu diệt tướng Iran Soleimani, tổng thống Mỹ đã phá rối tính toán của các chiến lược gia tại Trung Quốc, nước nguyên là đồng minh của Iran và đang lao vào một cuộc đọ sức chiến lược dài hơi với Hoa Kỳ, nhưng từ nhiều tháng qua, đang phải dày công tìm kiếm một cuộc hưu chiến thương mại với Mỹ.

Trung Quốc bị buộc phải đi dây

Theo Le Figaro, bóng ma của một vùng Trung Đông bốc cháy đang ám ảnh cường quốc kinh tế thứ hai trên thế giới, mà hơn một phần ba nguồn cung ứng dầu hỏa đến từ khu vực. Trung Quốc như đang phải đi dây giữa một bên là liên minh với Iran và Nga, và bên kia là quyết tâm ngăn chặn một sự leo thang nguy hiểm.

Đối với Iran, quốc gia đã bán cho Trung Quốc 15 tỷ đô la dầu hỏa vào năm 2018, Bắc Kinh đã lên tiếng bày tỏ tình đoàn kết và tố cáo các "hành động quân sự nguy hiểm của Mỹ". Trên mạng internet Trung Quốc, các thành phần dân tộc chủ nghĩa nhất đã rầm rộ lên án "phát xít Mỹ" và ca ngợi Iran.

Tuy nhiên, trung thành với truyền thống của mình, ngành ngoại giao Trung Quốc đã kêu gọi kiềm chế và tránh đả kích Hoa Kỳ một cách quá nặng nề. Lý do là dẫu sao, việc đúc kết một thỏa thuận thương mại bán phần với Washington là một ưu tiên chiến lược của chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình.

Một giáo sư tại Đại học Nhân dân Bắc Kinh ghi nhận : "Trung Quốc đang phải đối mặt với một vấn đề nan giải : Xung đột nổ ra ở Trung Đông sẽ tác hại mạnh đến các lợi ích năng lượng và ngoại giao của Bắc Kinh. Trung Quốc không muốn khiêu khích chính quyền Trump vì việc ký kết thỏa thuận thương mại vẫn là ưu tiên chiến lược của Bắc Kinh vào lúc này".

Trump đã trấn an nhưng Trung Quốc vẫn sợ thay đổi giờ chót

Đối với Trung Quốc, chiến tranh nổ to ở Trung Đông có nguy cơ làm chao đảo kinh tế thế giới vào lúc kinh tế Trung Quốc đang khựng lại.

Theo Le Figaro, ông chủ Nhà Trắng đã trấn an một phần các chiến lược gia Trung Quốc khi tuyên bố hôm 31/12/2019 rằng ông sẽ ký văn kiện về "Giai đoạn 1" của một thỏa thuận thương mại với Trung Quốc vào "ngày 15 tháng Giêng" tới đây. Thế nhưng Bắc Kinh vẫn cảnh giác vì đã quen với những thay đổi giờ chót của ông Trump.

Trước mắt là như vậy, nhưng theo Le Figaro, một số chuyên gia cho rằng trong trung hạn, khả năng xung đột Mỹ-Iran kéo dài cũng có thể có lợi cho Trung Quốc, bằng cách chuyển sự chú ý của Washington ra khỏi vùng Châu Á. Ví dụ rõ nét là vụ tấn công khủng bố 11/09/2001 đã thu hút sự chú ý của Mỹ vào mặt trận Iraq và Afghanistan và lơ là khu vực Châu Á, để yên cho Trung Quốc hành động trong cả chục năm.

Trong khi chờ đợi thì với hồ sơ Iran, rõ ràng là Trung Quốc không còn nằm trong tầm nhắm trước mắt của ông Trump.

Iran báo thù nhưng "chừng mực"

Như nói ở trên, tít lớn của hai tờ Le Monde La Croix được dành cho cuộc đọ sức Mỹ-Iran, tập trung phân tích sự kiện Iran pháo kích vào hai căn cứ Mỹ ở Iraq để "báo thù" vụ tướng Iran Soleimani bị thiệt mạng trong một trận không kích của Mỹ gần Bagdad.

Trong lúc La Croix tỏ vẻ hết sức lo ngại, nhìn thấy khu vực Trung Đông lâm vào "hiểm cảnh" do căng thẳng giữa Mỹ và Iran, thì Le Monde bình tĩnh hơn, thấy rằng hành động "báo thù" của Iran thực ra vẫn tương đối chừng mực để khỏi làm cho tình hình xấu đi thêm.

Đối với Le Monde, lời hứa trả thù mà giới lãnh đạo Iran từng đe dọa là sẽ rất dữ dội rốt cuộc đã chỉ gây nên những tổn thất hạn chế, không gây nên tử vong nơi lính Mỹ, và cũng không kéo theo một sự leo thang quân sự trên quy mô lớn có nguy cơ đẩy khu vực vào vòng xoáy hủy diệt với những hậu quả khôn lường.

Lần đầu tiên lực lượng Iran công nhận tấn công vào Mỹ

Tuy nhiên, theo Le Monde, cho dù không có nhiều ảnh hưởng về mặt quân sự, chiến dịch trả đũa do lực lượng Vệ Binh Cách Mạng Iran tiến hành mang một ý nghĩa biểu tượng quan trọng : Đây là lần đầu tiên mà Cộng Hòa Hồi Giáo Iran tấn công trực tiếp vào các cơ sở quân sự của Mỹ bằng các phương tiện vũ khí quy ước và dưới danh nghĩa của chính mình.

Đây là một điểm khác cơ bản so với trước đây khi Tehran không bao giờ công khai ra mặt trong những vụ tấn công vào các đối thủ, dù đó là Mỹ, Israel hay các các quốc gia vùng Vịnh đối lập với Iran, mà luôn luôn để cho các nhóm dân quân đồng minh với Iran nhận trách nhiệm về các hành động gây hấn.

Ví dụ rõ nhất về truyền thống ném đá giấu tay này là cuộc tấn công tinh vi, phối hợp máy bay tự hành và tên lửa ngày 14/09/2019, đánh vào các cơ sở dầu hỏa của Saudi Arabia. Trong vụ này, phiến quân Houthi ở Yemen, được Iran hỗ trợ, đã nhanh chóng nhận mình là tác giả, trong khi cuộc tấn công được cho là đã được thực hiện từ lãnh thổ Iraq hoặc Iran.

Chủ quyền Iraq bị cả Iran lẫn Mỹ xem thường

Xung đột giữa Mỹ và Iran hiện nay, dù mang tính chất giới hạn, nhưng cũng đã khiến nhật báo La Croix lo ngại do tính thật bất ngờ, không tuân thủ các nguyên tắc "thông thường" của một cuộc chiến.

Trong bài xã luận mang tựa đề "Những mảnh chiến tranh", tờ báo Pháp đã ghi nhận rằng cuộc xung đột "nóng" hiện nay giữa Mỹ và Iran đã khác hẳn với những cuộc chiến truyền thống trước đây, không hề có tuyên chiến rõ ràng, đồng thời các cuộc đụng độ có thể nổ ra bất cứ lúc nào, với rất ít thông báo hoặc cảnh báo trước.

Điểm khác biệt nghiêm trọng, theo La Croix, là các cuộc chiến ngày nay thường không diễn ra trên lãnh thổ của nhau như trước đây, mà lại nổ ra trên lãnh thổ của những nước khác.

Cuộc đối đầu giữa Hoa Kỳ với Iran lúc này đang xẩy ra trên lãnh thổ Iraq. Washington đã phát động một cuộc tấn công bằng drone và hạ sát tướng Iran Soleimani gần Baghdad. Và cũng trên lãnh thổ Iraq mà Tehran đã trả đũa bằng cách đánh vào các căn cứ của lính Mỹ.

Cả Mỹ lẫn Iran đều gần như là đã khoe rằng họ khéo quản lý các cuộc tấn công và trả đũa. Thế nhưng không bên nào nói đến việc các hành động của họ lại được tiến hành trên một nước thứ ba.

Carlos Ghosn và lời biện hộ của con hổ bị thương

Cũng trên báo Pháp, nội dung cuộc họp báo đầu tiên của cựu tổng giám đốc tập đoàn xe hơi Renault-Nissan Carlos Ghosn từ ngày ông trốn khỏi Nhật Bản về Liban đã được các báo bình luận rộng rãi, nhất là hai tờ Le Figaro và Les Echos đã dành tít lớn trang nhất cho sự kiện.

Đối với Les Echos, rõ ràng là các phát biểu của ông Ghosn là "Lời biện hộ của một mãnh hổ bị thương". Bị ức chế sau 13 tháng im lặng, ông Carlos Ghosn xuất hiện lần đầu tiên ở nơi công cộng như một con hổ bị thương vừa sút khỏi chuồng. Trong 2 giờ 30 phút, một người thường khi rất khuôn phép, lạnh lùng và điềm đạm, đã trút ra cơn thịnh nộ mà ông tích tụ trong người kể từ khi bị bắt giữ vào tối ngày 19 tháng 11 năm 2018.

Phát biểu trước khoảng 130 nhà báo mà ông đã chọn lọc kỹ lưỡng để tránh những người bị ông coi là quá khe khắt đối với ông, Carlos Ghosn khẳng định "Tôi như đã chết, bị đánh thuốc mê từ ngày hôm đó cho đến ngày 30 tháng 12 năm 2019, khi tôi có thể gặp lại vợ mình. Hôm nay, tôi cảm thấy như mình đã sống lại".

Sau đó, bằng bốn thứ tiếng, Pháp, Anh, Ả Rập và cả tiếng Bồ Đào Nha, là một loạt những lời tố cáo đôi khi rất lộn xộn nhắm vào rất nhiều người và tổ chức ở một loạt quốc gia, cáo buộc họ là đã kết tội ông một cách bất công và sau đó đã bỏ rơi ông, để ông bị "truy bức" và phải trải qua một con đường "khổ ải" trong một guồng máy tư pháp Nhật Bản bị ông mô tả là "lỗi thời" và "tàn bạo".

Carlos Ghosn "tính sổ" với các đối thủ

Le Figaro thì nhìn thấy trong tựa lớn trang nhất là ông "Carlos Ghosn tính sổ" với những người đã hạ bệ ông. Theo tờ báo Pháp, "trong một bản cáo trạng dài gởi đi từ Beirut, ông chủ bị hạ bệ đã tố cáo các phương pháp phải nói là thô bạo của nền công lý Nhật Bản, khiến ông bị đối xử một cách đặc biệt hà khắc". Với rất nhiều chi tiết, Carlos Ghosn đã cố chứng minh sự tồn tại của một âm mưu dính líu đến chính phủ Nhật Bản, chánh công tố Tokyo và tập đoàn Nissan, mà ông là nạn nhân chính.

Le Figaro trích lời ông Ghosn : "Tôi ước mong là sự thật có thể được phơi bày" để cho rằng rốt cuộc ông Ghosn đã có thể đưa ra sự thật của ông, điều mà cho đến nay người ta đã từ chối không chịu nghe. Tuy nhiện, đối với với tờ báo Pháp, để khôi phục hoàn toàn danh dự, ông Ghosn cần đến một phiên tòa đúng nghĩa.

Bạo lực không chính đáng của cảnh sát

Riêng Libération thì quan tâm đến thời sự nóng bỏng tại Pháp, dành trang nhất cho một vụ cảnh sát câu lưu người quá mạnh tay gây tử vong. Đối với tờ báo Pháp, việc kiểm tra giấy tờ làm chết người là hành vi "Bạo lực không chính đáng" của cảnh sát.

Trong bài xã luận, Libération cho rằng "Cái chết của Cédric Chouviat, người giao hàng bị cảnh sát câu lưu tại Quai Branly, ở Paris đã ‘đặt ra những câu hỏi chính đáng" theo lời của chính bộ trưởng nội vụ Christophe Castaner… Cảnh sát và hệ thống tư pháp phải có câu trả lời một cách rõ ràng và nhanh chóng… Số phận của người đàn ông rất ôn hòa đó đã đặc biệt làm dư luận chấn động, vì anh ta chết đi không phải là trong một cuộc biểu tình hay nhân một cuộc đối đầu nào đó giữa người biểu tình và nhân viên công lực, mà trong một cuộc kiểm tra giao thông bình thường, như thường xẩy ra hàng chục ngàn lần mỗi năm. Do đó, nỗi lo là bất cứ ai mất bình tĩnh trong một sự cố với cảnh sát đều có thể tự nhủ rằng mình cũng có khả năng là nạn nhân…".

Đối với Libération, tai tiếng này xẩy ra không đúng lúc chút nào trong bối cảnh năm 2019 vừa kết thúc đã bị đánh dấu bằng nhiều vụ cảnh sát bị cáo buộc là đã có những hành vi thô bạo quá đáng.

