Thông Luận

Cơ quan ngôn luận của Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên

mardi, 04 septembre 2018 20:10

Hết ODA, 'nghề công chức' mất giá

Tiệc ăn chc nào cũng phi có lúc tàn. Chn mt phn tư thế k t lúc bt đu ‘ăn đ, ăn dày’ ngun tin ODA - vin tr phát trin chính thc - ca thế gii ‘tư bn giãy chết’, đến tháng Tám năm 2018 chính th đc đng Vit Nam đã phi gián tiếp tha nhn hin thc n công ngp đu : ODA ch còn rt ít hoc s hết sch.

oda1

Đồng h n công ca tp chí The Economist nêu con s n công ca Vit Nam vào ngày 16/7/2017 là hơn 94 tỉ USD. (Hình : Trích t website ca The Economist)

Những ai s phi tht vng và tuyt vng ?

Đứng đu bng nn nhân ca hu qu n công ODA là dân. Luôn là nhân dân.

Núi nợ 210% GDP và qu báo ng nghim !

Liệu con s 35 triu đng n công đè lên mi đu dân t người già sp chết đến tr sơ sinh mà B Kế hoch và Đu tư - cơ quan có trách nhim chính ‘qun lý ngun vn ODA’ nhưng t my năm qua đã có nhiu biu hin mun ‘ngh ngơi vì quá no’ và mun đy bt trách trách nhiệm cho các cơ quan khác như B Công thương, Ngân hàng nhà nước, Văn phòng chính ph cũng đang ‘no’ không kém - công b có đúng vi thc tế ?

Thực tế còn khn qun hơn nhiu, rt nhiu. Trong khi vào thi th tướng b xem là ‘phá chưa tng có’ - Nguyễn Tn Dũng - tr vì 9 năm và cũng là thi vay mượn ODA x láng bt cn hu qu nht, t l n công quc gia luôn b ép dưới 65% GDP - tc ch khong 130 t USD, thì con s n công trn tri hơn rt nhiu đã lên ti 431 t USD - tc chiếm đến 210% GDP, vượt rt xa ngưỡng cho phép 65% GDP (theo tiêu chí thế gii) và thc cht đã quá nguy him đi vi mt đt nước mà mc đ tàn t v tài nguyên thiên nhiên và ngân sách luôn t l thun vi thói ‘ăn ca dân không cha th gì’.

Việt Nam đương đi năm 2018 và ‘toàn đảng, toàn quân, toàn dân lp thành tích tiến ti đi hi 13’ vào năm 2021. Trong cơn mê sng qun qui giai đon cui, qu báo đã ng nghim.

Hạn ngch đo đc hay gii hn chm mút ?

Quả báo ODA đã chính thc bt đu t năm 2012. Ngay trước thm hi ngh nhóm tư vn các nhà tài tr gia kỳ năm 2012, Bộ Ngoại giao Đan Mch đã không ngn ngi tuyên b ngng 3/4 d án ODA tài tr cho Vit Nam do nghi ng mt s cơ quan đơn v s dng chi sai khong 11,4 t đng trên tng s tin 69 t đng do Đan Mạch tài tr, tương đương khong 19,9 triu cua-ron.

Đến năm 2013, Thy Đin đã bt buc phi ngng vô thi hn các khon vin tr ODA cho Vit Nam sau khi phát hin hàng lot gian di ca quan chc Vit. Sau đó c Bộ Ngoại giao Australia vài vài quc gia khác cũng bắt đu ct gim vin tr.

Một trong nhng "gương người tt vic tt" ghê gm nht là v PMU18 vào năm 2006, vi hình nh rt tiêu biu ca trưởng ban PMU18 Bùi Tiến Dũng thuc B Giao thông và vận tải - mt k tm bia khi quan h vi gái.

Sau đó, báo chí Nhật Bn - ch không phi báo chí Vit Nam - đã phát hin công ty tư vn quc tế Thái Bình Dương ca Nht đã phi hi l cho quan chc Vit Nam ph trách d án đi l Đông-Tây Sài Gòn mt phn hoa hng tương đương 10% giá tr hp đng. Lúc đó cũng là một trưởng ban ca PMU Đông-Tây là Huỳnh Ngc Sĩ đã nhn s tin hi l trên 800.000 đô la.

Chỉ vài tun l sau khi xy ra v vic 6 quan chc ngành đường st Vit Nam b bt tm giam do b nghi nhn tng cng 16 t đng tin hi l t công ty Tư vn Giao thông Nhật Bn (JTC-Japan Transportation Consultants), vào đu tháng Sáu năm 2014, Bộ Ngoại giao Nht Bn đã ra thông báo cho biết các khon vay mi bng đng yen và các khon tài tr cho d án đường st đô th Hà Ni đã b đình ch.

