Thông Luận

Cơ quan ngôn luận của Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên

Những li có cánh và "có làm vn hơn không"

"Một quyết đnh hp lòng dân", "mt quyết đnh thúc đy s phát trin xã hi" hay tính t xen đng t "v òa sung sướng !"… là mt s trong nhiu li khen tng có cánh nhưng có v mang chút thc lòng mà các t báo nhà nước dành cho Chính ph và cá nhân Th tướng Nguyn Xuân Phúc, ngay sau khi Chính ph Vit Nam bt ng ban hành Ngh quyết s 112/NQ-CP ngày 30/10/2017 v vic xóa b nhiu th tc liên quan đến h khu.

sohokhau0

Sổ khai tạm trú và sổ h khu.

Ngay cả gii bt đng chính kiến và gii phn bin xã hi - thường ch trích li suy nghĩ và cách làm vic theo kiu "c l m v" ca Th tướng Phúc - cũng không còn quá khó tính khi đ cp v ông vi mt li khen va phi.

Một s trong gii bt đng chính kiến hy vng giu ct rng t sau bn ngh quyết 112 s không còn cái cnh các nhân viên cnh sát khu vc, dân phòng cùng lc lượng an ninh cp trên đp ca rm rm nhà người hot đng nhân quyn vào lúc na đêm đ "kim tra h khu" - mà thc cht là một hình thức sách nhiu hoc khng b, hiu theo cách nào tùy ý. Thay vào đó, công an có dng đu người hot đng nhân quyn dy cũng ch đ kim tra… mã s đnh danh cá nhân.

Với mt dân tc Vit đã b thuc tính chu đng ăn sâu và quá d hài lòng ch vi một vài đng tác m dân ca chính quyn đc đng, chính sách b h khu quá tr - dù mi ch trên phương din phát ngôn ch chưa hn hành đng - đã có ý nghĩa "có làm vn hơn không".

"Nhân hòa"

Dù mới có được mt phn "Đa li" và chưa hn có "Thiên thời", Thủ tướng Phúc đã biết "đánh trúng" vào "Nhân hòa". Trong tình hung này, ông Phúc đã cho thy ông có trin vng tr thành mt chính tr gia khôn ngoan khi biết tn dng thi và thế trong mt xã hi nháo nhác, bt n và d đng lon như lúc này.

Một trong những nguyên c chưa đến mc gây đng lon nhưng li khiến 1/20 dân s Vit chán nn và phn cm nht đi vi đng và chính quyn là "vòng kim cô" h khu.

Nhìn từ góc đc chính tr, chế đ h khu Vit Nam rt gn gũi vi "người anh em" Trung Quc. Trong lịch s phương Bc t thi Xuân Thu Chiến Quc, chế đ "Ngũ gia liên bo" đã bt v nhng nhà còn li trong t 5 nhà, nếu có mt nhà làm phn triu đình. Chế đ h khu Vit Nam cũng khá tương đng vi cơ chế "Propiska" v qun lý nhân khu ca Liên Xô trước đây. Nhìn chung, đây là mt thói quen và cũng là mt não trng rt khó b ca các chính quyn quen đc tr. Riêng Vit Nam, chế đ h khu đã tn ti đến na thế k qua.

Những t báo nhà nước đã nhân dp Ngh quyết 122 đ "t kh" v cái dĩ vãng xã hội ca chế đ h khu chng my đáng vinh danh kia : người có h khu chính thc các thành ph ln nhiu khi đã thy phin toái nhưng phi là dân ngoi tnh, ng cư các thành ph ln mi thu hiu ni kh ca người không có h khu thường trú. Đã có thời, mun mua nhà Hà Ni, mun đăng ký xe máy bin s Hà Ni, mun xin vic Hà Ni hay Sài Gòn… thì phi có h khu thành ph đó. Nhng tưởng qun lý hành chính bng h khu s hiu qu nhưng không, thc tế nó mang li quá nhiu phin toái, tiêu cc, là mnh đt màu m cho các cán b, công chc ph trách các lĩnh vc, công vic liên quan kiếm tin, "hành" dân. Nhiu người dân đã phi b ra s tin rt ln đ có được s h khu. Và suy đến cùng thì phn m c, thit thòi vn thuc v người dân. Đã có vô số nhng câu chuyn d khóc, d cười liên quan s h khu. Ai cũng thy, s h khu thc s là lc cn vô cùng ln trong thc hin các th tc hành chính, trong quyn tiếp cn các loi dch v công ca người dân, to cơ s cho tiêu cc, tham nhũng… nhưng không th thay đi.

