Thông Luận

Cơ quan ngôn luận của Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên

Published in

Diễn đàn

18/07/2019

Khả năng sản xuất thép của Việt Nam sẽ như thế nào ?

Azusa Kawakami và Tomoya Onish

Công nghiệp thép Việt Nam vẫn giữ kế hoạch mở rộng sản xuất trong lúc bị thuế quan đe dọa

thep1

Công ty FHS tải các sản phẩm thép lên tàu. Các nhà sản xuất thép thành lập ở châu Á đang theo dõi công ty Việt Nam đang phát triển.

Sự nghi ngờ đã len lỏi vào nỗ lực đầy tham vọng của Việt Nam khi quốc gia này muốn trở thành một cường quốc thép toàn cầu: Liệu Formosa Hà Tĩnh Thép, công ty đã khởi động nhà máy tích hợp đầu tiên của đất nước cách đây hơn hai năm, có thực sự muốn tiến hành kế hoạch xây dựng lò cao thứ ba không ?

FHS, tên thường gọi của nhà máy thép, dường như đang bị phân mảnh. Công ty muốn giúp chính phủ đạt mục tiêu vạch ra là làm cho Việt Nam, hiện đang ngốn số lượng thép nhiều nhất Đông Nam Á , trở thành quốc gia sản xuất thép không cần phải dựa vào việc nhập khẩu.

Công ty cũng muốn bắt đầu sản xuất loại thép có phẩm chất cao theo yêu cầu của ngành công nghiệp ô-tô vốn đang bị Đông Nam Á giành sân, trở thành trung tâm sản xuất.

Nhưng FHS không muốn bị lọt bẫy giống như trường hợp của ngành công nghiệp thép Trung Quốc khi nhu cầu toàn cầu bắt đầu giảm từ nhiều năm trước.

Khi đó, các nhà sản xuất Trung Quốc đã không thể tự kìm hãm việc sản xuất – không dễ dàng dừng một lò cao khi đã đốt lửa – và bắt đầu bán sản phẩm dư thừa ra thị trường nước ngoài. Giá thép giảm mạnh và ngành công nghiệp toàn cầu vật lộn.

Mặc dù hy vọng kế hoạch xây dựng lò cao thứ ba sẽ hoàn tất vào cuối năm nay, công ty vẫn sẽ  “nghiên cứu kỹ vấn đề khi giá thép đang giảm”, ông Chen Yuan Cheng, chủ tịch FHS, nói.

Washington cũng đã đặt ra những thách tức mới đối với ngành thép Việt Nam. Vào ngày 2 tháng Bảy, Bộ Thương Mại Hoa Kỳ cho biết họ sẽ áp mức thuế tối đa 456% lên các mặt hàng thép được sản xuất tại VN. Thuế quan mới sẽ nhắm vào các sản phẩm được chế biến tại Việt Nam do việc sử dụng “nguyên liệu cơ bản” sản xuất từ Hàn Quốc và Đài Loan. Thép chống ăn mòn và thép lá cán nguội do Việt Nam sản xuất bằng cách gia công các cuộn thép cán nóng từ Hàn Quốc và Đài Loan không thể xuất khẩu sang Hoa Kỳ mà không bị áp mức thuế quan mới.

Nhưng dường như FHS vẫn được hưởng lợi từ động thái của Washington. Công ty là nhà sản xuất cuộn thép cán nóng duy nhất tại Việt Nam và trang bị lò cao duy nhất của đất nước. Một viên chức trong một công ty địa phương cho biết theo dự tính “ nhu cầu về các cuộn thép cán nóng từ Nhật Bản và FHS sẽ tăng lên trong tương lai để bù đắp cho các vật liệu của Hàn Quốc và Đài Loan”.