Trọng Nghĩa

Published in Quốc tế

Trung Đông : Bộ tham mưu Liên quân quốc tế di tản về Kuwait

Căng thẳng với Tehran buộc Lực lượng Mỹ ở Trung Đông phải tái phối trí đề phòng tình hình vượt tầm kiểm soát. Vụ viên tướng cột trụ của Iran bị Mỹ hạ sát chắc chắn sẽ đưa đến một số hậu quả địa-chính trị khó tránh được. Báo chí Pháp rất bi quan cho tương lai khu vực.

kuwait0

Cờ Mỹ bị giẫm đạp ngay trươc sứ quán Hoa Kỳ ở thủ đô Baghdad, Iraq, ngày 03/01/2020. AHMAD AL-RUBAYE / AFP

Rút quân hay không rút ?

Les Echos chỉ trích thái độ "mù mờ" của Mỹ làm Liên quân Quốc tế chống Daesh ở Iraq hoang mang. Trái lại, Le Figaro cho là bộ tư lệnh liên quân bỏ thủ đô Iraq để tái phối trí tại Kuwait.

Theo nhật báo thiên hữu, sự kiện sứ quán Mỹ ở Baghdad bị hàng ngàn dân quân Shia thân Iran tấn công ngày 31/12/2019 là nguyên nhân làm cho Mỹ tính chuyện di tản. Tiếp theo là vụ oanh kích giết tướng Qasem Soleimani, chiến lược gia của Iran và Abu Mahdi al Mohandes, thủ lĩnh dân quân Iraq khiến Washington khẩn cấp rút bỏ Iraq kéo về hậu cứ ở Kuwait.

Trong khi Washington cố gắng biện minh bức thư "báo tin rút quân" của tướng William H. Seely, tư lệnh lực lượng Mỹ tại Iraq, gửi tướng Iraq Abdul Amir, phụ tá hành quân hỗn hợp, là "dự thảo" thì từ ba hôm trước, chiến dịch di tản đã được thực hiện mỗi đêm. Ban ngày sinh hoạt trong khu vực xanh, nơi đặt Tổng hành dinh, vẫn bình thường.

Một nguồn tin ngoại giao Châu Âu xác nhận là quyết định tái phối trí liên quan đến quân đội Mỹ và các nước khác trong liên minh. Môi trường an ninh tại Baghdad xuống cấp và các nhóm võ trang Iraq liên tục đe dọa. Lãnh đạo phe Shia Iraq, Moqtada al Sadr, một thời gian ủng hộ phong trào phản kháng chống chế độ tham nhũng, nay quay sang chống Mỹ, kích hoạt mạng lưới dân quân "Mahdi" và đe dọa Mỹ coi chừng gặp một Việt Nam thứ hai.

Nhiều nhóm bán quân sự, đã được gia nhập vào lực lượng an ninh Iraq, bị nghi ngờ là đóng vai trò nòng cốt đàn áp phong trào chống tham nhũng và sự can thiệp của Iran. Từ tháng 10 đến nay, xảy ra hàng trăm vụ bắt cóc, ám sát mà không rõ thủ phạm. Trong những tháng gần đây, khu vực xanh an toàn ở thủ đô Iraq bị pháo kích hàng chục rốc-kết.

Câu hỏi đặt ra là trong số 5.200 quân Mỹ, bao nhiêu người sẽ tiếp tục ở lại thủ đô Iraq ?

Daesh sẽ hồi sinh ?

Nếu Mỹ bị phân tâm, phân lực, tương lai Trung Đông ra sao ? Phe Hồi giáo Shia tại Iraq và tàn quân Daesh khai thác như thế nào ? La Croix mời hai chuyên gia phân tích.

Tuy suy yếu, nhóm đầu não bị tiêu diệt, nhưng Daesh có cơ may hồi sinh. Theo chuyên gia người Kurdistan Adel Bakawan, không phải chỉ có Mỹ phân tâm, mà không một ai ở Iraq chiến đấu chống Daesh. Đặc biệt là người Kurdistan vì họ thất vọng, bị phản bội. Người Kurdistan ở Iraq đòi hỏi phải có một thỏa thuận chính trị trước đã. Họ không muốn đổ xương máu bảo vệ lãnh thổ để rồi sau đó trao cho phe Shia kiểm soát.

Nhà phân tích Elie Tenenbaum, thuộc Trung tâm Nghiên cứu Quan hệ Ngoại giao Pháp, cũng bi quan : Mỹ có thể rút đi bất cứ lúc nào vì những chính trị gia Shia từ chối ký một hiệp định quốc phòng hỗ tương Mỹ-Iraq. Hoa Kỳ rút quân là dấu hiệu phe thân Iran nắm toàn quyền. Lúc đó, Daesh, thuộc hệ phái Sunni, sẽ khai thác mâu thuẫn giữa hai hệ phái, lôi kéo một bộ phận dân Iraq ủng hộ và sẽ hồi sinh.

Theo Le Monde, tình hình trong thời gian tới sẽ rất gian nan cho liên minh quốc tế và Israel. Cho dù tướng Qasem Solaimani đã chết nhưng từ 2007, Iran đã huấn luyện, trang bị, tổ chức cho nhiều nhóm võ trang mà Hezbollah chỉ là một. Được bố trí ở Syria, các toán này nhận được nhiều loại vũ khí nặng. Vụ tấn công gây thiệt hại nặng cho hai trung tâm dầu hỏa của Saudi Arabia hồi tháng 9/2019, theo Washington, là do những nhóm võ trang Shia Iraq thực hiện. Từ mùa hè 2019, Israel liên tục oanh kích các cơ sở của dân quân Shia tại Syria để ngăn chặn Iran chuyển giao vũ khí nặng cho các nhóm này.

Toàn khối Ả Rập sẽ được dân chủ

Libération chú ý đến tương lai của toàn khối Ả Rập. Nhà phân tích chính trị Azmi Bishasa người Palestine, tin rằng phong trào phản kháng hiện nay ở Lebanon và Iraq sẽ lan rộng như Mùa Xuân Ả Rập 2011 và toàn khu vực sẽ được dân chủ hóa, không trừ một nước nào.

Tìm cách leo thang xung khắc với Mỹ, Iran muốn chuyển hướng công luận Iraq, từ chống can thiệp của phe Shia vào Iraq thành cuộc chiến chống Mỹ. Thật ra, phong trào công dân Iraq bắt nguồn từ lòng khao khát tự do, không muốn Iraq bị Mỹ, Iran thống trị. Họ cũng dứt khoát muốn dẹp bỏ giới lãnh đạo chính trị thuộc hai hệ phái Hồi giáo chia chác quyền lực, bất chấp dân chúng thất nghiệp, tương lai bế tắc.

Phong trào phản kháng đã bám sâu trong xã hội, từ Iraq, Iran cho đến Lebanon, Ai Cập. Tẩy chay chế độ giáo quyền (Iran) hay chế độ dựa trên tôn giáo chính trị (Lebanon) là mẫu số chung của phong trào dân sự nổi dậy. Vấn đề của các chế độ kiểu này là bất lực, bất tài, giỏi chia chác phú quý hơn là phục vụ dân chúng.

Theo Azmi Bishasa, chắc chắn là phong trào dân chủ sẽ lan rộng và chiến thắng tại thế giới Hồi giáo. Một khi mọi người đồng ý với nhau về nhu cầu dân chủ hóa thì lúc đó sẽ cùng nhau chọn người đứng đầu. Nói cách khác, tiến trình dân chủ hóa sẽ theo hai bước : quyết định đất nước phải được điều hành như thế nào trước khi chọn người lãnh đạo.

Hồng Kông là luồng sinh khí cho phong trào dân chủ tại Đài Loan

Mô hình "nhất quốc lưỡng trị" của Bắc Kinh bị dân Đài Loan tẩy chay. Tổng thống Thái Anh Văn lên điểm tín nhiệm.

Ngày 11/01/2020, đảng Dân Tiến sẽ thắng. Đó là dự báo của giới phân tích. Françoise Mengin, chuyên gia Pháp chia sẻ nhận định này. Theo nhà phân tích Pháp, những sự kiện đang diễn ra tại Hồng Kông từ 7 tháng nay làm cho người dân Đài Loan ngán ngẩm mô hình "một quốc gia hai chế độ" của Bắc Kinh mà chủ tịch Tập Cận Bình cố gắng "khuyến mãi" với Đài Loan.

Bắc Kinh khai thác được mối chia rẽ giữa Quốc Dân đảng - chủ trương Hoa lục với Đài Loan là một - và Dân Tiến đảng - xem hải đảo là một đất nước riêng biệt - để can thiệp vào nội tình Đài Loan. Tuy nhiên, chính sách can thiệp này được dự báo sẽ gây phản ứng ngược vào ngày 11/01 trong cuộc bầu cử tổng thống và Nghị Viện Đài Loan. Bắc Kinh bị thất bại từ Hồng Kông : Phong trào dân chủ tại đặc khu càng ủng hộ chế độ dân chủ Đài Loan thì cử tri Đài Loan càng hăng hái bác bỏ công thức thống nhất với Hoa lục

TOI-700d : một địa cầu mới vừa được NASA phát hiện.

Theo NASA, thái dương hệ "một mặt trời, ba hành tinh" nằm cách Trái đất chúng ta 100 năm ánh sáng.

Rất có thể, trên hành tinh thứ ba TOI-700d có nước. Nhưng khác với Trái đất, hành tinh này, vì khá gần mặt trời, nên bị sức hút của định tinh "khóa lại" không tự quay chung quanh mình như quả địa cầu của chúng ta. Hậu quả, là phân nửa TOI-700d bị khô cằn, phân nửa còn lại là băng giá.

Tuy gọi là "gần" Trái đất nhưng cũng "đủ xa" (100 năm ánh sáng) để người địa cầu có thể hy vọng phát hiện được bầu khí quyển của TOI-700d.

Tú Anh

Published in Quốc tế

Tổng thống Trump đe dọa cả Iran và Iraq (VOA, 06/01/2020)

Hôm 5/1, Tổng thng Hoa Kỳ Donald Trump tiếp tc đe da tn công vào các mc tiêu văn hóa ca Iran, cnh báo s "tr đũa ln" nếu Iran tn công đáp tr Hoa Kỳ, Reuters loan tin hôm 6/1.

iran1

Tổng thng Hoa Kỳ Donald Trump cnh báo s "tr đũa ln" nếu Iran tn công đáp tr Hoa Kỳ.

Tổng thng Trump nói thêm vi các phóng viên trên Air Force One rằng Hoa Kỳ cũng s trng pht đi vi Iraq, mt đng minh ca Hoa Kỳ, sau khi quc hi nước này thông qua ngh quyết đòi quân đi M ri khi Iraq.

Tổng thng Trump và các c vn ca ông bin h cho vic c máy bay không người lái ca Hoa Kỳ tn công giết chết ch huy quân đi Iran Qasem Soleimani, theo Reuters. Ông Trump nói rng tướng Soleimani đã lên kế hoch tn công nhm vào người M và nói rng ông s xem xét công b các thông tin tình báo khiến ông ch đo v tn công này.

Khi được hi v s trả đũa tim năng ca Iran, ông Trump nói rng "nếu h làm bt c điu gì, thì s có s tr đũa ln".

Ông Trump cho biết rng chiến dch được tiến hành đ tránh chiến tranh vi Tehran và cnh báo không làm tình hình leo thang hơn na.

Trước đó, hôm 4/1, ông Trump viết trên Twitter rng Hoa Kỳ "đã nhm mc tiêu vào 52 đa đim ca Iran", mt s "cp rt cao & quan trng đi vi Iran & văn hóa ca Iran, và nhng mc tiêu đó và c Iran, s b tn công rt nhanh và rt mnh".

Theo Reuters, nhắm mc tiêu các địa điểm văn hóa vi hành đng quân s được xem như là ti ác chiến tranh theo lut pháp quc tế, bao gm c ngh quyết ca Hi đng Bo an LHQ mà chính quyn Trump hu thun vào năm 2017 và Công ước Hague năm 1954 v Bo v Tài sn Văn hóa.

Tổng thng Trump cũng đưa ra mt mi đe da đi vi Baghdad sau khi Quc hi Iraq kêu gi Hoa Kỳ và các quân đi nước ngoài khác rút khi nước này trong mt phn ng d di phn đi vic giết chết tướng Soleimani.

"Chúng tôi có một căn c không quân cc kỳ đắt đ đó. Vic xây dng căn c này tn hàng t đôla, được xây trước nhim kỳ ca tôi. Chúng tôi không rút đi tr khi h hoàn tin cho chúng tôi", ông Trump nói vi các phóng viên.

Ông Trump nói rằng nếu Iraq yêu cu các lc lượng Hoa Kỳ ri đi và điu đó không được thc hin trên cơ s thân thin, "thì chúng tôi s trng pht h, vi mc đ chưa tng thy trước đây. Có th còn nng hơn c lnh trng pht đi vi Iran".

