Thông Luận

Cơ quan ngôn luận của Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên

Published in

Diễn đàn

01/11/2021

Việt Nam "hát" giai điệu nào tại các Thượng đỉnh ?

Đinh Hoàng Thắng

Các hi ngh cp cao ASEAN t 26 28/10 là chưa có tin l. Th nht, hơn na thế k qua, ln đu tiên, các nước Đông Nam Á thc hin được công thc "10-X", chín nhà lãnh đo ca khi vn quyết đnh nhóm hp sau khi "loi" mt thành viên ra khi "cuc chơi". Th hai, Tuyên b ca Ch tch ASEAN năm nay v Bin Đông có nhiu tiến b hơn các năm trước đây. Th ba, k t ngày "Liên minh tay ba" Úc-Anh-M thành lp (15/9/2021), ln đu tiên mt s nước ASEAN đã xác nhn lp trường công khai v Hip đnh AUKUS. Th tư, t 2017 đến nay, đây cũng là ln đu tiên, mt Tng thng M ngi "face-to-face", dù ch qua video, vi chín nhà lãnh đo ASEAN. Ti c bn ct mc này, Th tướng Vit Nam Phm Minh Chính đu phát biu trước các đng nhim, th hin s ng thun" ca Hà Ni v các ch du "bước chuyn" cho dù chưa th kết lun là đã "xoay trc" ca Đng Cng sn Vit Nam. Nếu không được "cp phép", ông Phm Minh Chính đã không có các phát biu tương đi mch lc như thế v Bin Đông và ch đng đ xut hai sáng kiến [1].

giaidieu1

Thủ tướng Việt Nam Phạm Minh Chính dự Thượng đỉnh ASEAN 38 trực tuyến ở Brunei hôm 26/10/2021 - AFP

Bước chuyển hay xoay trục ?

Trên lý thuyết, công thc "10-X", hay "ASEAN-X" không phi là điu chưa được biết ti bao gi. T khá lâu, các nhà nghiên cu đã nhìn thy trước các hn chế ca "phương cách ASEAN" và đ ngh thay thế phương cách y bng nguyên tc ly quyết đnh theo đa s. Cuc khng hong Myanmar, qua các cuc hp Cp cao ln th 38 và 39, đã có tác đng tích cc, cng c s nht trí ca ASEAN v Myanmar mc đ cn thiết. Nhiu nước thành viên đã nêu lên lp trường ca mình mà trước đây chưa tuyên b rõ ràng. ASEAN đã thc thi được mt "nhim v kép". Va gii cu Myanmar va gii cu chính mình. Điu chưa có tin l là "ty chay" được Myanmar (10-X), nhưng ASEAN đng thi cũng tuyên b chiếc ghế b trng ti Hi ngh là do Myanmar t chi, ch không ph i do ASEAN ngăn cn. Aaron Connelly, mt nhà phân tích t Vin Nghiên cu Chiến lược Quc tế (IISS) đã nhn đnh, đng thái không mi th lĩnh nhóm đo chính là mt "bước đt phá thc s đi vi ASEAN".

Vn đ Bin Đông năm nay được Th tướng Phm Minh Chính trình bày mt cách thng thn, thuyết phc, khng đnh lp trường nht quán ca Vit Nam. Trong Tuyên b Ch tch ASEAN năm 2019, cm t "các s c nghiêm trng gn đây" khu vc Bin Đông đã không đưa được vào, do b Campuchia phn đi. Năm nay, Bin Đông chiếm nhiu din tích hơn trong các tho lun cũng như các tuyên b. Tuyên b Ch tch ASEAN ca Hi ngh Cp cao ln 38 và 39 dài 27 trang, dành nguyên c trang 25 đ nói v Bin Đông. Mc dù không có ni dung mi trong thông cáo năm nay, ASEAN đã mnh dn th hin s quan ngi v nhng hot đng gây mt n đnh khu vc Bin Đông, như "các hot đng ci to đt, s c nghiêm trng trong khu vc, bao gm c thit hi đi vi môi trường bin" ; đ cao lut pháp quc tế khi cm t Công ước Liên Hip Quc v Lut bin (UNCLOS 1982) được nhc li ti 4 ln ch trong trang này trong tng s 7 ln trong toàn b Tuyên b [2].

