Thông Luận

Cơ quan ngôn luận của Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên

Trong thương mại quốc tế không chỉ nói đến sự trao đổi hàng hóa mà còn bàn luận về sự tín nhiệm và các giá trị.

1133003665
Thượng Hải trong suốt một thời gian dài có niềm tin cho rằng một mô hình lịch sử sẽ lặp lại ở Trung Quốc - Ảnh: Xiaodong Qiu / Getty Images

Trong thương mại quốc tế không chỉ nói đến sự trao đổi hàng hóa mà còn bàn luận về sự tín nhiệm và các giá trị.

Lịch sử toàn cầu hóa đặc biệt cho đến nay là một lịch sử về Trung Quốc và giờ đây câu chuyện lịch sử này có lẽ đã kết thúc – vì Trung Quốc.

Trong vòng ba thập kỷ, Nước Cộng hòa Nhân dân đã biến từ một quốc gia kém phát triển trở thành một cường quốc thế giới. Trung Quốc hiện là nhà xuất khẩu hàng hóa kỹ nghệ lớn nhất và là nhà nhập khẩu lớn thứ ba trên thế giới. Năm 1990, sản lượng kinh tế bình quân đầu người tương đương 1.600 Mỹ kim, nay là 18.000 Mỹ kim, ngang bằng với Mễ Tây Cơ.

Một mặt, đây là một câu chuyện thành công vĩ đại.

Mặt khác, xét theo quan điểm của phương Tây,sự việc có vấn đề : Trung Quốc không có dân chủ và không phải là một quốc gia pháp quyền. Điều này đặt ra những vấn nạn cho trật tự kinh tế thế giới bởi vì sự mậu dịch quốc tế không chỉ đơn thuần là trao đổi sản phẩm, mà còn liên hệ đến tri ​​thc và thông tin nghĩa là sự tín nhiệm và giá trị.

Giầu có và phi tự do 

Từ lâu,có một quan niệm ngự trị cho rằng một mô hình lịch sử sẽ lập lại ở Trung Quốc : Phát triển kinh tế sẽ dẫn đến Tự do hóa chính trị. Từ thứ dân sẽ trở thành công dân có quyền tham dự biểu quyết vể vận mệnh của đất nước , phát biểu ý kiến ​​và phn biện. Các định chế độc lập vững mạnh sẽ đảm bảo sự thực thi luật pháp cho người dân nội điạ và người ngọai quốc sinh hoạt trong nước.

Cơ hội doanh lợi tốt với một lương tâm rõ ràng

Lợi nhuận, may rủi, thanh khoản. Nay có thêm nhiều ngân hàng triển khai cách tiếp cận đầu tư vốn thuần túy này với tiêu chí thứ tư : bền vững.

Chẳng hạn, Hàn Quốc đã thực hiện bước nhảy vọt từ độc tài sang dân chủ và pháp quyền vào cuối thập niên 1980.Sản lượng kinh tế bình quân đầu người vào lúc đó chưa được 10.000 Mỹ kim, thấp hơn nhiều so với mức phồn vinh của Trung Quốc hiện nay.

Với hy vọng về một sự phát triển như vậy, phương Tây đã hướng tới Trung Quốc : Vương quốc Anh chuyển giao Hồng Kông vào năm 1997. Bắc Kinh cam kết theo thỏa thuận là thuộc địa cũ được duy trì hệ thống chính trị của mình trong 50 năm, bao gồm cả tư pháp độc lập và các quyền tự do dân sự.

Cũng như các quốc gia khác, Trung Quốc trong những năm qua sẽ trở thành một quốc gia bình thường theo nghĩa phương Tây. Sự hội nhập kinh tế khởi động một sự chuyển hoá xã hội sẽ làm cho quá trình tự do hóa chính trị không thể tránh khỏi.

Trong tinh thần này, Hoa Kỳ đã mời Trung Quốc tham gia Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và mở đường cho việc gia nhập vào năm 2001. Đó là một thời gian lạc quan. Lúc bấy giời báo chí , truyền thông liên tục tường thuật về kỳ vọng và đánh giá đây là một bước chiến thắng kế tiếp của hệ thống tự do, như chúng tôi đã trình bầy trong một nghiên cứu cho Quỹ Bertelsmann. Vào thời điểm đó, "cải cách" và "hy vọng" thường được đề cập – những cơ hội mà Trung Quốc sẽ mang lại cho các công ty phương Tây qua sự hội nhập vào nền kinh tế thế giới.

Nhưng rồi loạt tường thuật đã đi vào lịch sử. Trung Quốc vẫn là trường hợp ngoại lệ lớn : Đất nước ngày càng giàu có hơn nhưng lại kém tự do hơn. Trong những năm gần đây, đường lối chính trị dưới thời Chủ tịch Tập Cận Bình, thậm chí còn trấn áp mạnh bạo hơn ở trong nước và nhiều hung hăng,hiếu chiến về mặt đối ngoại. Giới lãnh đạo đã từ bỏ sự khiêm nhượng trước đây của mình trên trường quốc tế. Điển hình, diễn biến ở Hồng Kông cho thấy Bắc Kinh không quan tâm nhiều đến các thỏa thuận quốc tế nữa : Thay vì tôn trọng thoả thuận chuyển giao,Trung Quốc đã mở rộng bộ máy đàn áp của mình sang thuộc địa cũ của Anh .

Tỉnh ngộ rồi lại lo sợ

Rõ ràng là nền kinh tế chủ yếu quốc doanh của Trung Quốc không phù hợp với những tư tưởng cạnh tranh công bằng của phương Tây. Từ lâu trước khi Donald Trump bước vào Toà Bạch Ốc, một làn sóng tố tụng chống bán phá giá đã bắt đầu vì các nhà cung cấp được bao cấp của Trung Quốc làm tràn ngập thế giới với thép, nhôm giá rẻ và nhiều loại hàng hóa khác.

Năm ngoái, Hiệp hội liên bang các ngành kỹ nghệ Đức (BDI) công bố một tài liệu lên án các hành vi không công bằng của Trung Quốc và kêu gọi "đảm bảo trật tự kinh tế thị trường ở Đức và Châu Âu". Sự công kích này cho thấy nhiều tập đoàn Đức đầu tư mạnh vào Trung Quốc với kỳ vọng về sự chuyển hoá chính trị xã hội dần dần – đã tỉnh ngộ lâu rồi và nay đang lo sợ.

Có còn một căn bản để tiếp tục tăng cường toàn cầu hóa hay không ?

Cuộc chiến thương mại của Trump chống Trung Quốc, mà Tổng thống Mỹ phát động vào năm 2018 nhằm buộc Trung Quốc mở cửa thị trường và chơi công bằng, đã dẫn đến nhiều vòng thương thuyết tăng thuế khác nhau, nhưng ngoài ra đã không mang lại tác động xây dựng nào khác cả. Không giống như những người tiền nhiệm, Tổng thống Mỹ không nỗ lực tìm một hành động chung của phương Tây mà thay vào đó đã lăng mạ các đối tác phương Tây. Bằng động thái này, ảnh hưởng phi dân chủ của Trung Quốc rất khó bị kìm chế.

From things to thoughts

Nhà kinh tế học Richard Baldwin, giảng dậy ở Geneva nói chủ nghĩa tư bản toàn cầu phát triển "from things to thoughts". Tuy nhiên, hệ thống thương mại quốc tế đã không kiến tạo theo hướng này. Từ những năm 1990, cộng đồng các quốc gia đã không thống nhất về việc cập nhật hoá các quy tắc của WTO và bây giờ phải nhìn hậu qủa.

Chỉ vài năm trước, toàn cầu hóa bao gồm các thương vụ trao đổi đơn giản : xuất khẩu và nhập khẩu hàng hóa. Sau khi giao hàng và thanh toán, thương vụ xem như đã được thực hiện. Xe hơi hoặc chuyên chờ dầu có thể được sử dụng và tiêu thụ. Sau khi thực hiện cuộc buôn bán, các nhà sản xuất và người mua hầu như chẳng còn liên hệ đến nhau.

Lý luận của toàn cầu hóa 1.0 : Sản xuất diễn ra nơi có các điều kiện tốt nhất và thường có nghĩa là nơi chi phí thấp nhất. Với biên giới mở, mọi nền kinh tế sẽ chuyên môn hoá những gì mà mình thực hiện tốt nhất. Phân công lao động quốc tế sẽ nâng cao năng suất, trong khi giá giảm và lựa chọn nhiều.Chủ nghĩa bảo hộ – bảo vệ các nhà sản xuất trong nước trước cạnh tranh nước ngoài – Kịch bản này tác động cực kỳ hại.

Nhưng thương mại quốc tế không còn giới hạn nữa trong việc trao đổi đơn giản sản phẩm mà còn triển khai sang các luồng dữ liệu, tức là thông tin. Máy móc, hệ thống thiết bị và ngày cả lượng xe hơi gia tăng sẻ truyền những dữ liệu, được theo dõi, kiểm soát, bảo dưỡng và cập nhật từ xa.Trong thời đaị toàn cầu hóa 2.0 cũng là những vấn đề liên quan đến việc kiểm soát và truy cập cấu trúc hạ tầng thông tin, tìm dữ liệu tiềm tàng trên điện toán đám mây , thực hiện dịch vụ dữ liệu. 

Dữ liệu là sức mạnh và nó không chỉ dựa trên lợi thế quy mô kinh tế mà các công ty như Google hay Amazon truyền cho khách hàng dưới dạng chi phí thấp và chất lượng cao, mà còn dựa trên ý chí của các cơ quan nhà nước để kiềm chế các công ty thu thập dữ liệu cho mục đích của họ. Lợi thế chi phí được bù đắp bởi rủi ro bảo mật. Cuộc đấu tranh cho nhà cung cấp mạng Trung Quốc Huawei và vai trò của nó trong việc mở rộng mạng vô tuyến di động 5G phương Tây cho thấy cuộc xung đột này là một ví dụ.

Phương Tây là gì ? Và nó có giá trị gì ?

Thương mại tự do trong những điều kiện này có còn là sự lựa chọn tốt nhất không ? Câu hỏi cơ bản về toàn cầu hóa này không thể được trả lời đơn giản bằng có. So với trước đây, các giá trị cơ bản – pháp quyền, nhân quyền và các quyền tự do – nay được gắn kết trực tiếp với các vấn đề thương mại. Để bảo vệ các quyền này, cần phải có một bộ quy tắc quốc tế mới – một WTO cho thế kỷ 21. Các thỏa thuận của các quốc gia thương mại lớn ký kết riêng biệt với Trung Quốc sẽ không thể đạt được mục địch nhiều. Trung Quốc hiện lớn và mạnh đến mức có thể khai thác các quốc gia chống lại nhau.

Sự lưạ chọn : Hoặc là phương Tây – và có nghĩa là Hoa Kỳ, Liên Hiệp Châu Âu (EU), Anh, Nhật Bản, Gia Nã Đại, Úc, và nhìn xa cũng là Ấn Độ, Nam Dương, Ba Tây, Mễ Tây Cơ – cùng nhau thiết lập những tiêu chuẩn chung và bảo vệ chống lại những người không tuân thủ , ngay cả khi họ có sự chống lưng của tân cường quốc thế giới Trung Quốc.

Hoặc các biện pháp quốc gia không tổ chức gia tăng sẽ đe dọa tình trạng các vấn đề an ninh, môi trường và an sinh xã hội bị pha trộn với vận động hành lang theo hướng bảo hộ cổ điển của từng công ty và tập đoàn. Vì sợ trước các cuộc tấn công của Trung Quốc, phương Tây, sẽ rút về các căn cứ tự vệ của quốc gia, cũng như của Châu Âu-EU.

Trong trường hợp đầu tiên, phương Tây sẽ tiếp tục toàn cầu hóa với một lập trường rõ ràng nhưng vẫn mở cho các nước khác. Trung Quốc, cũng như các quốc gia khác hiện đang bị độc tài cai trị, có thể trở thành một phần của những thỏa thuận – miễn là họ tuân thủ các quy tắc của phương Tây. Trong trường hợp thứ hai, toàn cầu hóa như chúng ta đang biết sẽ kết thúc. Thiệt hại sẽ rất lớn. Đối với các cường quốc kinh tế lớn như Hoa Kỳ và EU thì sự thiệt hại phỏng đoán không nhiều. Trong khi các quốc gia nhỏ không có tiềm năng chống trả sẽ trở thành những quả banh của trò chơi quyền lực không phối hợp này.

Cuối cùng, một câu hỏi lớn được nêu ra : Phương Tây có còn không – và nếu có, nó có giá trị gì ?

Nếu người không trả lời câu hỏi này được, thì coi như thất bại rồi…

Henrik Müller

Nguyên tác : Wie China die Globalisierung beenden könnte, Der Spiegel, 26/07/2020

Vũ Ngọc Yên biên dịch

Nguồn : VNTB, 29/07/2020

 

Tiến sĩ kinh tế Henrik Müller là giáo sư nghành báo chí kinh tế tại Đại học Kỹ thuật Dortmund và đã từng làm phó chủ biên tạp chí mannager magazin.Ngoài ra, ông còn là tác giả của nhiều cuốn sách về các chính sách kinh tế và tiền tệ. Cho tuần báo Spiegel, Müller viết bình luận mỗi tuần về các sự kiện kinh tế quan trọng nhất trong tuần.

Published in Diễn đàn
mardi, 28 juillet 2020 21:00

Trung Quốc đang tự cô lập mình

Giấc mộng Trung Hoa hay tham vọng bá chủ

Trung Quốc muốn trở thành một "cường quốc biển", một thuật ngữ mà Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình sử dụng như một phần trong luận điệu về công cuộc phục hưng dân tộc. Để đạt được mục tiêu này, Trung Quốc đang xây dựng một lực lượng hải quân nước sâu có khả năng kiểm soát các vùng biển gần, tác chiến và giành chiến thắng trong các cuộc chiến khu vực, cũng như bảo vệ các tuyến đường biển sống còn cùng nhiều lợi ích kinh tế và chính trị của nước này bên ngoài khu vực Đông Á.

tucolap0

Người biểu tình đốt cờ Trung Quốc và bản đồ đường đứt khúc 9 đoạn mà Bắc Kinh tự vẽ ra trên biển tại một cuộc biểu tình ở Manila, Philippines hôm 12/6/2019 - AFP

Kể từ khi lên cầm quyền, Chủ tịch Tập Cận Bình đã từ bỏ đường lối "giấu mình chờ thời" dưới thời Đặng Tiểu Bình để chuyển sang chính sách ngoại giao nước lớn đề cao vai trò của Trung Quốc. Đây là nguyên nhân cơ bản khiến cho Trung Quốc ngày càng bị cộng đồng quốc tế nghi ngại, tuy nhiên thay vì có chính sách cải thiện quan hệ với các nước thì chính quyền Bắc Kinh lại tiếp tục thúc đẩy chính sách "tự cho mình là đúng" và chú trọng vào đối nội hơn kể từ sau khi bùng phát dịch viêm đường hô hấp cấp Covid-19 trên toàn cầu.