****************

Những nguy cơ Iran trả thù sau vụ Mỹ hạ sát tướng Soleimani (RFI, 06/01/2020)

Ngày 05/01/2020, tổng thống Mỹ dọa đánh vào 52 điểm của Iran nếu chế độ Tehran có ý định trả đũa vụ Hoa Kỳ hạ sát tướng Qasem Soleimani, chỉ huy lực lượng Al-Quds của Vệ Binh Cách Mạng. Phát ngôn viên giáo chủ Ali Khameini đáp lại "câu trả lời chắc chắn sẽ bằng quân sự". Vậy đâu là những nguy cơ mà Iran có thể tiến hành trả đũa nước Mỹ ?

iran2

Dầu hỏa đi qua eo biển Ormuz liệu có là mục tiêu Tehran nhắm tới để trả thù cho cái chết của tưởng Soleimani ?  Reuters/Raheb Homavandi/File Photo/File Photo

Do tương quan lực lượng bất cân xứng giữa Iran và Hoa Kỳ, giới chuyên gia tại Pháp nhận định, khủng bố, dầu hỏa và hạt nhân có thể là ba mối họa chính đối với Hoa Kỳ và các đồng minh trong khu vực.

Hậu quả nhãn tiền thứ nhất là sự xóa bỏ thỏa thuận hạt nhân mà Iran đã ký kết năm 2015 với sáu cường quốc (Mỹ, Nga, Pháp, Anh, Đức và Trung Quốc).

Ngày 05/01/2020, chính quyền Iran quyết định sẽ không tôn trọng bất cứ giới hạn nào trong lãnh vực tinh lọc Uranium. Cụ thể là không hạn chế khả năng tinh lọc, mức độ Uranium tách ly và số lượng máy ly tâm trang bị. Thông báo này xem như đã "khai tử" hoàn toàn thỏa thuận hạt nhân Iran. Cơ may cho các nhà thương thuyết Iran áp đặt giải pháp ngoại giao đối với phe cứng rắn trong chế độ Tehran xem như là tan vỡ. Hơn bao giờ hết, nguy cơ phổ biến hạt nhân ngày càng hiện rõ. Nếu Iran quyết định sở hữu bom nguyên tử, các nước trong khu vực như Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ hay Ai Cập cũng lao vào cuộc chạy đua hạt nhân.

Mối họa thứ hai mà Hoa Kỳ và cả các đồng minh của Mỹ phải đối mặt là sự trỗi dậy và đoàn kết mạnh mẽ của các lực lượng thân Iran, mà Hoa Kỳ liệt vào danh sách khủng bố. Nếu như tổng thống Donald Trump cho rằng việc tiêu diệt tướng chỉ huy Al-Quds có thể buộc Iran phải quy hàng trong hồ sơ hạt nhân, thì đây có lẽ là một sai lầm chiến lược. Theo quan điểm của ông Emmanuel Dupuy, chủ tịch Viện Dự phóng và An ninh Châu Âu (IPSE) với đài Franceinfo, "lằn ranh đỏ đã bị vượt qua" và vụ tấn công hoàn toàn bất cân xứng này của Washington tạo ra hậu quả là thúc đẩy sự đoàn kết, tập hợp tại Iran.

Ở bên ngoài, dưới sự chỉ huy của tướng Soleimani, chính quyền Iran từ nhiều thập niên qua đã mở rộng các mạng lưới ảnh hưởng trong toàn khu vực Trung Đông và lân cận như Liban, Iraq, Yemen hay Syria… Vẫn theo chuyên gia Dupuy, "kể từ giờ các nhóm lực lượng có xu hướng chính trị khác nhau tạo thành một mặt trận chung chống lại kẻ thù Hoa Kỳ".

Chỉ có điều, do tương quan lực lượng, chính quyền Iran sẽ không bao giờ chọn đối đầu vũ trang trực diện, mà đó sẽ là một cuộc chiến ủy thác. Hoa Kỳ triệt hạ một biểu tượng của Iran. Lời đáp trả cũng phải tương xứng : Đó sẽ là những nơi nào "mang tính biểu tượng của Mỹ (đại sứ quán, căn cứ quân sự, văn phòng đại diện…) hay các đồng minh của Mỹ trong khu vực" như lưu ý của bà Amélie Chelly, chuyên gia về Iran thuộc Trung Tâm Nghiên Cứu Khoa Học Quốc Gia Pháp (CNRS).

Cuối cùng, vũ khí trả thù thứ ba mà Iran dường như đã sử dụng và nay sẽ gia tăng : đó là ngăn chặn tuyến vận chuyển dầu khí tại eo biển Ormuz. Đây chính là điểm khiến thế giới lo ngại nhiều nhất. Liệu Tehran có thể cho đóng cửa eo biển chiến lược này không, nơi trung chuyển của khoản 30% lượng dầu hỏa tiêu thụ của thế giới ?

Về điểm này, bà Amélie Chelly cho rằng Iran là một Nhà nước cực kỳ thực dụng : "Nếu như họ muốn đóng eo biển, họ sẽ làm ngay. Nhưng nếu như họ không làm, chính vì họ biết là chẳng có lợi gì".

Chỉ có điều an ninh cho eo biển có thể sẽ bị xáo trộn. Năm 2019, để trả đũa các lệnh trừng phạt của chính quyền Donald Trump, nhiều chiếc tầu chở dầu tuy không mang cờ hiệu Mỹ nhưng đã bị tấn công ngoài khơi vị Ba Tư và Iran bị nghi ngờ đứng sau các hành vi gây hấn này.

Minh Anh

*******************

Vụ Soleimani : Sức mạnh quân sự của Iran đáng sợ tới mức nào ? (BBC, 06/01/2020)

Iran tuyên bố sẽ trả đũa sau khi tư lệnh đầy quyền lực của nước này bị thiết bị drone Mỹ giết chết trong cuộc tấn công vào sân bay Baghdad.

iran3

Năng lực tên lửa của Iran đóng vai trò then chốt trong sức mạnh quân sự của nước này

"Cuộc báo thù tàn khốc đang chờ những kẻ đứng đằng sau vụ tấn công" (giết chết) tướng Qasem Soleimani, Lãnh tụ tối cao của Iran Ali Khamenei nói.

Vậy chúng ta đã biết những gì về năng lực quân sự của Iran ?

Quân đội Iran lớn mạnh tới mức nào ?

Hiện ước tính có khoảng 523.000 người đảm nhận các vai trò khác nhau trong quân đội, theo Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế có trụ sở tại Anh.

Trong số này có 350.000 quân chính quy và ít nhất 150.000 người thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC).

Có thêm 20.000 người nữa phục vụ trong lực lượng hải quân của IRGC. Nhóm này nắm các tàu tuần tra có vũ trang trên Eo biển Hormuz, nơi trong 2019 đã xảy ra những cuộc đối đấu với các tàu dầu mang cờ nước ngoài.

IRGC cũng kiểm soát đơn vị Basij, lực lượng tình nguyện giúp đàn áp sự phán kháng trong nước. Đơn vị này có thể huy động tới hàng trăm ngàn người.

iran4

IRGC có lực lượng hải quân và không quân riêng, đồng thời kiểm soát các vũ khí chiến lược của Iran

IRGC được thành lập từ 40 năm trước để bảo vệ hệ thống Hồi giáo tại Iran, và đã trở thành một thế lực quân sự, chính trị và kinh tế lớn mạnh.

Tuy có ít lính hơn so với quân chính quy, nhưng lực lượng này được coi là có quyền lực quân sự mạnh nhất Iran.

Các hoạt động ở nước ngoài

Lực lượng Quds, do Tướng Soleimani dẫn dắt, tiến hành cac hoạt động bí mật ở nước ngoài cho IRGC, và báo cáo trực tiếp lên Lãnh đạo Tối cao của Iran, Ayatollah Ali Khamenei. Người ta tin rằng lực lượng này có chừng 5.000 người.

Đơn vị này đã được triển khai tới Syria, nơi họ tư vấn cho các thành phần quân sự trung thành với Tổng thống Syria Bashar al-Assad và dân quân Shia có vũ trang.

Tại Iraq, đơn vị này ủng hộ cho lực lượng bán quân sự do người Shia nắm, vốn đã đóng vai trò dẫn tới sự thất bại của nhóm Nhà nước Hồi giáo (IS).

Tuy nhiên, Hoa Kỳ nói rằng lực lượng Quds đóng vai trò to lớn hơn qua việc tài trợ, huấn luyện, cấp vũ khí và thiết bị cho các nhóm bị Washington coi là khủng bố ở Trung Đông.

Trong số này có phong trào Hezbollah ở Lebanon và nhóm Islamic Jihad của Palestine.

iran5

IRGC của Iran đã bắt giữ tàu dầu mang cờ Anh, Stena Impero, ở Eo biển Hormuz trong năm 2019

Các vấn đề kinh tế và lệnh trừng phạt đã ảnh hưởng tới việc Iran nhập khẩu vũ khí, vốn chỉ ở mức khá nhỏ so với sức mạnh khí tài của các nước khác trong khu vực.

Giá trị nhập khẩu quốc phòng của Iran từ 2009 đến 2018 chỉ bằng 3,5% lượng nhập khẩu của Ả-rập Saudi trong cùng kỳ, theo Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm.

Hầu hết hàng nhập khẩu Iran là đến từ Nga, còn lại là từ Trung Quốc.

Iran có tên lửa không ?

Có - năng lực tên lửa là một phần then chốt tạo nên sự can đảm quân sự của nước này, nếu xét tới việc nước này thiếu sức mạnh không quân so với các đối thủ như Israel và Ả-rập Saudi.

iran6

Một bản phúc trình của Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ mô tả sức mạnh tên lửa của Iran là lớn nhất ở Trung Đông, chủ yếu bao gồm tên lửa tầm ngắn và tầm trung.

Bản phúc trình cũng nói Iran đang thử công nghệ không gian theo đó cho phép nước này phát triển tên lửa xuyên lục địa có thể đi được xa hơn nhiều.

iran7

Hệ thống phòng thủ tên lửa đất-đối-không Patriot

Tuy nhiên, chương trình tên lửa tầm xa đã bị Iran tạm ngưng, theo nội dung một phần trong thỏa thuận hạt nhân mà Tehran ký với các nước khác trong năm 2015, theo tổ chức nghiên cứu Royal United Services Institute (Rusi). Tuy nhiên, viện nghiên cứu này nói thêm rằng chương trình này có thể đã được nối lại.

Trong bất kỳ trường hợp nào thì nhiều mục tiêu tại Ả-rập Saudi và Vùng Vịnh cũng sẽ nằm trong tầm hoạt động của các tên lửa tầm ngắn và tầm trung hiện nay của Iran, và có thể cả các mục tiêu tại Israel nữa.

Hồi tháng Năm năm ngoái, Hoa Kỳ đã triển khai hệ thống phòng chống tên lửa tại Trung Đông, khi căng thẳng với Iran gia tăng. Hệ thống này nhằm đối phó với các loại tên lửa đạn đạo, tên lửa tuần du và phi cơ tân tiến của đối phương.

Iran có vũ khí hạt nhân không ?

Iran hiện không có chương trình vũ khí hạt nhân, và trước đó nói rằng họ không muốn có.

Tuy nhiên, nước này có nhiều các nguyên liệu cũng như kiến thức cần thiết để có thể sản xuất hạt nhân phục vụ mục đích quân sự.

Năm 2015, chính phủ Mỹ dưới thời Tổng thống Obama ước tính Iran chỉ cần từ hai đến ba tháng là có thể chế tạo đủ nhiên liệu cần thiết để làm ra một vũ khí hạt nhân.

Thỏa thuận hạt nhân năm đó giữa Tehran và sáu cường quốc thế giới - là thỏa thuận mà Tổng thống Trump đã rút khỏi vào năm 2018 - đưa ra những giới hạn và việc thanh sát quốc tế đối với các hoạt động hạt nhân của Iran.

Thỏa thuận này nhằm gây khó khăn hơn, mất nhiều thời gian hơn trong việc phát triển nguyên liệu dùng để sản xuất vũ khí.

Sau vụ các lực lượng Hoa Kỳ giết Tướng Soleimani, Iran nói sẽ không chịu sự ràng buộc của các hạn chế này nữa. Nhưng Iran cũng nói họ sẽ tiếp tục hợp tác với Cơ quan Nguyên tử năng Quốc tế của Liên Hiệp Quốc.

iran8

Hoa Kỳ cáo buộc Iran là đã cung cấp cho các phiến quân Houthi phương tiện không người lái hoạt động trên không

Tuy bị trừng phạt trong nhiều năm, nhưng Iran vẫn đã phát triển được năng lực drone.

Tại Iraq, drone của Iran đã được sử dụng từ 2016 trong cuộc chiến chống lại IS.

Iran cũng đã vào không phận Israel bằng các drone có vũ trang và được điều khiển từ các căn cứ đặt tại Syria, theo Viện Rusi.

Tháng 6/2019, Iran bắn hạ một drone do thám của Mỹ, nói rằng thiết bị này vi phạm không phận Iran ở trên Eo biển Hormuz.

Một vấn đề nữa trong chương trình drone của Iran là nước này sẵn sàng đem bán hoặc chuyển giao công nghệ drone cho các nước đồng minh trong khu vực, phóng viên BBC Jonathan Marcus chuyên về quốc phòng và ngoại giao nói.

Năm 2019, các vụ tấn công bằng drone và tên lửa đã làm hư hại hai cơ sở dầu lửa quan trọng của Ả-rập Saudi.

Cả Hoa Kỳ và Ả-rập Saudi đều cho là Iran có liên hệ tới các vụ tấn công này, tuy nhiên Tehran bác bỏ việc có bất kỳ dính dáng nào và nói các việc đó do các phiến quân tại Yemen thực hiện.