Một nguyên do đ b chế đ h khu mà báo đng không quên nhn mnh : vic Chính ph ban hành Ngh quyết 112 là phù hp vi các quy đnh hin hành, các quyn hiến đnh ca công dân (quyn t do đi li, t do cư trú, t do tìm vic làm…), cũng như thông l quc tế

"Thông lệ quc tế" nào ?

WB đã khuyến ngh t 4 năm trước !

Từ năm 2013 khi Vit Nam ôm p đng cơ "chun b tích cc tham gia vào Hip đnh TPP" và sau chuyến đi M ca ch tch nước khi đó là Trương Tn Sang, vn đ b h khẩu đã được Ngân hàng thế gii (WB) phi hp vi nhng cơ quan nghiên cu ca Vit Nam t chc kho sát ti mt s đa phương.

Về mt xã hi, báo cáo ca WB cho biết có khong 5,6 triu người dân không có h khu mà do đó đã phi chu tình cnh bt tương xứng trong vic tiếp cn các dch v công như trường hc, bnh vin, đăng ký xe… Đây cũng là nhng vn đ mà các cơ quan qun lý nhà nước Vit Nam đã tha nhn t lâu nay, tuy chưa chu tiến hành các bin pháp đ ci thin.

Vào đầu năm 2014, sau khi Vit Nam trở thành thành viên ca Hi đng nhân quyn Liên hip quc, trong cuc Kim đim đnh kỳ ph quát (UPR) ti Geneve đã xut hin khuyến ngh b cơ chế h khu đi vi Vit Nam. Khi đó, chính th Hà Ni không tr li.

Nhưng đến năm 2017, bi cnh cc kỳ khó khăn của ngân sách Vit Nam đang khiến chế đ này "bơi" và có nguy "chìm" nếu không vay mượn được tín dng quc tế. Cũng bi thế, đây là cơ hi đ nhng khuyến ngh v nhân quyn ca các t chc quc tế có điu kin "đưa ánh sáng ngh quyết vào thc tin" hơn hn.

Nhưng cũng còn mt ngun cơn khác không kém sng còn.

Với Ngh quyết 122, Th tướng Phúc đã vượt qua nhng đi th ca ông đ ghi mt đim quan trng : "Đim Tổng bí thư".

"Điểm Tổng bí thư" là gì ?

Tổng bí thư !

Từ khong na năm trước Đi hi 12 ca đng cm quyền, Nguyn Xuân Phúc t vai trò cp phó mà trong thc tế ch là mt cái bóng ca Nguyn Tn Dũng, đã manh nha lt vào "mt xanh" ca "cp đôi hoàn ho" Nguyn Phú Trng - Trương Tn Sang. Ti đi hi 12 vào đu năm 2016, ông Phúc đã chính thc tr thành thủ tướng và mang li vòng nguyt quế "vua" cho quê hương Qung Nam ca ông. Nhiu người đã tha nhn rng đó là mt kết qu khá bt ng.

Nhưng "sao chiếu mnh" vi Nguyn Xuân Phúc vn có v mun lóe sáng hơn na. T cui năm 2016 đến nay, cùng vi hai trường hp "bng dưng b bnh" là Thường trc ban bí thư Đinh Thế Huynh và Ch tch nước Trn Đi Quang, Nguyn Xuân Phúc bt cht li mt ln na ni bt vai trò ng c viên cho chc v tng bí thư, nếu mt mai Nguyn Phú Trng - hoc vì lý do tui cao sức yếu, hoc quá mt mi trong công cuc "chng tham nhũng" chng đi ti đâu, hoc phi chu mt sc ép đ sc công phá t phía các đi th chính tr mà vào lúc này đã có du hiu h biết cách liên minh vi nhau, dù ch là mi liên minh tm thi - buc phi "nghỉ".

Cần nhc li, c Đinh Thế Huynh và Trn Đi Quang - theo th t người trước k sau - đu là nhng ng c viên hng nng cho chc v tng bí thư, sau mt "thái t đng" trong quá kh là Phm Quang Ngh nhưng đã b "bit tích" ti đi hi 12.

Cho tới nay, cuộc chy đua va ngm ngm va công nhiên vào ghế tng bí thư ngày càng rn rã và quyết lit. Ngoài Trn Đi Quang có du hiu "đang khe li", đã xut hin thêm mt người được dư lun cho là ng c viên tiếp theo : Trn Quc Vượng - Ch nhim y ban kiểm tra trung ương và kiêm mt chc v chưa tng được lit kê trong điu l đng : "Thành viên thường trc ban bí thư".