Trong một cuộc họp với giới doanh nghiệp nước này hôm 21/7, Tập Cận Bình đã phát biểu rằng Trung Quốc là một nước có thị trường với quy mô khổng lồ, do vậy cần phát huy ưu thế này và phải xây dựng cơ cấu phát triển mới lấy nền kinh tế trong nước làm chủ thể. Điều này thể hiện quan điểm rằng trong bối cảnh kinh tế thế giới đang gặp nhiều khó khăn do ảnh hưởng của dịch Covid-19, chỉ cần kinh tế nội địa của Trung Quốc phục hồi là nước ngoài sẽ tự động bị Trung Quốc thu hút, chinh phục.

"Gây thù chuốc oán" khắp nơi

Mặc dù đang bị cộng đồng quốc tế, đứng đầu là Mỹ và Châu Âu, quy lỗi trách nhiệm về việc để bùng phát Covid-19 nhưng Trung Quốc không có hành động tích cực để cải thiện quan hệ quốc tế. Ngược lại, Trung Quốc cho thấy một cách lộ liễu rằng họ coi sự hỗn loạn do Covid-19 gây ra là "cơ hội" để đạt được lợi ích cho bản thân. 

Trên thực tế, Trung Quốc liên tục lợi dụng tình thế dịch bệnh hiện nay để có các hành động gia tăng hoạt động trên biển. Tàu chấp pháp Trung Quốc đã đâm va và làm chìm tàu cá Việt Nam hồi tháng 4/2020 trên Biển Đông, Phần lớn những gì Trung Quốc đã làm trong thời gian bùng phát dịch Covid-19 – trong đó có việc truy đuổi các tàu cá của Việt Nam ra khỏi những vùng biển có tuyên bố chủ quyền chồng lấn với Việt Nam, cử các tàu giám sát hoặc tàu cảnh sát biển đi hộ tống các tàu cá của nước này xâm nhập vào vùng đặc quyền kinh tế của các nước khác như Indonesia, đe dọa các hoạt động khai thác dầu và khí đốt của các bên tuyên bố chủ quyền khác ở biển Đông, cử các tàu cảnh sát biển xâm nhập vùng biển của đảo Điếu Ngư/Senkaku, cử các tàu và máy bay quân sự vào eo biển Đài Loan – đều đã được họ thực hiện từ trước khi dịch Covid-19 bùng phát. Tuy nhiên, cường độ của những hành động này đã gia tăng khi các nước trong khu vực – trong đó có cả Trung Quốc – đang vật lộn với đại dịch, kèm theo ảnh hưởng về kinh tế và xã hội do đại dịch gây ra. Sau đó Bắc Kinh tự mình thiết lập khu vực hành chính mới trên quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa (Trung Quốc gọi là Tây Sa và Nam Sa). Những động thái này khiến các nước Đông Nam Á có tranh chấp với Trung Quốc trên Biển Đông, đặc biệt là Việt Nam, ngày càng lo ngại và cảnh giác.

Một số nhà nghiên cứu cho rằng, bởi vì phải đối mặt với sức ép ở trong nước và sự chỉ trích từ bên ngoài, Trung Quốc muốn phô diễn sức mạnh. Các quan chức Trung Quốc lo lắng rằng hành động ôn hòa và kiềm chế có thể là dấu hiệu thể hiện sự kém cỏi trong mắt giới tinh hoa trong nước và các nước bên ngoài.

tq

Hình tàu hải cảnh của Trung Quốc / Legaldaily

Trên Biển Hoa Đông, tàu hải cảnh Trung Quốc xuất hiện trên 105 ngày liên tục xung quanh quần đảo Senkaku do Nhật Bản quản lý mà Trung Quốc gọi là Điếu Ngư và cũng đòi hỏi chủ quyền, mức thời gian kỷ lục từ trước tới nay. Tàu hải cảnh Trung Quốc cũng nhiều lần xâm phạm vùng lãnh hải của Nhật Bản, truy đuổi tàu cá Nhật Bản trong vùng biển này. Trong khi đó, tàu khảo sát hải dương Trung Quốc cũng tiến hành khảo sát mà chưa có sự chấp thuận của Tokyo trong vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) của Nhật Bản. Khi có sự can thiệp của tàu chấp pháp Nhật Bản, các tàu Trung Quốc đều không có thái độ hợp tác. Đáng chú ý, tàu Trung Quốc được triển khai tại vùng biển này ngày càng có tải trọng lớn hơn, phần lớn là loại trên 3.000 tấn, và một số còn được trang bị cả súng máy. Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Mark Esper ngày 21/7 cũng đã phải lên tiếng cảnh báo việc tàu công vụ Trung Quốc đang gia tăng hoạt động cả về số lượng lẫn thời gian xâm phạm vùng biển của Nhật Bản. Điều này cho thấy Bắc Kinh đã chuyển sang giai đoạn mới trong chính sách khiêu khích Tokyo. Còn tại khu vực biên giới giáp với Ấn Độ, hai bên cũng xảy ra đụng độ khiến nhiều binh sĩ hai nước thương vong.

Việc giới chức Trung Quốc đẩy mạnh chính sách ngoại giao cứng rắn là nhằm thúc đẩy tinh thần ái quốc trong dư luận nước này, tuy nhiên chính sách này cũng không tạo được sự đồng thuận trong nội bộ chính quyền Bắc Kinh. Một quan chức ngoại giao Trung Quốc chỉ ra rằng người dân nước này ngày càng nhận thức rõ về việc Bắc Kinh bằng những chính sách của mình đã tạo ra kẻ địch ở "bốn phương, tám hướng", đặc biệt là giới doanh nghiệp nước này ngày càng bất mãn với chính sách hiếu chiến của các quan chức ngoại giao.

Chính giới chức Bắc Kinh cũng đang thể hiện thái độ sốt ruột hơn trước các nguy cơ mà Trung Quốc phải đối mặt. Tờ Thời báo Hoàn Cầu thuộc Nhân dân nhật báo, cơ quan ngôn luận của Đảng Cộng sản Trung Quốc, trong bài xã luận hôm 27/7 cũng đã thừa nhận rằng việc chính quyền Tổng thống Donald Trump ra lệnh đóng cửa Lãnh sự quán Trung Quốc tại Houston là phản ứng ngoài sức tưởng tượng của Bắc Kinh, đồng thời cảnh báo rằng cần chuẩn bị tâm thế cho cuộc Chiến tranh Lạnh trong thế kỷ 21 có thể nghiêm trọng hơn Chiến tranh Lạnh trong thế kỷ 20.

Cả thế giới đứng lên chống lại Trung Quốc

Sự tập hợp lực lượng để chia sẻ mối quan ngại ngày càng tăng đối với sự vươn lên về quân sự, tranh chấp lãnh thổ và chiến lược ngoại giao "Chiến Lang" của Trung Quốc dẫn đến sự hồi sinh của nhóm đối thoại an ninh Bộ Tứ (Quad) bao gồm Nhật Bản, Mỹ, Ấn Độ và Australia. Bốn quốc gia này chia sẻ đánh giá chiến lược rằng Trung Quốc là một lực lượng gây rối ở khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.

Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đã xác định Trung Quốc là mối đe dọa an ninh hàng đầu của Mỹ. Nhật Bản cũng đang cố gắng hết sức để thích nghi với bối cảnh một cuộc Chiến tranh Lạnh mới ở Châu Á.

tq3

Tàu USS Wayne E. Meyer của Hải quân Mỹ đi qua Biển Đông hôm 11/4/2017 Reuters

Vào ngày 13/7 vừa qua, sau khi phái 2 tàu sân bay tham gia một trong những cuộc tập trận hải quân lớn nhất trong những năm gần đây ở Biển Đông, Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo đã gọi hành vi của Trung Quốc là bất hợp pháp. Trong một tuyên bố thách thức trực tiếp hiếm hoi đối với Bắc Kinh, ông nói : "Thế giới sẽ không cho phép Bắc Kinh coi Biển Đông là đế chế biển của riêng mình".

Việc Trung Quốc một lần nữa nổi lên như một cường quốc toàn diện làm gia tăng nhiều lo ngại, khiến nhiều quốc gia quay trở lại quan tâm tới Bộ Tứ phiên bản 2.0, trong đó có Ấn Độ. Ấn Độ cảm thấy lo lắng trước Trung Quốc đã thay đổi từ bản sắc lịch sử đất nước như một cường quốc lục địa để hướng tới trở thành một cường quốc biển hiện đại với khả năng triển khai sức mạnh trên khắp khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương ngày càng gia tăng. Quốc gia này đã theo đuổi chiến lược "chuỗi ngọc trai" ở Ấn Độ Dương, được hỗ trợ bởi năng lực hải quân ngày càng lớn mạnh nhằm bóp nghẹt vùng duyên hải xung quanh Ấn Độ và kiểm soát Ấn Độ trên đất liền bằng cách thu hút sự ủng hộ của Nepal và đồng minh thân cận Pakistan.

Mới đây, ngày 23/7, Chính phủ Australia đã gửi Công hàm phản đối các yêu sách biển của Trung Quốc ở biển Đông. Với Công hàm này, Australia đã chọn cách đứng về phía Hoa Kỳ để chống lại tham vọng của Trung Quốc, cho dù Trung Quốc đe doạ trả đũa Australia về kinh tế.

Cựu Đại sứ Australia tại Trung Quốc, Geoff Raby, lưu ý : "Một loạt thông báo quan trọng đã thể hiện rõ rằng Chính phủ Australia hiện tại coi Trung Quốc là đối thủ cạnh tranh chiến lược và là một cường quốc xét lại phải chống lại".

Ngày 30/6, sau khi Trung Quốc bắt đầu áp dụng Luật An ninh quốc gia mới đối với Hong Kong, Chánh Văn phòng Nội các Nhật Bản Yoshihide Suga đã gọi động thái này của Bắc Kinh là "ikan" (đáng tiếc)- từ này chỉ xếp ngay sau từ ngữ chỉ trích mạnh mẽ nhất trong từ điển ngoại giao của Nhật Bản là "hinan" (đáng lên án). Trong bối cảnh tình hình ở Hong Kong dần xấu đi, giới chức Nhật Bản đã sử dụng các từ ngữ ngày càng mạnh mẽ- từ chūshi (theo dõi chặt chẽ) tới yūryo (hết sức lo ngại).

Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) gồm 10 nước thành viên cũng đã đưa ra một tuyên bố cứng rắn khác thường đối với Trung Quốc vào ngày 27/6, tái khẳng định Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982 là cơ sở đúng đắn của các quyền và quyền chủ quyền ở khu vực Biển Đông đang tranh chấp.

Nguyễn Hoài Phong

Nguồn : RFA, 28/07/2020

Published in Diễn đàn

Bộ Ngoại giao Việt Nam đã kín đáo bắn tiếng muốn Mỹ nhảy vào giải quyết xung đột ở Biển Đông, nhưng Bộ trưởng Ngoại giao Vương Nghị của Trung Quốc đã cảnh giác Việt Nam "không dành bất cứ cơ hội nào cho sự quấy rối và phá hoại của thế lực bên ngoài".
Đề nghị bán chính thức của Việt Nam đưa ra ngày 17/07/2020, bốn ngày sau khi Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ, Mike Pompeo gọi hành động đe dọa các nước nhỏ để chiếm đoạt và mưu toan cướp chủ quyền nguồn tài nguyên ở phần lớn Biển Đông của Trung Quốc là "phi pháp".

tq1

Ông Vương Nghị, Bộ trưởng Ngoại giao của Trung Quốc cảnh giác Việt Nam "không dành bất cứ cơ hội nào cho sự quấy rối và phá hoại của thế lực bên ngoài".

Dưới tiêu đề "Quan hệ Việt-Mỹ và vấn đề Biển Đông", Tiến sĩ Lại Thái Bình của Viện Biển Đông, Học viện Ngoại giao thuộc Bộ Ngoại giao Việt Nam đã đề nghị 2 khả năng hợp tác, chưa từng được nêu lên trước đây giữa Việt Nam và Hoa Kỳ. Đó là :

1. "Việt Nam và Mỹ cũng có thể cùng các quốc gia khu vực và trên thế giới tạo dựng một diễn đàn an ninh cấp cao thường niên để thảo luận và giải quyết các vấn đề phát sinh liên quan Biển Đông".

2. "Hai nước cũng có thể thúc đẩy những hợp tác liên quan việc tăng cường năng lực cho mỗi bên về đào tạo, huấn luyện, diễn tập chung, trao đổi thông tin liên quan sự phát triển của Biển Đông, hợp tác kinh tế, nghiên cứu khoa học, bảo vệ môi trường biển, phòng chống khủng bố, cướp biển, cứu trợ thiên tai…".

Về đề nghị thứ nhất, có vẻ như Việt Nam muốn "quốc tế hóa" vấn đề Biển Đông, điều mà phía Trung Quốc không tán thành. Lập trường của Bắc Kinh chỉ muốn giải quyết tranh chấp biển đảo "song phương" với từng nước có xung đột với Trung Quốc gồm Việt Nam, Phi Luật Tân, Nam Dương, Mã Lai và Brunei.

Trung Quốc cũng không muốn nói chuyện Biển Đông với ASEAN như một khối 10 quốc gia vì có 5 nước không có quyền lợi ở Biển Đông và không có tranh chấp chủ quyền với Trung Quốc gồm Thái Lan, Tân Gia Ba, Miến Điện, Lào và Cao Miên.

Đây là nguyên nhân tại sao ASEAN không thể đoàn kết và thống nhất quan điểm trong khi thảo luận tìm giải pháp cho xung đột Biển Đông với Trung Quốc.

Nhưng liệu Mỹ có sẵn sàng đứng mũi chịu sào đứng ra làm đầu tầu để tổ chức "một diễn đàn an ninh cấp cao thường niên" với khối ASEAN và các nước lớn khác để giải quyết vấn đề Biển Đông ?

Hay liệu Trung Quốc có từ bỏ lập trường "chỉ thảo luận song phương với nước nào có tranh chấp" để tham gia một diễn đàn quốc tế về Biển Đông ?

Đề nghị thứ 2 của Tiến sĩ Lại Thái Bình có vẽ táo bạo vì ông muốn Mỹ không chỉ "tăng cường năng lực cho mỗi bên liên quan đào tạo, huấn luyện" mà còn muốn hai nước "diễn tập chung" và " trao đổi thông tin liên quan sự phát triển của Biển Đông".

