Thông Luận

Cơ quan ngôn luận của Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên

"Đó là một s xu h thường nht". Ken Burns đã nói như vy khi được hi v tri nghim sn xut b phim tài liu "Cuc chiến Vit Nam" mà ông hp tác cùng n đo din Lynn Novick. Burns và Novick bt đu d án vi "mt s ngo mn" rng h hiu cuc chiến. Nhưng ngay khi bt đu quá trình nghiên cu, h nhn ra h đã gn như không biết gì.

cuoc1

Tượng đài chiến tranh Vit Nam ti Military Park, Oklahoma City. (Photo by Jacob Derichsweiler)

Những năm gn đây là thi gian n r cho nhng nghiên cu mi v Vit Nam, mt ch đ phn nào đánh mt s hng thú t phía các hc gi và công chúng vào nhng năm 90. Chiến tranh lnh kết thúc vi s sp đ ca h thng Cng sn làm tăng s t tin v sc mnh và làm gim mi quan tâm ti nhng cuc chiến tht bi ca M. Nhưng sang thế k 21, hai cuc chiến Afghanistan và Iraq mà nhiu người gi là "mt Vit Nam khác" cùng các tài liệu được gii mt t tàng thư ca M, Đông Âu, mt phn t Trung Quc và Vit Nam đã khiến Chiến Tranh Đông Dương ln th 2 thu hút nhng nghiên cu mi. Mt trong các công trình được mong đi là b phim tài liu "Cuc chiến Vit Nam" bt đu phát sóng vào giữa tháng 09/2017 trên kênh PBS đng đo din bi Ken Burns và Lynn Novick.

Ken Burns, 64 tuổi, ni tiếng vi kiu tóc "úp ni", là mt tượng đài v làm phim tài liu M. Ông tr nên ni tiếng sau khi hoàn thành b "Cuc Ni Chiến" nói v Ni Chiến Hoa Kỳ phát sóng năm 1990. "Cuc Ni Chiến" thu hút ti 40 triu người xem, thiết lp k lc cho chương trình có nhiu người xem nht trong lch s ca PBS. Sau thành công đó, Burns to cho mình danh tiếng như "người k chuyn nước M" bng lot phim tài liệu v các câu chuyn kinh đin ca M như "Bóng chày" (1994), "Jazz" (2001), "Lut cm đ cn" (2011), và "Gia tc Roosevelt" (2014). "Cuc chiến Vit Nam" có l cũng s theo mch đó, ch là mt câu chuyn khác ca nước M nếu không có Lynn Novick, người qu quyết rng "Cuc chiến Vit Nam" phi được thc hin c Vit Nam và k nhng câu chuyn Vit Nam.

Lynn Novick sinh năm 1962, bà tốt nghip Đi hc Yale và bt đu làm vic cho Burns khi b phim "Cuc Ni Chiến" đang giai đon hu kỳ. n tượng vi năng lc ca Novick, Burns đã đ ngh bà làm nhà sn xut cho phim tài liu "Bóng Chày". Ti b tài liu v Frank Lloyd Wright, kiến trúc sư bc thày ca M thì Burns và Novick tr thành đng đo din và tiếp tc như vy vi hu hết các phim v sau. Trong quá trình làm "Cuộc chiến Vit Nam", Lynn Novick đã ti Vit Nam ba ln. Cùng nhà sn xut Sarah Botstein, bà điu hành tt c các hot đng ca d án ti đây. Ken Burns do phi phu thut thn đã không th bay sang. Trong chuyến bay t M ti Vit Nam tháng 08/2017, Novick đã tự nh đó s là ln cui cùng nhưng bà biết mình đã nhm ngay khi đt chân xung mt đt. Tuy d án phim đã kết thúc nhưng mt mi liên h cá nhân đã hình thành gia bà và nhiu người bn Vit. Sau nhng gì nhn được t Vit Nam, bà cảm thy mình có trách nhim phi làm cho b phim xem được Vit Nam thay vì ch mang nó v M như mt sn phm thương mi. Lynn Novick mong rng mt ngày bà s mang con trai và c Ken Burns ti Vit Nam. Như vy s là ln đu tiên bà giúp ông m rng tm nhìn ch không phi chiu ngược li.