Iran có năng lực tấn công trong không gian mạng không ?

Sau vụ tấn công mạng đình đám hồi 2010 nhắm vào các cơ sở hạt nhân của Iran, Tehran đã tăng cường năng lực trên không gian mạng của mình.

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) được cho là có lực lượng trên mạng riêng, hoạt động trong lĩnh vực gián điệp thương mại và quân sự.

Nhóm phóng viên Reality Check

******************

Trump dọa trừng phạt Baghdad nếu lực lượng Mỹ buộc phải rời khỏi Iraq (RFI, 06/01/2020)

Ngày 05/01/2019, tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump đã dọa thi hành các biện pháp trừng phạt Iraq "rất mạnh" nếu lực lượng Mỹ buộc phải rời khỏi nước này.

iran9

Quốc hội Iraq thông qua nghị quyết yêu cầu lính Mỹ rút khỏi lãnh thổ Iraq. Ảnh ngày 05/01/2020. Reuters

Ông Trump đưa ra lời đe dọa nói trên sau khi Quốc hội Iraq vừa thông qua một nghị quyết yêu cầu chính phủ Baghdad trục xuất các binh lính Mỹ ra khỏi nước này. Nghị quyết, không có tính ràng buộc, đã được các nghị sĩ Iraq thông qua trong một phiên họp đặc biệt, với sự hiện diện của thủ tướng từ nhiệm Adel Abdel Mahdi.

Ngoài việc dọa trừng phạt, tổng thống Trump còn tuyên bố sẽ đòi Baghdad hoàn trả hàng tỷ đôla tiền xây dựng căn cứ không quân rất tốn kém ở Iraq, nếu quân Mỹ buộc phải ra đi.

Hiện giờ còn khoảng 5.200 quân nhân Mỹ trên lãnh thổ Iraq. Nhưng khoảng vài trăm binh lính đã được triển khai thêm vào tuần trước để tăng cường bảo vệ an ninh.

Năm 2018, tổng thống Trump đã làm mọi người bất ngờ khi thông báo rút hoàn toàn lực lượng Hoa Kỳ tại Syria, nhưng ông lại đề nghị các binh lính Mỹ ở lại Iraq để giám sát Iran. Quyết định này đã gây phẫn nộ dư luận Iraq, nhiều lãnh đạo chính trị và lãnh đạo các phe phái ở Iraq vẫn yêu cầu Washington rút quân khỏi nước này.

Hôm 04/01/2020, Baghdad thông báo đã triệu đại sứ Mỹ lên để phản đối về vụ oanh kích hạ sát tướng Soleimani, xem đây là một hành động "vi phạm chủ quyền của Iraq". Baghdad cũng đã đưa vụ này lên Hội Đồng Bảo An Liên Hiệp Quốc.

Thanh Phương

*******************

Iraq trong vòng kềm tỏa của Iran (RFI, 06/01/2020)

Việc tư lệnh lực lượng viễn chinh Iran, tướng Qasem Soleimani bị hạ sát gần thủ đô Baghdad là bằng chứng rõ rệt nhất cho thấy Iraq đang trong vòng kềm tỏa của Tehran. Iran từng bước củng cố ảnh hưởng với nước láng giềng sát cạnh và cũng là một nước cựu thù trên nhiều lĩnh vực, từ chính trị đến quân sự hay kinh tế.

iran10

Biểu tình tại quảng trường Tahrir - Baghdad, Iraq chống Iran. Ảnh ngày 11/12/2019.  SABAH ARAR / AFP

Trong bài viết mang tựa đề "Người Iraq vùng lên chống lại ảnh hưởng của Iran", đăng trên nguyệt san Le Monde Diplomatique tháng Giêng 2020, nhà báo Feurat Alani phân tích : Ngoài những đòi hỏi về kinh tế và đời sống được cải thiện, khủng hoảng chính trị và xã hội tại Iraq hiện nay bắt nguồn từ tinh thần bài Iran của một phần lớn công luận trên quê hương của Saddam Hussein.

Tính từ đầu tháng 10 đến giữa tháng 12/2019, gần 450 người thiệt mạng, hơn 20.000 người bị thương trong các cuộc nổi dậy rải rác bùng lên khắp nơi. Từ quảng trường Tahrir, ngay giữa lòng thủ đô Baghdad, đến tận các thành phố ở miền nam, hàng ngàn người biểu tình đương đầu với chính quyền hay với các nhóm dân quân vũ trang. Phong trào phản kháng đòi thay đổi chế độ đã điều hành đất nước từ năm 2003 khi Hoa Kỳ và đồng minh can thiệp vào Iraq lật đổ Saddam Hussein.

Phe Shia lên tuyến đầu

Tại Iraq, cộng đồng Hồi giáo theo hệ phái Shia chiếm đa số tương tự như Iran và chính quyền của thủ tướng từ nhiệm Adel Abdel Mahdi cũng thuộc hệ phái Shia. Trong đợt nổi dậy lần này do cộng đồng người Iraq theo hệ phái Shia chủ xướng trong lúc thiểu số theo hệ phái Sunni rất thận trọng. Cho dù cùng một hệ phái Shia, nhưng đối thoại giữa đường phố và chính quyền trung ương ở Baghdad đã bị cắt đứt. Thêm một điều đáng chú ý khác là phe nổi dậy tại Iraq đã trực tiếp tấn công vào các cơ sở của Iran trên lãnh thổ Iraq.

Theo tác giả bài báo, Iraq đang mở ra một trang sử mới và tất cả bắt đầu vào ngày 27/09/2019. Đó là thời điểm hai sự kiện quan trọng cùng xảy ra một lúc. Trước hết, cảnh sát đã đàn áp thô bạo một nhóm sinh viên mới tốt nghiệp, có nhiều bằng cấp nhưng không tìm được việc làm, tập hợp trước văn phòng của thủ tướng. Cùng ngày, Baghdad cách chức một nhân vật có uy tín và được xem là công thần tiêu diệt tổ chức Nhà Nước Hồi giáo Daech. Trung tướng Abdel Wahab al Saadi, còn là người đứng đầu cơ quan chống khủng bố CTS và ông được xem là một nhân vật có lập trường thân Mỹ. Đối với lực lượng dân quân vũ trang Hachd Al Chaabi, thân Iran, tướng Abdel Wahab al Saadi là một "trở ngại".

Với công luận Iraq, hai sự kiện nói trên là giọt nước làm tràn ly vì theo họ, Iran đã can thiệp ở hậu trường trong cả hai sự kiện vừa nêu.

Can thiệp về chính trị và quân sự của Iran

Trong bài viết, Feurat Alani nêu bật những khó khăn triền miên khiến công luận Iraq bất mãn, nào là nạn tham nhũng, đến tình trạng 50 % dân số không có việc làm, hệ thống giáo dục không ngừng xuống cấp, đời sống đắt đỏ ... Tuy nhiên "ảnh hưởng của Iran" tại Iraq là "củi lửa" hun đúc cuộc nổi dậy lần này.

Từ cuộc can thiệp quân sự của Mỹ năm 2003, Iraq lâm vào thế trên đe dưới búa : sự hiện diện của các lực lượng quân sự nước ngoài, guồng máy Nhà nước bị suy yếu đã mở đường cho cả Mỹ lẫn Iran cùng biến đất nước của Saddam Hussein thành đấu trường.

Từ năm 2011 khi chính quyền Obama quyết định rút quân khỏi Iraq, Tehran lại càng rộng đường hành động. Trung tuần tháng 11/2019 báo Mỹ New York Times và trang mạng The Intercept tiết lộ nhiều tài liệu mật cho thấy mức độ Tehran trực tiếp can thiệp vào Iraq, từ nam chí bắc, từ đông sang tây. Thủ tướng Iraq từ nhiệm, Adel Abdel Mahdi có một mối "quan hệ đặc biệt" với Tehran. Vẫn theo điều tra này, chính vì Hoa Kỳ rút lui, mật vụ Iran đã tuyển dụng không ít những người từng cộng tác với tình báo Mỹ CIA tại Iraq.

Về ảnh hưởng của tư lệnh lực lượng viễn chinh Iran Al Quds tại Iraq, trong một cuộc trả lời đài BBC năm 2013 cựu đại sứ Anh tại Iraq và Afghanistan, Ryan Croker, từng xác nhận rằng, tướng Soleimani luôn là người có tiếng nói sau cùng trên hồ sơ Iraq.

Chẳng vậy mà viên tướng đầy thế lực này của Iran thường xuyên hiện diện trên lãnh thổ Iraq. Trong những tuần lễ gần đây, ông đã chủ trì các cuộc họp khi thì tại Baghdad lúc thì tại thành phố Najaf ở miền nam để thuyết phục các đảng phái chính trị Iraq ủng hộ thủ tướng Adel Abdel Mahdi, có lập trường thân Tehran, trong lúc đường phố đòi ông này từ chức. Một khi thủ tướng Iraq thông báo từ nhiệm, thì cũng tư lệnh lực lượng viễn chinh Iran là người ở hậu trường thu xếp tìm kiếm người sẽ ngồi vào chiếc ghế thủ tướng thay thế ông Mahdi.

Khi hay tin tướng Soleimani thiệt mạng trên lãnh thổ Iraq, tướng Mỹ, David Petraeus, cựu lãnh đạo tình báo Mỹ CIA và cũng là người từng đứng đầu lực lượng Hoa Kỳ tại Baghdad kể lại, đầu năm 2008 ông từng nhận được bức điện với nội dung như sau : "Tướng Petraeus, ông cần biết rằng, chính sách của Iran về Iraq, Liban, Gaza và Afghanistan đều trong tay tôi, Qasem Soleimani".

Về quân sự, Iran là đồng minh then chốt giúp Iraq giành lại quyền kiểm soát các thành phố như Mossoul hay Falluhja, Tikrit... từ tay quân thánh chiến Daech.

Ở hậu trường, sứ giả của Iran là tướng Soleimani vận động để Baghdad đuổi quân Mỹ ra khỏi bờ cõi. Feurat Alani trên báo Le Monde Diplomatique nhắc lại tháng 4/2019, nhóm dân biểu Quốc hội thân Iran tại Baghdad đã đệ trình một dự luật đòi lính Mỹ nhanh chóng rời khỏi Iraq. Đó cũng là thời điểm, thủ tướng Iraq vừa công du Tehran, được tổng thống Iran và giáo chủ Khamenei tiếp đón còn tại Washington chính quyền Trump xếp Vệ Binh Cách Mạng Iran vào danh sách các tổ chức khủng bố.

Trong đợt oanh kích đêm mồng 2 rạng sáng mồng 3 tháng Giêng 2020 khiến tướng Soleimani thiệt mạng, nhân vật số hai của tổ chức vũ trang mang tên Hachd Al Chaabi cũng đã bỏ mình. Tổ chức này được thành lập từ năm 2014 với mục đích đánh đuổi tổ chức tự nhận là Nhà Nước Hồi giáo tập hợp nhiều lực lượng dân quân vũ trang, với đa số theo hệ phái Hồi giáo Shia. Hachd Al Chaabi được Iran hỗ trợ về mặt tài chính và được chính Vệ Binh Cách Mạng Iran đào tạo.

Đối tác giữa Iran và Iraq còn bao gồm luôn cả vế kinh tế và thương mại. Mỹ gia tăng sức ép, trừng phạt kinh tế Iran, giúp trao đổi mậu dịch hai nước cựu thù là Iran và Iraq tăng hơn 50 % trong vòng một năm. Tính đến tháng 4/2019, Iran xuất khẩu 9 tỷ đô la hàng hóa sang nước láng giềng sát cạnh và Tehran có tham vọng tăng tổng kim ngạch xuất khẩu với Iraq lên thành 20 tỷ trước năm 2022.

Một nguồn tin trong chính quyền Baghdad cho hãng thông tấn Pháp, AFP biết, "Iran đã cử đại diện đến Baghdad để điều đình về việc chọn lựa người thay thế thủ tướng Mahdi nhằm vào bệ quyền lợi của Tehran tại Iraq".

Iran và Iraq, hai nước cựu thù

Ảnh hưởng gần như trên mọi mặt của Iran tại Iraq khiến một phần công luận Iraq phẫn nộ. Nhà quan sát và đấu tranh vì nhân quyền cho Iraq Moubtadhar Nasser được Le Monde Diplomatique trích dẫn lưu ý rằng "trong suốt dòng lịch sử, người dân Iraq luôn vùng lên chống quân ngoại xâm".

