Thông Luận

Cơ quan ngôn luận của Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên

Published in

Quan điểm

01/11/2019

Nền dân chủ đang lạc lối ?

Việt Hoàng

Đã từng có một vài ý kiến gửi đến Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên rằng hãy lo chuyện của tổ chức hay của Việt Nam đi, lo chuyện thế giới làm gì, Việt Nam là nước nhỏ thì đâu có ảnh hưởng gì đến thế giới ?… Hời hợt vốn là bản tính của người Việt nhưng trong lĩnh vực chính trị là rõ nét hơn cả. Không chỉ người dân mà ngay cả trí thức Việt Nam cũng không biết gì nhiều về chính trị. Chiến tranh thế giới lần thứ I xảy ra, trí thức Việt Nam không hay biết gì đã đành nhưng ngay cả khi Thế chiến II đang diễn ra thì trí thức Việt Nam vẫn không hay biết gì, họ vẫn mải mê và đắm chìm trong thơ văn trữ tình và lãng mạn.

Sau thế chiến II, chủ nghĩa thực dân sụp đổ trên toàn thế giới nhưng Đảng cộng sản Việt Nam, lực lượng chính trị duy nhất vừa giành được chính quyền vẫn không hay biết gì. Họ đã kêu gọi toàn dân kháng chiến chống Pháp suốt 9 năm trời (1945-1954). Năm 1975 là tròn 100 năm ngày chủ nghĩa cộng sản khai tử tại đại hội Gotha (Đức, 1875) nhưng Đảng cộng sản Việt Nam vẫn hân hoan reo mừng chiến thắng và cho rằng chủ nghĩa cộng sản đang toàn thắng trên thế giới. Trước đó vào năm 1973, người dân miền Nam thì ngạc nhiên còn chính quyền Việt Nam Cộng Hòa thì ngơ ngác khi thấy người Mỹ rút khỏi Việt Nam. Trong bài diễn văn từ chức, tổng thống Nguyễn Văn Thiệu vừa buồn vừa đổ lỗi cho sự phản bội và bỏ rơi đồng minh của người Mỹ…

Trong khúc quanh của lịch sử thế giới và cũng như tại Việt Nam lần này người Việt Nam không còn bị bất ngờ nữa vì đã có một tổ chức chính trị là Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên, luôn đưa ra các phân tích, nhận định và đánh giá về tình hình thế giới cũng như Việt Nam để rồi qua đấy mở ra một con đường thoát hiểm, một sinh lộ mới cho dân tộc. Trái với quan điểm của một số người, chúng tôi cho rằng vì Việt Nam quá nhỏ, quá yếu và quá phụ thuộc vào thế giới nên càng phải quan tâm đến thế giới. Chỉ cần thế giới ‘hắt hơi’ là Việt Nam có thể ‘bị ốm’. Nếu Việt Nam hùng mạnh như Mỹ thì có thể không cần phải bận tâm đến thế giới. Trong thực tế, đã nhiều lần nước Mỹ mắc sai lầm nhưng vì quá hùng mạnh nên họ chẳng làm sao cả. Bài viết này tiếp tục phân tích về tình hình chính trị thế giới để giúp độc giả định hình được phần nào tương lai của thế giới nói chung và của Việt Nam nói riêng.

chile1

Biểu tình phản đối chính phủ tại Chile

Chưa bao giờ, trong suốt 70 năm qua, thế giới lại đang đứng trước những thách thức to lớn và nghiêm trọng như bây giờ. Nền dân chủ trên thế giới đang bị xét lại và chất vấn một cách gay gắt. Trong lúc các nhà tư tưởng chính trị trên thế giới đang tìm cách giải quyết thì xã hội đã có những phản ứng đầu tiên. Dễ thấy nhất là phong trào dân túy đang nổi lên khắp nơi mà nổi bật và có ảnh hưởng nhất là việc Trump trở thành tổng thống Mỹ. Nhiều nguyên thủ quốc gia trên khắp thế giới được bầu lên là các chính trị gia theo chủ nghĩa dân túy như Áo, Ý, Nga, Thổ Nhĩ Kỳ, Philippines, Brasil…

