Thông Luận

Cơ quan ngôn luận của Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên

Published in

Diễn đàn

15/07/2021

Chủ nghĩa chuyên chế lớn mạnh trong khi thế giới lo chống đại dịch

Jill Lawless

Trong khi thế gii phi đ tâm ti virus corona, mt s chuyn như thế này đã xy ra : Hungary cm nói công khai v đng tính ; Trung Quc đóng ca t báo ng h dân ch cui cùng ca Hong Kong ; chính ph Brazil ca ngi chế đ đc tài ; và Belarus đã "cướp" máy bay ch khách đ bt gi mt nhà báo.

chuyenche1

Trung Quc xem vic h khng chế được đi dch như là s ưu vit so vi các nước dân ch.

Mt s nhà nghiên cu và nhà hot đng tin rng Covid-19 đã làm thế gii mt quá nhiu công sc và các quc gia b cô lp vi nhau, điu này có th đã khiến cho ch nghĩa chuyên chế và ch nghĩa cc đoan ln mnh nhanh chóng trên toàn cu.

Theary Seng, mt lut sư nhân quyn người M gc Campuchia, cho rng : "Covid là cơ hi trong mơ ca mt k đc tài". Lut sư này tng b truy t v ti phn quc ti quc gia mang danh dân ch Đông Nam Á, nơi Th tướng Hunsen đã nm quyn hơn 3 thp k.

T chc Theo dõi Nhân quyn (HRW) cáo buc rng chính ph Campuchia s dng đi dch này làm v bc đ b tù các đi th chính tr mà không cn tuân theo quy trình pháp lý.

V vic chng đi chính ph, lut sư Seng cho rng "Ni s hãi Covid, c v mt bnh dch cũng như là mt vũ khí chính tr, v cơ bn đã hn chế đáng k kh năng đi li, thành ra không th hình thành mt cuc t tp hoc mt phong trào".

Nn y tế công toàn cu rơi vào tình trng khn cp có quy mô ln nht trong vòng mt thế k tr li đây, điu này đã trao quyn lc cho chính quyn và hn chế đi sng ca hàng t người.

Luke Cooper, mt nhà nghiên cu thuc Trường Kinh tế London (LSE) và là tác gi cun sách "Nn chuyên chế lây lan", nói rng nhng ngun lc kinh tế, y tế và xã hi khng l được đ vào đ chng li đi dch cũng đng nghĩa là "nhà nước quay tr li vi tư cách là lc lượng qun lý xã hi và cung cp hàng hóa công".

Người ta đã đy mnh các hn chế đi vi quyn t do dân s hoc các đi th chính tr trong thi k đi dch mt s Châu lc.

Trong mt thp k Hungary, Th tướng theo ch nghĩa dân tc bo th Viktor Orban đã hn chế truyn thông và t do tư pháp, ch trích ch nghĩa đa văn hóa và công kích nhng di dân Hi giáo, xem h như mt mi đe da đi vi bn sc Cơ đc ca Châu Âu.

Trong thi đi dch, chính ph ca Orban đã đưa ra mt d lut v quyn hn khn cp cho phép chính ph thc thi các ngh quyết mà không cn quc hi phê duyt trên thc tế là cho phép cai tr bng sc lnh. Vào tháng 6, h đã thông qua lut cm chia s ni dung mô t đng tính luyến ái hoc chuyn đi gii tính vi người dưới 18 tui. Chính ph tuyên b mc đích là đ bo v tr em khi nhng k u dâm, nhưng thc tế là cũng cm tho lun v khuynh hướng tình dc và bn dng gii trong trường hc và các phương tin truyn thông.

chuyenche2

Người dân biu tình Budapest đ phn đi lut chng LGBTQ.

Chính ph bo th ca Ba Lan đã ct xén các quyn ca ph n và người đng tính. Hi năm ngoái, mt tòa án do chính ph kim soát ra phán quyết gn như hoàn toàn cm phá thai, gây ra mt làn sóng phn đi bt chp lnh cm t tp đông người trong thi k bùng phát virus.