T khi các Nguyên th Úc, Anh và M tuyên b s ra đi ca "tân Liên minh AUKUS", đã có bình lun, đây là cái "lõi đu tiên" ca mt cu trúc an ninh tp th Châu Á. Ngay c s ra đi bt ng ca Hip ước AUKUS đã khiến ASEAN "lao đao", Indonesia và Malaysia phn ng ra mt, vì quan ngi v mt cuc chy đua ht nhân trong khu vc. Hai nước này còn có ý đnh lobby đ ASEAN ra mt tuyên b v AUKUS, thm chí Malaysia còn đnh tham vn Trung Quc, nhưng không thành. Tuy nhiên, ti Cp cao va ri hu như không có nước nào phn đi công khai AUKUS, ngoi tr Trung Quc. Singapore hoan nghênh "Liên minh B Tam" [3]. Philippines chúc mng Úc nhân dp nước này s tr thành đi tác chiến lược toàn din ca ASEAN, hy vng AUKUS s khuyến khích vai trò trung tâm ca khi [4]. Vit Nam vn duy trì lp trường "trung dung" đi vi "t ân Liên minh" [5], nhưng có th tính đến s ng h ngm ca Hà Ni đi vi Hip ước.

Tuyên b ca Tng thng Biden ti Cp cao va qua là mt s h tr tinh thn và vt cht có ý nghĩa đi vi ASEAN. Ln đu tiên sau bn năm, Washington tham gia cp cao nht vi mt khi mà M coi là chìa khóa trong chiến lược đy lùi Trung Quc. Hoa K đã không gp g vi ASEAN cp Nguyên th k t ln cui người tin nhim ca ông Biden, cu Tng thng Donald Trump, tham d cuc hp ASEAN Hoa K Manila vào năm 2017. T thi đim y, quan h gia Hoa K vi Trung Quc ngày càng xu đi và tr nên ti t trong my năm gn đây. Các nhà phân tích cho rng cuc gp ca Tng thng Biden vi khi 10 quc gia phn ánh n lc ca chính quyn M nhm thu hút các đng minh và đi tác trong n lc chung nhm đy lùi Trung Quc. Tuy nhiên, M đã tránh đ cp c th đến Trung Quc ti các cu c hp khi h đang chun b mt hi ngh thượng đnh vi Bc Kinh (VOA 26/10).

Thay đổi tâm thức hay bị áp lực ?

Mt trong nhng vn đ các quc gia Đông Nam Á phi tiếp tc đi mt sau các Hi ngh Thượng đnh, đó chính là cuc khng hong Myanmar. Vic nước này phóng thích mt s nhà hot đng hôm 19/10 tht ra là âm mưu ca quân đi cm quyn nhm c gng xây dng li uy tín quc tế ca mình sau khi b ASEAN ty chay. Báo cáo viên đc bit ca Liên Hip Quc Tom Andrews viết trên Twitter, hoan nghênh vic phóng thích này, nhưng nói rng vic giam gi h ngay t đu là "quá vô lý". Ông Andrews bình lun : "Chính quyn th các tù nhân chính tr Myanmar không phi vì thay đi trong tâm can mà vì áp lc" [6]. Phân tích này cũng hoàn toàn đúng trong trường hp Vit Nam. Hà Ni tán thành "ty chay" Myanmar không phi vì thay đi trong não trng, mà chng qua vì áp lc quc tế, ngoài ASEAN còn là M và Châu Âu. Vi t Nam biết, ln này nếu hành đng như Đại hội đồng/Liên Hiệp Quốc, ng theo quyn li ca Trung Quc và Nga thì s rt nguy him.