Rõ ràng sáng kiến này liên quan đến chính sách quốc phòng của Việt Nam và Hoa Kỳ. Nhưng sách trắng Quốc phòng 2019 của Việt Nam đã minh thị "4 không", thay đổi từ "3 không" trước đây.

Sách trắng viết rằng : "Việt Nam chủ trương :

1. không tham gia liên minh quân sự ;

2. không liên kết với nước này để chống nước kia ;

3. không cho nước ngoài đặt căn cứ quân sự hoặc sử dụng lãnh thổ Việt Nam để chống lại nước khác ;

4. không sử dụng vũ lực hoặc đe dọa sử dụng vũ lực trong quan hệ quốc tế".

Nhưng "điểm 4 mới" nên được hiểu như thế nào trong hoàn cảnh của Việt Nam ? Phải chăng lãnh đạo Đảng cộng sản Việt Nam muốn bắn tiếng với đàn anh Trung Quốc rằng "chúng em sẽ không gây chiến với bất kỳ nước nào, vì chúng em chỉ muốn được yên thân" ?

Nhưng nếu Bắc Kinh hành quân xâm lược Việt Nam cả trên bộ lẫn ngoài khơi thì Việt Nam làm gì ?

Chắc chắn chế độ cộng sản Việt Nam sẽ không được Mỹ "tự động yểm trợ và bảo vệ" như Mỹ hứa sẽ bảo vệ Phi Luật Tân khi bị nước ngoài tấn công. Thỏa hiệp quốc phòng Mỹ-Phi ký ngày 30/08/1951 tại Hoa Thịnh Đốn gồm 8 điều đã minh thị rằng : "Hai nước sẽ yểm trợ nhau nếu Phi Luật Tân hay Hoa Kỳ bị tấn công bởi lực lượng bên ngoài" (1).

Trung Quốc cảnh cáo Việt Nam

Cũng đáng chú ý là bốn ngày sau khi bài viết của Tiến sĩ Lại Thái Bình xuất hiện trên báo Thế giới & Việt Nam của Bộ Ngoại giao, Phó Thủ tướng, Bộ trường Ngoại giao Phạm Bình Minh đã có Hội nghị trực tuyến lần thứ 12 của Ủy ban chỉ đạo hợp tác song phương Việt Nam - Trung Quốc, ngày 21/07/2020, với Bộ trưởng Ngoại giao Vương Nghị của Trung Quốc.

Tại diễn đàn này, theo tin Bộ Ngoại giao Việt Nam, ông Minh "đã nêu quan ngại trước những diễn biến phức tạp ở Biển Đông gần đây ; đề nghị hai bên kiểm soát tốt bất đồng trên biển, không có hành động làm phức tạp tình hình, mở rộng tranh chấp, tôn trọng các quyền và lợi ích hợp pháp của Việt Nam, duy trì hòa bình, ổn định ở Biển Đông. Hai bên nhất trí tuân thủ nhận thức chung cấp cao và Thỏa thuận về những nguyên tắc cơ bản chỉ đạo giải quyết vấn đề trên biển Việt Nam - Trung Quốc ; tuân thủ luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982 ; thúc đẩy các cơ chế đàm phán về vấn đề trên biển đạt kết quả thực chất ; thực hiện toàn diện, hiệu quả DOC ; thúc đẩy đàm phán COC sớm đạt kết quả thực chất".

Tuy nhiên, phía Việt Nam đã giấu nhẹm phát biểu lên lớp Việt Nam của Vương Nghị.

Đài Phát thanh quốc tế Trung Hoa (CRI, China Radio International) đưa tin trong bản tiếng Việt ngày 22/07/2020 : "Về vấn đề Nam Hải, Ủy viên Quốc vụ, Bộ trưởng Ngoại giao Vương Nghị cho biết, Nam Hải là quê nhà chung của chúng ta, Trung Quốc và ASEAN vĩnh viễn là láng giềng, tìm kiếm hòa bình, thúc đẩy phát triển là nguyện vọng chung của chúng ta. Chính sách Nam Hải của Trung Quốc không thay đổi, giữ bền vững".

Sau khi giáo đầu như thế, họ Vương lên án Mỹ : "Xuất phát từ nhu cầu địa chiến lược, Mỹ châm ngòi thổi gió ở khắp nơi, liên tục cử tàu chiến và máy bay diễu võ dương oai tại Nam Hải, mục đích là nhằm gây ra sự bấp bênh căng thẳng trên Nam Hải, phá hoại đoàn kết giữa các nước trong khu vực, làm hỏng triển vọng phát triển của các nước và khu vực, các nước trong khu vực cần nêu cao cảnh giác".

Vương Nghị nói với ông Phạm Bình Minh : "Trung Quốc và Việt Nam cần kiên trì kiểm soát bất đồng thông qua đối thoại và hiệp thương song phương theo nhận thức chung đạt được giữa Lãnh đạo tối cao hai đảng và hai nước, tìm kiếm giải pháp công bằng và hợp lý theo một loạt thỏa thuận ký giữa hai bên. Trung Quốc và Việt Nam còn cần cùng các nước ASEAN, tuân thủ "Tuyên bố về ứng xử của các bên trên Nam Hải" (DOC, Declaration on the Conduct of the Parties in the South China Sea), thúc đẩy tham vấn về "Bộ Quy tắc ứng xử trên Nam Hải" (COC, Code of Conduct), không dành bất cứ cơ hội nào cho sự quấy rối và phá hoại của thế lực bên ngoài".

Vương Nghị nói đến COC, nhưng sự thật là Trung Quốc đã tìm mọi cách trì hoãn thảo luận nghiệm chỉnh để hoàn tất văn kiện có tính ràng buộc pháp lý đối với các bên vi phạm.

Nhưng tại sao cuộc thương thảo giữa khối ASEAN và Trung Quốc đã kéo dài gần 4 năm mà chưa đi đến đâu ?

Theo quan điểm của Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Hùng, một học giả về bang giao quốc tế, thì : "Trở ngại chính là các nước ASEAN không đoàn kết và nhất trí vì quyền lợi bất đồng và bị Trung Quốc chi phối, trong khi đó Trung Quốc muốn kéo dài việc ký kết để có thời gian thực hiện các "việc đã rồi" hầu có thế thượng phong trong việc thương thuyết. Ngoài ra trong khi ASEAN muốn bộ Quy tắc Ứng xử có tính cách ràng buộc thì Trung Quốc không muốn thế. Việt Nam muốn bộ Quy tắc Ứng xử áp dụng cho cả Trường Sa lẫn Hoàng Sa, điều mà Trung Quốc không muốn. Đó là chưa kể những bất đồng về cơ chế giải quyết tranh chấp và cách tiếp cận trong việc xử lý tranh chấp".

Vậy ông Minh đã nói gì với Vương Nghị ? CRI viết : "Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Bình Minh đã giới thiệu lập trường của Việt Nam trong vấn đề trên biển, cho biết sẵn sàng cùng Trung Quốc giữ gìn hòa bình và ổn định của Nam Hải, thúc đẩy sự hợp tác cùng phát triển trên biển, điều này phù hợp lợi ích của Việt Nam và Trung Quốc, cũng là nguyện vọng phổ biến của các nước trong và ngoài khu vực".

Rõ ràng trong tuyên bố của Vượng Nghị, ông ta đã cảnh giác khối ASEAN và riêng Việt Nam phải tỉnh táo trước các hành động của Mỹ ở Biển Đông, và "không dành bất cứ cơ hội nào cho sự quấy rối và phá hoại của thế lực bên ngoài".

Phía Trung Quốc cũng cố ý không nói đến việc ông Phạm Bình Minh đã "quan ngại trước những diễn biến phức tạp ở Biển Đông gần đây" với Vương Nghị.

Nên biết Trung Quốc đã chiếm quần đảo Hoàng Sa của Việt Nam ngày 19/01/1974 và sau đó từ 1988 đến 1995, chính thức chiếm thêm 7 đá gồm Châu Viên, Chữ Thập, Ga Ven, Gạc Ma, Tư Nghĩa, Xu Bi và Vành Khăn trong Quần đảo Trường Sa.

Sau Vành Khăn bị mất năm 1995, Việt Nam coi như mất luôn quyền kiểm soát bãi Cỏ Mây, một rạn san hô vòng thuộc cụm Bình Nguyên của quần đảo Trường Sa nằm về phía đông nam của đá Vành Khăn. Hiện bãi Cỏ Mây đang bị tranh chấp giữa Phi Luât Tân và Trung Quốc.

Ngoài ra, Đài Loan cũng đã chiếm đảo Ba Bình (Itu Aba Island), lớn nhất ở Trường Sa từ sau năm 1956. Đảo này có diện tích tối đa 0,4896 cây số vuông với chiều dài 1.400 mét, rộng 379 mét. Có tài liệu nói Đài Loan đã chính thức đem quân đội và dân cư đến sống và bảo vệ đảo từ năm 1971.

Như vậy, cho đến nay, Trung Quốc và Đài Loan đã chiếm 9 đảo và đá của Việt Nam thuộc Trường Sa.

Mất quyền dầu khí

Trong khi đó, theo tài liệu của Bách khoa toàn thư mở thì Việt Nam đang thực thi chủ quyền hợp pháp tại 21 điểm đảo. Tiến sĩ Trần Công Trục, nguyên Trưởng ban Biên giới Chính phủ, đã chia thành thành 2 nhóm đảo, tuyến Bắc Trường Sa và Nam Trường Sa.

Ông nói : "Các đảo phía Bắc Trường Sa mà Việt Nam đang canh giữ, thực thi chủ quyền gồm 10 đảo, đá : Song Tử Tây, Đá Nam, Đá Thị, Sơn Ca, Nam Yết, Len Đao, Cô Lin, Sinh Tồn, Sinh Tồn Đông, Đá Lớn. Các đảo phía Nam Trường Sa mà Việt Nam đang bảo vệ gồm 11 đảo, đá : Trường Sa, Trường Sa Đông, An Bang, Phan Vinh, Thuyền Chài, Tiên Nữ, Núi Le, Tốc Tan, Đá Tây, Đá Đông, Đá Lát" (theo Infonet).

Tuy kiểm soát nhiều vị trí nhưng quân đội Việt Nam vẫn không có sức mạnh quân sự như Trung Quốc ở Biển Đông. Ngược lại Trung Quốc đã bồi đắp, tân tạo và xây dựng các vị trí ở Trường Sa thành căn cứ quân sự với bến cảng và sân bay. Ít nhất Bắc Kinh đã biến các đá Chữ Thập, Vành Khăn và Subi thành căn cứ quân sự với sân bay và doanh trại kiên cố để đe dọa trực tiếp vào quân trú phòng Việt Nam.

Riêng đảo Gạc Ma, nơi đã xẩy ra cuộc thảm sát đẫm máu ngày 14/03/1988 khiến 64 binh sĩ cộng sản Việt Nam bởi hải quân Trung Quốc. Được biết, chính cố Đại tướng Lê Đức Anh, khi ấy là Bộ trưởng Quốc phòng, đã ra lệnh cho bộ đội Việt Nam không được nổ súng.

Ngày nay, Gạc Ma đã được Trung Quốc tân tạo và xây dựng thành căn cứ quân sự kiên cố với sân bay, doanh trại 6 tầng và hệ thống radar tối tân. Gạc Ma sẽ là nút thắt cắt đường liên lạc và tiếp vận từ đất liền với binh sĩ Việt Nam đồn trú ở Trường Sa, nếu xẩy ra chiến tranh.

Trung Quốc cũng đã áp lực Việt Nam phải hủy bỏ một số dự án tìm kiếm dầu khí ở khu vục nam Hoàng Sa và ở Trường Sa, trong số này có nhiều đại công ty đã bỏ Việt Nam gồm BP (Anh, 2008), ConocoPhillips (2012), Chevron (Mỹ, 2015), Repsol (Tây Ban Nha, 2018).

Mới đây, ngày 9/7/2020, liên doanh dầu khí Rosneft PetroVietnam đã hủy hợp đồng khoan dầu với công ty Noble Corporation tại Lô 06-01 vì bị áp lực từ Trung Quốc.

Vị trí Lô 06-01 nằm trong vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam tại Bãi Tư Chính, cách bờ biển Vũng Tầu 160 hải lý (370 cây số) hướng Đông-Nam. Trung Quốc tự coi bãi Tư Chính nằm trong khu vực Đường Chín Đoạn, hay Đường lưỡi bò do Bắc Kinh tự vẽ để giành quyền chủ quyền.

Với tình hình vừa kể, liệu bài viết của Tiến sĩ Lại Thái Bình muốn Mỹ nhảy vào giúp giải quyết xung đột Biển Đông với Trung Quốc có nên được coi là Việt Nam muốn Mỹ cứu nguy, hay Ban lãnh đạo Đảng cộng sản Việt Nam đã vượt qua nỗi sợ Trung Quốc ?

Phạm Trần

(27/07/2020)

(1) "The overall accord contains eight articles and dictates that both nations would support each other if either the Philippines or the United States are attacked by an external party"

Published in Diễn đàn

Trung Quốc: Cái nôi dịch bệnh của thế giới

Trung Quốc vẫn là đối tượng được các báo Pháp chú ý nhiều. Le Figaro tiếp tục loạt bài trong hồ sơ lớn : "Trung Quốc đối mặt với thế giới", điểm lại những mối quan hệ phức tạp giữa nước này với thế giới bên ngoài từ xa xưa cho đến giờ, với cú sốc lớn đại dịch Covid 19. Bài viết trong số báo hôm nay mang tiêu đề: "Lịch sử của các virus có nguồn gốc ở Trung Quốc".

Dịch hạch năm 1348 à Firenze (Florence, Ý), Bản khực dựa theo một b trc tranh của Luigi Sabatelli (1772-1850). Đại dịch xuất phát từ Trung Quốc, được chuyển đến Châu Âu theo con đường tơ lụa làm 25 triệu người ở lục địa này thiệt mạng trong khoảng thời gian từ năm 1352.images Getty 

Le Figaro ngược dòng thời gian cho biết từ thời Trung cổ đến giờ, Trung Quốc nợ thế giới này 2 đại dịch hạch và bốn đại dịch cúm, trong đó gần đây nhất d là hai tr virus. Lớn nhất là đại dịch hạch từ thế kỷ thứ 14, phát tích từ Trung Quốc, lan đến Châu Âu theo con đường tơ lụa làm 25 triệu người ở lục địa này thiệt mạng trong kho2.

Không chỉ là chuyện lịch sử mà khoa học đã chứng minh " đại đa số các đại dịch do virus, cúm hay virus corona đều có nguồn gốc từ Trung Quốc ", như khẳng định hc hêhh Brunoư bệnh viện CHU của Lyon, Pháp, được Le Figaro trích dẫn.