Nhưng s có cơ hi hơn hn cho Nguyn Xuân Phúc đ tr thành tng bí thư ti đi hi gia nhim kỳ vào năm 2018 hoc ti đi hi ln thứ 13 ca đng cm quyn vào năm 2021, nếu còn có đi hi 13 này. Đó là tri hơn hn các đi th chính tr khác, Nguyn Xuân Phúc đang tr thành nhân vt không ch có thâm niên làm phó th tướng và am hiu ngh "tay hòm chìa khóa" ca chính quyn và c cho đảng, mà còn là thành viên hiếm hoi trong B Chính tr biết cách và có mt kh năng - dù ch mc khiêm tn - kiếm tin t trong nước và quc tế đ nuôi b máy chính quyn và đương nhiên c b máy ca đng.

Với li thế đó, dù đng hay Tng bí thư Trng muốn hay không, Nguyn Xuân Phúc vn đang tr thành ng c viên thc tế nht cho ghế tng bí thư.

Tuy khởi đng "chính ph kiến to và hành đng" khá mun màng, nhưng t gia năm 2017 đến nay, Th tướng Phúc đã va thao tác va "gi ý" được hai vic quan trng : sau ch đo ca ông Phúc, B Công thương đã ln đu tiên t ct b hơn 600 giy phép con, tương đương khong hơn 50% s th tc trong thm quyn ca b này, cho dù vn còn mt s giy phép con được ct gim theo cách "gom nhiu gch đu dòng nh thành một gch đu dòng ln nhưng không mt đi ni dung nào ca các gch đu dòng nh" ; và đng tác th hai là "b h khu".

Nhưng khi nào mi b ?

Còn lâu !

Một s t báo nhà nước đã hoan h quá sm khi tht lên "Vĩnh bit h khu !".

Chỉ vài ngày sau Ngh quyết 112 ca Chính ph v "b h khu", ni vui mng quá sm đã b xp bt. Thông tin t gii chc công an - cơ quan luôn xem h khu là mt công c hành chính không ch qun lý xã hi mà còn qun lý chính tr ca chế đ Vit Nam và trong thực tế quyết đnh chuyn có mun b h khu hay không, cho biết trong hin ti, chính quyn Vit Nam mi "thí điểm cp mã s đnh danh cá nhân" ở 4 tnh, thành ph. D kiến đến năm 2019, B Công An mi hoàn tt thông tin ca hơn 90 triu cư dân.

Một đại din Cc Cnh sát đăng ký, qun lý cư trú và d liu quc gia v dân cư, B Công an, cho biết, vic b s h khu ti thi đim hin ti là "chưa th được". Lý do vì "Chúng ta chỉ có th b sau khi đã xây dng xong cơ s d liu quc gia v dân cư".

Cũng theo vị đi din trên, vic b s h khu cn phi có "l trình", và ít nht cũng phi đến năm 2020, ch không phi năm 2019, "may ra mi thc hin được".

Tại sao chuyn b h khu li có đ tr kinh hoàng đến 3 năm, tính t năm 2017 "ra ngh quyết" ?

Những gii thích như th "nói li cho rõ" ca gii chc công an đã làm l ra mt khong trng mênh mông : "b h khu", cho dù đã được th hin bng mt ngh quyết chính thc, mi ch là "ý tưởng" ca Chính ph và mang tính ha hn nhiu hơn là làm tht. Mt chế mã s đnh danh cá nhân ch được chính thc thay thế cho h khu khi B Công an hoàn tt cơ s d liu cho 90 triu người Vit. Nếu gii chc công an đã mông lung v "năm 2020" thì cũng có th hiu là "hn chót" s rt có th kéo dài qua năm 2020 mt vài năm, thm chí là nhiu năm, đ t đây đến đó h khu vn là h khu và vn có đến 6 - 7 triu người dân b đi x bt công.

Cứ xem cái cách B Công an "ngâm tôm" Lut Biu tình t năm 2011 đến nay, mà thm chí cho đến gi vn chng thy tăm hơi nào về d lut khn kh quyn dân này, thì đ biết "thành tâm" ca ngành công an là như thế nào trong cơ chế "hành dân là chính".

Dấu hi còn li là ti sao Th tướng Phúc không ch đến khi B Công an hoàn tt cơ s d liu ri mi chính thc thông báo chính sách bỏ h khu ?

Câu trả li có l tùy thuc vào cá nhân ông Phúc và… ghế tng bí thư.

Hứa hn, dù có quá sm, vn luôn ngt ngào cho 90 triu người Vit đã quá quen vi vô s ha hn không mang tính "đnh danh" ca "đng và nhà nước ta" t bao nhiêu năm qua.

Phạm Chí Dũng

Nguồn : VOA, 09/11/2017

Published in Diễn đàn