Mùa hè va qua, Chính ph Vit Nam cùng Trung Quc, Nga, n Đ b báo chí quc tế im danh" và b các t chc nhân quyn ch trích là bn quc gia ngăn Liên Hiệp Quốc có tuyên b cng rn v Myanmar sau cuộc đo chính hi tháng hai. V căn bn, bn nước này phn đi vic đưa vào ngh quyết cm t "cuc đo chính quân s" và ngăn cn Liên Hiệp Quốc đưa ra tuyên b v bt k kh năng hp tác nào đ tăng cường các bin pháp trng pht kinh tế lên Myanmar. Mi người cũng chưa quên lp trường ca Vit Nam ti Hội đồng Bảo an/Liên Hiệp Quốc. Ngay c phát biu ca Th tướng Chính cũng vn là tiếp cn "nước đôi" trong vn đ Myanmar. Còn nh trước ngày 27/3/2021, ba thành viên ASEAN là Vit Nam, Lào và Thái Lan đã c đi biu d L duyt binh ti Naypyidaw do tướng Min Aung Hlaing ch trì. Cũng trong ngày hôm y, quân đi đã bn giết hơn mt trăm dân thường, trong đó có c ph n và tr em [7].

*Các nhà quan sát cho biết quan đim khác nhau ca các nước ASEAN v AUKUS có th khiến n lc ca Bc Kinh trong vic lôi kéo hip hi này tr nên phc tp hơn. Trung Quc lo ngi rng s cân bng chiến lược gia h và M, vn vn rt mong manh trong khu vc, có th b xáo trn nếu Australia được phép mua công ngh tàu ngm chy bng năng lượng ht nhân, to tin l cho các đng minh khác ca M như Nht Bn và Hàn Quc. Tuy nhiên, các nước Đông Nam Á có nguy cơ thành nn nhân ca Trung Quc khi nước này tăng cường quân s trong khu vc s chào đón AUKUS, coi đy là n lc đ cân bng nh hưởng ngày càng ln ca Trung Quc, đc bit là Bin Đông, nơi xy ra tranh chp ch quyn gia Bc Kinh vi mt s thành viên ASEAN. Nhưng cách quân bình quyn lc này cũng đưa ti mt ri ro khi các cường qu c phô din sc mnh ngày càng nhiu, có th s dn đến nguy cơ xung đt.

"Bóng ma" Myanmar tiếp tc ám nh ASEAN. Vic loi k cm đu đo chính khi Hi ngh Thượng đnh va qua đúng là mt bước "chuyn mình" ca ASEAN, nhưng quá trình đi đến quyết đnh y khá try trt và khó khăn. Dư lun còn nh s chia r trong khi ASEAN trong quá trình đt ng thun 5 đim", cũng như quyết đnh không mi thng tướng Min Aung Hlaing d Hi ngh cp cao. Đy là nhng quyết đnh rt khó khăn và rt nhy cm. "Mt quyết đnh chưa tng có được đưa ra trong mt hoàn cnh chưa tng có", như li Đi s Phm Quang Vinh, nguyên Th trưởng B Ngoi giao Vit Nam, người đã có by năm đm nhim v trí Trưởng SOM ASAEN (Senior Oficial Meeting - Hi ngh quan chc cao cp). ASEAN mt mt vn mun tôn trng nguyên tc không can thip vào ni b Myanmar, nhưng mt khác, ASEAN cũng nhn thc cu c chính biến ti Myanmar đã và s có có nh hưởng lâu dài ti khu vc. Điu này cho thy ASEAN điu chnh là do b áp lc, ch chưa phi thay đi thc s trong não trng. Do đó, nhìn v tương lai, ASEAN vn s còn tiếp tc b "phân thân" [8].

Đinh Hoàng Thắng

Nguồn : RFA, 01/11/2021

Quay lại trang chủ

Additional Info

  • Author: Đinh Hoàng Thắng
Read 421 times

Viết bình luận

Phải xác tín nội dung bài viết đáp ứng tất cả những yêu cầu của thông tin được đánh dấu bằng ký hiệu (*)