Thông Luận

Cơ quan ngôn luận của Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên

Published in

Văn hóa

27/04/2022

Một dịch giả thiếu tư cách

Trần Thế Kỷ

"Bonjour Vietnam" (Xin chào Việt Nam) là một ca khúc tiếng Pháp do Marc Lavoine sáng tác và được biểu diễn lần đầu bởi Phạm Quỳnh Anh, một ca sĩ người Bỉ gốc Việt. Nội dung nhạc phẩm này nói về tình cảm của một người Việt sinh ra ở chốn xa quê hương dành cho Việt Nam. Ca khúc này được giới yêu nhạc đánh giá là hay cả nhạc lẫn lời.

Raconte-moi ce nom étrange et difficile à prononcer

Que je porte depuis que je suis née

Raconte-moi le vieil empire et le trait de mes yeux bridés

Qui disent mieux que moi ce que tu n’oses dire

Je ne sais de toi que des images de la guerre

Un film de Coppola, des hélicoptères en colère…

Nghĩa :

Hãy kể tôi nghe về cái tên lạ và khó phát âm này

Mà tôi đã mang từ lúc ra đời

Hãy kể tôi nghe về đế chế xưa và nét xếch của đôi mắt tôi

Vốn nói cho tôi biết rõ những gì bạn không dám thốt ra

Tôi chỉ biết quê hương qua những hình ảnh về cuộc chiến

Một bộ phim của Coppola, những chiếc trực thăng trong cơn thịnh nộ…

bonjour1

Được một tờ báo phỏng vấn, tác giả nói rằng ông viết "Bonjour Vietnam" là vì ca sĩ Phạm Quỳnh Anh. Ông nói đã nhìn thấy trong Quỳnh Anh hình ảnh dịu dàng của người phụ nữ châu Á, nhìn thấy nét đẹp của một nền văn hóa . Khi biết Quỳnh Anh là người gốc Việt, Marc Lavoine thấy trong lòng gợi lên những hình ảnh của một quá khứ chiến tranh tại Việt Nam. 

Bản gốc tiếng Pháp của nhạc phẩm này có câu : "Un film de Coppola, des hélicoptères en colère" (Một phim của Coppola, những chiếc trực thăng trong cơn thịnh nộ).

Trong bản tiếng Anh (Hello, Vietnam) do Guy Balbert dịch cũng có một câu tương tự : "A film by Coppola, the helicopter’s roar" (Một phim của Coppola, tiếng gầm của máy bay trực thăng).

Tác giả chỉ viết thế. Thiết nghĩ, hình ảnh những chiếc trực thăng bay vần vụ trên bầu trời là khá đủ để gợi lại quá khứ của cuộc chiến Việt Nam. Có lẽ Marc Lavoine cũng chỉ muốn bấy nhiêu. Tác giả không hề có thêm lời nào để kết án Mỹ là xâm lược hay cộng sản Bắc Việt là xâm lược. Đơn giàn là vì đó không phải là nhiệm vụ của bài hát này. 

Vấn đề là trong thời chiến, nếu như những chiếc trực thăng giận dữ kia có bắn phá vào các ngôi nhà trong các xóm thôn Việt Nam thì là vì ở đấy có Việt Cộng ẩn nấp để bắn vào lính Mỹ và lính Việt Nam Cộng Hòa. Không có lý do gì để lính Mỹ và lính Việt Nam Cộng Hòa bắn vào nhà dân để giết dân. Nhưng tại sao Việt Cộng lại thích nấp trong nhà dân ? Đó là vì nếu Việt Cộng từ nơi ấy bắn ra và phía Việt Nam Cộng Hòa buộc lòng phải bắn trả thì Việt Cộng sẽ tha hồ có cớ vu vạ rằng "Mỹ Ngụy" bắn vào dân !

Mọi dịch giả đều phải tôn trọng nguyên tác. Tôn trọng nguyên tác là tôn trọng tác giả. Bản dịch sang tiếng Anh của Guy Balbert đã thể hiện điều đó. Từ khi được sáng tác cho đến nay, nhạc phẩm bất hủ này của Marc Lavoine đã được nhiều người dịch sang tiếng Việt, hoặc từ bản tiếng Pháp, hoặc từ bản tiếng Anh. Nhìn chung, các bản dịch ấy đều đạt, không có vấn đề gì. Ngoại trừ bản dịch của Lê Tự Minh, một người Việt sống ở Nga. Bản tiếng Việt của Lê Tự Minh đã được một số ca sĩ trong nước trình bày.

