Thông Luận

Cơ quan ngôn luận của Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên

Published in

Diễn đàn

14/07/2021

Chính trị quốc gia và quốc tế : Phân hóa và phi dân chủ tại Đông Nam Á

Phạm Phú Khải

Trước thái đ hung hăng, uy hiếp ngày càng l liu ca Trung Quc v mt chính tr, ngoi giao và kinh tế, đi vi các quc gia trong vùng và toàn thế gii, vai trò ca các quc gia ti Đông Nam Á càng tr nên quan trng.

phanhoa1

Quc k bên ngoài tòa nhà ASEAN ti Indonesia. Hình minh ha.

Chính sách đi ngoi thích hp cho hoàn cnh mi quc gia là quan trng, nht là trước các him ha bên ngoài. Nhưng đ đi ngoi thì sc mnh quc gia phi có, và thế liên minh vi các quc gia trong vùng và quc tế phi vng.

Chính tr quc gia và quc tế mang tính lin lc. Nó không th tách ri trong mi thi đi, nht là toàn cu hóa và công ngh thông tin như hin nay.

Đông Nam Á bao gm11 quc gia thành viên : Miến Đin, Thái Lan, Lào, Campuchia, Vit Nam, Mã Lai, Singapore, Nam Dương, Phi Lut Tân, Brunei và Đông Timor (Timor-Leste).

Freedom House phân tích và cho đim các quc gia này v t do toàn cu, và t do Internet, trong bn báo cáo năm 2021, như sau :

phanhoa2

Bn phân tích và cho đim v t do toàn cu và t do internet 2021 ca các quc gia Đông Nam Á, do Freedom House thc hin.

Ngoi tr Timor-Leste được đánh giá là t do, và Mã Lai, Nam Dương, Phi và Singapore là phn nào t do, tt c các nước còn li đu đc tài bng hình thc này hay khác.

Th chế và văn hóa chính tr ca mt quc gia mang tính sng còn ca quc gia đó. Kh năng cnh tranh, kh năng qun lý nhng thay đi ln lao và cp bách trong thi đi nay, và kh năng đi phó vi mi đe da bên ngoài, có tính cách quyết đnh. Đ có được kh năng này, nó đòi hi sc mnh tp th.

Sc mnh ca mt tp th, mt t chc, hay mt cng đng, không da vào mt hay vài người qun lý, lãnh đo. Nó phi là sc mnh tng hp ca tng cá nhân trong tp th đó, và s tương thun, hòa hp cho mc tiêu chung ca tng th. Nhng công dân có ý thc, hiu biết, và tinh thn trách nhim là yếu t cn cho nn thnh vượng chung. Trên nn tng như thế, ch có th chế chính tr dân ch cp tiến trong đó tôn trng quyn con người, nht là s t do ca mi người, mi hình thành và phát trin được nhng công dân nói trên. Không có nhân quyn và nn tng pháp quyn thì người dân không th phát trin lành mnh. Quc gia cũng vy.

Trong thi đi cnh tranh chiến lược đang gia tăng cao mc như hin nay, các nước như Trung Quc, Nga và các th chế đc tài vì quyn li mà bt chp lut l, chun mc và đnh chế (rules, norms and institutions). Trung Quc luôn dùng các đnh chế quc tế đlàm bàn đp cho mc tiêu ca mình, như WTO, hay đ vô hiu hóa các n lc nào đang cn tr bước tiến ca mình, như khi làm mt thành viên trongHi đng Nhân quyn ca Liên Hip Quc. Vn đ là, nếu các nước ln không lên tiếng bo v lut l, chun mc và đnh chế, cũng như bo v quyn li ca các nước nh, thì sau cùng nhng nước như Trung Quc s t tung t tác như ch không người, và các đnh chế quc tế không còn giá tr nào na.

Vì hiu được tm quan trng ca lut l, chun mc và đnh chế trong chính tr quc tế, nht là khi chính mình và các quc gia trong vùng đang b thách thc bi mi him ha to ln Trung Quc, chính quyn Úc đã vch rasách lược ngoi giao cho mình vào năm 2017. Chính sách Đi ngoi năm 2017kêu gi nước Úc h tr mt "Đông Nam Á ngày càng thnh vượng, hướng ngoi, n đnh và kiên trì". B Ngoi giao Úc DFAT đã tài tr hơn 2 triu đô la cho trường đi hc hàng đu ca Úc Australian National University/ANU trong ba năm qua, t năm 2018 đến 2020, đ nghiên cu chiến lược h tr mt trt t da trên lut l ti Đông Nam Á, có tên SEARBO (Supporting the Rules-Based Order in Southeast Asia).

