Thông Luận

Cơ quan ngôn luận của Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên

Published in

Diễn đàn

14/07/2020

Trung Quốc tự xiết cổ bằng nước

Phạm Phú Khải

Gần mt năm v trước, Ngoi trưởng Hoa Kỳ Mike Pompeo đã mạnh m nêu đích danh Trung Quc là nguyên nhân csự thiếu ht nước của các quc gia thuộc h lưu sông Mekong [1]. Ông Pompeo nhn đnh rng, các đp nước ca Trung Quc trên giòng sông này đã gây ra mc nước thp nht trong vòng mt thp niên qua ti h ngun.

gian0

Ngập lt ti Jiujiang, Trung Quc, 13 tháng By, 2020. Hình minh ha.

Buổi hp vào ngày 1/8/2019 cp b trưởng ti Thái Lan đánh dấu một thp niên Sáng kiến H lưu sông Mekong (the Lower Mekong Initiative-LMI) được phi hp gia Hoa Kỳ và năm quc gia Thái, Lào, Campuchia, Miến Đin và Vit Nam. Trong bui hp này, ông Pompeo bày tmối quan ngi sâu xa về nhng din biến trong thi gian qua, nht là các hot đng tùy tin v việc xây đp thy đin ca Trung Quc tp trung vào mc tiêu kim soát dòng nước chy xung h ngun [2]. Pompeo cho biết, Trung Quc quyết đnh tt giòng nước chy xung h ngun ; có kế hoch n mìn và no vét lòng sông ; điu hành các cuc tun tra ngoài lãnh th ; có n lc thúc đy đ xây dng các quy tc mi do Bc Kinh ch đo đ cai qun dòng sông, do đó làm suy yếu y ban sông Mekong (the Mekong River Commission/MRC).

Những nhn xét trên ca Ngoi trưởng Pompeo, đc bit v s lưu tr nước và kim soát ngun nước thượng ngun đ không cho chy v h ngun, có căn c không ? Có da trên các bng chng khoa học không ?

Tháng Tư va qua, da trên các d liu v tinh, cơ quan quan sát ngun nước Eyes on Earth đã tính toán dòng nước ca sông Mekong bt ngun t tuyết tan, đ m ca đt và lượng mưa [3]. Da trên d liu gn 28 năm, t năm 1992 đến 2019, và mc cao của nước sông hàng ngày ti Chiang Saen Thái Lan, và s phi hp vi các công ty chuyên môn, k c phn mm và thut toán, và s dng mt mô hình phng đoán lượng nước chy t nhiên, hai nhà nghiên cu Alan Basist và Claude Williams đã tính toán lượng nước s t nhiên chy so vi s đo ti Chiang Saen. Hai tác gi đã dùng s khác bit trong đo lường này đ tính xem s lượng nước hoc là b gi li trong các h cha nước, hoc th ra t lưu vc sông thượng ngun bng nhng hình thc khác.

Trung Quốc hin đang có 11 đập nước mà h đã xây t thp niên 1990, và còn nhiu cái khác đang nm trong kế hoch xây ct. Khi đp nước ln nht Nouzhadu (Na Trát Đ, 5850 MW, có lượng nước 27.490 mét khi) ca Trung Quc được hoàn tt năm 2012 thì to nên s thiếu ht nước trong mùa mưa. Đó là điu bt thường và là bng chng rõ rt nht chng minh s nh hưởng ca các đp nước ti thượng ngun Trung Quc. L ra trong mùa mưa, và nht là khi không phi hn hán, mc nước l ra phi cao và lượng nước chy xung h nguồn, thì đó mới là điu t nhiên. Nhưng kết qu đo lường ca nghiên cu này cho thy không phi vy. Hai tác gi kết lun, da trên d liu có được, là có đến 126,44 mét chiu cao ca sông đo ti Chiang Saen đã b mt trong 28 năm qua. Hai tác gi chưa biết chiều cao này s tính ra chính xác là bao nhiêu mét nước, nhưng h s công b khi có th.

Không lâu sau khi nghiên cứu này được công b, y ban sông Mekong MRC đã chính thc ph biến quan đim ca h qua bài phân tích dài 13 trang [4]. Tựu chung, MRC phê bình rng Eyes on Earth vn chưa tính đến s phc tp ca lượng mưa và dòng chy, do đó không phn ánh các điu kin thy văn thc tế trong Lưu vc. MRC kết lun : "Mc dù chúng tôi biết rng hot đng ca các đp Trung Quc gây tác đng đến LMB (xem Báo cáo của MRC v Tình Trng Lưu vc năm 2018), nhưng việc thiếu nước ti h ngun sông Mekong trong năm 2019 và 2020 do nh hưởng ch yếu bi các đp này không đúng. Các đóng góp lưu lượng nước trên toàn lưu vc cn phi được phân tích".