Nguyên bản tiếng Anh :

Tell me all about this name, that is difficult to say

It was given me the day I was born

Want to know about the stories of the empire of old

My eyes say more of me than what you dare to say

All I know of you is all the sights of war

A film by Coppola, the helicopter"s roar…

Được Lê Tự Minh dịch :

Bạn hãy nói cho tôi biết chăng

Về họ tên mà tôi đã mang

Về miền quê mà tôi ngày đêm luôn nhớ mong

Lòng tôi mong biết đất nước tôi

Đất nước đã có bao đời

Được nhìn bằng đôi mắt của mình

Được trở về cội nguồn của tôi

Và qua phim Coppola

Lòng thấy xót thương quê hương

Bầy trực thăng bay trên cao tàn phá xóm thôn nhỏ bé…

Công bằng mà nói, bản dịch của Lê Tự Minh không hề dở, nếu không nói là được. Điều đáng nói là trong bản dịch này lại có một câu rất phản cảm, gây nhiều bức xúc cho người nghe. Cụ thể là câu "A film by Coppola, the helicopter’s roar" được Lê Tự Minh dịch là : "Bầy trực thăng bay trên cao tàn phá xóm thôn nhỏ bé". Dịch như thế là rất đáng chê trách. Vì như thế khác nào bảo rằng tác giả đã buộc tội Mỹ và Việt Nam Cộng Hòa là chống lại nhân dân, và là bên có tội trong cuộc chiến Việt Nam. Đành rằng người dịch không cần phải dịch sát lời tác giả, nhưng như thế không có nghĩa là người dịch có quyền phăng phe, muốn dịch sao thì dịch. Nếu Marc Lavoine biết tiếng Việt và đọc thấy lời dịch này của Lê Tự Minh thì hẳn ông ta sẽ nổi giận và sẽ muốn gặp dịch giả để hỏi cho ra lẽ. Tác giả có quyền cho rằng Lê Tự Minh đã vu khống mình, đã bôi nhọ mình.

Cố ý bóp méo lời tác giả (không thể nói là vô ý), Lê Tự Minh tỏ ra là một dịch giả thiếu tư cách, nếu không nói là vô liêm sỉ !

Trần Thế Kỷ

Nguồn : VNTB, 27/04/2022

Quay lại trang chủ

Additional Info

  • Author: Trần Thế Kỷ
Read 122 times

1 comment

  • Comment Link Bùi Quang Lưu lundi, 09 mai 2022 12:08 posted by Bùi Quang Lưu

    Tôi cho rằng cố tình thêm thắt vào bản dịch những ý trong nguyên tác không có là vi phạm đạo đức nghề nghiệp.
    Tuy nhiên tôi muốn bàn thêm với tác giả về chuyện "VC ẩn nấp trong dân để bắn vào lính Mỹ và VNCH".
    Tôi đã từng sống ở nông thôn tại vùng gọi là "xôi đậu" hay theo cách gọi của VNCH là "vùng oanh kích tự do". Tôi thấy là sỡ dĩ VC nấp được trong dân vì VC chính là con em của dân, được dân che chở, còn lính Mỹ thì rõ ràng là quân xâm lược, lính VNCH cũng thế thôi! Nhưng sau này do nhiều chỗ bị Mỹ và VNCH trả đũa tàn khốc nhắm vào dân, bị dân than phiền nên bên VC cũng kềm chế, ít quấy phá như vậy nữa.
    Ngay từ năm 1960 và trước đó, khi VC chưa có lực lượng lớn, chỉ là những toán nhỏ, ban ngày ẩn nấp trong núi, ban đêm mới mò về kiếm ăn thì lính VNCH không bao giờ dám ra ngoài ban đêm, cứ ở trong đồn, nghe chó sủa ở đâu là dùng pháo 105 ly hay súng cối 81 ly nhắm chừng bắn bừa bãi, dân chết thì ráng chịu!

Viết bình luận

Phải xác tín nội dung bài viết đáp ứng tất cả những yêu cầu của thông tin được đánh dấu bằng ký hiệu (*)