Các hc gi chuyên gia v chính tr hc nhn đnh rng, mc du mc tiêu ca d án là đ duy trì và phát huy mt trt t da trên lut l trong vùng, s nghiên cu cho thy vic thúc đy xây dng nhng cơ chế trong nước phc v cho mt trt t như vy là vô cùng quan trng. Nói cách khác, đ có th đi phó mt cách chiến lược vi các xu hướng phi cp tiến/t do phn ln khu vc, Úc có th tp trung nhiu hơn vào vic h tr, nuôi dưỡng các cu trúc dân ch toàn din hơn, vi tim năng mnh m hơn, đ duy trì nhân quyn và pháp quyn ngay trong các quc gia này. S kiên trì ca các quc gia này đi vi nhng cường quc mun chơi trò chính tr lên nước mình nm s năng đng ca nn chính tr ni đa, và xã hi đó. Tính cách dân ch, hay phi dân ch, ca mt quc gia s nh hưởng lên kh năng ca h trong vic phn ng vi các thách thc trong vùng, k c cung cách qun lý dch bnh Covid-19 như đ ang xy ra hin nay.

Hin nay, ti Đông Nam Á như Mã Lai, Nam Dương, Phi Lut Tân nói riêng, và vài nơi khác trên thế gii nói chung, các nhà lãnh đo dân túy đã lên nm quyn lc bng tiến trình dân ch, nhưng sau đó cng c quyn lc bng vic s dng lut và l/quy đnh (law and regulations) đ coi thường, phá hoi chính tiến trình dân ch.Rodrigo Duterte ca Phi Lut Tân, hay Viktor Orban ca Hungary, Janez Jansa ca Slovenia, và Jaroslaw Kaczynski ca Ba Lan, nhnglãnh đo dân túy ti Đông Âu, đang nm quyn lc trong tay, tuy đang mt dn nh hưởng. nhng nơi này, loi tin gi c tình gây thit hi (disinformation) đã tràn lan trên mng xã hi, trong đó mt s được chính nhà nước bo tr. Nó đã tr thành thế lc đáng k trong vic đnh hình câu chuyn chính tr được tường thut, qua đó làm li cho k đang nm quyn. Điu này dn đến s chia r, phân hóa sâu sc gia người dân vi nhau. Nó cn tr kh năng đ đt được s đng thun chính tr, và làm tn hi s đoàn kết xã hi.

Ngoài ch nghĩa dân túy, văn hóa chính tr chuyên chế lâu dài cũng là nhng cn tr to ln cho s phát trin ca toàn quc gia. Miến Đin, Thái Lan, Vit Nam, Campuchia, Lào v.v… là nhng đin hình. Cucđo chánh ca quân đi vào ngày 1 tháng 2 năm nay đã giết hi hơn 800 người và b tù hơn 5 ngàn người cho đến nay. Sau khi mi cuc đi thoi tht bi và gii pháp chính tr chng đi v đâu, tình trng đu tranh võ lc gia phe quân đi và hơn hai chc t chc võ trang sc tc (ethnic armed organizations/EAOs) có v s quyết đnh tương lai ca nước này. Mt thiu s tham quyn c v đã đưa toàn nước Miến Đin đến tình cnh bi đát như thế này, bt chp mi hu qu có th tiên đoán được.

S tham quyn c v ca các chế đ đc tài thường được ngu trang dưới nhiu hình thc khác nhau. Nào là mi đe da đến nn an ninh quc gia, him ha ca thế lc ngoi bang, hay ý đ gây chia r và phá hoi đoàn kết dân tc v.v H luôn ch trương phi có k thù, nên phi to ra k thù o ngay c khi không có, đ tiếp tc chính nghĩa hóa vai trò ca h t xưa đến nay. Trên thc tế, s cm quyn ca h bóp chết mi tim năng, và mi kh năng đ quc gia đó có cơ hi dân ch hóa. Hun Sen, chng hn, đã loi tr hu như gn hết các đng đi lp có kh năng đe da s cm quyn ca mình, nht là Đng Cu Nguy Quc Gia Campuchia (Cambodian National Rescue Party/CNRP), và dùng tòa án đ chính thc gii tán đng này t cui năm 2017. Mt tá tướng lãnh trung thành tuyt đi vi Hun Sen đã vi phm nhân quyn trm trng và h thng đ duy trì quyn lc ti đây, trc li cho cá nhân và gia đình mình.

Đó là lý do vì sao mt s nhà nghiên cu gia v Đông Nam Á phân tích rng các quc gia này không phi đang tri nghim s thoái trào dân ch, mà tht ra là s c chp kéo dài đc tài. Ti Miến Đin quân phit đã cai tr nước này hơn 50 năm nên di sn nó đ li còn mnh. S thng thế mnh m ca Liên đoàn Quc gia Dân ch trong cuc bu c năm 2020 làm cho h s hãi. Chế đ cm thy s t chi, ph nhn các di sn còn li ca mình, nên h quyết đnh đo chánh đ sng còn.

