Thông Luận

Cơ quan ngôn luận của Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên

Published in

Diễn đàn

29/09/2021

AUKUS đối với ASEAN : Thuốc đắng dã tật

Hải Đăng

Tha thun an ninh mi được thiết lp gia Australia, Anh và M (AUKUS) đã dn đến nhng làn sóng gây sc, bao gm c nhng ý kiến ng h ln phn đi trên khp khu vc n Đ Dương Thái Bình Dương, cũng như xuyên Đi Tây Dương. Mt s quc gia ASEAN, đc bit là Indonesia và Malaysia, đã bày t s lo ngi v tác đng ca AUKUS đi vi hòa bình và n đnh, cũng như vai trò trung tâm ca ASEAN trong khu vc. AUKUS đem li thi đim quyết đnh đi vi ASEAN : S ra đi liên minh tay ba làm gia tăng nhng thách thc và khiếm khuyết tn ti trước đó mà Hip hi s phi đương đu trong nhng năm ti [1].

asean1

Thủ tướng Australia Scott Morrison (giữa) trong cuộc gặp trực tuyến với Tổng thống Mỹ Joe Biden và Thủ tướng Anh Boris Johnson hôm 16/9/2021 - AP

Phản đối công khai

AUKUS là s b sung mi nht vào danh sách ngày càng nhiu các liên minh nh mà M cùng vi các đng minh và đi tác có cùng tư tưởng thiết lp lên nhm đi trng vi Trung Quc. Tt c s cng c cân bng quyn lc này đang thách thc tính chính danh ca ASEAN trong trt t khu vc vn được da trên s thuyết phc mang tính quy chun, thay vì răn đe thông qua sc mnh cng. Vì vy, có th coi s ra đi ca AUKUS là phn ng t nhiên ca các đi cường trước tình trng bế tc ca ASEAN trong đi phó vi s bành trướng trên bin ca Trung Quc.

Mô hình an ninh bao trùm và hp tác ca ASEAN thông qua các cơ chế da trên s đng thun và rng rãi đã t ra không còn tha đáng và kém hiu qu trong vic làm trung gian hòa gii cho s ngày càng xa lánh gia các cường quc trong khu vc vi Trung Quc. Như nhà báo Sebastian Strangio nhn xét : "Giai đon nh hưởng ln nht ca ASEAN trùng khp vi thi k n đnh chiến lược tương đi sau cuc Chiến tranh Lnh". Trong k nguyên cnh tranh nước ln hin nay, điu này khó din ra hơn nhiu.

Trong s các quc gia bày t lo lng, đu tiên phi k đến Indonesia và Malaysia. T Jakarta, bà Ngoi trưởng Marsudi yêu cu "bt buc phi tránh mt cuc chy đua vũ trang và tăng cường sc mnh khu vc n Đ Dương Thái Bình Dương khi căng thng gia tăng sau mt hip ước an ninh mi gia M, Anh và Australia [2].

B trưởng Quc phòng Malaysia Hishammuddin hôm 28/9 cho biết, ông đang lên kế hoch sm làm vic vi Trung Quc đ tho lun v vn đ AUKUS, đc bit là liên quan đến quc phòng. Kế hoch này được đưa ra sau khi nước này bày t quan ngi nghiêm trng v hip ước tàu ht nhân có kh năng phá v an ninh và n đnh Đông Nam Á [3].

Trước đây, ASEAN có tuyên b ZOPFAN t năm 1971 quy đnh rng, khu vc này là khu vc hòa bình, n đnh, trung lp và là khu vc không có vũ khí ht nhân. Nếu Australia được tăng cường vũ khí ht nhân, Indonesia và Malaysia đu lo ngi, có th xy ra nhng tai nn ht nhân trong khu vc. Ti đây, chúng ta đã thy các tàu ngm ht nhân có nhng s c, chng hn như s c trên tàu Kursk ca Nga.

Ngoài ra, Indonesia và Malaysia cũng lo ngi rng vi vic trang b cho Australia nhng tàu ngm ht nhân, Trung Quc s tr đũa và cũng tăng lượng tàu ca Trung Quc lên. Theo báo cáo ca M, hin ti Trung Quc đang s hu sáu tàu ngm ht nhân và 50 tàu ngm chy bng diesel. Nếu Trung Quc cũng tăng hm đi tàu chy bng năng lượng ht nhân ca mình lên, s dn đến cuc chy đua vũ trang khu vc này.