Ti n Đ, nn dân ch ln nht thế gii, Th tướng Narendra Modi theo ch nghĩa dân túy b cáo buc là c gng bt ming nhng tiếng nói ch trích vic chính quyn ca ông ng phó vi làn sóng đi dch tàn bo đã xé toang đt nước trong tháng 4 và tháng 5. Chính ph ca ông đã bt b các nhà báo và ra lnh cho Twitter g b các bài đăng ch trích vic x lý dch sau khi chính ph ban hành các quy đnh bao trùm giúp h có nhiu quyn lc hơn đ giám sát các ni dung trên mng.

Thm chí k c trước khi xy ra đi dch, Đng Bharatiya Janata theo ch nghĩa dân tc Hindu ca Modi đã b nhng người chng đi cáo buc là trn áp bt đng chính kiến và đưa ra các chính sách nhm ci to nn dân ch đa tín ngưỡng thành mt quc gia theo n Đ giáo, phân bit đi x vi người Hi giáo và các nhóm thiu s khác.

Ti Nga, chính ph ca Tng thng Vladimir Putin s dng đi dch này làm cái c mi nht đ bt gi các nhân vt đi lp. Nhân vt đi lp Alexei Navalny b b tù, các cng s ca Navalny b qun thúc ti gia. Chính quyn cáo buc rng các cuc biu tình đông đo phn đi v bt gi ông Navalny đã vi phm các quy đnh v t tp đông người.

nước láng ging Belarus, dù đã gi chc v trong ¼ thế k, Tng thng chuyên chế Alexander Lukashenko đã kéo dài thêm thi gian nm quyn sau khi ông giành chiến thng trong cuc bu c hi tháng 8/2020 mà phe đi lp – và nhiu nước phương Tây – cho là đã có gian ln. Các cuc biu tình ln n ra đã b đáp tr bng hơi cay, đn cao su và nhiu v bt gi hàng lot.

Sau đó, vào tháng 5, mt máy bay ca hãng Ryanair bay t Athens đến Vilnius đã buc phi h cánh xung th đô Minsk ca Belarus sau khi phi hành đoàn được thông báo là có mt mi nguy trên máy bay. Mt hành khách là nhà báo đi lp Raman Pratasevic đã b đưa xung máy bay cùng vi bn gái và b bt gi.

Các quc gia phương Tây gi vic bt máy bay phi chuyn hướng là hành đng không tc trng trn và h áp đt các lnh trng pht đi vi Belarus, nhưng nhng điu đó dường như không th khiến Lukashenko thay đi cung cách và càng làm rõ thêm đim yếu ca các nn dân ch trong vic đi đu vi các chế đ cng rn. Các hành đng ca Hungary đã thu hút nhiu li l phê phán t các nhà lãnh đo đng cp ca Liên hip Châu Âu, nhưng khi 27 quc gia này không có phn ng thng nht đi vi các chế đ cm đoán như Hungary hoc Ba Lan.

chuyenche3

Belarus b ch trích vì buc mt máy bay ca Ryanair h cánh đ bt gi mt nhân vt đi lp.

Ngay c trước khi Covid-19 xut hin, ch nghĩa cc đoan vn tiến ti.

Cooper thuc trường LSE nói : "Trong 15 năm qua, nn chính tr chuyên chế đã nhân rng ra khp thế gii. Có cm giác là nn dân ch rt mong manh. Nn dân ch không có tm nhìn rõ ràng v nhng gì nó đang c thc hin trong thế k 21".

Cuc khng hong tài chính toàn cu năm 2008 chng kiến vic các chính ph bơm hàng t đô la vào các ngân hàng liêu xiêu, cuc khng hong đó đã làm lung lay nim tin vào trt t thế gii phương Tây. Và sau đó là nhng năm suy thoái và chính ph tht lưng buc bng, điu đó đã thúc đy ch nghĩa dân túy Châu Âu và Bc M.