Tt nhiên, s phân hóa trong nn chính tr quc gia đến t nhiu thành phn xã hi. Theonghiên cu v phân hóa chính tr ti Nam Á và Đông Nam Á ca vin Carnegie Tài tr cho Hòa bình Quc tế vào tháng 8 năm 2020, phía lãnh đo chính tr đương quyn thường đóng mt vai trò quan yếu trong vic gia tăng s chia r. H không ch s dng nhng lun điu phân hóa, mà v cơ bn hơn, chính h tìm kiếm nhng thay đi đi vi hin trng. Phía đi lp cũng gây leo thang s phân hóa bng cách vũ khí hóa các cuc biu tình qun chúng hoc đáp tr bng các chiến thut gây chia r. Dù vy, tuy gii lãnh đo chính tr đóng vai trò quan trng, h cũng ch là mt thành phn gây thêm phân hóa trong xã hi mà thôi. Các lc lượng mang tính cách cu trúc và sâu sc hơn (deeper, structural forces) - bao gm các thành phn vn đng chính tr xã hi xung quanh tôn giáo, cuc chiến chng khng b toàn cu, chuyn đi kinh tế, thiết kế h thng chính tr và nhng thay đi liên quan đến truyn thông truy n thng và xã hi - đã thúc đy gia tăng s phân cc trên khp Nam và Đông Nam Á.

S phân hóa này d dàng dn đến s xói mòn v dân ch, và t do. Như Freedom Housenhn xét. Báo cáo năm 2021 đánh du s xung cp t do toàn cu trong sut 15 năm qua.

Theo nghiên cu SEARBO ca đi hc ANU thì các t chc xã hi dân s mt đi kh năng to ra nhng thay đi tích cc bi vì h b các gii hn v quy đnh t chính quyn, và s đàn áp h thng t phía chính quyn. Nhng cuc đàn áp trong nhng tháng qua t chính quyn Prayut Chan-o-cha ca Thái Lan, và đc bit ca quân phit Miến đo chánh đu tháng 2 năm nay, đã gây nguy hi đáng k v tình hình dân ch trong vùng.

Cung cách qun lý quc gia như thế s nh hưởng lên s vn hành quc gia, k c đi dch Covid-19. Nhng quc gia nào cai tr mt cách chia r, dùng th thut chia đ tr, hoc bưng bít thông tin và trit tiêu phê bình, hay coi thường kh năng ca các đnh chế quc gia ca mình, thì nh hưởng s vô cùng tiêu cc. Rt có kh năng là s phc hi t đi dch ti đây s chm chp và khó khăn. Trong khi đó, ngoi tr mt vài trường hp ngoi l, đa s các quc gia đi phó thành công vi đi dch là nhng nước có lãnh đo quyết đoán, nhanh nhn, và minh bch, cùng vi các đnh chế nhà nước hiu qu, và trên hết là được s tín nhim rng rãi trong người dân.

Xuyên sut Đông Nam Á, các nhà nghiên cu ca SEARBO mun chng minh rng các yếu t căn bn ca nn đc tài đang hin hu trong các nhà nước dân ch, và ngược li. Tc các yếu t căn bn v dân ch cũng phn nào được th hin trong các nn đc tài. Các chính quyn đc tài lâu dài đã tr nên khá điêu luyn trong vic nhượng b, là chiến thut ca h nht thi, đ có th tiếp tc duy trì quyn lc. Cho đến nay cách làm này ca h vn còn hu hiu.

Tình hình chính tr ti Đông Nam Á cho thy mt vin nh không lc quan chút nào v con đường ci t chính tr quc gia ti ASEAN. Và tình hình chính tr trên bình din quc tế, và vai trò ca ASEAN, vn c bt đnh. Cuchp thượng đnh ca ASEAN vào cui tháng 4 ti Nam Dương là đ tìm gii pháp cho Miến Đin, chm dt cuc khng hong chính tr và bo lc ti đây. Nhưng vì thái đ na vi, không mun và không dám mnh m lên tiếng, nên cui cùng nó cũng chng đi đến đâu c. Nói cách khác, khi phn ln các chế đ ti Đông Nam Á đang mang bn cht chuyên quyn và ch trương duy trì quyn lc cai tr bng mi th đon thì ASEAN cũng không th đưa ra bt cgii pháp thc tin và ti ưu nào cho Miến Đin. S liên minh lng lo này cũng không giúp ích gì được cho các nước Đông Nam Á đi phó vi mt nước Trung Quc đang tìm mi cách vô hiu hóa ASEAN ti Bin Đông, hay các vn đ đa chính tr khác. Nhng cuc nghiên cu như SEARBO, mang tính hàn lâm và giá tr, nhưng cũng s là lý thuyết nếu phong trào dân ch, nhân quyn ca các t chc xã hi ti đây không th vn dng cho s thay đi nào ca h trong thi gian ti.

Phạm Phú Khải

Nguồn : VOA, 14/07/2021

Quay lại trang chủ

Additional Info

  • Author: Phạm Phú Khải
Read 233 times

Viết bình luận

Phải xác tín nội dung bài viết đáp ứng tất cả những yêu cầu của thông tin được đánh dấu bằng ký hiệu (*)