Trung Quốc đang cố công vô ích viết lại lịch sử để mọi người quên đi đất nước này là nguồn gốc trận đại dịch đầu tiên làm đình trệ hoạt động à. Thế nhưng Le Figaro nhấn mạnh, không chỉ có Covid-19, nếu trở ngược lại lịch sử dịch tễ thế giới thì ta sẽ thấy Trung Quốc luôn là một trong những điểm chín cháh dh. Nếu như thế giới đã trải qua 4 đại dịch hạch kinh hoàng, lần đầu tiên được xác định có nguồn gốc từ Ai Cập cổ đại ở thà kỷ thứ VI, Trung Quốt th thà kỷ thứ VI, Trung Quốt th th th thứ VI, Trung Quốt th th th th vi vào năm 1855 từ Vân Nam. Năm 1894 dịch lan tới Hồng Kông, thuộc địa của Anh, trước khi được truyền đến các cảng biển khắp thế giới; trận đại dịch hạch gần đây nhất xuất hiện ở Châu Âu vào năm 1920.

Chưa hết, Le Figaro đánh giá Trung Quốc còn là một trong những nơi chủ yếu của thế giới cho ra đời các trận dịch cúm quy mô lớn cũng toàn cầu.

Dù Trung Quốc không dính dáng gì đến đại dịch cúm Tây Ban Nha năm 1918, nhưng trước đó từ năm 1890, đã có một trân dịch cúm H2N2, có thể bắt nguồn từ Thượng Hải trước khi lan sang Nga rồi lây khắp Châu Âu.

Đến năm 1957, một "bệnh cúm Châu Á" đã xuất phát từ tỉnh Quý Châu (tây nam Trung Quốc) rồi lan sang Úc và nhanh chóng phủ khắp Bắc Bán Cầu. Trận dịch này đã gieo rắc cái chết cho 3 triệu người trên hành tinh. Năm 1968, một trận dịch cúm gia cầm lại xuất hiện từ Hồng Kông tàn phá thế giới, cướp đi hơn một triệu sinh mạng, trong đó có 30 nghìn người Pháp, tương đương với con số thiệt mạng hiện nay vì Covid 19 tại Pháp.

Đến năm 1997, dịch cúm A với virus H5N1 lại xuất phát từ Hồng Kông. Một biến thể của H5N1 đã gây ra trận đại dịch SARS 2003-2006. Le Figaro cho biết, trong dịch viêm phổi cấp SARS, virus lần đầu được xác định ở bệnh viện Pháp tại Hà Nội tháng 2/2003, nhưng nó đã xuất hiện từ tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc, từ 11/2002. Virus corona gây ra dịch SARS đã làm hàng ngàn người chết trong đó 80% nạn nhân ở Hồng Kông và Hoa Lục.

Vào thời điểm đó Bắc Kinh cũng đã cố che giấu nguồn gốc virus từ Quảng Đông. Nhà virus học Bruno Lina giải thích : "Ban đầu dịch được lây truyền từ một bác sĩ bị nhiễm virus ở Hoa Lục. Ông đã lây virus sang các khách của khách sạn Métropole Hồng Kông cuối tháng 2/2003. Nhưng chính quyền Trung Quốc giấu việc dịch đã bùng lên trong tỉnh Quảng Đông từ 4 tháng trước đó".

Đến dịch Covid-19 lần này, theo các chuyên gia, chắc hẳn chính quyền Trung Quốc cũng đã tiến hành các điều tra dịch tễ để tìm nguyên nhân, nguồn gốc từ động vật, con người hay môi trường. Nhưng đáng tiếc là họ không công bố các kết quả điều tra.

Hồng Kông : Trung Quốc không còn đáng tin

Vẫn liên quan đến Trung Quốc, Libération chú ý đến một thời sự chính trị ở Hồng Kông, vùng đất đang rất nóng với bộ luật an ninh quốc gia, qua tiếng nói của một người đã chứng kiến sự thay đổi vận mệnh của Hồng Kông.

Tờ báo trích dẫn nhận định của cựu toàn quyền Anh tại Hồng Kông, Chris Patten, trong một cuộc phỏng vấn dành cho các tờ báo lớn của Pháp, Tây Ban Nha và Đức : "Tình hình ở Hồng Kông chứng minh rằng Trung Quốc không đáng tin cậy".

Chris Patten là đại diện cuối cùng của Anh tại Hồng Kông, là người chứng kiến trao trả Hồng Kông cho Trung Quốc. Trong bài phỏng vấn, cựu toàn quyền Anh khẳng định khi rời khỏi Hồng Kông, Anh và Trung Quốc đã đàm phán rất kỹ về quy chế "Một quốc gia, hai chế độ", theo đó vùng đất này vẫn tiếp tục được hưởng các di sản tự do của Anh để lại trong vòng 50 năm. Điều này đã được ghi trong hiệp ước quốc tế là Tuyên Bố Chung Anh- Trung.

Ông nhớ lại, một quan chức cao cấp Trung Quốc tham gia đàm phán khi đó khẳng định "Trung Quốc là nước độc tài, nhưng người Trung Quốc biết tôn trọng lời nói". Chris Patten  nói : "Tình hình hiện nay chứng minh rằng Trung Quốc không đáng tin cậy. Và điều này cũng không phải là mới. Tôi cho rằng việc áp đặt bộ luật an ninh không chỉ là sự tấn công vào đầu mối tài chính sống còn mà tất cả chúng ta đều có lợi ích. Đây là thí dụ điển hình về cuộc đấu tranh trong thế kỷ 21 giữa nền dân chủ và chế độ toàn trị.

Theo cựu toàn quyền Anh, "không một ai trong chúng ta tìm cách đối đầu với Đảng cộng sản Trung Quốc, dù đó là ở Ấn Độ, trên Biển Đông, tại Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc hay Canada. Chính Đảng cộng sản Trung Quốc tìm kiếm sự đối đầu. Tôi ủng hộ đối thoại, nhưng phải là một cuộc đối thoại mà trong đó bên ứng xử xấu phải chịu hậu quả".

Người Duy Ngô Nhĩ : Không thể đưa lãnh đạo Trung Quốc ra CPI

Chuyển qua nhật báo La Croix, nhật báo công giáo chú ý đến một thời sự của Trung Quốc đang được cộng đồng quốc tế quan tâm đặc biệt liên quan đến cách hành xử ngược đãi của chính quyền Bắc Kinh đối với người Duy Ngô Nhĩ.

Trên trang tranh luận, tờ báo đặt vấn đề : Liệu Trung Quốc có thể bị đưa ra tòa án quốc tế ? Bài phân tích của luật sư Clémence Bectarte, lãnh đạo nhóm hành động pháp lý của Liên Đoàn Quốc Tế Nhân quyền (FIDH).

Tác giả cho rằng, liên quan đến chuyện đàn áp người Duy Ngô Nhĩ ở Tân Cương Trung Quốc, người ta đang nói đến tội ác chống nhân loại và diệt chủng. Đó là những tội có thể đưa ra Tòa án Hình sự Quốc tế (CPI) để xét xử. Một quốc gia không thể bị đưa ra xử trước tòa án này mà chỉ có thể là các nhân vật chịu trách nhiệm về tội ác này. Đó có thể là các lãnh đạo, nguyên thủ quốc gia hay các bộ trưởng…. trực tiếp phạm phải hoặc ra lệnh phạm các tội ác đó. 

Để CPI can thiệp, trước đó phải có vụ kiện được mở ở Trung Quốc. Trong trường hợp này là không có. Mặt khác, Trung Quốc cũng giống như Hoa Kỳ, Israel hay Nga, không phê chuẩn Quy Chế  Roma, thừa nhận CPI. Chỉ có Hội đồng Bảo An Liên Hiệp Quốc trong trường hợp đặc biệt quyết định như đã làm với các nước Sudan hay Libya. Thế nhưng trong trường hợp Trung Quốc, nước này là thành viên thường trực của Hội Đồng Bảo An, giữ quyền phủ quyết. Theo tác giả bài viết, nếu CPI có định đưa ra xét xử lãnh đạo Trung Quốc vì tội ác với người Duy Ngô Nhĩ thì trong cơ chế hiện tại, cơ may một lãnh đạo Trung Quốc như Tập Cận Bình ra trước tòa là hoàn toàn không có. Cho đến giờ hệ thống pháp chế quốc tế vẫn bất lực với các nước lớn dù luật pháp quốc tế rất đa dạng.

Sống chung với Covid-19 là có thể

Tiếp tục với nhật báo La Croix, nhưng về thời sự đại dịch Covid-19. Tờ báo ghi nhận, những ngày qua, mặc dù tình hình dịch vẫn diễn biến phức tạp ở nhiều nơi trên thế giới, virus corona vẫn không ngừng gây thêm các nạn nhân, nhiều chỉ số cho thấy tỷ lệ tử vong vì Covid-19 trong tổng thể có xu hướng giảm.

Điều này cho thấy thế giới đã chống chọi tốt hơn với loại virus nguy hiểm này. "Chúng ta đã hiểu thêm nhiều điều trong những tháng chung sống với đại dịch. Đây là điều giúp chúng không phải sống trong sợ hãi". Dây chuyền lây lan được giám sát tốt hơn so với đầu dịch, tránh không phải trở lại phong tỏa hoàn toàn. Các bệnh viện cũng đã biết cách chăm sóc bệnh nhân tốt hơn, giúp giảm số tử vong và nhất là mọi người đã ý thức được tầm quan trọng của các hành vi phòng dịch, đeo khẩu trang, giữ vệ sinh, giữ giãn cách…

La Croix kết Luan:  "chung ta không Côn trong Giai Đoàn Cuc Kỳ Nguy cấp, Tham chí HOANG PRêt như Hồi đầu mùa Xuân Nhung Trọng chu không thần Phai Vô lo điều quan Trọng là" .  Chung sống với virus corona sẽ còn lâu dài và hoàn toàn có thể được.

Anh Vũ

Published in Quốc tế

Làm thế nào để ngăn chặn Trung Quốc hoàn thành việc chiếm đoạt Biển Đông

Trung Quốc đang đẩy nhanh chiến dịch kiểm soát Biển Đông và Quần đảo Senkaku ở Biển Hoa Đông. Điều này càng tạo thêm những bất lợi cho các yêu sách mang bản chất mơ hồ của Trung Quốc trong khu vực. Đường lưỡi bò chín đoạn vốn bị lên án bởi quốc tế đã thể hiện qua những vu nhận của Bắc Kinh đối với những hòn đảo nằm trong khu vực. Đáng ngại hơn, Bắc Kinh đôi khi còn ám chỉ đường chín đoạn như là một phân định hàng hải, xác định sự kiểm soát chủ quyền của Trung Quốc trên biển cũng như không phận của vùng biển đó.

stop1

Trung Quốc biến những rạn san hô và đá trong quần đảo Trường Sa thành những căn cứ quân sự - Ảnh minh họa

Nỗ lực của Trung Quốc trong việc tiếp tục quân sự hóa các cơ sở nhân tạo ở vùng biển tranh chấp đã được thế giới biết đến. Tuy nhiên, một điều ít được biết đến nhưng có hệ quả rất lớn của việc quân sự hóa này là khả năng gia tăng mạnh mẽ sức mạnh của Trung Quốc, không chỉ để kiểm soát các rạn san hô và đá của Biển Đông, mà trong tương lai sẽ khẳng định quyền kiểm soát của Bắc Kinh trên biển và không phận của Biển Đông. Bắc Kinh đã rất ồn ào phản đối những phê phán của thế giới đối với những chuyển động hải quân mà Bắc Kinh cho là vô tội cũng như các hoạt động quân sự khác của Trung Quốc trong vùng đặc quyền kinh tế 200 hải lý.

Bắc Kinh đã nỗ lực để những giải quyết tranh chấp tập trung vào các cuộc đàm phán song phương nhằm phá vỡ một phản ứng thống nhất của ASEAN. Sự chống lại của các quốc gia trong khu vực chỉ mới bắt đầu. Các vu nhận của Trung Quốc cũng tác động đến nhiều quốc gia nằm ngoài khu vực Biển Đông. Hoa Kỳ, Nhật Bản, Úc, Ấn Độ và nhiều nước khác trên thế giới có cùng lợi ích quan trọng trong việc sử dụng biển Đông cho các mục đích kinh tế, khoa học và quân sự. Khẩn cấp hơn là nhu cầu duy trì một hệ thống giao thông hàng hài mở, tự do và trong tương lai ở ngoài vũ trụ rất là quan trọng.

Việc Tòa án Hình sự Quốc tế phủ quyết các tuyên bố của Trung Quốc ở Biển Đông vào năm 2016 chỉ thúc đẩy Bắc Kinh tiếp tục những nỗ lực phi lý như xây dựng các tính năng, quân sự hóa và mở rộng kiểm soát hành chính đối với sự hiện diện và hoạt động của các quốc gia khác nhằm với xa hơn trong đường chín đoạn. Trên thực tế, phán quyết của tòa đã bác bỏ cả hai yêu sách của Trung Quốc đối với nhiều bãi đá và căn cứ hàng hải cũng như khái niệm cho rằng những hòn đảo nhân tạo có thể tạo ra lãnh hải và vùng đặc quyền kinh tế.

Những chiến lược mơ hồ của Trung Quốc (cũng được phơi bày trên các mặt trận khác) phải là yếu tố thúc đẩy cộng đồng quốc tế đối mặt với sự lựa chọn và cùng nhau tìm lời giải cho hành vi của Bắc Kinh đang xây dựng lực lượng và vị trí trong khu vực để khẳng định chủ quyền trên Biển Đông trên đường dài.

Cách giải thích này về các hành động của Trung Quốc, mặc dù khó chấp nhận nhưng cần được xem là một trong các nỗ lực hoạch định chiến lược và quân sự trên toàn thế giới nhằm tránh kết cục tồi tệ nhất có thể xảy ra. Điều quan trọng cần nhớ là phạm vi và quy mô của các yêu sách của Trung Quốc là chưa từng có trong luật pháp quốc tế và không xảy ra tương tự ở bất kỳ nơi nào khác trên trái đất. Thái độ không sẵn sàng đối đầu với kịch bản này sẽ dẫn đến nguy cơ Bắc Kinh kiểm soát vĩnh viễn các hoạt động kinh tế và quân sự đối với một khu vực rộng lớn và quan trọng của thế giới Đại Dương.

Biển Đông có diện tích lớn hơn Địa Trung Hải một phần ba và gấp đôi Vịnh Mexico. Việc thừa nhận các vu nhận trải rộng của Trung Quốc trên biển sẽ làm tăng khả năng những môi trường quốc tế lớn hơn sẽ bị cắt đứt và bị kiểm soát bởi các quốc gia riêng lẻ trong tương lai.