Nhà nghiên cứu Basist phn bin rng tuy thi tiết là lý do chính cho nguyên nhân hạn hán năm 2019, nhưng các đp nước đã làm vn đ t hơn. Basist cho rng tt c các nước này l ra phi chy t nhiên xung h ngun nhưng li b gi li ti thượng ngun, và d kin cho thy nước chy ti Trung Quc là cao hơn bình thường vào mùa khô, theo dữ liu ca Eyes on Earth [5]. Basist bin lun rng các phê bình t MRC là thiếu cơ s, và ông cn phi giáo dục h v ch s m ướt (wetness index) là gì hoc không là gì. Basist khng đnh ông ch nói vi tính cách mt nhà khoa hc, và bo v các d liu trình bày.

Việc phê bình v phương pháp và d liu ca Eyes on Earth, trong đó không s dng d liu do MRC đã trình bày trước đây, có th là điu cn thiết. Nhưng cn thiết hơn là MRC nên hc hi phương pháp nghiên cu ca Eyes on Earth, và s dng d liu đang có và yêu cu năm quc gia thành viên và c Trung Quc cung cp theo d liu. Như thế MRC có th xác định, gn xác thc nht có th, v tình trng sông Mekong nói chung, và nht là nh hưởng ca các đp nước t thượng ngun lên mc nước và tình trng chung ca lưu vc h ngun. Không biết MRC có th, và có mun, làm như thế không. K t khi chính thc hoạt động tr li năm 1995 đến nay, MRC là ủy ban làm đượnhiều nghiên cu hu ích, nhưng cũng rt gii hn trong các nh hưởng ca mình lên các quc gia thành viên. MRC cũng không nh hưởng bao nhiêu lên Trung Quc, mt đi tác gây nh hưởng đáng k lên toàn hot đng ca sông Mekong [6]. MRC cũng không thành công trong vic thuyết phục các quốc gia thành viên tìm ra nn tng và s đng thun trong các quyết đnh quan trng.

Trong khi đó, trung tâm nghiên cứu Stimson ti Washington DC bin lun rng cách qun lý đp nước ca Trung Quc đang gây ra nhng thay đi tàn phá và tht thường trong mực nước h ngun [7]. Stimson cũng nhn đnh Trung Quc lưu tr nước đáng k hơn so vi 20 năm trước, và cách qun lý nước này trong mùa khô đã tác đng đáng k lên nhng hn hán xy ra. Trong 6 tháng năm 2019, các đp nước ca Trung Quc đã gi lại nhiều nước đến đ h hoàn toàn ngăn chn mc nước sông tăng lên do gió mùa hàng năm Chiang Saen, điu chưa tng xy ra t khi có d liu tính toán đến nay. Stimson cũng ng h nghiên cu và nhn đnh ca Eyes on Earth.

Tranh luận thế nào đi na, điu thực tế rõ ràng là tác đng khng khiếp ca tình trng sông Mekong đi vi đi sng người dân mà bao nhiêu đi sng đã ph thuc vào con sông này. Hơn 60 phn trăm ca tiu vùng vi 340 triu dân s tham gia vào nông nghip dng nh, cho nên sông Mekong trực tiếp h tr đời sng ca 200 triu người. Đi sng ca hơn 20 phn trăm người dân Vit Nam ph thuc vào nó, và hàng triu nông dân đã b thit thòi trong nhiu năm qua. Cá chết, tôm chết, và nước mn ngày càng lấn sâu vào con sông [8]. Nước mn bình thường ch kéo dài mt tháng, nhưng năm 2019 kéo dài đến 4 tháng, ước tính vào sâu từ 30 đến 40 cây s vào mùa khô. Nước sông tr thành mn hơn mt phn do biến đi khí hu, nhưng phn khác vì thiếu nước chy t thượng ngun, cng thêm b sông cũng b l và b lún sâu hơn. Hàng ngàn người Vit Bến Tre và Tin Giang bị thiếu c nước sch và phi đi mua nước đ dùng hàng ngày [9].