Trung Quc, nhà cm quyn coi cuc khng hong kinh tế năm 2008 là bng chng cho thy h mi là người đang đi đúng hướng, ch không phi các nn dân ch trên thế gii.

Nhà s hc Rana Mitter, giám đc Trung tâm Trung Quc thuc Đi hc Oxford, cho rng cuc khng hong đã thuyết phc chính ph cng sn Trung Quc rng "phương Tây không còn có th dy d h được na". K t đó, Bc Kinh ngày càng gia tăng sc mnh kinh tế ca Trung Quc nước ngoài đng thi trn áp phe đi lp bên trong biên gii ca h.

Trong nhng năm gn đây, hàng trăm nghìn người Duy Ngô Nhĩ theo Hi giáo b giam gi trong các tri ci to vùng Tân Cương, min tây Trung Quc. Các nhà hot đng và nhng người tng b giam gi cáo buc rng đó, chính quyn thc thi lao đng cưỡng bc, kim soát sinh sn cưỡng bc và tra tn có h thng. Ngược li, phía Bc Kinh mô t các tri này là trung tâm dy ngh.

Bc Kinh cũng đã tht cht kim soát đi vi Hong Kong, ngăn chn bt đng chính kiến thuc đa cũ ca Anh. Nhng người biu tình, các nhà phát hành và nhà báo ch trích Bc Kinh b b tù và t báo ng h dân ch cui cùng còn li, Apple Daily, ngng xut bn hi tháng 6 sau v bt gi các biên tp viên và giám đc điu hành hàng đu ca báo.

Khi virus corona ln đu xut hin thành ph Vũ Hán, Trung Quc, nhà chc trách phn ng kiên quyết - song không minh bch - bng các bin pháp phong ta cht ch đ không chế virus.

Nhà s hc Mitter nói rng đi dch đã cng c mt quan đim - trong s nhiu dân thường Trung Quc, cũng như các nhà lãnh đo ca đt nước - đó là "cách thc thế gii dân ch đi phó vi virus có gì đó rt sai, rt kém, trong khi Trung Quc đã làm đúng".

Ông nói thêm : "Điu đó hin đang được s dng rt nhiu như mt bài hc, không ch v đi dch mà còn v phm cht ca chế đ Trung Quc đi lp li vi các h thng ca các nước theo ch nghĩa t do".

Năm ngoái, lnh gii nghiêm và hn chế đi li cũng tr nên ph biến trên khp Châu Âu. Nhng người Pháp cn xut trình mt t khai đã ký đ đi hơn 1 km tính t nhà. Và người Anh b pháp lut cm đi ngh nước ngoài, cùng lúc, mt s người tham d l cu nguyn London cho mt ph n b sát hi đã b bt vì t tp bt hp pháp.

Các nhà lp pháp Anh đã bày t quan ngi v phm vi quyn hn khn cp ca chính ph thuc đng Bo th, nhiu thm quyn được thông qua mà không có tranh lun ti Quc hi.

Ann Taylor, mt chính tr gia thuc Công đng đi lp, và là ch tch y ban Hiến pháp Thượng vin, nói : "K t tháng 3/2020, chính ph đã ban hành rt nhiu lut mi, phn ln s đó làm thay đi cuc sng thường nht và đưa ra nhng hn chế chưa tng có đi vi các hot đng thông thường. Thế nhưng s giám sát ca quc hi còn rt hn chế đi vi nhng quyết đnh chính sách quan trng này".

Các chính tr gia và các cơ quan tình báo phương Tây cũng đã cnh báo v mi đe da t các thuyết âm mưu v virus corona gn vi các li l cc đoan hin thi. Nhiu quc gia đã chng kiến các cuc biu tình quy mô ln chng phong ta, chng khu trang, chng vc-xin vi s tham gia hn đn ca nhng người cc hu, cc t và các th loi người theo thuyết âm mưu.

chuyenche4

Mt cuc biu tình chng vc-xin Anh tr nên hn lon.