Một cuộc khủng hoảng xã hội đang xảy ra tại Chile, một quốc gia thuộc loại phát triển mạnh nhất ở khu vực Nam Mỹ. Các cuộc biểu tình làm tê liệt thủ đô với hàng chục người chết mà nguyên nhân là do chính phủ tăng giá vé tàu điện ngầm. Chile đã phải hủy bỏ việc tổ chức diễn đàn APEC và hội nghị về khí hậu COP25. Trả lời báo Le Monde, sử gia Olivier Compagnon, giám đốc Viện nghiên cứu của Pháp về Châu Mỹ La-tinh (IHEAL) nhận định căn nguyên, nguồn cội của cuộc khủng hoảng lần này là sự chênh lệch giữa tốc độ tăng trưởng kinh tế cao và nạn bất bình đẳng xã hội nghiêm trọng (1).

Chúng ta chưa quên các cuộc biểu tình của phong trào Áo Vàng tại Pháp kéo dài nhiều tháng trời cũng bắt đầu từ việc chính phủ tăng giá xăng. Một cuộc khủng hoảng nữa đang diễn ra tại Châu Á mà chưa có hồi kết là Hồng Kông, một trung tâm tài chính lớn của thế giới. Iraq, Lebanon, Algeria, Haiti, Ecuador, Honduras, Catalonia (Tây Ban Nha)… đều đang chìm trong các cuộc biểu tình bạo động. Lý do chính mà các cuộc biểu tình đưa ra là các đòi hỏi về ‘tự do, dân chủ và nhân phẩm’ nhưng có một lý do quan trọng bên trong nữa đó là sự bất bình đẳng xã hội.

Mỹ, quốc gia giàu có và là một trong những nước dân chủ nhất thế giới cũng đang rơi vào tình trạng chia rẽ và bối rối hơn bao giờ hết. Theo ông Ray Dalio, nhà quản lý quỹ đầu cơ hàng đầu thế giới người Mỹ thì "thế giới hiện đang chứng kiến khoảng cách giàu nghèo lớn nhất kể từ thập niên 1930, và điều này đang tạo ra sức ép lớn về chính trị" (2).

Chuyện gì đang xảy ra với thế giới ? Chủ nghĩa phóng khoáng hay còn gọi là chủ nghĩa tân tự do, là nền tảng tư tưởng chính trị của các quốc gia dân chủ đang đối mặt với khủng hoảng ?

Trước hết chủ nghĩa phóng khoáng (liberalism) là gì ? Đây là hệ thống lý thuyết và tư tưởng nền tảng của Châu Âu, bao gồm nhiều giá trị dân chủ và tiến bộ được đúc kết trong hơn 2 thế kỷ qua. Không ai có thể định nghĩa một cách đầy đủ về chủ nghĩa phóng khoáng vì chúng quá rộng lớn và khác nhau. Để không rơi vào mông lung và tranh cãi thì chúng ta có thể tạm hiểu "chủ nghĩa phóng khoáng là triết lý về chính trị và kinh tế đề cao tự do tối đa, nhất là tự do cá nhân ở mức độ có thể chấp nhận được".

Chủ nghĩa phóng khoáng trong kinh tế mà Adam Smith là đại diện, tin rằng có "bàn tay vô hình" sắp đặt và điều chỉnh các quan hệ trong xã hội. Đây là khuynh hướng gia tăng tự do cá nhân trong kinh doanh, nhà nước không cần can thiệp vào các hoạt động của cá nhân và doanh nghiệp, mọi việc cứ để xảy ra tự nhiên theo qui luật cung cầu của thị trường.