Khi tìm tài liệu đ viết bài này, tôi đc được mt bài viết nghiêm túc của Bo Uyên có tên "H ngun Mekong trong cơn khát vô tn ca Bc Kinh", đăng trên VNExpress vào ngày 4 tháng 7 năm 2019 [10]. Đây là mt trong các bài báo điu tra (investigative journalism) hiếm hoi, nhưng vô cùng cn thiết, đ người dân Việt Nam hiểu rõ nhng vn nn môi trường do thay đi khí hu cũng như do con người, mà th phm chính đây là Trung Quc, gây ra. Không biết bao nhiêu người trong s 20 triu ph thuc đi sng vào con sông này biết và hiu các thông tin này. Tôi tìm hiu bài này thì thấy có 177 còm, và mt còm "Đc hết bài báo các bn có thy đau cho người dân mình không ? Ch mình đau lm". được cao nht là 2.512 thích. Các bài viết ca các cơ quan truyn thông ngoi ng như Al Jareeza, The Guardian, VOA, BBC, v.v… liên quan đến đ tài này thì cũng rt nhiu, nhưng người dân li không được tiếp cn [11].

Để bo v quyn li ca mình, người dân cn có thông tin trung thc đ nhn đnh, so sánh, cân nhc và sau cùng ly quyết đnh thích hp nht. H có được các thông tin trung thực và đy đ không, dù ch v môi trường và hoàn toàn không đng đến chính quyn hay chính tr gì c ? Hay đng ti Trung Quc thì trước sau gì cũng đng chm quyn li và quyn lc không th tránh được.

Nhà nghiên cứu Alan Basist khng đnh d liu v tinh không nói dối đâu, và rng Trung Quc đang u li một lượng nước khng l [12].

Mượn li ca Vũ Thư Hiên thì người dân Vit Nam qu là sng như "Đêm gia ban ngày".

Người Vit có th làm được gì v vn đ này, xin quý bn đc theo dõi bài tiếp theo.

Phạm Phú Khải

Nguồn : VOA, 15/07/2020

Tài liệu tham kho :

1. Kay Johnson, "U.S. secretary of state criticizes China's dams on Mekong River ", Reuters, 1 August 2019.

2. Mike Pompeo, "Opening Remarks at the Lower Mekong Initiative Ministerial ", US Mission to ASEAN, 1 August 2019.

3. A. Basist & C. Williams (2020), Monitoring the quantity of water flowing through the Upper Mekong Basin under natural (unimpeded) conditions. Bangkok : Sustainable Infrastructure Partnership.

4. MRC (2020), Understanding the Mekong River’s hydrological conditions : A brief commentary note on the "Monitoring the Quantity of Water Flowing Through the Upper Mekong Basin Under Natural (Unimpeded) Conditions" study by Alan Basist and Claude Williams (2020). Vientiane : MRC Secretariat.

5. Leonie Kijewski, "China's dams exacerbated extreme drought in lower Mekong : Study ", Al Jazeera, 25 April 2020.

6. Gabriella Neusner, "Why the Mekong River Commission Matters ", The Diplomat, 7 December 2016.

7. Brian Eyler and Regan Kwan, "How China Turned Off the Tap on the Mekong River ", Stimson Centre, 13 April 2020.

8. Zoe Osborne, "The great salt drought desiccating Vietnam's Mekong Delta ", Al Jazeera, 22 April 2020.

9. Hoang Nam, "Mekong Delta struggles to find freshwater as drought, salt intrusion continue ", VnExpress, 22 March 2020.

10. Bảo Uyên, "Hạ ngun Mekong trong cơn khát vô tn ca Bc Kinh ", VnExpress, 4 July 2019.

11. Huileng Tan, "China could have choked off the Mekong and aggravated a drought, threatening the lifeline of millions in Asia ", CNBC, 27 April 2020 ; John Vidal, "Mekong : a river rising ", The Guardian, 26 November 2015 ; Steve Sandford, "Thai Activists Raise Alarm Over New Proposed Lao Mekong Dam ", VOA, 8 June 2020 ; "Trung Quốc th đp thy đin Cnh Hng, nh hưởng h lưu Mekong ", VOA, 30 December 2019 ; Lê Viết Th, "Sông Mekong trong cuộc chiến tài nguyên nước ", BBC, 24 October 2019 ; Lê Viết Th, "Giải pháp cho xung đt ngun nước trên dòng Mekong ", BBC, 6 November 2019.

12. Hannah Beech, "China Limited the Mekong’s Flow. Other Countries Suffered a Drought ", The New York Times, 13 April 2020.

Quay lại trang chủ

Additional Info

  • Author: Phạm Phú Khải
Read 199 times

Viết bình luận

Phải xác tín nội dung bài viết đáp ứng tất cả những yêu cầu của thông tin được đánh dấu bằng ký hiệu (*)