Thông Luận

Cơ quan ngôn luận của Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên

jeudi, 30 août 2018 16:23

Cát, phá và… Bộ Quốc phòng

Giống như Tây Nam bng bng sông Cu Long), đa hình, đa mo Đông Nam b tiếp tc biến dng, v nát vì khai thác cát. Trong lot bài mô t tình trng tuyt vng ca sông Đng Nai, phóng viên t Người Lao Đng k rng, tình trng st l không th ngăn chn được đã tr thành đi ha thường trc, đe da dân chúng cư ng dc sông Đng Nai, sut t Cát Tiên – Lâm Đồng (thượng ngun) đến Tân Uyên – Bình Dương (h du). Chng riêng vườn tược, nhà ca mà ch cũng sp xung sông. Dòng sông hin hòa, ngun cung ng nước cho các cng đng dân cư rng ln, bao gm c Sài Gòn đang quy đp trong cơn hp hi. Nguyên nhân chính là do khai thác cát tràn lan, vô tội v, dòng chy biến đi, cng thêm vi tác đng ca thy đin và sn xut công nghip.

cat1

Khai thác cát lậu làm "biến mất" 42 ha đất ven sông Đồng Nai - Hình minh họa.

Nguyên nhân đó đã được xác đnh cách nay chng… 20 năm nhưng nước thi công nghip vn đ thng vào sông, giy phép xây dng các công trình thy đin, giy phép khai thác cát vn được h thng công quyn t trung ương ti đa phương tung ra như bươm bướm. Không tìm được tm áo "no vét, tn thu" thì khai thác lu. V lý thuyết, lu là bt hp pháp, vi sông Đng Nai, lu đng nghĩa vi hy dit môi sinh, môi trường sng nhưng h thng công quyn không hành đng mà ch than… "quá khó" (1).

***

Các chuyên gia thuộc nhiu lĩnh vc ti Vit Nam tng liên tc nhc nh, cát không ch là khoáng sn hay vt liu xây dng mà còn là nn móng lãnh th nhưng ti Vit Nam, gii hu trách t trung ương đến đa phương vn thi nhau ký - cp giy phép hoc "tha thun ming" cho một s doanh nghip khai thác cát.

Theo sau những t giy phép do h thng công quyn t trung ương đến đa phương thi nhau ký – cp là tình trng st l ven sui, ven sông, b bin xy ra khp nơi. Bi khai thác cát – st l còn hy hoi tài sn và hủy dit sinh kế ca dân chúng, hàng trăm cuc biu tình, mt s biến thành bo đng sut t ngoài Bc vào ti trong Nam vn không làm nhng viên chc hu trách run tay.

Phần ln cát đã khai thác được xut cng vi giá r mt. Theo các s liu do Tng cc Hải quan Vit Nam công b, t 2007 đến 2016, Vit Nam đã xut cng 67 triu mét khi cát. Trong giai đon t 2007 đến 2009, cát xut cng ch yếu được móc t lòng các con sông khu vc đng bng sông Cu Long vi khi lượng khong 24 triu mét khi. Do bị các chuyên gia và dân chúng chỉ trích kch lit, cui năm 2009, chính ph Vit Nam cm xut cng cát.

Đến năm 2013, B Xây dng Vit Nam tìm ra mt con đường mi đ tiếp tc móc cát mang đi bán : Giao cho mt s doanh nghip t b tin "khai thông, no vét luồng lch" ri được "tn thu, xut cng" cái gi là "cát nhim mn" đ trang tri chi phí. B Xây dng Vit Nam gi con đường mi này là "xã hi hóa hot đng bo đm hàng hi" !

Dẫn đu "xã hi hóa hot đng bo đm hàng hi" là B Quc phòng Vit Nam. Kế đó là chính quyn 11 tnh ven bin : Kiên Giang, Bình Thun, Ninh Thun, Khánh Hòa, Phú Yên, Bình Đnh, Qung Nam, Tha Thiên - Huế, Qung Bình, Qung Tr, Hà Tĩnh. Tính đến đu năm ngoái, các ch đu tư bao gm B Quc phòng và chính quyn 11 tnh đã trình 40 dự án, nhm móc khong 250 triu khi cát t lòng bin đ xut cng.