Có thể nói "Cuc chiến Vit Nam" là mt trong nhng d án tham vng nht ca Ken Burns và Novick. B phim có đ dài 18 gi chia làm 10 tp, được thc hin trong 10 năm vi kinh phí 30 triu Đô-la M. Đi ngũ sn xuất đã thc hin khi lượng nghiên cu khng l vi 25,000 bc nh, hơn 15,000 gi phim tư liu, phng vn trên dưới 80 nhân chng, cung cp nhiu tài liu, thông tin mi được gii mt chưa tng được biết ti. Trent Reznor, nhc sĩ tng đt tượng vàng Oscar cho phần âm thanh ca phim "Mng xã hi" chu trách nhim sn xut âm thanh. 120 tác phm ni tiếng ca Bob Dylan, The Beatles và rt nhiu tên tui khác cũng được cp quyn s dng đ tái to không khí nhng năm 60, 70 ca thế k 20. Do tính cht nhy cảm ca đ tài này Vit Nam, Thomas Vallely, mt cu binh M, người có đóng góp ln vào tiến trình bình thường hoá quan h Vit Nam - Hoa Kỳ, đã phi lên tiếng đ B Ngoi Giao và b Quc Phòng Vit Nam đng ý ngm cho Novick phng vn và quay phim. Đi ngũ cố vn cũng tp hp các chuyên gia hàng đu v Vit Nam như nhà s hc Fredrik Logevall t Đi hc Harvard, hay nhà báo Huy Đc, tác gi cun "Bên Thng Cuc".

Cả Ken Burns và Lynn Novick đu tha nhn "Cuc chiến Vit Nam" là ch đ khó khăn và phc tạp nht mà h tng thc hin khi có quá nhiu lung quan đim, quá nhiu cách nhìn nhn t các đi tượng khác nhau. Khi được hi vì sao la chiến tranh Vit Nam, m li nhng hi c đau thương và tranh lun cay đng không có hi kết, hai đo din cho rng "Việt Nam" vn là công vic còn dang d ca nước M. Không có ai thc s hiu cuc chiến đã xy ra thế nào và nhng người tri qua nó phi chu đng ra sao. "Vit Nam" là chìa khoá đ hiu nhng vn đ ni ti ca nước M: chính quyn gian di, chia r trong xã hội và s thiếu vng nhng trao đi mang tính xây dng. Năm mươi năm sau đnh đim ca cuc xung đt dường như là thi đim lý tưởng cho mt cách nhìn mi. Quãng thi gian đ dài đ bi bm chính tr lng xung nhưng cũng không quá dài đ còn được nghe trực tiếp t người đã tht s tri qua nó. Burns và Novick cũng chia s hy vng b phim s là mt cơ hi đ người Vit Nam hiu hơn v cuc ni chiến ca chính mình cũng như "Cuc Ni Chiến" ca Burns đã làm cho người M vào năm 1990.

Ken Burns và Lynn Novick đặt ra mt nguyên tc khi bt tay vào sn xut "Cuc chiến Vit Nam". Đó là phim s không có s tham gia ca nhng nhân vt cm cán mà theo Burns là nhng người "s lái lch s theo hướng mà h mun". Không John Kerry hay John McCain, không Henry Kissinger hay Jane Fonda. Thay vào đó, bộ phim đã phng vn nhng người "bình thường" t tt c các bên. Nhng người lính M, min Bc Vit Nam, Nam Vit Nam, gii phóng quân, gia đình t sĩ M, lit sĩ Vit Nam, thanh niên xung phong, người t nn, nhà hoạt động phn chiến...đã phơi bày cho công chúng mt Cuc chiến Vit Nam nhiu góc cnh nht và nhiu s tht nht, hơn tt c nhng gì tng được biết. Mt Cuc chiến Vit Nam không phi t li l ca nhng người tiến hành nó mà t câu chuyn ca nhng người đã trc tiếp tri qua và chu đng nó mt cách đau thương nht và cũng hào hùng nht.

Nhật Huy

Nguồn : VOA, 09/26/2017

Tổng hp t các ngun:

http://www.washingtonpost.com/sf/opinions/2017/09/18/why-ken-burns-and-lynn-novicks-vietnam-war-pbs-documentary-took-10-years-to-make/?utm_term=.58613f4ae037

https://www.washingtonpost.com/entertainment/tv/yes-america-pbss-the-vietnam-war-is-required-viewing--all-18-hours-of-it/2017/09/14/c89bd07a-94be-11e7-89fa-bb822a46da5b_story.html

http://www.washingtonpost.com/sf/opinions/2017/09/21/ken-burns-and-lynn-novick-directed-the-vietnam-war-together-why-is-only-one-of-them-famous/?utm_term=.88ea0a4db427

https://nyti.ms/2xCmpJQ

https://nyti.ms/2eXhMSx

http://www.npr.org/2017/09/21/552575164/in-vietnam-war-ken-burns-wrestles-with-the-conflict-s-contradictions

Published in Diễn đàn