Không phải ngẫu nhiên mà làn sóng nổi dậy tại Iraq từ mùa thu vừa qua đã tấn công vào một số cơ sở của Iran : ngày 04/11/2019 tòa lãnh sự Iran tại Kerbala bị đốt phá, hai tuần sau đó đến lượt văn phòng đại diện Iran tại Nadjaf, thánh địa của cộng đồng người Hồi giáo Shia tại Iraq trở thành mục tiêu tấn công. Trên toàn lãnh thổ Iraq, người biểu tình hô to khẩu hiệu đuổi Iran ra khỏi đất nước. Moubtadhar Nasser phân tích : "Đây là thời khắc mà tất cả người dân Iraq cùng mong đợi. Đất nước bị chia rẽ từ năm 2003. Bản sắc Iraq bị chà đạp (...) Giờ đây giới trẻ Iraq muốn trông thấy một Nhà nước Iraq thực thụ được hình thành, và được công nhận là những công dân Iraq, bất luận đó là người theo hệ phái Shia hay Sunni". Có điều, như ghi nhận của tác giả bài báo, cộng đồng người Sunni, vốn chiếm thiểu số tại Iraq tới nay vẫn im lặng và không dám bước lên tuyến đầu trong cuộc đấu tranh lần này, bởi số này rất sợ các tổ chức dân quân thân Iran, như Hachd Al Chaabi và vẫn ý thức được rằng, chính quyền Baghdad xem họ như kẻ thù.

Trả lời tuần báo L'Express hồi tháng 10/2019, nhà nghiên cứu Pháp về Trung Đông bà Myriam Benraad, cho rằng "dù theo hệ phái Shia hay Sunni, phần đông người Iraq đấu tranh vì chủ quyền của đất nước, ngăn chận ảnh hưởng của Iran. Đừng quên rằng Iran và Iraq là hai nước cựu thù, chiến tranh giữa hai nước đã nổ ra trong suốt thời gian từ 1980 đến 1988".Do vậy theo chuyên gia này, "Iran không có lợi ích gì để cho Iraq ngóc đầu vươn lên. Tehran muốn giữ Baghdad trong thế yếu để không bao giờ Iraq có thể trở thành một đối thủ trong khu vực".

Thanh Hà

*****************

Iran : Biểu tình rầm rộ, con gái tướng Soleimani cảnh báo ‘ngày đen tối’ cho Mỹ (VOA, 06/014/2020)

Hôm 6/1, hàng trăm ngàn người Iran đã xung đường biu tình trên đường ph Tehran trong tang l ca ch huy quân đi Qasem Soleimani, người b trit h trong v tn công ca máy bay không người lái ca Hoa Kỳ vào tun trước. Hãng tin Reuters dn li con gái tướng Soleimani nói rằng cái chết ca ông s dn ti mt "ngày đen ti" cho Hoa Kỳ.

iran11

Hôm 6/1, hàng trăm ngàn người Iran đã xung đường biu tình trên đường ph Tehran trong tang l ca ch huy quân đi Qasem Soleimani.

"Này ông Trump điên rồ, đng nghĩ rng mi th đã kết thúc sau khi cha tôi ngã xung", bà Zeinab Soleimani nói trong bài phát biu được phát trên truyn hình nhà nước Iran.

Hôm 3/1, Tổng thng Hoa Kỳ Donald Trump đã ra lnh tn công, khiến tướng Soleimani, kiến trúc sư quân s ca Iran trong vic m rng nh hưởng ca Tehran trên toàn khu vc, thit mng. Iran quyết s tr thù cho cái chết ca ông.

Đáp lại nhng cnh báo v s tr đũa ca Iran, ông Trump đã đe da s tn công 52 mc tiêu Iran, bao gm c các mc tiêu văn hóa, nếu Tehran tn công vào công dân Hoa Kỳ hoc các tài sn ca M.

Quan tài của th lĩnh ca quân đi Iran Soleimani và ca th lĩnh dân quân Iraq, Abu Mahdi al-Muhandis, người cũng b thit mng trong cuc tn công ca M, đã được đám đông người than khóc di chuyn bng nhng cánh tay nâng cao quá đu.

Quốc hi Iraq hôm 5/1 thông qua mt ngh quyết, thúc gic chính ph chm dt s hiên din ca binh sĩ nước ngoài ở Iraq như th tướng nước này đ ngh và bo đm rng h không s dng đường b, đường không và lãnh hi vì bt c lý do gì.

Hiện có khong 5.000 binh sĩ Hoa Kỳ đang đn trú Iraq, ch yếu là c vn. Iraq là quc gia láng ging ca Iran.

Hôm 3/1, lãnh tụ ti cao Iran Ayatollah Ali Khamenei tuyên b rng Iran s tr đũa M vì gây ra cái chết ca ông Soleimani.

*******************

Mỹ 'sẽ nhắm vào' 52 khu vực của Iran nếu Tehran tấn công (BBC, 05/01/2020)

Tổng thống Trump cảnh báo Mỹ đang "nhắm mục tiêu" 52 địa điểm của Iran và sẽ tấn công "rất nhanh và rất mạnh" nếu Tehran tấn công công dân hay tài sản Hoa Kỳ.

iran12

Tổng thống Trump cảnh báo Iran không được tấn công công dân hay tài sản Hoa Kỳ

Ông Trump ra tuyên bố trên sau vụ ám sát Qasem Soleimani, một tướng lĩnh hàng đầu của Iran, trong một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái.

Iran sau đó thề sẽ trả thù cho cái chết của Soleimani.

Ông Trump viết trên Twitter rằng Iran "đang rất mạnh miệng về việc nhắm mục tiêu vào một số tài sản của Hoa Kỳ" để đáp trả lại cho cái chết của vị tướng.

Ông nói Hoa Kỳ đã xác định được 52 địa điểm ở Iran, một số "có tầm cao cấp và quan trọng đối với Iran và văn hóa Iran, và các mục tiêu đó, và cả chính Iran, SẼ BỊ TẤN CÔNG RẤT NHANH VÀ RẤT MẠNH" nếu Tehran tấn công Mỹ.

"Hoa Kỳ không muốn có thêm mối đe dọa nào nữa !" Trump nói thêm.

Tổng thống cho biết 52 mục tiêu đại diện cho 52 người Mỹ bị bắt làm con tin ở Iran trong hơn một năm kể từ cuối năm 1979, sau khi họ bị bắt tại Đại sứ quán Mỹ ở Tehran.

Sau khi các dòng tweet của ông Trump được đăng lên, một trang web của chính phủ Hoa Kỳ dường như đã bị tấn công bởi một nhóm tự xưng là "Nhóm tin tặc an ninh mạng Iran".

Một thông điệp trên trang web Chương trình Thư viện Lưu ký Liên bang Hoa Kỳ có đoạn : "Đây là một tin nhắn từ Cộng hòa Hồi giáo Iran.

"Chúng tôi sẽ không ngừng hỗ trợ bạn bè trong khu vực : những người dân bị áp bức ở Palestine, những người dân bị áp bức ở Yemen, người dân và chính phủ Syria, người dân và chính phủ Iraq, người dân bị áp bức ở Bahrain, những người kháng chiến Mujahideen ở Lebanon và Palestine, [họ] sẽ luôn được chúng tôi hỗ trợ".

Trang web còn hiện một hình ảnh đã được chỉnh sửa của Tổng thống Trump, cho thấy ông bị đánh vào mặt chảy máu miệng.

"Đây chỉ là một phần nhỏ trong khả năng không gian mạng của Iran !" [sic], các tin tặc viết.

Chuyện gì đã xảy ra vào thứ Bảy ?

Ông Trump đăng các dòng tweet trên sau khi một đám tang khổng lồ dành cho tướng Soleimani được tổ chức tại Baghdad, nơi ông đã bị giết hôm thứ Sáu.

Những người khóc than vẫy cờ Iraq và dân quân và hô vang "cái chết cho nước Mỹ".

 

Một số vụ tấn công bằng tên lửa đã làm rung chuyển khu vực này ngay sau lễ đưa tang, bao gồm một vụ tấn công ở Green Zone gần Đại sứ quán Mỹ.

Quân đội Iraq cho biết không ai bị thương. Không có nhóm nào thừa nhận đứng đằng sau vụ việc. Trong khi, các chiến binh ủng hộ Iran đã bị đổ lỗi cho các cuộc tấn công gần đây.

Phân tích của nhà báo mảng quân sự, Jonathan Marcus

Với việc Iran đã đe dọa các cuộc trả thù mạnh mẽ cho cái chết của chỉ huy Lực lượng Quds, Tổng thống Trump đã xác định rõ ràng rằng cách tốt nhất để giảm leo thang là dâng cao tình hình, cho Iran thấy Mỹ sẽ làm gì nếu Tehran tiến hành những lời đe dọa của mình.

Tweet của Trump gây tò mò theo nhiều cách - không chỉ là đề cập tính biểu tượng của 52 mục tiêu của Iran đang bị đe dọa - tương đương với 52 con tin Mỹ từng bị bắt tại Đại sứ quán Mỹ ở Tehran hồi tháng 11/1979.

Việc ông đề cập đến các mục tiêu quan trọng "đối với văn hóa Iran" cho thấy một danh sách mục tiêu rộng hơn nhiều, chứ không chỉ các khu vực chính trị, quân sự hoặc kinh tế.

Tổng thống Trump đang tìm cách răn đe. Nhưng quả bóng bây giờ rất rõ ràng đang ở bên sân của Iran và khó mà Tehran không hành động.

Ông Trump đã theo đuổi chính sách khá mâu thuẫn kể từ khi ông từ bỏ thỏa thuận hạt nhân với Tehran - gia tăng áp lực kinh tế, đe dọa hành động quân sự, nhưng thực sự ông đã làm rất ít, ngay cả khi Iran bắn hạ một máy bay không người lái của Mỹ và tấn công các cơ sở dầu mỏ ở Ả Rập Saudi.

Trên hết, ông cũng nhiều lần nhấn mạnh sự mệt mỏi của mình và Washington về sự hiện diện của quân đội Hoa Kỳ trong khu vực. Điều này làm suy yếu sự răn đe của Hoa Kỳ, điều mà giờ ông Trump đang tìm cách tăng cường thể hiện, dù khá muộn màng.

Tại sao Hoa Kỳ giết Soleimani ?

Tướng Soleimani được coi là nhân vật quyền lực thứ hai ở Iran, sau Lãnh tụ tối cao Ayatollah Ali Khamenei.

Người đàn ông 62 tuổi này dẫn đầu các hoạt động ở Trung Đông của Iran với tư cách là người đứng đầu Lực lượng Quds ưu tú, và được ca ngợi là một anh hùng quốc gia.

Nhưng Hoa Kỳ cho rằng Soleiman và Lực lượng Quds là những kẻ thủng bố, buộc họ phải chịu trách nhiệm về cái chết của hàng trăm nhân viên Hoa Kỳ.

Phát biểu vào chiều thứ Sáu, Tổng thống Trump cho biết Soleimani đang "âm mưu các vụ tấn công nham hiểm" đối với các nhà ngoại giao và quân nhân Mỹ ở Iraq và các nơi khác trong khu vực.

Vị tướng này đã thiệt mạng trong một cuộc không kích tại sân bay Baghdad vào đầu ngày thứ Sáu, theo lệnh của Tổng thống Trump. Tổng thống cho biết hành động này được thực hiện để ngăn chặn một cuộc chiến, chứ không phải gây ra nó.

Lãnh đạo tối cao của Iran, Ayatollah Khamenei nói rằng "sự trả thù ác nghiệt đang trông chờ bọn tội phạm".

Cái chết của Soleimani sẽ làm gia tăng gấp đôi "tình thần kháng" Mỹ và Israel, ông nói thêm.

Người Iraq cũng đang thương tiếc cái chết của Abu Mahdi al-Muhandis, một người Iraq chỉ huy nhóm Kataib Hezbollah do Iran hậu thuẫn và bị giết cùng với Soleimani.

Hôm thứ bảy nhóm đã đưa ra một cảnh báo cho lực lượng an ninh Iraq "tránh xa khu vực căn cứ Mỹ với một khoảng cách không dưới [hơn] 1000m bắt đầu từ tối chủ nhật", al-Mayadeen TV đưa tin.

Để đối phó với các mối đe dọa trả thù của Iran, Mỹ đã gửi thêm 3.000 binh sĩ đến Trung Đông và khuyên công dân của Hoa Kỳ rời khỏi Iraq.

*****************

Quốc hội Iraq thông qua nghị quyết chấm dứt hiện diện của lính nước ngoài (VOA, 05/01/2020)

Quốc hi Iraq hôm 5/1 thông qua mt ngh quyết, thúc gic chính ph chm dt s hiên din ca binh sĩ nước ngoài Iraq và bo đm rng h không s dng đường b, đường không và lãnh hi vì bt c lý do gì, theo Reuters.

iran14

Một góc quốc hội Iraq.

Hãng tin Anh dẫn ngh quyết có đon nói rằng "chính ph cam kết chm dt yêu cu h tr t liên minh quc tế trong cuc chiến chng li Nhà nước Hi giáo vì s kết thúc các hot đng quân s Iraq và vic đã giành thng li".

"Chính phủ Iraq phi làm vic đ chm dt s hin din ca bt kỳ binh sĩ nước ngoài nào trên đt Iraq và cm h s dng đường b, không phn hoc lãnh hi ca Iraq vì bt kỳ lý do gì", ngh quyết có đon.

Theo Reuters, không giống như các đo lut, các ngh quyết ca quc hi Iraq không mang tính ràng buc đi vi chính ph.

Tuy nhiên, Thủ tướng Iraq Adel Abdul Mahdi trước đó kêu gi quc hi chm dt s hin din ca binh sĩ nước ngoài.