Theo ông Aaron Rabena, nhà nghiên cu ti Vin nghiên cu Asia-Pacific Pathways to Progress Philippines, Trung Quc có th dùng các th thut và áp lc kinh tế vi các nước ASEAN đ thăm dò xem nước nào khu vc nghiêng qua AUKUS, hay tham gia mt th liên minh chng li Trung Quc. T South China Morning Post (Hong Kong) cũng cho biết, ngày 25/9, V trưởng V Châu Á B Ngoi giao Trung Quc đã gp riêng r năm Đi s Thái Lan, Philippines, Singapore, Malaysia và Indonesia ti Bc Kinh đ chèo kéo các nước này không được ng h liên minh AUKUS.

asean2

Tàu ngm nguyên t ca Trung Quc Bin Đông hôm 12/4/2018. Reuters

Kẻ nồng nhiệt, người thầm lặng ủng hộ

Mt s nước thành viên khác ca ASEAN, trong đó có Philippines, Singapore và Vit Nam, không nht thiết chia s s lo lng nói trên ca Jakarta và Kuala Lumpur liên quan tha thun an ninh mi này. Đông Nam Á, Philippines ng h nng nhit liên minh tay ba. Mt cách kín đáo hơn, Hà Ni và Singapore bày t quan đim ca mình v AUKUS vi k vng thông thường rng, tha thun này s đóng góp, ch không phi làm xói mòn, hòa bình và s n đnh ca khu vc [4]. Tình hình này khiến Indonesia phi t b đ ngh v mt tuyên b ASEAN, vì lp trường các nước trong khi khác bit và không th dung hòa được. Ti sao li phi đưa ra mt tuyên b ASEAN v AUKUS trong khi đi vi nhóm "B T" và các tha thun an ninh gn đây khác thì li không ?

Có l người hiu thc tế và có bin gii chính xác v AUKUS là Ngoi trưởng Philippines Teodoso Locsin. Trong mt tuyên b mi đây, ông cho rng có s mt cân bng v lc lượng đi vi các nước thành viên ASEAN, vi nước gi được cân bng chính (tc là M) cách xa na vòng trái đt. Cn phc hi vic tăng cường kh năng ca đng minh bên ngoài y trong vic trin khai sc mnh và duy trì s cân bng, thay vì gây bt n đnh nó. Ông cũng ch rõ rng chính sách ngoi giao phòng nga và pháp tr đơn thương đc mã không đ sc đ duy trì hòa bình và an ninh [5].

Tuyên b ca người phát ngôn B Ngoi giao Vit Nam khá trung tính, nhưng có th hiu rng Vit Nam ngm ngm ng h sáng kiến AUKUS mc dù không công khai nói ra. Trước nay Vit Nam vn là nước ch trích mnh m nht các tuyên b ch quyn ca Trung Quc Bin Đông, t ra thn trng và nói rng s theo dõi tình hình, đng thi kêu gi tt c các nước đm bo "hòa bình, n đnh, hp tác và phát trin" trong khu vc. Nhiu người Vit Nam, trước hết là các chuyên gia, các trí thc cũng mun ng h AUKUS, dù biết rng khi trt t thế gii dch chuyn, s dn ti nhiu vn đ khác. Các thành viên ASEAN khác, bao gm Thái Lan, Brunei, Campuchia, Lào và Myanmar, vn chưa xác đnh lp trường ca h.

Du sao, cnh báo trên t Straits Times là mt thc tế. AUKUS s thách thc ASEAN c bên ngoài ln bên trong. S thiếu gn kết v chiến lược gia các quc gia thành viên ca t chc này s ch gia tăng cùng vi s đi đu nước ln. T đó làm cho ASEAN thm chí còn tr nên ri lon chc năng và mt đoàn kết hơn. Điu tr trêu là giá tr chiến lược được nâng cao ca ASEAN khu vc n Đ Dương Thái Bình Dương không hn s mang li nhng làn gió trong lành cho ASEAN và vai trò trung tâm ca nó trong khu vc [6].

ASEAN có thể làm gì tiếp ?