Cộng đồng quốc tế hoặc là tin tưởng vào việc duy trì một cộng đồng toàn cầu tự do, cởi mở và bảo vệ luật pháp quốc tế hay là không. Nếu không, thì việc sáp nhập tiềm năng của Trung Quốc trong không gian rộng lớn này sẽ bảo đảm cho các yêu sách tương tự đối với các đại dương khác trên thế giới. Để ngăn ngừa viễn ảnh đó đòi hỏi một phản ứng tích cực bằng việc mở rộng tối đa sự liên kết giữa các quốc gia. Bất kể các khiếu nại riêng lẽ đối với chủ quyền ở Biển Đông sẽ được giải quyết như thế nào, toàn bộ thế giới đều có phần trong tự do hàng hải của khu vực.

Vì lý do này, Hoa Kỳ, cùng với tất cả các đồng minh và đối tác cần kết nối hành vi của Bắc Kinh tại Biển Đông với việc tiếp cận của Trung Quốc vào cộng đồng thế giới. Thông báo của Washington từ chối các yêu sách hàng hải của Bắc Kinh, được nhấn mạnh bởi các cuộc tập trận của Hải quân Hoa Kỳ trong khu vực, là một khởi đầu tốt. Tuy nhiên, các hoạt động ở Biển Đông sẽ vô hình chung rơi vào thế mạnh của Trung Quốc. Hoa Kỳ và các đồng minh cũng như đối tác trong cộng đồng quốc tế cần bắt đầu áp dụng và gia tăng các hạn chế lên Trung Quốc trong lãnh vực hành chính và kỹ thuật trên toàn cầu đối với vận chuyển, du lịch hàng không và vận tải hàng không trong các khu vực kinh tế trên thế giới của các nước tham gia.

Hạn chế về vận chuyển kinh tế, quân sự và thăm dò khoa học nên được lên kế hoạch trước và có thể mở rộng để chúng tương tự như các động thái của Trung Quốc ở Biển Đông. Bản đồ dưới đây minh họa các hoạt động đối đầu của các đồng minh sẽ đem lại vấn đề như thế nào đối với Bắc Kinh; Nó sẽ tăng cao chi phí và sự phức tạp cho việc Trung Quốc tiếp cận khu vực Ấn Độ - Thái Bình Dương và hơn xa hơn. Ví dụ, các khu vực liền kề của Hoa Kỳ, Nhật Bản và Philippines hạn chế giao thông trực tiếp của Trung Quốc vào Tây Thái Bình Dương. Khả năng này nên được thông báo cho Bắc Kinh nếu Bắc Kinh khẳng định quyền kiểm soát chủ quyền ở Biển Đông thông qua vũ lực.

Bảo đảm mức độ tự do và quyền giao thương trên khắp thế giới sẽ là mục tiêu cuối cùng của nỗ lực quốc tế này. Các biện pháp đối phó với Trung Quốc tại các vùng đặc quyền kinh tế trên thế giới cần được đi kèm với cam kết rằng những vùng đặc quyền này vẫn được rộng mở cho tất cả các quốc gia tham gia. Hơn nữa, những hạn chế đối với Trung Quốc cần có thể được đảo ngược dễ dàng và nhanh chóng. Khi Bắc Kinh nhận thức được những sai trái của họ tại Biển Đông, việc tiếp cận các tuyến hàng hải toàn cầu của Trung Quốc cần được khôi phục và khuyến khích.

Mặc dù cách tiếp cận chiến lược này để chống lại các hoạt động hung hăng nhất của Bắc Kinh ở Biển Đông có vẻ khá quyết liệt, các quốc gia có cùng chí hướng trên thế giới nên sẵn sàng gây ra một cú sốc quyết định đối với các tính toán của Bắc Kinh về bất kỳ lợi ích nào mà Bắc Kinh có thể đạt được bằng cách hạn chế quyền đi qua Biển Đông và ngăn chận tự do hàng hải chung của thế giới. Ngay cả việc chỉ cần gợi ý về một phản ứng toàn cầu ở quy mô này là có thể làm cho Bắc Kinh phải tập trung tâm trí vào sự phụ thuộc ngày càng tăng của Trung Quốc vào cộng đồng thế giới nếu Trung Quốc muốn đạt được các mục tiêu thế kỷ đã đề ra. Cùng nhau, các quốc gia đồng minh nên khuyến khích Trung Quốc hỗ trợ một cộng đồng toàn cầu mở và tự do ở Biển Đông.

Jeff Becker

Nguyên tác : How to stop China completing its takeover of the South China Sea, ASPI The Strategic, 21/07/2020

Annette Nguyen lược dịch

Nguồn : Danlambao, 20/07/2020

Jeff Becker là một nhà tư vấn quốc phòng làm việc về các khái niệm và tương lai của quân đội Hoa Kỳ.

Published in Diễn đàn

Trung Quốc : Bên trong toàn trị, bên ngoài đế quốc

Mở đầu bài xã luận, Le Point ghi nhận là trận đại dịch Covid-19 đã làm phát lộ và đẩy nhanh tốc độ chuyển biến của thế kỷ 21, làm tan rã trật tự thế giới hình thành sau 1945 và góp phần xóa đi vai trò thủ lĩnh thế giới của Hoa Kỳ, đang tê liệt bởi trận "Trân Châu Cảng y tế", kinh tế suy thoái tồi tệ nhất kể từ 1930 cùng làn sóng thất nghiệp 48 triệu người".

tq1 - Copie

Người biểu tình Philippines dẫm đạp lên cờ Trung Quốc nhân một cuộc biểu tình chống Trung Quốc tại Manila (Philippines) ngày 21/06/2019. AP - Aaron Favila

Thế nhưng trong cơn hoạn nạn đó của thế giới, Trung Quốc lại nổi lên. Theo Le Point, "trận đại dịch mà trong đó Trung Quốc phải có trách nhiệm đã tạo cho ông Tập Cận Bình cơ hội kiểm soát hệ tư tưởng và giám sát người dân". Bên trong thì củng cố chế độ toàn trị, bên ngoài Bắc Kinh thực thi chiến lược ngoại giao "cực kỳ hung hăng" theo kiểu đế quốc.

Bài báo liệt kê ra một danh sách dài các hành động ỷ vào sức mạnh và vi phạm luật pháp quốc tế của Trung Quốc : Ban hành luật an ninh quốc gia ở Hồng Kông, kéo theo một loạt vụ bắt bớ trấn áp; đòi Google, Facebook, WhatsApp hay Twitter phải cung cấp cho an ninh Trung Quốc thông tin người sử dụng ; gia tăng áp lực chính trị và quân sự với Đài Loan ; gây đụng độ với Ấn Độ ở vùng biên giới đang có tranh chấp Ladakh ; trả đũa Úc bằng cấm vận thương mại vì nước này yêu cầu mở điều tra độc lập về nguồn gốc đại dịch virus corona ; đẩy mạnh nắm quyền kiểm soát các công ty chiến lược và hạ tầng cơ sở trọng yếu bằng cách gán nợ cho các nước, trong đó có cả Châu Âu; tấn công mạng, thao túng dư luận ở các nền dân chủ giữa đại dịch….

Tham vọng toàn cầu của Tập Cận Bình

Le Point nhận định : Hành vi như vậy nằm trong chiến lược dài hạn nhằm chiếm lĩnh vai trò thủ lĩnh thế giới như Tập Cận Bình đề ra từ đại hội đảng thứ 19.

"Tham vọng của Bắc Kinh được cổ vũ thêm bởi sự tan rã vai trò thủ lĩnh của Hoa Kỳ, chính quyền Trump là một quà đẹp chưa từng thấy cho chế độ toàn trị Trung Quốc". Tuy nhiên theo Le Point, chính sách của Tập Cận Bình đang vấp phải ngày càng nhiều sự phản kháng. Từ Châu Âu cho đến Châu Á, các quốc gia ý thức được mối đe dọa, đã hành động để ngăn chặn chủ nghĩa bành trướng Trung Quốc.

Le Point chỉ thẳng : "Trung Quốc giờ đây là mối đe dọa hàng đầu về tự do và hòa bình thế giới" với tham vọng toàn cầu của Tập Cận Bình là "một thế giới, một chế độ".

Bài xã luận kêu gọi, "đã đến lúc các nền dân chủ phải chống lại Trung Quốc như đã từng làm với Liên Xô sau Thế Chiến Thứ 2. Tờ báo đưa ra chiến lược ngăn chặn Trung Quốc theo 5 trục chính :

"Hình thành một liên minh các nền dân chủ bao gồm các quốc gia tự do Châu Á, trong đó Châu Âu phải tham gia. Phá thế bao vây nhờ chính sách cùng phát triển với các quốc gia đang trỗi dậy và đầu tư mạnh trở lại cho các định chế đa phương. Tái lập lại cân bằng kinh tế bằng việc quy hồi các hoạt động sản xuất chiến lược. Cần có qua có lại trong trao đổi buôn bán. Khôi phục mạnh hơn cạnh tranh công nghệ. Đấu tranh tư tưởng bằng việc khẳng định lại các giá trị phổ quát về tự do chính trị và nhân quyền".

Hồng Kông : Hậu quả thấy ngay của luật an ninh quốc gia

Liên quan đến chính sách dùng vũ lực của Trung Quốc, tuần san L’Express trở lại Hồng Kông những ngày từ khi có luật an ninh quốc gia với bài phóng sự "Nỗi sợ hãi trong thành phố".

Bài báo ghi nhận những ngày đầu tháng 7 này, nhịp sống ở Hồng Kông đang trở lại như thường thấy. Thế nhưng "dưới bóng các tòa nhà chọc trời, lan tỏa một nỗi sợ hãi, bất an nặng nề" từ khi Bắc Kinh áp đặt bộ luật an ninh quốc gia tại vùng đất bán tự trị này.  Chỉ chưa đầy 24 giờ sau khi luật có hiệu lực, cảnh sát đã tiến hành hàng loạt vụ bắt bớ. Một người đàn ông 24 tuổi đã bị buộc tội "lật đổ" chính quyền vì đã trương lá cờ "Hồng Kông tự do" và đang chờ tháng 10 ra tòa lĩnh án.

Một phụ nữ Hồng Kông 39 tuổi nói với phóng viên của L’Express : "Chúng tôi tôi đã bước vào thời kỳ mới, dưới sự kiểm soát hoàn toàn của đảng Cộng sản Trung Quốc". Bà cho biết không còn dám đăng gì trên facebook nữa vì sợ bị bắt. Bà đang mong bán được cửa hàng của mình để đi định cư ở Canada.

Bài phóng sự cho biết, các hoạt động kiểm duyệt sách báo, tư tưởng của người dân diễn ra từng ngày từ các hiệu sách đến trường học. Hơn một chục các tổ chức chính trị, công đoàn dân chủ đã phải tự giải thể vì ý thức được mối đe dọa của luật mới, một số nhà hoạt động đã chọn đường ra nước ngoài tị nạn. Họ biết mình sẽ là mục tiêu của luật an ninh quốc gia và sẽ có nhiều nguy cơ ngồi tù suốt đời. Các tiếng nói phản kháng biến dần.

Với bộ luật mới, cảnh sát Hồng Kông được trang bị quyền lực chưa từng có. Họ có thể khám xét không cần lệnh, lục lọi điện thoại, máy tính và cấm các nội dung trên internet. Nhiều công ty được chỉ thị phải yêu cầu các nhân viên chấm dứt bình luận chính trị trên mạng.  TikTok, một ứng ụng chia sẻ vidéo, do một công ty Trung Quốc nắm giữ đã thông báo rút khỏi Hồng Kông để tránh rủi ro phạm vào bộ luật của Bắc Kinh. Google, Facebook, Twitter không biết có thể ở lại Hồng Kông hay không khi không chấp nhận cung cấp thông tin người sử dụng theo yêu cầu của chính quyền.

Giám sát dân bằng công nghệ di truyền

Vẫn liên quan đến chuyện giám sát dân chúng nhưng ở Hoa Lục. Courrier International đăng lại phóng sự điều tra của nhật báo Mỹ New York Times : "Tại Trung Quốc, sắp tới 700 triệu người được lập phiếu ADN".

Bài phóng sự cho biết, Bắc Kinh đang triển khai lập danh mục ADN của nam giới nước này nhằm mục đích có thể giúp tìm nhưng đối tượng tội phạm. Cảnh sát Trung Quốc hiện đã bắt đầu lấy mẫu máu của tất cả đàn ông trong cả nước, từ vị thanh niên cũng như trưởng thành, để lập hệ thống dữ liệu ADN. Chương trình được thực hiện với sự trợ giúp của phương tiện kỹ thuật mua của công ty Mỹ Thermo Fisher.

Theo Courrier Internationnal, "với dự án này, Trung Quốc đã vượt qua một bước lớn trong việc sử dụng dữ liệu di truyền để kiểm soát dân chúng". Dù chính quyền nhấn mạnh việc chia sẻ dữ liệu ADN này dựa trên cơ sở tình nguyện. Nhưng một số quan chức tại Trung Quốc và hiệp hội bảo vệ nhân quyền ở nước ngoài đã cảnh báo việc làm trên quy mô toàn quốc như vậy là hành động xâm phạm đời tư và tạo điều kiện cho chính quyền trừng phạt người thân của những nhà ly khai hay hoạt động tranh đấu.

Đây là công cụ bổ sung thêm vào mạng lưới giám sát tinh vi đang ngày càng được công an triển khai rộng rãi trong cả nước, như hệ thống nhận diện và trí thông minh nhân tạo. Công an Trung Quốc khẳng định cần có cơ sở dữ liệu đó để ngăn chặn các đối tượng phạm pháp.  Việc chỉ lập phiếu ADN của năm giới được giải thích rất đơn giản : Đàn ông có xu hướng phạm tội nhiều hơn phụ nữ, theo các thống kê.

Thổ Nhĩ Kỳ : Đế chế Ottoman trở lại

Trở lại Le Point với hồ sơ chính mối đe dọa bành trướng của Thổ Nhĩ Kỳ. Tuần báo chạy tựa lớn trang nhất : "Erdogan, chiến tranh đang ở cửa nhà chúng ta"

Gần đây báo chí đã tốn không ít giấy mực cho Thổ Nhĩ Kỳ của tổng thống Erdogan đầy tham vọng. Le Point dành nhiều bài viết trong số ra tuần này để cho thấy một nước Thổ Nhĩ Kỹ của tổng thống Tayipp Erdogan đang muốn nổi lên thành cường quốc trong khu vực, trở lại thời hoàng kim của đế chế Ottoman.