Quốc hi Iraq có đng thái trên hai ngày sau khi ch huy quân s Iran Qasem Soleimani b giết hôm 3/1 trong mt cuc không kích bng máy bay không người lái ca M nhm vào đoàn xe ca ông ti sân bay Baghdad.

Published in Quốc tế

Iran sẽ đáp trả Mỹ như thế nào sau vụ ám sát Soleimani ?

Ilan Goldenberg, Nghiên cứu quốc tế, 06/01/2020

Qasem Soleimani, chỉ huy Lực lượng đặc nhiệm Quds của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, từng là một trong những nhân vật nhiều ảnh hưởng và uy tín nhất ở Iran, và là kẻ thù truyền kiếp của Hoa Kỳ. Ông chỉ huy chiến dịch của Iran nhằm trang bị và huấn luyện cho các nhóm dân quân người Shia ở Iraq – các nhóm chịu trách nhiệm cho cái chết của khoảng 600 lính Mỹ từ năm 2003 đến năm 2011 – và trở thành nhân vật đại diện cho ảnh hưởng chính trị của Iran ở Iraq suốt từ đó về sau, trong đó nổi bật nhất là các nỗ lực chiến đấu chống Nhà nước Hồi giáo tự xưng ISIS. Ông đứng sau chính sách của Iran nhằm trang bị vũ khí và hỗ trợ cho Tổng thống Syria Bashar al-Assad, bao gồm việc triển khai khoảng 50.000 chiến binh người Shia đến nước này. Ông cũng là đầu mối cho mối quan hệ giữa Iran với lực lượng Hezbollah ở Lebanon, giúp viện trợ tên lửa và rocket cho nhóm vũ trang này nhằm đe dọa Israel. Ông thậm chí còn đứng sau chiến lược hỗ trợ của Iran dành cho phiến quân Houthi ở Yemen. Vì tất cả những lý do này và các lý do khác, Soleimani là một người hùng được tôn kính ở Iran và trong khắp khu vực.

myiran1

Tướng Qasem Soleimani (giữa) là chỉ huy Lực lượng đặc nhiệm Quds của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran - Ảnh chụp năm 2016

Nói ngắn gọn, Mỹ đã chọn nước cờ cực kì có nguy cơ gây leo thang căng thẳng bằng cách ám sát một trong những người quan trọng và quyền lực nhất ở Trung Đông.

Chính quyền của Tổng thống Donald Trump lập luận rằng Soleimani là một kẻ khủng bố và rằng việc ám sát ông ta chỉ là một hành động mang tính phòng thủ nhằm ngăn chặn một cuộc tấn công sắp xảy đến. Cả hai luận điểm này đều có thể đúng hoặc sai, song nước Mỹ có thể đã không phải ám sát vị tướng này nếu không vì chính sách thiếu thận trọng mà chính quyền này đã theo đuổi kể từ khi nhận nhiệm sở (vào năm 2016). Hồi tháng 5/2018, Trump rời bỏ thỏa thuận hạt nhân với Iran và tiến hành chính sách trừng phạt kinh tế nhằm gây "áp lực tối đa" lên Iran. Trong vòng một năm, Iran đáp trả dè dặt nhằm cô lập Mỹ trên mặt trận ngoại giao và giành nhượng bộ kinh tế từ các thành viên khác của thỏa thuận hạt nhân.

Song cách tiếp cận dè dặt đã không đạt được gì. Đến tháng 5/2019, Tehran quyết định vi phạm thỏa thuận và leo thang căng thẳng trên khắp khu vực. Đầu tiên là các cuộc tấn công bằng mìn vào các tàu vận tải biển quốc tế vào tháng 5 và 6. Sau đó Iran bắn rơi một máy bay không người lái của Mỹ, gần như châm ngòi một cuộc xung đột mở giữa hai nước. Đến tháng 9, các tên lửa của Iran bắn vào cơ sở dầu mỏ ở Abqaiq của Saudi Arabia – nơi thường được xem là hạ tầng dầu mỏ quan trọng nhất thế giới. Các nhóm phiến quân người Shia bắt đầu bắn rocket vào các căn cứ của Mỹ ở Iraq, cuối cùng dẫn đến cái chết của một nhà thầu quân sự Mỹ vào tuần trước. Các cuộc không kích đáp trả của Mỹ sau đó đưa chúng ta đến với vụ ám sát tướng Soleimani.

Câu hỏi quan trọng nhất bây giờ là Iran sẽ làm gì. Hành động của Iran trong những tháng vừa qua và trong lịch sử cho thấy họ sẽ không vội vàng đáp trả. Thay vào đó, họ sẽ cẩn thận và kiên nhẫn lựa chọn một cách tiếp cận họ cho là hiệu quả, và khả năng cao sẽ tránh một cuộc chiến tranh tổng lực với Mỹ. Dù vậy, chuỗi sự kiện của những ngày qua cho thấy rủi ro tính toán sai là cực kì cao. Soleimani rõ ràng đã không hề tin rằng Hoa Kỳ sẽ leo thang nhanh chóng như vậy, nếu không ông ta sẽ không chủ quan mạo hiểu đến thế (vị trí nơi ông bị ám sát nằm rất gần các lực lượng Mỹ ở Iraq). Về phần mình, Trump đã luôn tỏ rõ không muốn tiến hành một cuộc chiến mới ở Trung Đông – nhưng giờ đây tình hình lại cheo leo như vách đá.

Nước Mỹ sẽ phải ít nhất chuẩn bị cho việc bước vào xung đột với các nhóm dân phân người Shia ở Iraq vốn sẽ nhắm vào các lực lượng vũ trang, giới ngoại giao, và dân thường Mỹ. Iraq là nơi cuộc không kích của Mỹ diễn ra và do đó là nơi hợp lý nhất để Iran đáp trả tức thời. Hơn nữa, các nhóm dân quân cũng đã tăng cường hoạt động trong 6 tháng vừa qua. Họ là một trong những lực lượng ủy nhiệm có thể phản ứng mạnh mẽ nhất của Iran, và đặc biệt có động cơ đáp trả khi mà Abu Mahdi al-Muhandis, một trong các lãnh đạo cấp cao của họ, đã bị giết cùng với Soleimani trong cuộc không kích.

Liệu sự hiện diện của Mỹ ở Iraq có khả thi nữa hay không sẽ tiếp tục là một câu hỏi mở. Tình hình an ninh, vốn đã trở nên phức tạp, không phải là vấn đề duy nhất. Vụ ám sát là một sự xâm phạm nghiêm trọng chủ quyền của Iraq – được tiến hành đơn phương mà không hề được chính quyền Iraq chấp thuận – sẽ khiến các quan chức Iraq gặp áp lực chính trị lớn buộc phải yêu cầu các lực lượng Mỹ rút đi. Nhiều người Iraq chẳng hề yêu mến gì cả Mỹ lẫn Iran. Họ chỉ muốn lấy lại quyền kiểm soát đất nước và lo sợ bị kẹp giữa một cuộc đối đầu Mỹ – Iran. Tình hình hiện tại có thể trở thành một kịch bản tồi tệ nhất đối với những người dân Iraq này.

Song một cuộc rút lui hỗn loạn của Mỹ giữa tình thế căng thẳng này có thể đưa đến nguy hiểm thật sự. Nhiệm vụ chống ISIS vẫn còn đó, và nếu Mỹ bị buộc phải rời khỏi Iraq, nỗ lực này có thể bị tổn thất nghiêm trọng. ISIS vẫn còn hiện diện ngầm và có thể lợi dụng tình hình hỗn loạn do Mỹ rút quân hoặc do xung đột Mỹ – Iran để cải thiện vị thế của mình ở Iraq.

Hệ lụy của vụ ám sát không chỉ gói gọn ở Iraq. Hezbollah ở Lebanon, bên có quan hệ mật thiết với Iran và khả năng cao sẽ đáp trả lại theo yêu cầu của Iran, có thể tấn công các mục tiêu Mỹ ở Lebanon. Kể cả khi Iran quyết định tránh gia tăng căng thẳng quy mô lớn ở Lebanon, các nhánh của Hezbollah vẫn phủ đầy ở Trung Đông và có thể tấn công Mỹ ở bất kì nơi nào trong khu vực. Hoặc Hezbollah có thể lựa chọn phóng tên lửa vào lãnh thổ Israel, mặc dù cách đáp trả này không khả dĩ lắm. Hezbollah muốn tránh một cuộc chiến tranh toàn diện với Israel vốn sẽ tàn phá Lebanon ; hơn nữa chính quyền Trump cũng đã công khai nhận trách nhiệm cho vụ ám sát tướng Soleimani, làm tăng khả năng một cuộc tấn công đáp trả sẽ chỉ nhắm trực tiếp vào Mỹ.

Iran có thể tiến hành tấn công tên lửa nhắm vào các căn cứ Mỹ ở Saudi Arabia và UAE, hoặc các hạ tầng dầu mỏ quanh vùng Vịnh. Sự chính xác của cuộc không kích do Iran tiến hành nhắm vào cơ sở dầu Abqaiq hồi tháng 9 đã khiến Mỹ và cả thế giới bất ngờ, mặc dù Iran cố gắng giữ cho cuộc tấn công chỉ mang tính biểu tượng và hạn chế. Trong tình hình hiện tại, Iran có thể lựa chọn hành động quyết liệt hơn, với tính toán rằng họ đã thành công lớn trong các cuộc tấn công bằng tên lửa trong 6 tháng qua trong khi vẫn không bị trả đũa.

Chúng ta cũng có thể dự đoán Iran sẽ nhanh chóng tăng tốc chương trình hạt nhân của họ. Kể từ khi chính quyền Trump rời bỏ thỏa thuận hạt nhân Iran vào tháng 5/2018, Iran đã tương đối dè dặt trong việc đáp trả thông qua chương trình hạt nhân. Sau một năm theo đuổi thỏa thuận, đến tháng 5/2019, Iran bắt đầu từ từ vi phạm thỏa thuận cứ mỗi 60 ngày. Đợt 60 ngày tiếp theo sẽ kết thúc vào tuần tới, và thật khó để tưởng tượng Iran sẽ dè dặt trong bối cảnh cái chết của tướng Soleimani. Ít nhất, Iran sẽ tái làm giàu uranium đến mức 19,75%, một bước nhảy lớn để có được uranium ở mức có thể chế tạo vũ khí. Họ gần đây đã đe họa sẽ đi xa hơn bằng cách rời khỏi Hiệp ước Không phổ biến Vũ khí hạt nhân (NPT) hoặc trục xuất các thanh sát viên. Đây sẽ là các bước đi cực kì nguy hiểm, và cho đến tuần trước đa số các nhà quan sát đều tin rằng Tehran sẽ không làm vậy. Giờ thì họ chắc sẽ phải nghĩ lại.

Có lẽ nước đi táo bạo nhất của Iran sẽ là tiến hành một cuộc tấn công khủng bố trên đất Mỹ hoặc ám sát một quan chức cấp cao của Mỹ ngang tầm với Soleimani. Việc này sẽ khó khăn hơn cho Iran so với việc tiến hành một cuộc tấn công vào các lợi ích và công dân của Mỹ ở hải ngoại, nhưng nó vẫn có thể được Iran xem là một sự trả đũa phù hợp và tương xứng. Lần cuối cùng Iran được cho là tiến hành một cuộc tấn công vào nước Mỹ là hồi năm 2011, khi các cơ quan thực thi pháp luật và tình báo Mỹ chặn đứng âm mưu ám sát đại sứ Saudi ở Washington bằng cách làm nổ tung một nhà hàng. Trong vụ đó, kế hoạch sớm bị bại lộ và dễ dàng bị ngăn chặn vì hoạt động tình báo kém cỏi của Iran. Sự việc này cho thấy Iran kém thực lực hơn khi ở ngoài khu vực Trung Đông, một luận điểm càng được thấy rõ qua các âm mưu đánh bom thất bại của họ ở Đan Mạch và Pháp trong năm qua. Vì thế nếu Iran tìm cách tấn công bên trong nước Mỹ, họ sẽ phải cần đến may mắn.

Nếu chính quyền Trump thông minh, họ sẽ làm mọi điều có thể để gia cố các hạ tầng của Mỹ và bảo vệ người Mỹ trong khi chấp nhận những đòn đáp trả chắc chắn sẽ tới. Họ cũng nên liên lạc với Iran thông qua các đối tác có quan hệ tốt với nước này, chẳng hạn như Oman, nhằm tìm cách xuống thang căng thẳng trong khi vẫn ngầm đề ra các lằn ranh đỏ nhất định nhằm ngăn Iran tính toán sai. Cuối cùng, Trump hoàn toàn có thể tuyên bố chiến thắng và khoe khoang rằng ông giành được thế thượng phong trước Iran bằng cách giết Soleimani, chứ không tiếp tục leo thang quân sự. Song thái độ kiềm chế này có vẻ trái ngược với tính cách của ông Trump. Và kể cả khi ông thể hiện một sự kiềm chế trái ngược với tính cách của mình trong vài tuần tới, mong muốn phục thù của Iran, và động lực chính trị mà mong muốn này đang bắt đầu tạo ra, có thể sẽ đưa Mỹ và Iran tiến vào một cuộc xung đột lớn.