Hạn ngch đo đc gii quan chc tham nhũng ODA đã không còn biết gii hn chm mút là gì.

Thậm chí còn có nhng t l tham nhũng, tht thoát c th đi vi ODA Vit Nam. Trong mt ln hiếm hoi được ‘m ming’, báo đin t Vietnamnet đã nêu ra mt minh ha c th : t năm 2009-2010, sau khi đi s quán Nht ti Vit Nam loan báo s vin tr không hoàn li đ mt s tnh xây trường hc, đường sá h tng& thì có mt ph n mà t báo không dám nêu tên, ch cho biết là cư ng ti thành ph Vinh, tnh Ngh An, đã liên lc vi lãnh đo nhiu xã Hà Tĩnh đ đt vấn đ chy d án, vi điu kin khi thành công phi ct cho bà ta 40%.

Sau đó nguồn vn ODA đã được rót v cho ba xã Hà Tĩnh, trong đó có mt xã tên là Gia Ph được nhn 80.000 đô la đ xây dng trường tiu hc. Chính quyn xã này đã ly 8.000 đô la chia cho nhau, rồi ly thêm 24.000 đô la chi cho người ph n làm môi gii. T l 40% tương t cũng xy ra huyn Cm Xuyên. Do b ăn chn thm thiết đến thế, các cơ s giáo dc, đường sá ba xã trên đu st gim mnh v quy mô và cht lượng.

Còn rất nhiu dẫn chng khác v lãng phí và "ăn dày" ODA, đc bit là nhng d án s dng vn ưu đãi trong lĩnh vc giao thông b chm tiến đ và đi vn ln so vi tng mc d kiến đu tư ban đu như d án tuyến metro Nhn - ga Hà Ni, d án đường st trên cao Cát Linh - Hà Đông ở Hà Ni, d án xây dng tuyến metro s 1 (Bến Thành-Sui Tiên) và d án metro tuyến Bến Thành-Tham Lương Sài Gòn...

Thế nhưng điu kỳ quái l là cho đến nay, bt chp yêu cu trong rt nhiu ln các t chc tài tr quc tế và gii chuyên gia phản bin trong nước, Vit Nam vn chưa có bt kỳ t chc giám kim đc lp nào cho mt khu vc được coi là nhy cm như ODA. Nhng t chc phi chính ph Vit Nam mun làm vic này thì không được cho phép thành lp, trong khi đó nhng t chc phi chính phủ nước ngoài vn có truyn thng kim đnh nhng d án ln như thế này li chưa hot đng Vit Nam, và cũng chưa được được mt cơ quan nhà nước Vit Nam nào mi. Các cơ quan qun lý Vit Nam ch mun ‘ôm’ và ‘ăn’…

Cạn ODA và bi kch vĩ đi

2018, sau vài chục năm "vay mượn, vay mượn t cho đến khi sp đ," ngân sách Vit Nam đã biến thành mt t mi đúng nghĩa : t l n công/GDP vượt xa gii hn nguy him, còn cng đng tài chính quc tế đang thng tay "cm ca" vay mượn ODA đi vi chính th mà ngay gii chuyên gia quc tế còn rành r mt giai thoi dân gian : mt chương trình an sinh xã hi ca chính ph Vit Nam nhn ngun ODA có tên là ‘Chương trình 135’, nhưng khi tin được phân b t cp cơ quan trung ương xung cơ quan đa phương ri đến tay người dân thì đã biến thành công thc ‘5 - 3 - 1’, tc nhng người khn kh nht trong xã hi lm than này ch nhn mt phn quá nh nhưng vn phi t nguyn ‘cám ơn đng và nhà nước ta’, cũng t nguyn làm bình phong đ gii quan chc có c ‘xóa đói gim nghèo’ để xin ODA.

2018, sau vài chục năm nhn ‘lc tri’, ODA đã tr thành mt trong nhng bi kch ‘vĩ đi’ nht ca chính th Vit Nam.