Hàng loạt các hành động của chính quyền Erdogan tại Syria, Libya, Chyprus, Địa Trung Hải hay thái độ ngang ngược với các đồng minh NATO, bắt bí các nước Châu Âu… cho thấy Thổ Nhĩ Kỳ đang ngày càng tỏ rõ tham vọng bành trướng từ quân sự, chính trị đến văn hóa lịch sử. Hành động gần đây nhất của Ankara là việc quyết định chuyển thành nhà thờ Hồi giáo công trình thánh đường cổ của đạo Thiên Chúa Hagia Sophia (Sainte-Sophie), được xây dựng từ thế kỷ thứ IV, từ 1934 là bảo tàng quốc gia. Quyết định này của tổng thống Erdogan nhằm xóa đi những dấu vết lịch sử bất lợi cho việc khôi phục hình ảnh một Thổ Nhĩ Kỳ hùng mạnh của thời đế chế Ottoman.

Giờ đây Thổ Nhĩ Kỳ không sợ phải đối đầu với các nước lớn, dù là phương Tây hay Nga, để giành ảnh hưởng tại Libya, trên Địa Trung Hải, như vụ đòi quyền khai thác các mỏ khí đốt mới phát hiện ngoài khơi đảo Chyprus. Để làm được điều đó Ankara sẵn sàng triển khai sức mạnh quân sự.

Thổ Nhĩ Kỳ không ngần ngại đối đầu về chính trị cũng như quân sự với Pháp, một khi lợi ích của họ trong khu vực Trung Cận Đông bị cản trở, như sự cố trên Địa Trung Hải hồi tháng trước với tàu chiến Pháp Courbet, được tờ báo trích dẫn. Ankara cũng sẵn sàng lấy làn sóng người nhập cư để gây sức ép, bắt bí Liên Hiệp Châu Âu. 

Ẩm thực : Trở lại vạch xuất phát

Về hồ sơ chính, "Ẩm thực, điểm xuất phát mới", Courrier International đề cập đến thực trạng lĩnh vực nhà hàng ăn uống tiêu điều vì khủng hoảng dịch Covid 19 nay đang cố gượng dậy.

Các nhà hàng ăn uống là một trong những nạn nhân đầu tiên của đại dịch virus corona. Ở Pháp cũng như các nơi khác, từ Châu Mỹ sang Châu Âu, hàng ngàn nhà hàng từ nổi tiếng cho đến bình dân trong các góc phố đã phải đóng cửa trong đợt phong tỏa giãn cách xã hội. Giờ đây khi đã được giải tỏa, rất đông các nhà hàng không thể mở cửa lại, số khác mở cửa trở lại nhưng phải thay đổi hoàn toàn cách thức kinh doanh. Mô hình quán ăn đang thay đổi căn bản, có thể nói là gần như trở lại từ đầu.

Hồ sơ của Courrier International về chủ đề ẩm thực phác họa những nét chính của bức tranh ngành ẩm thực trên toàn thế giới sau phong tỏa vì khủng hoảng dịch Covid-19 cùng những nỗ lực sáng tạo cứu ngành kinh tế có doanh thu tới 900 tỷ đô la mỗi năm và sử dụng 15 triệu nhân công này của thế giới.

Anh Vũ

Published in Châu Á

Trong khi chúng ta đang chuẩn bị cho tình huống xấu nhất, có vô vàn lý do để cho thấy sự trỗi dậy của Trung Quốc không phải là điều không thể tránh khỏi như người ta thường nghĩ.

1215807633

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình bỏ phiếu về luật an ninh cho Hồng Kông trong Đại hội Nhân dân Quốc gia tại Bắc Kinh hồi tháng Năm (Nicolas Asfouri / AFP / Getty Images)

Khi thảo luận về sự trỗi dậy của Trung Quốc, quan niệm phổ biến cho rằng đây là điều tất yếu. Người ta lập luận rằng quy mô dân số khổng lồ cũng như nền tảng kinh tế của Trung Quốc chắc chắn sẽ đưa nước này trở thành một cường quốc thống trị khu vực hay một dạng bá quyền nào đó. Việc Trung Quốc nhanh chóng mở cửa trở lại sau khi đã khống chế được dịch Covid-19 trong nước càng củng cố thêm lập luận này.

Viễn cảnh Trung Quốc sẽ tiếp tục trỗi dậy và thách thức nguyên trạng khu vực được ngầm định trong bản Cập nhật Chiến lược Quốc phòng trị giá 270 tỷ AUD vừa được công bố của Úc. Thủ tướng Scott Morrison còn thẳng thắn hơn khi so sánh viễn cảnh chiến lược của ngày hôm nay với hoàn cảnh mà Úc phải đối mặt trong những thập niên 1930 và 1940.

Nhưng Trung Quốc sẽ trỗi dậy đến mức độ nào ? Trong thời điểm đại dịch Covid-19 sẽ tiếp tục làm tiêu hao ngân sách và nếu xét chi phí khổng lồ dành cho chiến lược quốc phòng mới của Úc, thì câu hỏi này đáng được đặt ra hơn bao giờ hết.

Khế ước xã hội tại Trung Quốc được xây dựng một phần dựa trên khả năng của giới lãnh đạo trong việc mang lại sự thịnh vượng, hàng hóa công và đảm bảo sự thống nhất của quốc gia. Đảng cộng sản Trung Quốc, vốn coi việc duy trì quyền lực là trên hết, không thể phớt lờ các giới hạn của bản khế ước xã hội này. Chủ nghĩa dân tộc cùng với việc đạt được nhiều hơn nữa các mục tiêu trong chính sách đối ngoại được cho là một phần ngày càng quan trọng trong khế ước xã hội, nhưng hiện nó vẫn chỉ đóng vai trò thứ yếu.

Điều quan trọng ở đây đối với Trung Quốc là nước này gặp phải nhiều vấn đề và áp lực đối với khế ước xã hội. Mặc dù Trung Quốc không phải nước duy nhất phải đối mặt với những thách thức lớn trong tương lai, nhưng khả năng của nước này khi xử lý những thách thức đó sẽ bị hạn chế bởi thực tế Trung Quốc vẫn là một quốc gia đang phát triển.

"Chính sách một con" làm cho quy mô dân số vốn đã rơi vào thời kỳ già hóa của Trung Quốc sẽ bắt đầu thu hẹp vào năm 2027. Đây là tin xấu cho một chính phủ đang hướng đến mục tiêu chuyển đổi nền kinh tế sang tiêu dùng trong nước. Tỉ lệ dân số phụ thuộc - tức tỉ lệ giữa những người không làm việc so với người tham gia lao động - sẽ gia tăng đáng kể. Trung Quốc có rất ít mạng lưới an sinh xã hội để bảo vệ những người lớn tuổi và có thể nhiều người sẽ già đi trước khi giàu.

Một thách thức Trung Quốc đang phải đối mặt nhưng thường bị bỏ qua là an ninh nguồn nước, đặc biệt là với tác động của biến đổi khí hậu. 80% lượng nước của Trung Quốc tập trung tại khu vực miền nam nước này khiến cho nhiều trung tâm dân cư lớn bị thiếu nước nghiêm trọng. Các giải pháp được đề xuất như Dự án dẫn nước Nam-Bắc trị giá 100 tỷ USD vô cùng tốn kém. Các tầng nước ngầm bị ô nhiễm cũng đe dọa nghiêm trọng sức khỏe người dân khi có tới 2/3 thành phố của Trung Quốc phụ thuộc một phần hoặc toàn bộ vào nguồn nước này. Việc khắc phục cũng sẽ tốn nhiều chi phí.

Bất ổn tiềm tàng ở những vùng viễn duyên sẽ chuyển hướng các nguồn lực ra khỏi việc chi tiêu dành cho quân sự. Nhà lãnh đạo tối cao của Trung Quốc Tập Cận Bình đã làm mọi cách để đảm bảo sự thống nhất của quốc gia thông qua việc bình định vùng Tân Cương, Tây Tạng và bây giờ là Hồng Kông. Chiến thuật đàn áp mạnh tay của chính quyền Trung Quốc không thể dập tắt hoàn toàn tình trạng bất ổn. Chi tiêu cho giữ gìn an ninh trong nước vượt xa ngân sách quân sự trong năm 2018 và sẽ tiếp tục là một gánh nặng lớn.

Kết hợp với các vấn đề cấp bách khác như bất bình đẳng tại Trung Quốc, sự phát triển không đồng đều và mạng lưới an sinh xã hội yếu kém, những vấn đề này sẽ chuyển hướng các nguồn lực quý giá và sự chú ý của Trung Quốc khỏi tham vọng chính sách đối ngoại. Núi nợ của Trung Quốc, thứ phản ánh mô hình tăng trưởng dựa vào tín dụng rẻ tập trung vào tài sản cố định, cũng sẽ hạn chế đáng kể các lựa chọn của những nhà hoạch định chính sách nước này.

Điều này khiến cho những tham vọng trong chính sách đối ngoại của Trung Quốc ở vị thế yếu hơn so với những gì thường được thừa nhận. Trung Quốc cũng phải nhận ra rằng các hành động gây bất ổn sẽ tạo nên hàng loạt tổn thất về mặt chiến lược lẫn kinh tế. Điều này quan trọng vì khó có thể hình dung một sự chuyển đổi hòa bình sang một trật tự nơi Trung Quốc đóng vai bá quyền. Trung Quốc phải trả cái giá lớn hơn để đạt được vị trí này.

Hãy xét trường hợp của Đài Loan, vấn đề đang là mối bận tâm chính của Quân giải phóng nhân dân Trung Quốc và gây tiêu hao lớn cho nguồn lực của nước này. Trung Quốc đã nhiều lần lên tiếng về quyết tâm thống nhất Đài Loan. Tuy nhiên, bất kỳ nỗ lực nào nhằm thu hồi Đài Loan bằng vũ lực, ngay cả khi thành công (một điều khó xảy ra) cũng sẽ vô cùng tốn kém, phải gánh chịu rủi ro của việc bị áp đặt các biện pháp trừng phạt, đồng thời càng làm củng cố các dàn xếp chống Trung Quốc trong khu vực. Cái giá phải trả khi thực hiện phương án này có thể chạm đến giới hạn khả năng của chính quyền Trung Quốc trong việc duy trì khế ước xã hội trong nước.

Về cơ bản, ngay cả khi không có Mỹ, Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương vẫn có thể trở thành một khu vực đông đúc, như Rory Medcalf đã mô tả một cách khéo léo trong cuốn sách gần đây của mình. Ý tưởng cho rằng Hoa Kỳ sẽ đơn giản rút lui khỏi khu vực tất nhiên là một ý tưởng gây tranh cãi nếu xét lợi ích rộng lớn, tư thế hiện tại và tầm quan trọng của vị thế siêu cường đối với bản sắc quốc gia nước này.

Những quốc gia có những nỗi bất bình khác nhau với Trung Quốc như Ấn Độ, Nhật Bản, Indonesia và Úc (chưa kể Việt Nam và Hàn Quốc) dự kiến đến năm 2050 sẽ có tổng dân số là 2,108 tỷ người và GDP (tính theo sức mua ngang giá ) gần 64 nghìn tỷ USD. Trong khi đó Trung Quốc sẽ có 1,402 tỷ người và GDP khoảng 58 nghìn tỷ USD. Tất nhiên, không có gì đảm bảo rằng những quốc gia này sẽ hình thành các thỏa thuận liên minh với nhau. Trung Quốc sẽ cố gắng ngăn chặn điều này, nỗ lực theo đuổi các vụ tranh chấp lãnh thổ với từng quốc gia theo những cách thức riêng có lợi cho mình. Chỉ riêng việc nhận ra điều này là đã đủ để các cường quốc tầm trung và mới nổi của khu vực hợp tác nhằm kiềm chế hoặc chống lại Trung Quốc. Cuối cùng, bản cập nhật Chiến lược Quốc phòng là một bước tiến đáng hoan nghênh khi đã chú trọng đến việc hợp tác quốc phòng chặt chẽ hơn nữa với khu vực.

Tất nhiên, có khả năng Trung Quốc bằng cách nào đó chứng minh được năng lực vừa sẽ có thể vừa duy trì được bản khế ước xã hội với người dân trong nước vừa trong khi vẫn đạt được mục tiêu thống trị trong khu vực bất chấp sự chống đối kháng cự tập thể từ các quốc gia bên ngoài. Chính sách quốc phòng cần tập trung vào vấn đề bảo vệ quốc gia trước các tình huống xấu nhất. Tuy nhiên, với nếu xét việc đồng USD đang gặp nhiều rủi ro chi phí khổng lồ, điều quan trọng là các nhà hoạch định chính sách phải xem xét sâu sắc cả những ảnh hưởng của những trở ngại này đối với sự trỗi dậy của Trung Quốc.

Henry Storey

Nguyên tác : "The brakes on Beijing’s ambition", The Interpreter, 13/07/2020.

Nguyễn Thanh Hải biên dịch

Nguồn : Nghiên cứu quốc tế, 17/07/2020

Published in Diễn đàn

Gần mt năm v trước, Ngoi trưởng Hoa Kỳ Mike Pompeo đã mạnh m nêu đích danh Trung Quc là nguyên nhân csự thiếu ht nước của các quc gia thuộc h lưu sông Mekong [1]. Ông Pompeo nhn đnh rng, các đp nước ca Trung Quc trên giòng sông này đã gây ra mc nước thp nht trong vòng mt thp niên qua ti h ngun.

gian0

Ngập lt ti Jiujiang, Trung Quc, 13 tháng By, 2020. Hình minh ha.

Buổi hp vào ngày 1/8/2019 cp b trưởng ti Thái Lan đánh dấu một thp niên Sáng kiến H lưu sông Mekong (the Lower Mekong Initiative-LMI) được phi hp gia Hoa Kỳ và năm quc gia Thái, Lào, Campuchia, Miến Đin và Vit Nam. Trong bui hp này, ông Pompeo bày tmối quan ngi sâu xa về nhng din biến trong thi gian qua, nht là các hot đng tùy tin v việc xây đp thy đin ca Trung Quc tp trung vào mc tiêu kim soát dòng nước chy xung h ngun [2]. Pompeo cho biết, Trung Quc quyết đnh tt giòng nước chy xung h ngun ; có kế hoch n mìn và no vét lòng sông ; điu hành các cuc tun tra ngoài lãnh th ; có n lc thúc đy đ xây dng các quy tc mi do Bc Kinh ch đo đ cai qun dòng sông, do đó làm suy yếu y ban sông Mekong (the Mekong River Commission/MRC).

Những nhn xét trên ca Ngoi trưởng Pompeo, đc bit v s lưu tr nước và kim soát ngun nước thượng ngun đ không cho chy v h ngun, có căn c không ? Có da trên các bng chng khoa học không ?