Giáo sư Michael Sandel (Đại học Harvard) đã trao đổi rất thẳng thắn và thú vị trong một cuộc phỏng vấn với nhà báo Steve Paikin về "chủ nghĩa phóng khoáng" mà Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên đã dịch ra tiếng Việt (3). Trong bài phỏng vấn này, giáo sư Sandel phân tích về "hiện tượng Donald Trump" và chỉ ra những sai lầm trong cách làm chính trị của những người theo chủ nghĩa tự do/phóng khoáng tại Mỹ. Theo ông những chính trị gia theo chủ nghĩa phóng khoáng, đã không quan tâm đúng mức cần thiết đến vấn đề bình đẳng và liên đới xã hội vì thế đã không phản ứng kịp thời trước xu hướng xã hội bị "thị trường hóa", trong đó, thị trường gần như trở thành thước đo duy nhất quyết định các giá trị đạo đức, còn các thảo luận cần thiết về các vấn đề như bình đẳng hay luân lý thì bị tránh né vì sợ gây tranh cãi. Đó là mảnh đất màu mỡ cho chủ nghĩa dân túy nảy nở.

Theo giáo sư Sandel thì chủ nghĩa phóng khoáng đã thất bại tại Mỹ vì ‘các cuộc thảo luận chính trị trở nên quá trống rỗng’, vì không trả lời được về các giá trị mà người dân quan tâm ‘xoay quanh các giá trị, các câu hỏi luân lý, về công lý và tình trạng bất bình đẳng cũng như về câu hỏi "tư cách công dân có ý nghĩa ra sao?". Và khi những người theo chủ nghĩa phóng khoáng và cấp tiến không đem lại cho quần chúng một nền chính trị như thế, khi họ hầu như đều tiếp cận các vấn đề theo kiểu "kỹ trị", thì khoảng trống đó đã bị lấp đầy bởi những tiếng nói hẹp hòi, bấtdung và bởi thứ chủ nghĩa quốc gia đang rất ồn ào hiện nay’.

Sự phân hóa giàu-nghèo trên thế giới đang ngày càng lớn và đã đến ngưỡng báo động. Không chỉ ở các nước độc tài như Nga, Trung Quốc, Việt Nam mà ngay ở tại các nước dân chủ như Mỹ, Anh, Pháp… thì ‘giai cấp thành đạt’ có thu nhập cao đang sống ngày càng tách biệt với số đông dân chúng thu nhập thấp. Họ học trường riêng, chữa bệnh ở các bệnh viện riêng và sống trong những khu vực riêng, hoàn toàn độc lập với mọi người xung quanh. Tiền bạc đã thực sự trở thành "thượng đế", là "giá trị" cao nhất, lấn át hoàn toàn các giá trị khác.

Một thực tế phũ phàng khi khoảng cách giàu nghèo gia tăng một cách kinh khủng: 1% nhóm người giàu nhất thế giới chiếm đến 20% toàn bộ tài sản của thế giới. Tại Mỹ thì 1% người giàu nhất chiếm đến 30% toàn bộ của cải trong xã hội trong khi 50% những nghèo nhất chia nhau 10% số còn lại. Lương của các giám đốc điều hành (CEO) trong các tập đoàn lớn là 2 triệu USD/ năm, cao gấp 200-300 lần so với mức lương trung bình trong cùng một xí nghiệp. Cho dù người dân hiện nay sung túc hơn trước đây rất nhiều nhưng cũng không thể nào chấp nhận thực tế trần trụi và vô lý đó.