Hà Nội đã đáp trả thuế quan của Hoa Kỳ bằng cách khuyến khích các nhà sản xuất chế biến trong nước sử dụng nguyên liệu cơ bản sản xuất tại VN. Mặc dù quyết định của Mỹ không liên quan trực tiếp đến cuộc chiến thương mại giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc, dòng chảy của chủ nghĩa bảo hộ Mỹ đang bắt đầu tác động có lợi cho FHS.

Nhưng các nhà sản xuất thép phải theo dõi kỹ sự sụp đổ từ cuộc chiến thương mại. Phần còn lại của Châu Á hình như đang chú ý đến FHS và Việt Nam, hiện là quốc gia được coi là có thể ảnh hưởng đến giá thép trên toàn khu vực.

thep2

Biểu đồ sản xuất thép của Việt Nam so với các quốc gia ASEAN

Điều hơi mỉa mai là sự lo lắng của họ lại làm một số đối tác Á Châu thúc đẩy FHS hoạt động. Formosa Plastics, nhà sản xuất hóa chất lớn nhất của Đài Loan, là bố mẹ đẻ của FHS. China Steels, cũng từ Đài Loan, nắm giữ 20% cổ phần của FHS và JFE của Nhật Bản 4% .

Chính nhu cầu của Việt Nam về các sản phẩm hoàn chỉnh là động lực cho nhà máy tích hợp của FHS. Sự thèm khát này tăng gấp đôi do bối cảnh xây dựng bùng nổ trong thập niên vừa qua. Giờ đây, các nhà xây dựng trong nước ngày càng mua nhiều thép tự chế. FHS đang giúp Việt Nam chấm dứt việc nhập khẩu thép từ các lò sản xuất khác, kể cả Trung Quốc và Nhật bản.

Hai lò cao đầu tiên của FHS được xây trên vùng đất rộng 2000 hecta ở tỉnh Hà Tĩnh, cách thủ đô 400 km về phía nam. Lò cao chiết xuất sắt nóng chảy từ nguyên liệu. Hai lò ở Hà Tĩnh đo được 4300 cubic, nhỏ hơn một chút so với các lò đang hoạt động ở Nhật Bản. Quy trình sản xuất không khác với Nhật: quặng sắt trộn với than cốc rồi nung chảy ở nhiệt độ cao. Sau đó, các thành phần được điều chỉnh và chế biến.

Nhà máy sản xuất 7,1 triệu tấn thép thô mỗi năm, sau đó chúng được chế biến thành tấm và các sản phẩm khác. Con số này là đối thủ cạnh tranh với Kobe Steel, nhà sản xuất thép lớn hàng thứ ba của Nhật Bản về sản lượng thép lò cao làm ra.

Nhưng sản lượng hàng năm của FHS chưa bằng 10% tổng số với trên 100 triệu tấn do các nhà máy Nhật Bản sản xuất.

thep3

Trụ sở của Công ty Thép Formosa Hà Tĩnh FHS ở Hà Tĩnh được xây dựng giống các cung điện ở Châu Âu

Một người trong công ty cho biết nhà máy Hà Tĩnh sẵn sàng mở rộng, bao quanh là một vùng đất rộng lớn.

Công trình xây dựng hiện tại đã bắt đầu từ năm 2008 với sự hỗ trợ của chính phủ Việt Nam. Tổng số vốn đầu tư cho nhà máy, bao gồm các cơ sở cảng, lên đến 10,5 tỷ USD.

Theo kế hoạch dài hạn, FHS sẽ tăng gấp ba sản lượng thép thô hàng năm, từ mức hiện nay lên 22,5 triệu tấn. Một nhà máy duy nhất sản xuất trên 20 triệu tấn là điều ArchelorMittal của Europe hay Nhật Bản và Trung Quốc chưa từng đạt được.

Đằng sau sự tham vọng là yêu cầu mạnh mẽ và sự hỗ trợ từ Hà Nội.

Mức tiêu thụ thép của Việt Nam – đo theo “việc sử dụng thép chính xá