Chính ph Anh đã cnh báo v "nhng k cc đoan li dng cuc khng hong đ gieo rc s chia r và phá hoi kết cu xã hi ca đt nước chúng ta", bên cnh đó là các nhóm thù hn khác nhau đ li cho người Hi giáo, người Do Thái và công ngh đin thoi 5G gây ra đi dch.

Nhưng đang có du hiu v cuc phn công. Đi dch cũng đã thúc đy nim tin vào các nhà khoa hc và đy mnh đòi hi v vai trò lãnh đo chính tr có trách nhim gii trình nhiu hơn.

Hungary, mt trong nhng nước có t l t vong do virus corona tính theo đu người cao nht thế gii, ngày càng nhiu người phn đi các chính sách v đi dch ca chính ph và vic chính ph đy mnh nn chuyên chế, và hàng nghìn người đã xung đường ng h quyn t do hc thut và quyn LGBT. Tiến ti cuc bu c s din ra vào năm 2022, mt liên minh đi lp gm 6 chính đng đã đoàn kết đ c lt đ đng Fidesz ca Orban.

Người ta có th thy c ch nghĩa cc đoan ln s phn kháng Brazil, nơi mà Tng thng cc hu Jair Bolsonaro t ra nh nhung chế đ đc tài quân s kéo dài hai thp k đt nước này và năm ngoái đã tham d các cuc biu tình chng li ngành tòa án và Quc hi. Ông ta nói rng virus corona ch là "bnh cúm v vn", t ý nghi ng v hiu qu ca vc-xin và phn đi các hn chế v kinh tế và xã hi.

Renato Meirelles, giám đc công ty kho sát dư lun Locomotive Institute ca Brazil, nói rng ch nghĩa chuyên chế đã phát trin thông qua "chiến lược tin gi và tn công vào s tht khách quan. Bước tiếp theo s là nghi ng v b phiếu đin t, và t đó nghi ng v kết qu ca cuc bu c tiếp theo".

Cho đến nay, Bolsonaro b các đnh chế ca Brazil, đc bit là Tòa án ti cao, kim chế. Tòa ti cao đã chn đng vic ông ta ngăn cn các tiu bang và thành ph thc thi các quy đnh hn chế đ kim chế Covid-19, và tòa đã ra lnh điu tra v vic chính ph ng phó vi đi dch. Và rt cuc các cuc biu tình đã tràn ra đường ph. Hai ln trong tháng qua, người biu tình đã tun hành hàng chc thành ph trên khp đt nước.

Claudia Maria, mt người biu tình Rio de Janeiro, cho biết : "Tôi có mt đây đ đu tranh cho quyn ca nhng người khó khăn, quyn ca con tôi, quyn được sng ca tôi, đ có vc-xin cho tt c mi người".

Ti Hoa K, Tng thng Joe Biden đã đi xa khi ch nghĩa dân túy ca ông Donald Trump, nhưng mt Đng Cng hòa tr nên cc đoan hóa bi nhng người ng h cu tng thng vn có đ mi cơ hi đ giành li quyn lc.

Cooper, thuc trường LSE, cho rng làn sóng ca ch nghĩa chuyên chế s không thoái trào sm.

Ông nói : "Đây là cuc đu tranh gia nn dân ch và ch nghĩa chuyên chế và cuc đu này s kéo dài hàng thp k".

 Jill Lawless

Nguyên tác : Authoritarianism advances as world battles the pandemic, AP, 15/07/2021

Nguồn : VOA, 15/07/2021

Với sự đóng góp của những phóng viên Associated Press : Jim Heintz ở Moscow, Justin Spike ở Budapest, David Biller ở Rio de Janeiro, Christopher Bodeen ở Bắc Kinh, Sheikh Saaliq ở New Delhi và Grant Peck ở Bangkok.

Quay lại trang chủ

Additional Info

  • Author: Jill Lawless
Read 92 times

Viết bình luận

Phải xác tín nội dung bài viết đáp ứng tất cả những yêu cầu của thông tin được đánh dấu bằng ký hiệu (*)