Một lý do quan trọng nữa mà chúng tôi đã đề cập nhiều lần là cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 diễn ra quá nhanh chóng khiến tư tưởng chính trị không thể theo kịp. Để giải quyết các vấn đề nhức nhối đó cần phải có một cuộc xét lại toàn diện và đau nhức về tư tưởng chính trị trên phạm vi toàn thế giới. Các chính trị gia truyền thống đã tìm cách tránh né những câu hỏi nền tảng và hóc búa đó nên các chính trị gia dân túy nổi lên và nắm quyền trên khắp thế giới. Đây là phản ứng giận dữ của quần chúng với giới tinh hoa chính trị truyền thống. Trước mắt hiện tượng này sẽ gây ra nhiều hậu quả tiêu cực, nhưng nó là mệnh lệnh để thế giới xét lại các vấn đề nền tảng trong chính trị.

Chính vì những lý do đó mà các chính trị gia dân túy, kêu gọi phá bỏ trật tự cũ như Trump được người dân lựa chọn. Tuy nhiên nguyên nhân và cách giải quyết nằm ở chỗ khác chứ không phải kêu gọi "đập phá" và chiến tranh (dù là chiến tranh thương mại). Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên đã phân tích rất nhiều về sự khủng hoảng tư tưởng chính trị, đây mới là nguyên nhân gây ra làn sóng chủ nghĩa dân túy trên thế giới. Giải pháp chỉ có và chỉ đến từ các tổ chức chính trị thực sự vì các chính đảng là công cụ duy nhất để chuyên chở các giá trị đúng của tư tưởng chính trị đến với quần chúng. Các câu lạc bộ và giảng đường cũng như các tổ chức xã hội dân sự không thể thay thế cho vai trò của các tổ chức chính trị. Tư tưởng chính trị của các tôn giáo, nhất là Ki-tô giáo đã giảm rất nhiều ảnh hưởng trên thế giới. Để các chính đảng có khả năng thảo luận một cách đứng đắn thì cần phải nói không một cách dứt khoát với mô hình chính trị theo chế độ ‘tổng thống chế’ như Mỹ. Chính giáo sư Sandel cũng đã sai khi cho rằng ‘không thể trông chờ vào các đảng phái chính trị và các chính trị gia’ vì ông nhìn vào sự bất lực của các chính đảng Mỹ đang bị một người là tổng thống thao túng hoàn toàn.  

Vừa qua, tại Mỹ nổi lên một ứng cử viên đảng Dân chủ rất đặc biệt là Bernie Sanders. Các chính sách mà ông đưa ra trong đợt tranh cử tổng thống Mỹ hồi năm 2016 đề cao sự liên đới xã hội rất gần gũi với các đảng Dân chủ xã hội Bắc Âu. Ông là người nói nhiều về sự bất bình đẳng xã hội và ủng hộ hệ thống y tế nhân văn hơn cũng như các vấn đề cấp bách của thế giới như biến đổi khí hậu, cải cách tài chính… Dù ông đã thua Hillary Clinton nhưng tiếng nói của ông càng ngày càng được lắng nghe.

Tình hình tại Chile, Pháp, Hồng Kông… nói lên rằng một chế độ dân chủ và thành công về mặt kinh tế cũng sẽ lâm vào khủng hoảng nghiêm trọng nếu không quan tâm đến liên đới xã hội. Trong dự án chính trị của mình, Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên cũng khẳng định: "Liên đới xã hội là  điều kiện bắt buộc để giữ gìn sự bền chắc của nền tảng xã hội, bảo đảm sự tham gia tích cực và phấn khởi của mọi người vào tương lai đất nước, tránh những xung đột có thể làm gẫy đổ đà tiến của dân tộc về tương lai và đưa đến bạo loạn. Trong thực tế, phát triển kinh tế thường  đẻ ra và làm trầm trọng thêm những chênh lệch trong xã hội. Nhiệm vụ trọng yếu của nhà nước là ngăn chặn và làm giảm thiểu những nguyên nhân căng thẳng mà sự phát triển, vì không thể nào hoàn toàn cân đối, chắc chắn sẽ đem lại".