Từ 2013 đến cui năm 2016, Vit Nam tiếp tc xut cng 43 triu khi cát nhim mn sang Singapore. T 1960 Singapore liên tc mua cát khp nơi trên thế gii đ bi đp, m rng din tích lãnh th ca h. Đến nay, din tích lãnh th ca Singapore đã tăng thêm 24%, phn ln nh cát mua t Vit Nam. Vit Nam mt bao nhiêu phn trăm din tích do khai thác cát ? Không có s liu chung v st l nhưng chc chn con s đó hết sc kinh khng. Theo một vài thng kê đã được công b thì gn đây, mi năm, riêng khu vc đng bng sông Cu Long mt năm cây s vuông mt đt do st l ti sông rch và b bin. Vi tc đ st l như hiên nay, người ta ước đoán sau vài thp niên na, Cà Mau s biến mất.

Đầu năm 2017, t Tui Tr công b mt lot phóng s điu tra v khai thác – xut cng cát sang Singapore. Theo đó, trên các hp đng xut cng, giá bán cát ch t 80 cents đến 1,3 M kim/khi, trong khi giá bán trên thc tế là hơn 4 M kim/khi. Nói cách khác, Việt Nam không ch mt tài nguyên, lãnh th rng rut mà chng thu được bao nhiêu t thuế xut cng cát bi trên giy t, giá bán cát xut cng quá thp.

Do tác động ca dư lun, sau lot phóng s điu tra va k, tháng 3 năm 2017, chính ph Vit Nam triệu tp mt cuc hp bt thường và ch đo tm dng cp giy phép xut cng cát nhim mn tn thu t các d án xã hi hóa đ bù đp chi phí no vét, duy tu các thy đo, gia tăng kim tra, giám sát cht ch các d án đang thc hin, kp thi phát hin, kiên quyết x lý nghiêm các trường hp vi phm.

Chẳng biết có phi các d án "khai thông, no vét lung lch, tn thu cát nhim mn" đ xut cng sang Singapore vi khi lượng ln đu thuc B Quc phòng Vit Nam (ch nhiu quân cng) hay không mà scandal trốn thuế, có đy đ du hiu t chc buôn lu tài nguyên, hy dit môi sinh, môi trường, đã được t Tui Tr tường trình c th, chìm nghm. Tác đng duy nht ca lot phóng s điu tra tưởng như s bc mt cây cu, đưa nhiu viên chc, "doanh nhân kh úy" ra vành móng ngựa ch là lnh tm dng xut cng cát nhim mn ri… thôi.

***

Bởi cát gn cht vi các công trình, chng riêng các chuyên gia mà mt s doanh nghip ti Vit Nam bt đu đ cp đến vic x lý cát nhim mn, theo h, nếu phi "khai thông, nạo vét lung lch, tn thu cát nhim mn" thì con đường tt nht là tn dng cát nhim mn đ tha mãn nhu cu trong nước (san lp, thay cát sông làm vt liu xây dng) (2). Thm chí có nhng chuyên gia b thi gian phân tích sâu đ chng minh cát bin quý hơn vì tt hơn, đa dng hơn, r hơn cát sông (3). Tn dng cát nhim mn t nhng d án "khai thông, no vét lung lch, tn thu cát nhim mn" s gii quyết được chui vn đ đang là vn nn mà các viên chc hu trách Vit Nam vn than là không có hướng ra : Không khai thác cát thì thiếu vt liu xây dng cn thiết, giá cát tăng, phi nhp cng cát. Khai thác cát thì st l còn xut cng cát rõ ràng ch mt tài nguyên, ngân sách chng thêm được bao nhiêu chưa k di ha cho môi sinh, môi trường.