Ilan Goldenberg

Nguyên tácIlan Goldenberg, "Will Iran’s Response to the Soleimani Strike Lead to War ?", Foreign Affairs, 03/01/2020.

Đỗ Đặng Nhật Huy biên dịch

Nguồn : Nghiên cứu quốc tế, 06/01/2020

Ilan Goldenberg là Giám đốc Chương trình An ninh Trung Đông tại Trung tâm An ninh Hoa Kỳ Mới. Ông từng là trưởng nhóm về vấn đề Iran thuộc Văn phòng Thứ trưởng Quốc phòng Hoa Kỳ phụ trách Chính sách.

****************

Xung đột Mỹ - Iran sẽ leo thang đến đâu ?

Phạm Phú Khải, VOA, 06/01/2020

Năm 2019 là năm có nhiều biến c và tưởng nim [1]. Nhiều người trông ch qua năm 2020, tuy cũng ch là mt con s thôi, nhưng được xem là con s cân bng và tròn tra hơn, do đó có th may mn hơn chăng !

myiran2

Đám tang tướng Soleimani ti Iran.

Tuy nhiên, chỉ vào ngày th ba ca đu năm 2020, xung đt ti vùng vnh Ba Tư đã leo thang và có thể đưa đến nhng xung đt khác ; hoc, t hơn, chiến tranh toàn din gia M và Iran. Hay rng hơn na.

Sáng sớngày 3 tháng Giêng, Tổng thng Donald Trump đã cho tiến hành cuc không kích gn sân bay quc tế Iraq, tiêu dit mt trong các tướng lãnh cao cp nht ca Iran Qasem Soleimani, cũng như Abu Mahdi al-Muhandis, phó chỉ huy ca Lc lượng Dân quân Iraq do Iran hu thun [2].

Qasem Soleimani là vị tướng ch huy Lc lượng V binh Cách mng Hi giáo Quds (Islamic Revolutionary Guard Corps Quds Force), mt trong nhng khuôn mt nh hưởng nht và được tôn thờ nht ti Iran. Theo Ilan Goldenberg (Giám đốc Chương trình An ninh Trung Đông ca Trung tâm An ninh Hoa Kỳ Mi) thì Soleimani là người lãnh đo chiến dch trang b vũ khí và hun luyn dân quân Iraq chng li M ; là người chu trách nhim cho cái chết ca khong 600 lính M t năm 2003 đến 2011 ; là người đàng sau chính sách ca Iran đ trang b vũ khí và ng h Tng thng Syria Bashar al-Assad, đưa khong 50 ngàn dân quân Shia đến đây ; là người kết ni quan h gia Iran và t chc Hezbollah ti Lebanon, trang b nhóm này vũ khí k c tên la và ha tin đ đe da Do Thái ; giúp trang b vũ khí cho nhóm Houthis ti Yemen [3]. Vi nhng lý do này, Soleimani được xem là mt anh hùng được sùng bái không nhng ti Iran mà còn khu vc này.

Tóm lại, Soleimani là cái gai lâu nay trong mắt M. Gia Soleimani và M không có đim nào khác nhau, ngoi tr duy nht là hai bên đu mun tiêu dit Nhà nước Hi giáo ISIS, k thù chung. V mt này, k thù ca k thù không h là bn. Hi giáo, phái Shia hay Sunni, đều có nhng giáo phái và quc gia chng M tn cùng, và cũng có nhng quc gia coi M là đi tác, hay đng minh, tm thi.

Mỹ và Iran có mquan hệ quá kh lâu dài [4]. Mỹ chính thc đm nhn ly vai trò mà trước đây thuc v Anh k t sau Thế Chiến II, đc bit vì li ích v du ha. Nhưng quan h 40 năm qua phn ln là thù nghịch, mặc du có nhng n lc đi thoi [5]. K t cuc Cách mng Hi giáo Iran năm 1979 lt đ vua Mohammad Reza Pahlavi, người được M ng h, giáo ch Shia Ayatollah Ruhollah Khomeini, lãnh t ti cao ca Iran (Supreme Leader), xem Mỹ và tt c nhng gì thuc M và phn ln Tây phương là đế quc ch mun trc li Iran, và đã từng ví dân chủ là tương đương vi mãi dâm [6]. Ngược li, Washington cũng xem Iran sau Cách mng 1979 là đi th thù nghch và nguy him. Khomeini chết sau 10 năm cai tr st máu, và lãnh t ti cao Ali Khamenei đã tiếp ni vai trò này cai tr Iran trong sut 30 năm qua. Mục tiêu chính ca Iran k t đó đến nay là xây dng và m rng vòng nh hưởng ca Shia, trãi dài t Iraq, Syria cho đến Đi Trung hi (the Mediterranean). Thc ra đng góc nhìn ca Iran thì h không th làm khác đi, vì Shia là thiu s ca Hồi giáo, và vì Iran mun đc lp và không mun b các thế lc khác đe da s tn ti ca mình. H vn dng các chính sách khc nghit nht đ cai tr người dân, loi b tt c các yếu t có kh năng đe da h, t văn hóa, tôn giáo, chính tr, đến các sc tộc thiu s. Tng thng Iran, tuy được dân trc tiếp bu lên, nhưng không có thc quyn bao nhiêu c. Trong khi lãnh t ti cao, tuy không được dân bu, vn là v quc trưởng nm gi vai trò tng tư lnh quân đi, và có tiếng nói sau cùng trong nhiu lĩnh vực, t kinh tế chính tr đến đi ngoi v.v...

Theo báo cáo 2019 của t chFreedom House thì Iran đứng hng gn chót v t do : Iran được tng cng 18 đim ; Vit Nam 20 đim ; Trung Quốc 11 đim ; Syria 0 đim ; Úc 98 đim ; Finland 100 đim [7]. Có cơ hi tiếp chuyn vi người Iran t nn ti Úc, chúng ta có th thmọi th t do ở Iran đu không hin hu [8]. Người ta có th b bt b tùy tin, b hình pht qut roi, b tù đy và hành quyết vi nhng ti hoàn toàn bt công phi lý. Như : ung rượu ; đ tóc dài hay kiu cách tân tiến ; ăn mt kiu Tây phương, như áo tay ngn qun ngắn ; phụ n không mt khăn choàng đu/c ; trai gái chưa cưới hi cm tay nhau trên đường v.v... Đó là chưa k nhng ti nng n có th b tra tn, qut roi hàng trăm cái, nm tù mc xương và c hành quyết, như thay đi tôn giáo. Mc du Hiến pháp Iran công nhận các tôn giáo khác ngoài Hi giáo (ngoi tr Baha’i), người Iran nào sinh ra là đo hi thì phi gi như thế, nếu đi sang Thiên Chúa giáo, hay đo Baha’i, hay ngay c vô thn (atheism), hay dám nói xu giáo ch Mohammad, hay các lãnh đo ti cao, thì b cho là phn đo (apostasy) và xúc phm/bt kính (blasphemy). S vi phm này có th b gán ghép ti liên lu đến vn đ an ninh quc gia. Đổi h phái từ Shia, chiếm đa s ti Iran, sang Sunni, thiu s ti đây, cũng có th b tù đy và b hành quyết. Nói chung, Iran là mt chế đ thn quyn đc tài toàn din, tham nhũng, và cc kỳ vô luân [9]. Tuy vô cùng tàn ác, đi vi dân mình cũng như các sc tc thiu số khác, đng cơ chính yếu ca h vn là ch nghĩa dân tc, mà tôn giáo ch là phương tin. Theo Đại s Hoa Kỳ Ryan Crocker tại Iraq t năm 2007 đến 2009 thì Soleimani không phải là người sùng đo, mc du đến đn th theo đnh kỳ, nhưng đng cơ chính ca Soleimani không phi là tôn giáo, mà là ch nghĩa dân tc, và ham mun chiến đu [10].

Để có th kim soát hành đng ca Iran, nht là v vũ khí ht nhân cũng như các n lực ủng h khng b chng M, cu Tng thng Obama chủ trương tiếp cn và tìm cách ràng buộc Iran phi cam kết và tôn trng các hip ước v vũ khí ht nhân [11]. Vi tt c s cân nhc và tính toán thit hi, chính quyn Obama vn tin rng gii pháp tt nht trong nhng chn la khó khăn nht là tiếp cn và ràng buc Iran vào các quy định và chun mc chung, thay vì đi đu và leo thang căng thng mà M không th kim soát hoàn toàn, đ qua đó Obama có th tp trung chuyn trc sang Châu Á Thái Bình Dương, vn dng chính sách và ngun lc đi phó vi ch nghĩa xét li, đc biệt là Trung Quốc và Nga.

Nhưng Tng thng Trump ch trương xóa b các chính sách tiếp cn ca người tin nhim Barack Obama, và đã áp đt ti đa áp lc lên Iran, đc bit mun xiết c nn kinh tế ca nước này. Phn nào đó, chính sách ca ông Trump có hiu quả. Vi nn kinh tế trì tr và giá du gia tăng khong 50 phn trăm, người Iran xung đường biu tình rm r c nước vào gia tháng 11 năm ngoái, và chế đ đã đàn áp mt cách thô bo nht trong 40 năm qua (ch thua nhng gì xy ra sau cuc Cách Mng 1979), giết chết trên 180 mng người, và quyết đnh ct đt mng Internet trong nhiu ngày đ người dân không th tiếp xúc và đưa thông tin vi thế gii bên ngoài [12]. Ngoài ra, Iran cũng không khoan nhượng trong hành đng k t tháng 5 năm 2019, tr đũa bng tn công các tàu thuyn vn chuyn du qua Vùng vnh Ba Tư, bn rt mt máy bay không người lái ca M, và tấn công Abqaiq (và Khurais) tại Saudi Arabia vào tháng 9 năm ngoái nơi sn xut du ha ln nht trên thế gii [13]. Xung đt đã gia tăng vào cui năm qua, và B Quc phòng Hoa Kỳ buộc ti Soleimani là người chp thun s tn công vào Tòa Đi s Hoa Kỳ th đô Baghdad vào ngày 27 tháng 12 năm 2019 [14]. Vì lý do đó mà ông Trump ra lnh trit h Soleimani và còn viết trên Twitter rng l ra Soleimani phi b trit h nhiều năm trước kia.

Ngoại trưởng Iran Mohammad Javad Zarif gi vic Hoa Kỳ giết Tướng Soleimani là "s leo thang cc kỳ nguy him và ngu xun". Lãnh đạo ti cao Ali Khamenei và các tướng lãnh quân s Iran th s tr đũa.

Nhưng h s hành đng như thế nào là điu khó tiên đoán [15].

Goldenberg cho rằng cách hành x ca Iran trong thi gian qua và vi lch s lâu dài ca họ cho thy h s không vi tr đũa. Thay vào đó thì Iran s cn trng và kiên nhn chn phương thc mà h thy hiu qu nht, và tránh mt cuc chiến toàn din vi Hoa Kỳ. Ngược li, ông Trump cũng không mun b sa ly vì mt cuc chiến khác na ti Trung Đông, nhưng quyết đnh giết Soleimani đã đưa hai nước đến b vc thm căng thng. Tuy thế, ông Trump ra vrất cương quyết rằng Hoa Kỳ không muốn nghe bt c đe da nào na ; ngược li, ông Trump đe da Iran rng Hoa Kỳ đã nhm đến 52 đa đim mang tính cao cp và quan trng đi vi Iran và văn hóa Iran, mà chúng s b đánh sp rt nhanh và rt mnh [16].

Phản ng ca quc tế thì sao ? Nhiều đng minh ca Hoa Kỳ tuy không ng h hành đng này hoàn toàn, vì s leo thang có kh năng đưa đến chiến tranh vùng vnh là điu không ai mun, nhưng h cũng thy được nhng nguy hi mà Soleimani đã đem đến trong thi gian qua, và sp ti. Tng thống Pháp Emmanuel Macron thì bày tỏ s ng h hoàn toàn [17]. Còn Trung Quốc và Nga là hai quốc gia mnh m phn đi M h sát tướng Soleimani, là điu d hiu [18]. Phn ln các nước còn li quan ngi rng vic h sát Tướng Soleimani có thể châm la vào toàn Trung Đông. Nhiu chuyên gia v Trung Đông kêu gi s kim chế, và s xung thang, ca hai bên đ tránh cuc khng hong toàn din.

Tuy rất mnh ming, ông Trump công khai không mun chiến tranh vi Iran. Quyết đnh h sát Soleimani là một tiến trình không d dàng, dù Hoa Kỳ đ kh năng quân s và đ tin tình báo, nhưng nếu nó có khả năng đưa đến chiến tranh thì quốc hi Hoa Kỳ cn phi nm rõ thông tin và được chun b đ hu thun [19]. Sc mnh quân s ca Hoa Kỳ thì Iran không th nào so sánh được. Nhưng Goldenberg bin lun rng ngay c khi chế đ này sp đ, lãnh đạo chuyển đi t gii tu sĩ/thn quyn sang đc tài quân s không phi là gii pháp ti ưu cho Hoa Kỳ. T hơn, nó có th đưa đến ni chiến, gây thêm làn sóng t nn và tr thành nơi trú n cho các phiến quân và k khng b. Có nhng khi hai bên không h muốn chiến tranh nhưng nếu gii quyết không khéo thì có khi h s không tránh được h qu leo thang. Nó có th tn hàng trăm t đô la và làm sa ly không ch Trump mà các tng thng Hoa Kỳ tương lai. Nếu điu này xy ra, chính sách đi phó v thương chiến vi Trung Quốc hin nay và s tranh giành nh hưởng ca Trung Quc và Nga v chính tr quyn lc s phn nào nh hưởng, cũng như trói tay, các bin pháp ca Hoa Kỳ v sau này.