Tháng Tư va qua, da trên các d liu v tinh, cơ quan quan sát ngun nước Eyes on Earth đã tính toán dòng nước ca sông Mekong bt ngun t tuyết tan, đ m ca đt và lượng mưa [3]. Da trên d liu gn 28 năm, t năm 1992 đến 2019, và mc cao của nước sông hàng ngày ti Chiang Saen Thái Lan, và s phi hp vi các công ty chuyên môn, k c phn mm và thut toán, và s dng mt mô hình phng đoán lượng nước chy t nhiên, hai nhà nghiên cu Alan Basist và Claude Williams đã tính toán lượng nước s t nhiên chy so vi s đo ti Chiang Saen. Hai tác gi đã dùng s khác bit trong đo lường này đ tính xem s lượng nước hoc là b gi li trong các h cha nước, hoc th ra t lưu vc sông thượng ngun bng nhng hình thc khác.

Trung Quốc hin đang có 11 đập nước mà h đã xây t thp niên 1990, và còn nhiu cái khác đang nm trong kế hoch xây ct. Khi đp nước ln nht Nouzhadu (Na Trát Đ, 5850 MW, có lượng nước 27.490 mét khi) ca Trung Quc được hoàn tt năm 2012 thì to nên s thiếu ht nước trong mùa mưa. Đó là điu bt thường và là bng chng rõ rt nht chng minh s nh hưởng ca các đp nước ti thượng ngun Trung Quc. L ra trong mùa mưa, và nht là khi không phi hn hán, mc nước l ra phi cao và lượng nước chy xung h nguồn, thì đó mới là điu t nhiên. Nhưng kết qu đo lường ca nghiên cu này cho thy không phi vy. Hai tác gi kết lun, da trên d liu có được, là có đến 126,44 mét chiu cao ca sông đo ti Chiang Saen đã b mt trong 28 năm qua. Hai tác gi chưa biết chiều cao này s tính ra chính xác là bao nhiêu mét nước, nhưng h s công b khi có th.

Không lâu sau khi nghiên cứu này được công b, y ban sông Mekong MRC đã chính thc ph biến quan đim ca h qua bài phân tích dài 13 trang [4]. Tựu chung, MRC phê bình rng Eyes on Earth vn chưa tính đến s phc tp ca lượng mưa và dòng chy, do đó không phn ánh các điu kin thy văn thc tế trong Lưu vc. MRC kết lun : "Mc dù chúng tôi biết rng hot đng ca các đp Trung Quc gây tác đng đến LMB (xem Báo cáo của MRC v Tình Trng Lưu vc năm 2018), nhưng việc thiếu nước ti h ngun sông Mekong trong năm 2019 và 2020 do nh hưởng ch yếu bi các đp này không đúng. Các đóng góp lưu lượng nước trên toàn lưu vc cn phi được phân tích".

Nhà nghiên cứu Basist phn bin rng tuy thi tiết là lý do chính cho nguyên nhân hạn hán năm 2019, nhưng các đp nước đã làm vn đ t hơn. Basist cho rng tt c các nước này l ra phi chy t nhiên xung h ngun nhưng li b gi li ti thượng ngun, và d kin cho thy nước chy ti Trung Quc là cao hơn bình thường vào mùa khô, theo dữ liu ca Eyes on Earth [5]. Basist bin lun rng các phê bình t MRC là thiếu cơ s, và ông cn phi giáo dục h v ch s m ướt (wetness index) là gì hoc không là gì. Basist khng đnh ông ch nói vi tính cách mt nhà khoa hc, và bo v các d liu trình bày.

Việc phê bình v phương pháp và d liu ca Eyes on Earth, trong đó không s dng d liu do MRC đã trình bày trước đây, có th là điu cn thiết. Nhưng cn thiết hơn là MRC nên hc hi phương pháp nghiên cu ca Eyes on Earth, và s dng d liu đang có và yêu cu năm quc gia thành viên và c Trung Quc cung cp theo d liu. Như thế MRC có th xác định, gn xác thc nht có th, v tình trng sông Mekong nói chung, và nht là nh hưởng ca các đp nước t thượng ngun lên mc nước và tình trng chung ca lưu vc h ngun. Không biết MRC có th, và có mun, làm như thế không. K t khi chính thc hoạt động tr li năm 1995 đến nay, MRC là ủy ban làm đượnhiều nghiên cu hu ích, nhưng cũng rt gii hn trong các nh hưởng ca mình lên các quc gia thành viên. MRC cũng không nh hưởng bao nhiêu lên Trung Quc, mt đi tác gây nh hưởng đáng k lên toàn hot đng ca sông Mekong [6]. MRC cũng không thành công trong vic thuyết phục các quốc gia thành viên tìm ra nn tng và s đng thun trong các quyết đnh quan trng.

Trong khi đó, trung tâm nghiên cứu Stimson ti Washington DC bin lun rng cách qun lý đp nước ca Trung Quc đang gây ra nhng thay đi tàn phá và tht thường trong mực nước h ngun [7]. Stimson cũng nhn đnh Trung Quc lưu tr nước đáng k hơn so vi 20 năm trước, và cách qun lý nước này trong mùa khô đã tác đng đáng k lên nhng hn hán xy ra. Trong 6 tháng năm 2019, các đp nước ca Trung Quc đã gi lại nhiều nước đến đ h hoàn toàn ngăn chn mc nước sông tăng lên do gió mùa hàng năm Chiang Saen, điu chưa tng xy ra t khi có d liu tính toán đến nay. Stimson cũng ng h nghiên cu và nhn đnh ca Eyes on Earth.

Tranh luận thế nào đi na, điu thực tế rõ ràng là tác đng khng khiếp ca tình trng sông Mekong đi vi đi sng người dân mà bao nhiêu đi sng đã ph thuc vào con sông này. Hơn 60 phn trăm ca tiu vùng vi 340 triu dân s tham gia vào nông nghip dng nh, cho nên sông Mekong trực tiếp h tr đời sng ca 200 triu người. Đi sng ca hơn 20 phn trăm người dân Vit Nam ph thuc vào nó, và hàng triu nông dân đã b thit thòi trong nhiu năm qua. Cá chết, tôm chết, và nước mn ngày càng lấn sâu vào con sông [8]. Nước mn bình thường ch kéo dài mt tháng, nhưng năm 2019 kéo dài đến 4 tháng, ước tính vào sâu từ 30 đến 40 cây s vào mùa khô. Nước sông tr thành mn hơn mt phn do biến đi khí hu, nhưng phn khác vì thiếu nước chy t thượng ngun, cng thêm b sông cũng b l và b lún sâu hơn. Hàng ngàn người Vit Bến Tre và Tin Giang bị thiếu c nước sch và phi đi mua nước đ dùng hàng ngày [9].

Khi tìm tài liệu đ viết bài này, tôi đc được mt bài viết nghiêm túc của Bo Uyên có tên "H ngun Mekong trong cơn khát vô tn ca Bc Kinh", đăng trên VNExpress vào ngày 4 tháng 7 năm 2019 [10]. Đây là mt trong các bài báo điu tra (investigative journalism) hiếm hoi, nhưng vô cùng cn thiết, đ người dân Việt Nam hiểu rõ nhng vn nn môi trường do thay đi khí hu cũng như do con người, mà th phm chính đây là Trung Quc, gây ra. Không biết bao nhiêu người trong s 20 triu ph thuc đi sng vào con sông này biết và hiu các thông tin này. Tôi tìm hiu bài này thì thấy có 177 còm, và mt còm "Đc hết bài báo các bn có thy đau cho người dân mình không ? Ch mình đau lm". được cao nht là 2.512 thích. Các bài viết ca các cơ quan truyn thông ngoi ng như Al Jareeza, The Guardian, VOA, BBC, v.v… liên quan đến đ tài này thì cũng rt nhiu, nhưng người dân li không được tiếp cn [11].

Để bo v quyn li ca mình, người dân cn có thông tin trung thc đ nhn đnh, so sánh, cân nhc và sau cùng ly quyết đnh thích hp nht. H có được các thông tin trung thực và đy đ không, dù ch v môi trường và hoàn toàn không đng đến chính quyn hay chính tr gì c ? Hay đng ti Trung Quc thì trước sau gì cũng đng chm quyn li và quyn lc không th tránh được.

Nhà nghiên cứu Alan Basist khng đnh d liu v tinh không nói dối đâu, và rng Trung Quc đang u li một lượng nước khng l [12].

Mượn li ca Vũ Thư Hiên thì người dân Vit Nam qu là sng như "Đêm gia ban ngày".

Người Vit có th làm được gì v vn đ này, xin quý bn đc theo dõi bài tiếp theo.

Phạm Phú Khải

Nguồn : VOA, 15/07/2020

Tài liệu tham kho :

1. Kay Johnson, "U.S. secretary of state criticizes China's dams on Mekong River ", Reuters, 1 August 2019.

2. Mike Pompeo, "Opening Remarks at the Lower Mekong Initiative Ministerial ", US Mission to ASEAN, 1 August 2019.

3. A. Basist & C. Williams (2020), Monitoring the quantity of water flowing through the Upper Mekong Basin under natural (unimpeded) conditions. Bangkok : Sustainable Infrastructure Partnership.

4. MRC (2020), Understanding the Mekong River’s hydrological conditions : A brief commentary note on the "Monitoring the Quantity of Water Flowing Through the Upper Mekong Basin Under Natural (Unimpeded) Conditions" study by Alan Basist and Claude Williams (2020). Vientiane : MRC Secretariat.

5. Leonie Kijewski, "China's dams exacerbated extreme drought in lower Mekong : Study ", Al Jazeera, 25 April 2020.

6. Gabriella Neusner, "Why the Mekong River Commission Matters ", The Diplomat, 7 December 2016.

7. Brian Eyler and Regan Kwan, "How China Turned Off the Tap on the Mekong River ", Stimson Centre, 13 April 2020.

8. Zoe Osborne, "The great salt drought desiccating Vietnam's Mekong Delta ", Al Jazeera, 22 April 2020.

9. Hoang Nam, "Mekong Delta struggles to find freshwater as drought, salt intrusion continue ", VnExpress, 22 March 2020.

10. Bảo Uyên, "Hạ ngun Mekong trong cơn khát vô tn ca Bc Kinh ", VnExpress, 4 July 2019.

11. Huileng Tan, "China could have choked off the Mekong and aggravated a drought, threatening the lifeline of millions in Asia ", CNBC, 27 April 2020 ; John Vidal, "Mekong : a river rising ", The Guardian, 26 November 2015 ; Steve Sandford, "Thai Activists Raise Alarm Over New Proposed Lao Mekong Dam ", VOA, 8 June 2020 ; "Trung Quốc th đp thy đin Cnh Hng, nh hưởng h lưu Mekong ", VOA, 30 December 2019 ; Lê Viết Th, "Sông Mekong trong cuộc chiến tài nguyên nước ", BBC, 24 October 2019 ; Lê Viết Th, "Giải pháp cho xung đt ngun nước trên dòng Mekong ", BBC, 6 November 2019.

12. Hannah Beech, "China Limited the Mekong’s Flow. Other Countries Suffered a Drought ", The New York Times, 13 April 2020.

Published in Diễn đàn

Trung Quốc : Tai tiếng gian lận thi tú tài (RFI, 13/07/2020)

Cao Khảo tại Trung Quốc - tương đương với thi Tú Tài tại Pháp - nổi tiếng là kỳ thi khó nhất thế giới, quyết định đến tương lai của một học sinh trung học. Tùy theo mức điểm có được, thí sinh có thể ghi danh vào những trường đại học danh tiếng nhất nước. Thế nhưng, nhiều kỳ thi năm nay đã bị hoen ố bởi những tiết lộ giả mạo danh tính.

gian1

Học sinh Trung Quốc rời phòng thi sau kỳ thi Cao Khảo tại Bắc Kinh ngày 10/07/2020. AP Photo/Mark Schiefelbein

Thông tín viên Liu Zhifan tại Trung Quốc giải thích :

"Nguyên tắc của Cao Khảo rất đơn giản. Những ai có được điểm thi tú tài cao nhất sẽ được chọn ghi danh vào những trường đại học tốt nhất nước vào mùa khai giảng, nhưng chế độ chọn nhân tài kiểu Trung Quốc đã cho thấy có vài khe hở những tuần gần đây.

Rất nhiều trường hợp mạo danh tính đã được loan truyền rộng rãi trên các mạng xã hội. Kịch bản thường giống nhau. Một nam hay nữ sinh thuộc tầng lớp trung lưu bị tước đường vào đại học bởi một sinh viên khác mà gia đình của người này có đặc quyền hơn và nhiều quan hệ hơn.

Đó chính là những gì đã xảy ra cho cậu thanh niên Chen từng trải qua Cao Khảo năm 2004 trước khi phải làm một chuỗi việc lặt vặt do không có bằng cấp. Trong cùng thời gian, một nữ sinh khác bắt đầu sự nghiệp trong cơ quan hành chính địa phương, vì cha của cô này đã chi ra 250 euro để đánh cắp danh tính và kết quả của cậu Chen tội nghiệp. Nhưng Bắc Kinh khẳng định những vụ tai tiếng này là chuyện cũ xưa kể từ khi đưa vào sử dụng phần mềm nhận diện khuôn mặt và kiểm soát dấu vân tay kỹ thuật số.

Những số phận khắc nghiệt này luôn được bàn tán nhiều tại một đất nước mà Cao Khảo được xem như là một trong những phương cách tốt nhất để leo lên từng nấc thang xã hội. Các cô tú cậu tú hy sinh hết cả năm cuối cùng ở bậc trung học cho mục tiêu này khi phải tăng cường các giờ phụ đạo và học kèm riêng, đồng thời cũng phải đối phó với áp lực từ các bậc cha mẹ, vốn dĩ lo lắng một tương lai sáng lạng nhất có thể cho con cái mình".

Minh Anh

****************

Thiên tai : Phân nửa miền nam Trung Quốc chìm trong lũ lụt (RFI, 12/07/2020)

Mùa mưa năm 2020, chỉ mới bắt đầu, nhưng đặc biệt cay nghiệt đối với miền nam Trung Quốc. Hơn 140 người chết, không kể số người mất tích, trong lúc mực nước sông Dương Tử tiếp tục dâng lên một cách đáng ngại. Họa vô đơn chí, người dân Vũ Hán vừa trải qua đại dịch siêu vi corona lại phải đối mặt với lũ lụt.

gian2

Mực nước sông Dương Tử dâng cao do mưa lũ. Mái một ngôi chùa tại Vũ Hán, Hồ Bắc chìm trong nước lũ ngày 08/07/2020. STR / AFP

Từ Bắc Kinh, thông tín viên Liu Zhi Fan tường thuật :

"Sau 76 ngày phong tỏa nghiêm ngặt vì siêu vi corona, người dân Vũ Hán tưởng đâu đã qua được một giai đoạn đau thương trong cuộc đời. Ngờ đâu, những cơn mưa tầm tã kéo dài không ngớt, từ tháng Năm đến nay, đã và đang ập xuống thành phố lớn nằm bên bờ sông Dương Tử, con sông dài nhất Châu Á. Hệ quả là toàn bộ hệ thống giao thông, xe hỏa, tàu đò, máy bay đều tê liệt.