Tin mới nhất là sau mt năm rưỡi im hơi lng tiếng, B Quc phòng Vit Nam va đ ngh Th tướng Vit Nam cho phép b này tiếp tc thc hin ba d án "khai thông, no vét lung lch, tn thu cát nhim mn" theo "cơ chế đc thù cá bit". C th là nhng doanh nghiệp được chn "no vét lung vào các cng quân s ti Cam Ranh và Phú Quc" xong thì được xut cng 25 triu khi cát nhim mn. Cn lưu ý rng tiếng là "xin ch trương" nhưng công văn ca B Quc phòng có tính cht ging như mt "ti hu thư" : Th tướng lc đu thì chính ph phi chi 6.000 t đng, gt đu thì không mt 6.000 t và có thêm 656 t tin thuế ! Ging như trước, vi B Quc phòng, "xã hi hóa hot đng bo đm hàng hi" mà không cn t chc đua tranh, lng nhng trong vic la chn nhà thu, chưa cn biết Th tướng gt hay lc, doanh nghip đã được B Quc phòng tín nhim có th ch đng tìm kiếm đi tác, thương lượng hp đng – đnh giá mua bán, thay luôn c h thng công quyn xác đnh nghĩa v thuế chính xác đến… hàng đơn v (656.077.911.360 đồng) (4).

Các dự án "khai thông, no vét lung lch, tn thu cát nhim mn" mà Vùng 5 Hi quân làm ch đu tư tng là nguyên nhân khiến chính quyn tnh Kiên Giang phn đi kch lit vic móc hàng triu khi cát quanh đo Phú Quc xut cng sang Singapore, trong khi các công trình xây dựng trên đo này phi ch cát t đt lin ra. Đó cũng là nguyên nhân kích thích t Tui Tr thc hin lot phóng s điu tra vch trn nhng lt léo liên quan đến "khai thông, no vét lung lch, tn thu cát nhim mn" hi đu năm ngoái.

Còn các dự án "khai thông, no vét lung lch, tn thu cát nhim mn" mà Vùng 4 Hi quân làm ch đu tư Cam Ranh, Khánh Hòa thì tng đy dân chúng th xã Cam Ranh đ ra quc l 1 biu tình vì tôm, cá nuôi ti các ao quanh đm Thy Triu chết sạch trong khi vic bi thường và h tr di di thì li không tha đáng. Cuc biu tình khiến quc l 1 b nghn ba ngày hi tháng 4 năm 2015 y đã bùng phát tr li hi tháng 9 năm 2015. Ln này có hai trong s 60 ghe, xung ca dân chúng phường Cam Phúc Bắc tham gia ngăn chn vic "khai thông, no vét lung lch, tn thu cát nhim mn" b tàu ca Vùng 4 Hi quân đâm chìm và hàng chc người b bt, b pht tù vì "gây ri trt t công cng", cn tr vic thc hin mt… "d án quc phòng" !

Theo Bộ Quc phòng, do "tác động mnh ca biến đi khí hu", li ra vào các quân cng ca các chiến hm, thy phi cơ không còn an toàn, no vét – khơi thông các thy đo là "cn thiết và cp bách". B Quc phòng chưa cho biết s "cn thiết và cp bách" y nhm bo đm cho các chiến hm, thy phi cơ tiếp tc quay mũi vào b hay hướng ra bin Đông.

Trân Văn

Nguồn : VOA, 30/08/2018

Chú thích :

(1) https://nld.com.vn/thoi-su/tieng-keu-tuyet-vong-tu-song-dong-nai-tan-nat-doi-bo-20180827221724528.htm

(2) https://www.thesaigontimes.vn/td/276346/dung-tao-tien-le-co-che-dac-thu-ca-biet-voi-cat-.html

(3) https://www.thesaigontimes.vn/td/276682/cat-bien-quy-hon-cat-song.html

(4) http://vneconomy.vn/bo-quoc-phong-kien-nghi-duoc-xuat-khau-25-trieu-m3-cat-nhiem-man-20180728113152715.htm

Published in Diễn đàn