Bi kịch đến ni mà vào mt bui sáng mùa thu năm 2017, Th tướng Phúc đã phi "đ ngh Ngân hàng thế gii tìm kiếm ngun vn tài trợ cho Vit Nam các khon không hoàn li đ gim ti đa làm chi phí vay vn, tăng thành t ưu đãi ca các khon vay" - c ch xin tin đu tiên và hình như không còn quá chú tâm v lòng t trng k t ngày quan chc này phi lãnh trách nhim ‘đ vcho đời th tướng trước b xem là ‘phá chưa tng có’ là Nguyn Tn Dũng…

Bi kịch đến mc mà vào cui tháng Sáu năm 2018, cuc gp ca Phó Th tướng Vương Đình Hu vi Bộ Tài chính Hoa Kỳ Washington đã khiến l ra mt ‘bí mt quc gia’ mà my năm qua giới quan chức Vit Nam c tình giu nhm : ông Hu đ ngh M "m li kênh cho vay ODA và vay ưu đãi cho Vit Nam, tăng cường các chương trình vin tr trực tiếp và gián tiếp thông qua các tổ chức phi chính phủ đ thc hin các d án nhân đo và h tr phát triển ti Vit Nam".

Cũng có nghĩa là trong những năm gn đây, lượng ODA và vin tr không hoàn li được cp t M cho Vit Nam đã gim v 0.

Nhưng M không phi là quc gia duy nht đt Vit Nam vào trng thái zero vin tr, mà đng thái này như th ‘không hẹn mà gp’ đã din ra ph biến gn hết các nước cp vin tr cho Vit Nam, dn đến mt phát hin ln mà ‘đng và nhà nước ta’ đã không dám công b trong sut 4 năm qua : t năm 2014 đến năm 2018, vin tr ODA cho Vit Nam luôn cn k vi vch 0.

Đến lúc này, người ta đã có th hiu vì sao gii quan chc cao cp Vit Nam đã tn dng các s kin hi tho quc tế, các cuc gp song phương Hà Ni ln các chuyến công du nước ngoài đ phát ngôn ‘xin tin’ không biết mt mi.

Hết mt, sch rui và ‘tìm đâu ra nhân tài’

2018 rất có th là năm chng kiến s st gim thm thiết nht ca ngun vn ODA (vin tr phát trin chính thc) vào Vit Nam, b túc mt du n cho năm ‘thng li kinh tế chưa tng có’ và ‘tiếp tc gt hái nhiu thành công đi ngoi’ theo lối tuyên truyn không còn biết tri cao đt dày ca chính th đc đng này, chìm nghm trong bc tranh tng th mang gam màu xám ngoét - được đc t bi s phi ngu ca ba thành phn ‘binh chng hp thành’ : n công - n xu - ngân sách.

Tháng Tám năm 2018, tròn một năm sau khi Vit Nam b các t chc tín dng quc tế là Ngân hàng thế gii (WB), Qu Tin t quc tế (IMF), Ngân hàng Phát trin Á Châu (ADB) chính thc tăng lãi sut cho vay gp 3 ln và gim thi gian ân hn xung ch còn mt nửa, các cơ quan qun lý trên di đt ‘l tuôn hình ch S’ cùng giàn đng ca ca hơn nhiu t báo nhà nước mt ln na rên la thng thiết ‘Gánh nng ODA’, ‘Nhiu d án vay vn ODA không có kh năng tr n’, ‘Xác đnh rõ trách nhim đ ODA vượt trn 300.000 tỷ’, ‘Cân nhc s dng ngun ODA’, ‘ODA đã hết hp dn’…

Không chịu ci cách th chế, cũng chng chu ci thin nhân quyn mt cách thc tâm, chi tiết và bng hành đng mà vn là thói trt tr ming lưỡi như trước đây, chính th đc tr Vit Nam vào năm 2019 có thể s nhn được con zero to tướng giá tr ODA mà các t chc quc tế ký kết vi Vit Nam.

Nghề công chc liên quan đến nhim v ‘tiếp nhn và điu tiết ngun vin tr ODA’ B Kế hoch và Đu tư và S Kế hoch và Đu tư các tnh thành cũng bởi thế đang và s kém hn phn hp dn so vi thi vàng son trong dĩ vãng.

Nếu trong dĩ vãng phi chy tin đm mi có th được tr thành công chc ngi thc thi công thc ‘5 - 3 - 1’, thì nay và nhng năm tháng ti, ch nào hết mt s t nhiên sch bóng rui.

Nếu dân Vit tuyt vng vì núi n công trên đu mình thì gii quan chc cũng cung cung tht vng : chng còn gì đ ‘ăn’.

Hẳn đó là ngun cơn va sâu xa va trc tiếp đã khiến gn đây mt s quan chc B Kế hoch và Đu tư phi than vãn ‘khó tìm được nhân tài’ cho bộ này

Phạm Chí Dũng

Nguồn : VOA, 04/09/2018

Published in Diễn đàn