Tổng cộng, hơn phân nửa lãnh thổ miền nam Trung Quốc bị nhấn chìm trong lũ lụt. Phía nam Vũ Hán, chính quyền tỉnh Quảng Tây loan báo phải di tản 432.000 dân và ban lệnh báo động ở mức cao nhất.

20 triệu dân bị khốn đốn

Đầu tuần trước, thủ tướng Trung Quốc Lý Khắc Cường đến Quý Châu, thăm một ngôi làng bị lũ lụt trước khi thông báo tăng ngân sách cứu trợ nạn nhân thiên tai.

Báo cáo chính thức nói đến 20 triệu dân bị ảnh hưởng. Thiệt hại vật chất khoảng 8 tỷ đô la. Nhưng đây chỉ là ước định tạm thời bởi vì thiên tai chưa chấm dứt. Theo dự báo, trong những ngày tới, những cơn mưa như trút sẽ bao phủ toàn bộ miền nam Trung Quốc, từ Tứ Xuyên cho đến Hồ Nam".

Động đất không xa Bắc Kinh

Theo AFP và trung tâm theo dõi địa chấn Mỹ USGS, một cơn động đất, 4,7 độ trên thang điểm Richter, làm rung chuyển thành phố Đường Sơn, cách Bắc Kinh 200 km. Thiệt hại chưa biết rõ. Thành phố này từng bị bị động đất tàn phá nặng nề vào ngày 28/07/1976 làm chết 255.000 người, theo thống kê chính thức. Hơn một tháng sau, Mao Trạch Đông từ trần.

Tú Anh

Published in Châu Á

Trung Quốc trỗi dậy dựa trên vũ lực

Đại dịch virus corona tiếp tục diễn biến phức tạp trên thế giới, dịu xuống ở một vài nơi, nhưng vẫn hoành hành lây lan ở nơi khác, đặc biệt là Châu Mỹ. Nhiều vùng tưởng như đã kiểm soát được dịch giờ phải quay trở lại phong tỏa bởi làn sóng lây nhiễm mới. Nước Pháp chưa thoát ra được khỏi khủng hoảng y tế đang loay hoay với những cải cách, khôi phục kinh tế. Đó là những chủ đề chính của các báo Pháp ra ngày 10/07/2020.

vuluc1

Bức ảnh được chụp vào ngày 02/01/2017 cho thấy các máy bay chiến đấu J-15 của Trung Quốc được phóng từ tàu sân bay Liêu Ninh trong các cuộc tập trận quân sự ở Biển Đông. STR / AFP

Nhưng trước tiên liên quan đến chính trị quốc tế, Le Monde có bài bình luận nhà báo Pháp Alain Franchon mang tiêu đề đáng chú ý : "Cường quốc Trung Quốc và sức mạnh".

Mở đầu bài bình luận tác giả nhắc lại : "Lâu nay, các lãnh đạo Trung Quốc vẫn nói với chúng ta rằng " các bạn hãy ngủ ngon". Sự trỗi dậy thành cường quốc của nước họ sẽ diễn ra một cách hòa bình". Nhưng sự thật có là như vậy ? Tác giả cho biết cụm từ "trỗi dậy thành cường quốc hòa bình" đã được nhà lý luận, lãnh đạo Trường đảng của Trung Quốc, Trịnh Tất Kiên (Zheng Bijian) đưa ra từ cách đây gần hai chục năm (2003), giờ là một phần trong học thuyết chính thức của chế độ Bắc Kinh.

Theo nhà báo Alain Franchon, đã không biết bao nhiêu lần các nhà ngoại giao Trung Quốc cố gắng giải thích với thế giới rằng Trung Quốc lớn mạnh thành một đại cường sẽ không ứng xử như các "đế chế" khác, "không phải như chủ nghĩa thực dân Châu Âu, chủ nghĩa đế quốc Mỹ hay bành trướng kiểu Liên Xô. Trung Quốc sẽ phát triển trong sự tôn trọng tuyệt đối chủ quyền của các nước khác".

Tác giả bài viết khẳng định, thực tế chỉ cần nhìn vào những hành động mà Trung Quốc mới làm vài tuần gần đây sẽ thấy ngay sự xuất hiện người khổng lồ Trung Quốc không diễn ra một cách hòa bình. "Sự lớn mạnh của Trung Quốc diễn ra cùng những đối đầu, xung đột, đe dọa nước khác và sự khoa trương quân sự".

Bài viết điểm lại một loạt các sự kiện mới nhất liên quan đến Trung Quốc : Từ vụ đụng độ chết người ở biên giới với Ấn Độ, đến việc chính phủ Canberra tố cáo Trung Quốc tấn công tin tặc ồ ạt vào các cơ sở của nước Úc. Rồi đến sự kiện Bắc Kinh áp đặt luật an ninh quốc gia với Hồng Kông, bóp nghẹt các quyền tự do ở vùng thuộc địa cũ của Anh đã được trả về Trung Quốc với cam kết tôn trọng quy chế "một quốc gia, hai chế độ". Hay như cuối tháng Sáu, Trung Quốc phô trương rầm rộ sức mạnh quân sự uy hiếp đảo Đài Loan. Tác giả bình luận : "Hồng Kông và Đài Loan, với Bắc Kinh, toàn bộ dân Trung Quốc không có sự lựa chọn số phận nào khác là nằm dưới ách cai trị của đảng Cộng Sản Trung Quốc".

Bài viết tiếp đó dẫn ra sự việc những ngày qua Biển Đông đang nóng lên, nơi Trung Quốc đang áp đặt yêu sách lãnh thổ của mình bằng sức mạnh. Biển Hoa Đông thì đưa tàu chiến các loại hoạt động trong khu vực quanh các đảo đang tranh chấp với Nhật Bản. Các hành động của Trung Quốc trên các vùng biển này khiến giới quan sát lo ngại "nguy cơ xảy ra sự cố quân sự tăng lên từng ngày".

Tác giả bình luận : "Sự trỗi dậy hòa bình của Trung Quốc rất xa vời với những lý luận mà Trường Đảng của Bắc Kinh rêu rao. Chúng ta đang chứng kiến trường hợp vươn lên thành cường quốc dựa trên sức mạnh".

Vẫn theo Alain Frachon, đến giờ Bắc Kinh lại lý luận rằng những việc Trung Quốc tiến hành như vậy thuần túy mang tính phòng thủ. Hồng Kông hay Đài Loan là thuộc "công việc nội bộ" của họ. Hoa Kỳ không có gì để làm trong khu vực Tây - Thái Bình Dương.

Tác giả nhấn mạnh : "Vấn đề với Bắc Kinh là rất đông các láng giềng của Trung Quốc không đồng ý. Họ đang phải chứng kiến những đòi hỏi lãnh thổ ngang ngược cũng như thái độ hung hăng của Trung Quốc. Sự lệ thuộc kinh tế của các nước này vào Trung Quốc càng lớn, họ lại càng phải cầu cạnh Mỹ ở lại trong vùng, như một đối trọng làm yên tâm".

Để đối phó với Trung Quốc, các nước láng giềng đang tập hợp liên kết với nhau vì đến giờ mọi người đã hiểu không có chữ hòa bình trong việc Trung Quốc trỗi dậy thành cường quốc.

Đại dịch virus corona mối đe dọa dai dẳng

Nhật báo Le Monde chạy tựa chính trang nhất : "Hành tinh vẫn còn bị Covid đe dọa dữ dội". Tờ báo dành 5 trang cho các bài viết để cho thấy tình hình nghiêm trọng và phức tạp của trận đại dịch kéo dài đến nay là hơn nửa năm trên khắp thế giới. Trong khi đó, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) vừa mới đưa ra cảnh báo đầy lo ngại : "Dịch đang tăng tốc, đại dịch vẫn chưa đạt đỉnh".

Le Monde đặc biệt chú ý tới hai nước lớn là Mỹ và Ấn Độ. Tại Mỹ, những ngày qua ghi nhận số ca nhiễm mới Covid-19 bùng lên dữ dội. Thế nhưng bất chấp nguy hiểm, cảnh báo, một bộ phận dân Mỹ vẫn từ chối tuân thủ các biện pháp phòng dịch, hạn chế giãn cách xã hội. Thậm chí có nơi như Texas người dân còn biểu tình phản đối lệnh bắt buộc đeo khẩu trang nơi công cộng.

Có nhiều ý kiến của người dân Mỹ được Le Monde trích dẫn như : "Tôi là người Mỹ và tôi thấy tôi phải được làm những gì mình muốn. Tôi đóng thuế, tôi sống tự do, tôi muốn được tự do" hay "đây là quyền hiến định của chúng tôi. Chính phủ không thể chỉ định được tôi phải mang cái gì trên người".

Hệ quả của những thái độ kỳ lạ đó là : "Năm tháng sau xuất hiện đại dịch, nước Mỹ ghi nhận trên 133 nghìn người chết, xếp hàng đầu thế giới về số nạn nhân. Hơn 3 triệu người nhiễm bệnh. Những ngày qua, 2/3 số bang của nước Mỹ trong tình trạng dịch lây lan dữ dội. Ở nhiều bang giàu có như Florida hay Texas các bệnh viện cũng rơi vào tình trạng quá tải, thiếu thốn phương tiện. Chính quyền các bang thì dường như bất lực trước đòi hỏi quyền tự do cá nhân của công dân đành chạy theo sau dập dịch".

Còn về phần chính quyền trung ương, Le Monde nhận thấy : "Sau khi cố kiểm soát con virus bất trị bằng những buổi họp báo hàng ngày kéo dài 2 giờ, tổng thống Donald Trump không quan tâm đến tình hình y tế để tập trung vào phục hồi kinh tế khi chỉ còn vài tháng nữa đến kỳ bầu cử tổng thống".

Ông Trump tiếp tục coi đại dịch virus corona là chuyện vặt, rằng "99% các ca nhiễm virus không nguy hiểm" hay số ca nhiễm tăng là vì nước Mỹ xét nghiệm nhiều và hiệu quả… Trong khi chính quyền các bang còn đang lo chống đỡ với bệnh dịch thì tổng thống liên tiếp đưa ra các tuyên bố gây sức ép để mở lại hoạt động kinh tế, trường học. Ông Trump vẫn tiếp tục các cuộc vận động tranh cử với các buổi mít tinh tập hợp hàng nghìn người ủng hộ.

Covid-19 : Nguy cơ trở lại phong tỏa hiển hiện

Tình hình dịch ở Châu Á tiếp tục những diễn biến phức tạp. Le Monde ghi nhận "Ấn Độ : Modi lạc quan, các chuyên gia nghi ngại". Với trên 760 nghìn ca nhiễm virus corona, Ấn Độ hiện đứng thứ 3 sau Mỹ và Brazil, về số ca nhiễm Covid-19. Bài viết cho thấy dịch vẫn tiếp tục lây lan phức tạp tại quốc gia Châu Á đông dân thứ 2 thế giới nhưng lại có hệ thống vệ sinh y tế tồi tàn lạc hậu. Mặc dù đã có các biện pháp kiên quyết phong tỏa đất nước bên trong cũng như với bên ngoài, nhưng dường như dịch vẫn chưa thể được kiềm chế. Chính phủ đang nôn nóng tìm cách phục hồi kinh tế muốn tin rằng Ấn Độ đã qua được đỉnh dịch.

Về tình hình dịch trong khu vực Châu Á, báo Libération nhìn sang nước Úc, quốc gia vừa phải đóng cửa trở lại thành phố lớn Melbourne, bang Victoria vì Covid-19 tái phát. Trước sự lây lan virus corona đáng lo ngại đó, bang New South Wale quyết định đóng cửa "biên giới" nội địa với Victoria. Một quyết định làm đảo lộn cuộc sống chưa kịp trở lại bình thường như vậy, có thể mang lại những hậu quả nặng nề về kinh tế và xã hội, theo như ghi nhận của Libération trong bài phóng sự mang tiêu đề : "Covid tại Úc : Đảo lục địa khóa cửa bên trong".

Cũng trong hồ sơ đại dịch virus corona, tại Châu Âu, Le Monde ghi nhận : "Trung Âu bị báo động trở lại". Nhiều nước, trong đó có Serbia, số ca nhiễm Covid-19 tăng đột biến trong những ngày gần đây. Nguyên nhân có thể do dỡ bỏ các biện pháp phong tỏa, trở lại hoạt động kinh tế.

Pháp : Khủng khoảng y tế, kinh tế và cải cách

Còn về thời sự nước Pháp, bên cạnh nỗi lo canh cánh virus corona có thể bùng lên trở lại bất kỳ lúc nào là mối lo lớn vực dậy kinh tế và tiếp tục thực hiện các cải cách khi chính phủ vừa được cải tổ. Báo Le Figaro chạy tựa lớn "Hưu trí : Macron khởi động lại cuộc cải cách, một mình chống lại tất cả". Tờ báo đề cập đến việc tân thủ tướng vừa được bổ nhiệm đã bắt tay vào hồ sơ gai góc nhất là khởi động lại cuộc cải cách hưu trí bị đình lại vì dịch bệnh. Công việc bắt đầu bằng việc thương lượng lại với các đối tác xã hội, công đoàn, nhưng ngay lập tức đã vấp phải sự phản đối. Bên cạnh đó cuộc cải cách hệ thống y tế cũng gặp phải những khó khăn không nhỏ vì tốn rất nhiều tiền trong lúc nền kinh tế đất nước đang bị trận dịch Covid-19 làm cho kiệt quệ.

Nhà thờ Đức Bà Paris sẽ được dựng lại nguyên trạng

Hồ sơ chính của Libération La Croix là quyết định của chính phủ Pháp về việc phục dựng lại công trình Nhà thờ Đức Bà Paris sau một năm bị hỏa hoạn tàn phá. Libération cho biết, ngày 09/7, tân bộ trưởng Văn Hóa, Roselyne Bachelot thông báo, tổng thống và Ủy ban Di sản đã thống nhất phương án phục dựng lại công trình nhà thờ Đức Bà Paris như trước, trong đó có tháp nhọn đã bị đổ sập hoàn toàn trong hỏa hoạn.

Việc phục dựng như kiến trúc cũ sẽ gây nhiều tranh cãi trong dư luận và giới chuyên gia sắp tới, vì đây sẽ là công việc cực kỳ khó khăn với một công trình kiến trúc cổ kính, mang nặng giá trị lịch sử và nhân văn. Tuy nhiên nhật báo Công giáo La Croix cho rằng phục dựng lại công trình theo nguyên bản không phải là đòi hỏi tuyệt đối.

Anh Vũ

Published in Châu Á
Trang 1 đến 22