"Thuc đng dã tt/S tht mt lòng". Câu ngn ng này ca người Vit tht đúng cho trường hp cn phi tìm li gii kh dĩ cho ASEAN đ hoá gii nghch lý nói trên. Trước nhng bt đnh do AUKUS có th mang đến, ASEAN cn phi thay đi, mà phi mc đ "lt xác", đ thích nghi và ng phó. Nếu không thì chc chn nhng mch đt gãy trong ni khi trước đây s tiếp tc và quan h gia ASEAN vi các đi cường s bế tc. ASEAN đã trưởng thành hơn và tích lũy nhiu kinh nghim trong vic x lý nhng khác bit gia các nước ln. Đã đến lúc ASEAN nên thay nguyên tc ng thun" bng "ly biu quyết đa s".

Nhà nghiên cu Tang Siew Mun cho rng, ASEAN phi đánh giá li cơ chế ra quyết đnh da trên ng thun" bng cách xóa b quyn ph quyết ca các quc gia thành viên và xem xét áp dng nguyên tc "ASEAN tr X". Tương t, Robert Manning cũng đ xut, ASEAN nên áp dng cơ chế ra quyết đnh da trên b phiếu theo đa s, nhm duy trì s phù hp ca mình. Đáng chú ý, ti mt bui thuyết trình cui tháng 8/2016, Ch tch Trn Đi Quang cũng cho rng mc dù đng thun là mt nguyên tc nn tng ca ASEAN nhưng mt s vn đ mi ni lên khiến cho ASEAN cn phi thiết lp các cơ chế b sung đ cho phép mt mc đ linh hot nht đnh trong qun lý các thách thc tương lai [7].

AUKUS chính là vn đ "mi ni lên" không ch trong khu vc mà s có tác đng toàn cu. Đ "lt xác" và phá b nguyên tc ng thun", kp thích nghi vi trt t thế gii "hu AUKUS", ASEAN cn phi chuyn dch các hot đng theo hướng sau đây :

Mt là, tích cc can d nhiu hơn vi các nước ln liên quan, và yêu cu h minh bch hóa càng nhiu càng tt các ý đ chiến lược đi vi nhau, vi khu vc và vi ASEAN. Hai là, tăng cường ni lc ca mình v mi mt, đc bit là vic xây dng lp trường chung đi vi các vn đ an ninh quan trng và nhy cm đi vi khu vc. Ba là, tuyt đi tránh đ b mua chuc, không đ bên ngoài li dng làm suy yếu ASEAN. Mun vy, trong nhiu trường hp, các nước thành viên phi đt li ích ca c khi lên cao hơn li ích quc gia ca tng nước thành viên [8].

Vit Nam là b phn ca ASEAN, nhưng do quan hê đc thù vi Trung Quc, Vit Nam b ràng buc bi nhiu th. Chưa nói đến ng h tp hp AUKUS, ngay đến c đi vi chiến lược n Đ Dương Thái Bình Dương (FOIP), Vit Nam cũng rt dè dt. Theo tin tc trên báo chí, trong ngày thành lp AUKUS, mt quan chc ngoi giao M nói rng, AUKUS s thúc đy quan h vi các đi tác tim năng, trong đó có nhc ti Singapore và Vit Nam. Trong khi đó, Vit Nam vn nm trong tm nh hưởng ca Trung Quc khá nng n. Nhưng vi ba quc gia AUKUS, Vit Nam li hoàn toàn có th duy trì các quan h đi tác, thúc đy bang giao theo hướng lành mnh và trong nhng lĩnh vc có th thì tiếp tc phát trin lên mc cao hơn.

Mun "lt xác", tc là đ đt được nhng mc tiêu lý tưởng nói trên, Vit Nam và ASEAN phi mnh m và thúc đy ý chí t cường t ni khi. Bng không thì không riêng mt mình Vit Nam, mà tt c các quc gia Đông Nam Á khác cũng đu phi đi mt vi nguy cơ "tn ti hay không tn ti". Đúng như Th tướng Lý Hin Long đã cnh báo : "Nếu ASEAN đng v phía Trung Quc, M s hy dit ASEAN và ngược li, ASEAN mà đng v phía M, Trung Quc cũng s hy dit ASEAN" [9].

Hải Đăng

Nguồn : RFA, 29/09/2021

Quay lại trang chủ

Additional Info

  • Author: Hải Đăng
Read 109 times

Viết bình luận

Phải xác tín nội dung bài viết đáp ứng tất cả những yêu cầu của thông tin được đánh dấu bằng ký hiệu (*)