Nên nhớ hai v tin nhim George W Bush và Barack Obama, tuy hiu rõ vai trò và nh hưởng ca Soleimani rt tai hi cho Hoa Kỳ, nhưng quyết đnh rng trit h Soleimani có tính cách khiêu khích (provocative). Cho nên hành đng quyết đoán ca ông Trump h sát tướng Soleimani nói riêng, và ngăn chn các nh hưởng ca Iran lên toàn vùng nói chung, không những cn thiết cho li ích Hoa Kỳ mà còn là quyết đnh gan d, tuy không kém liu lĩnh. Theo báo The New York Times thì nhiều gii pháp được chn đ đ ngh lên tng thng, k c tn công thuyn Iran hoc các đa đim dung cha ha tin hoc các nhóm dân quân ng h Iran ti Iraq [20]. Thot đu, ông Trump t chi chn gii quyết h sát Soleimani vào ngày 28 tháng 12, nhưng sau khi Tòa Đi s Hoa Kỳ b tn công mà được biết có bàn tay Iran, nht là Soleimani đng sau, ông Trump đã chn ly gii pháp h sát Soleimani, tuy có làm cho nhiu nhân viên Lu Năm Góc sửng st.

Hành động ca ông Trump là quyết lit, nhưng cái giá phi tr cho nó cũng không h nh.

Một, quan h gia M và Iraq s ti t hơn, vì M đã ra tay đơn phương hành đng h sát Soleimani mà không h tham kho hay thông báo cho ni các chính quyn Iraq. Quyết đnh này được xem là vi phạm ch quyn ca Iraq [21]. Các thành phần đi nghch vi M s tìm mi cách khai thác yếu t này đ kích đng người dân Iraq, nht là thành phn dân quân Shia chu nh hưởng ca Iran. Iraq cũng không mun đng gia ln đn ca M và Iran trong thi gian ti. Quc hi Iraq hin nay đa s là Shia, không mun thy ch quyn quc gia ca mình b xúc phm, cho nên qua v này, s hin din ca M ti đây có còn kh thi hay không là mt câu hi m lúc này.

Hai, nếu Hoa Kỳ quyết đnh rút khi Iraq, nó s đưa đến nhng th thách mi cho nước này, khi lc lượng an ninh và quc phòng Iraq chưa đ kh năng đ va chng c li ISIS, va ngăn chn các lc lượng Shitte ng h cho Iran. Theo tin mi nht thì quốc hi Iraq vừa mi thông qua ngh đnh, tuy không ràng buc, trc xut quân đi Hoa Kỳ và đng minh sau s kin Soleimani vừa qua [22]. Điu này làm cho Úc và các đng minh Hoa Kỳ lo ngi vì các nhóm khng b ISIS và Daesh có th tn dng cơ hi này đ tr li gây bt n tình hình ti đây. Thêm vào đó, Iran s tìm các thế lc khác đ y quyn cho h sn sàng chiến đấu chng M, và s theo đui phát trin vũ khí ht nhân. Hoa Kỳ cũng không th đng ngoài các din biến này trong thi gian ti, nhưng nếu rút quân thì có nm được s ch đng phn nào như hin nay không ? Theo Emma Sky thuc đi hc Yale thì chính quyn Trump có thể đã quyết đnh rng s hin din ca quân lc Hoa Kỳ ti Iraq không th bin minh kéo dài na, và mc du Hoa Kỳ đã đu tư rt nhiu vào quc gia này trong gn hai thp niên qua và tt nhiên không mun mt hết nh hưởng và quyn li ti đây ; nhưng bằng vic h sát Soleimani, chính quyn Trump đã làm cho kết qu như thế có kh năng hơn [23].

Sau cùng, điều ông Trump mun lâu nay là Hoa Kỳ không b sa ly vì mt chiến tranh mi ti Trung Đông đ có th tp trung vào Châu Á Thái Bình Dương, nht là Trung Quốc. Nhưng đây là điu khó thc hin. Ông Trump hin đang đi phó vi bao th thách cùng lúc : Thương chiến M - Trung chưa đi đến kết qu nào tht s có li hoàn toàn cho M ; ch trương tách ri đ không l thuc kinh tế Trung Quc (decoupling) nói thì dễ, làm thì khó ; các liên minh ca M, k c Úc, lo ngi s leo thang xung đt ti vùng vnh s tn hi đến chiến lược chung. Nhng chiến lược ưu tiên hin nay vn là tp trung vào n lc kim chế s tri dy ca Trung Quc đ h tr thành mt quc gia biết tôn trng quy lut quc tế, nht là ti Bin Đông, biết tôn trng t do và nhân quyn ca người Hán và các sc tc thiu s như Duy Ngô Nhĩ, và đc bit chm dt các hành đng ăn cp tài sn trí tu, chuyn nhượng công ngh cao cp v.v…

Hoa Kỳ sẽ không thể thc hin cùng lúc các mc tiêu chiến lược này nếu b sa ly vào mt cuc chiến mi ti Vnh Ba Tư. Nếu Iran có được s hu thun ngm ngm ca Trung Quc và Nga đ tng bước kéo ông Trump vào vũng ly thì tht là điu đáng quan ngi. Quyết đoán và quyết lit ca lãnh đo Hoa Kỳ là cn thiết đ Iran, Trung Quc và Nga không liu lĩnh bước qua ln ranh. Tuy nhiên điu chính quyn Trump phi làm trước mt là n lc xây dng li quan h ngoi giao tt đp và bn vng vi các đng minh cũ và các quc gia khác, và phải xem h là nhng đi tác quan trng và cn thiết nht cho hòa bình và an ninh trong vùng và thế gii. Hoa Kỳ không nên và không th thc hin mt mình, dù có hùng mnh và chính nghĩa đến my !

Phạm Phú Khải

Nguồn : VOA, 06/01/2020

Tài liệu tham kho :

1. Phạm Phú Khi, "Thế gii và nhng s kin quan trng năm 2019", VOA tiếng Việt, 28 tháng 12 năm 2019.

2. "Trump : Tư lnh Iran ‘l ra phi b trit h nhiu năm trước kia’", VOA tiếng Việt, 4 tháng 1 năm 2020.

3. Ilan Goldenberg, "Will Iran’s Response to the Soleimani Strike Lead to War ? ", Foreign Affairs, 3 January 2020.

4. Monique Ross and Annabelle Quince, "Why America and Iran hate each other ", ABC News, ABC Radio National, 4 January 2020.

5. Daniel Benjamin and Steven Simon, "America’s Great Satan ", Foreign Affairs, November/December 2019.

6. Youssef M. Ibrahim, "THE WORLD : Khomeini vs. Hussein ; Mideast's Contenders for Nasser's Mantle ", The New York Times, 31 July 1988.

7. "Freedom in the World Countries ", Freedom House, 2019 ; Accessed on 6 January 2020.

8. "DFAT Country Information Report - IRAN ", Department of Foreign Affairs and Trade, 7 June 2018.

9. David A. Graham, "Iran’s Beleaguered Sunnis ", The Atlantic, 6 January 2016.

10. Dexter Filkins, "The Shadow Commander ", The New Yorker, 23 September 2013.

11. "Iran nuclear deal : What was agreed to and how the obligations have been met ", Reuters, 12 January 2018.

12. Farnaz Fassihi and Rick Gladstone, "With Brutal Crackdown, Iran Is Convulsed by Worst Unrest in 40 Years ", The New York Times, 1 December 2019.

13. David Reid, "Saudi Aramco reveals attack damage at oil production plants ", CNBC, 20 September 2019.

14. Matt Brown, "Qasem Soleimani, top Iranian commander killed in US strikes, was a hero to many and one of the region's most potent figures ", ABC News, 3 January 2020.

15. "'A more dangerous world' : Soleimani killing triggers global alarm ", AP, 4 Junuary 2020.

16. "Donald Trump vows to hit 52 Iranian targets if Iran retaliates after air strike that killed Qasem Soleimani ", Reuters, 5 Junuary 2020 ; Maggie Haberman, "Trump Threatens Iranian Cultural Sites, and Warns of Sanctions on Iraq ", The New York Times, 5 Junuary 2020.

17. "Tổng thng Pháp và M đin đàm v Iran ", VOA tiếng Việt, 6 Junuary 2020.

18. "Trung Quốc, Nga ch trích M v v h sát lãnh đo quân s Iran ", VOA tiếng Việt, 5 Junuary 2020.

19. Jonathan Lemire and Matthew Lee, "From his exclusive resort amid palm trees, Trump settled on Iran strike ", The Age, 5 Junuary 2020.

20. Helene Cooper, Eric Schmitt, Maggie Haberman and Rukmini Callimachi, "As Tensions With Iran Escalated, Trump Opted for Most Extreme Measure ", The New York Times, 4 January 2020.

21. Ian Parmeter, "Will Trump win big from killing Soleimani ? ", The Interpreter, Lowy Institute, 6 January 2020.

22. Bob Harris, "Australian government 'strongly concerned' after US troops told to leave Iraq ", The Age, 6 January 2020 ; "Quốc hi Iraq thông qua ngh quyết chm dt hin din ca lính nước ngoài ", VOA tiếng Việt, 5 January 2020.

23. Emmy Sky, "The Death of the US-Iraqi Relationship ", Foreign Affairs, 3 January 2020.

********************

Xung đột Mỹ - Iran : Chuyện không đơn giản

Trân Văn, VOA, 06/01/2020

Đó là ngày 31 tháng 12, ngày cuối cùng ca năm 2019, April Shumard – v mt người lính ca Sư đoàn Dù 82 – nhn được tin nhn t chng, rng anh phi trình din đơn v và không rõ lnh triu tp này có phi là mt yêu cu nhm hun luyn sn sàng chiến đu hay không ?

myiran3

Người Iran tham d tang l tướng Qasem Soleimani.

Vào thời đim y, chng ca Chumard đang nhà vi năm đa tr, cô thì đang đi làm... Chng ca Shumard nhp ngũ năm 2010 và được ch đnh phc v ti mt đơn v phn ng nhanh ca quân đi M. Anh đã được điu đng đến Afghanistan hai ln. Shumard kể vi AP rng, hai ln y, chng cô được thông báo trước đ c gia đình chun b (1)…

Lần này thì khác, Chumard không kp gp chng. Tin nhn tiếp theo, chng ca cô cho biết anh s lên đường luôn mà không v nhà. Fayetteville – mt thành ph thuc tiểu bang North Carolina và mt s thành ph nm bên cnh Fort Bragg ("nhà" ca Sư đoàn Dù 82 và các đơn v thuc lc lượng đc biêt ca lc quân M) hin có vài ngàn gia đình đang ht hng vì thân nhân (chng, cha) b điu đng mt cách hết sc đt ngt như gia đình Shumard… Sau khi cp tc đưa mt tiu đoàn (quân s khong 700) sang Trung Đông, Sư đoàn Dù 82 va điu đng thêm mt l đoàn cơ đng (quân s khong 3.500) sang Trung Đông.

Trung tá Mike Burns, Phát ngôn viên của Sư đoàn Dù 82, bo vi AP rng, Lữ đoàn Dù va lên đường cũng thuc Lc lượng Phn ng nhanh. Trước gi h đã được tp luyn k lưỡng đ có th t Fort Bragg đến bt kỳ đâu trên thế gii cùng vi quân c, quân xa,… đ tham chiến trong vòng mt ngày.

Chẳng phi ch có các gia đình quân nhân cư trú trong hoc quanh Fort Bragg ht hng, nhiu gia đình khác cũng đang ht hng như vy. Bà Staci Yanta Texas, m ca Colton Yanta, nghn ngào xác nhn vi phóng viên truyn hình kênh ABC 11 : Vâng ! Thng bé con tôi cũng va lên đường sang Trung Đông (2) !

Colton Yanta tốt nghip trung hc năm 2018 ri tình nguyn nhp ngũ. Sau khi ri quân trường, cu được ch đnh v phc v ti Sư đoàn Dù 82. T ngày nhp ngũ đến nay, Colton chưa được v thăm nhà. Cu báo vi cha m s ly phép đ v thăm ho dịp Giáng sinh nhưng gi chót, cu ch báo rng cu không th !...

Qua ABC 11, Staci xin mọi người cu nguyn không ch cho con trai ca bà mà cu nguyn cho tt c nhng người lính nam cũng như n đang bo v nước M, nhng người đã và đang sn sàng hi sinh... Không chỉ hàng ngàn mà có th s là hàng chc ngàn, hàng trăm ngàn người thc thm khi thân nhân (chng, v, cha, con, anh ch em) ca h