Nước Mỹ giàu có và thành công nhưng ít nhất có hai lĩnh vực khá bất công là giáo dục và y tế. Hai lĩnh vực quan trọng này ở Mỹ đã bị thị trường hóa một cách phũ phàng. Những người nghèo phải chịu nhiều thiệt thòi khiến sự giận dữ của họ tăng lên và làm cho tình cảm đối đất nước giảm xuống. Có khoảng 26% cử tri Mỹ sẽ luôn ủng hộ Trump vô điều kiện vì họ không còn cảm thấy nước Mỹ là của họ như trước đây.

Khi chủ nghĩa phóng khoáng thất bại thì cần có một hệ giá trị tư tưởng mới thay thế và đó là việc của các nhà tư tưởng chính trị thế giới. Riêng Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên thì đã xây dựng được cho Việt Nam một truyện thuyết như vậy. Đó là giải pháp dân chủ đa nguyên được trình bày rất đầy đủ và rõ ràng trong dự án chính trị Khai Sáng Kỷ Nguyên Thứ Hai. Nhiều giá trị và quan niệm lỗi thời cần được định nghĩa lại, ví dụ quan niệm về quốc gia. Tập Hợp định nghĩa rằng "quốc gia là một tình cảm, một không gian liên đới và là một dự án tương lai chung" chứ quốc gia không chỉ còn là một vùng lãnh thổ, một ngôn ngữ và một văn hóa... 

Vẫn hiểu rằng sẽ không bao giờ có công bằng hay dân chủ tuyệt đối vì bất cứ trong một quốc gia nào, ở bất cứ thời điểm nào luôn có những thành phần dân chúng thành công và một thành phần khác sẽ thất bại và thua kém. Dù muốn dù không nhà nước dân chủ trong tương lai vẫn phải tôn trọng tự do và dân chủ nhưng bên cạnh đó nhà nước cần phải quan tâm và xử lý hài hòa các vấn đề như liên đới xã hội, môi trường, y tế, giáo dục… dựa trên triết lý điều hành quốc gia là "hòa giải dân tộc".

Sẽ không có một chính sách nào, dù đúng đắn đến đâu lại có thể thỏa mãn tất cả dân chúng vì vậy cần phải có một chính quyền lương thiện và có trách nhiệm. Người dân có thể tha thứ và bỏ qua cho những sai lầm nhất thời của một chính phủ mà họ tin là đứng đắn và tử tế. Một chính quyền đã đánh mất niềm tin hoàn toàn như Đảng cộng sản Việt Nam thì quả thật là không còn một cơ hội nào cho họ nữa. Mọi sự cố gắng của họ, nếu có cũng sẽ vô ích. Dân chủ dù lạc lối hay thăng trầm thì vẫn có cơ chế để sửa chữa và tiến lên. Với sự trưởng thành về nhận thức và tư tưởng chính trị của người dân thế giới, chúng tôi tin rằng làn sóng dân túy sẽ nhanh chóng qua đi, thế giới sẽ không rơi vào một cuộc khủng hoảng toàn diện như hồi thập niên 1930 hay chiến tranh... nhưng sẽ có những thay đổi rất sâu sắc và căn bản. Các giá trị bị ‘lãng quên’ một thời như tự do, dân chủ, hòa bình, công lý, đối thoại, hợp tác, bình đẳng, bao dung và liên đới… sẽ được nhìn nhận lại một cách đúng đắn và tôn vinh đúng mực.

Việt Hoàng

(1/11/2019)

(1) Khủng hoảng Chile - "sản phẩm" của 40 năm chính sách tân tự do

(2) "Ông trùm" đầu cơ Mỹ : Kinh tế toàn cầu đang giống hồi thập niên 1930

(3) Sự thất bại của nền chính trị "Tự do phóng khoáng"

Quay lại trang chủ
Read 1785 times

Viết bình luận

Phải xác tín nội dung bài viết đáp ứng tất cả những yêu cầu của thông tin được đánh dấu bằng ký hiệu (*)