Thông Luận

Cơ quan ngôn luận của Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên

Published in

Quốc tế

12/05/2017

Vụ Formosa gây ô nhiễm vượt biên giới lên bàn mỗ quốc tế

Tổng hợp

Hội thảo tại Thượng viện Mỹ : Tìm công lý cho nạn nhân Formosa (RFA, 11/05/2017)

Hơn một năm sau sự cố Formosa gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng khu vực biển miền Trung, buổi hội thảo về pháp lý và ô nhiễm môi sinh đã diễn ra tại quốc hội Hoa Kỳ với sự tham dự của các chuyên gia luật và chuyên gia môi trường ở Hoa Kỳ và Canada.

formosa1

Hội thảo về pháp lý và ô nhiễm môi sinh đã diễn ra tại quốc hội Hoa Kỳ hôm 10/5/2017. RFA photo

Gây ô nhiễm môi trường là phạm tội

Hôm thứ Tư 10 tháng Năm lần đầu tiên một buổi hội thảo về môi trường liên quan đến Việt Nam diễn ra tại tòa nhà Rusell của thượng viện Hoa Kỳ kể từ khi biển miền Trung Việt Nam bị ô nhiễm trầm trọng bởi chất thải độc hại từ công ty gang thép Formosa ở Hà Tĩnh hồi tháng Tư 2016 đến nay.

Cuộc hội thảo được coi như một hội nghị quốc tế vì có 7 diễn giả gồm các vị giáo sư luật và các chuyên môn về môi trường của Mỹ và Canada, chưa kể một số người Việt đến từ Canada, Australia và các tiểu bang khác của Hoa Kỳ.

Đứng ra kêu gọi buổi hội thảo là Việt Nam For Progress, tạm dịch là Việt Nam Vì Tiến Bộ, tổ chức NGO của người Việt ở Washington DC, Hoa Kỳ và Ontario Canada.

Bác sĩ Thể Bình, chủ tịch tổ chức Việt Nam Vì Tiến Bộ :

Chúng tôi rất mừng vì tổ chức mà qui tụ được những chuyên gia về các lãnh vực luật pháp cũng như môi trường. Sau phần phát biểu của họ thì chúng ta có lẽ học hỏi được rất là nhiều và từ đó chúng ta mong sẽ sử dụng những tin tức và kiến thức này để giúp đỡ cho những nạn nhân của Formosa cũng như giúp cho môi trường của đất nước Việt Nam.

Đến từ Toronto, Canada, luật sư Trịnh Quốc Toàn, thành viên của tổ chức Việt Nam Vì Tiến Bộ, nói rằng cuộc hội thảo này một lần nữa nhằm lôi kéo sự chú ý của thế giới :

Về thảm họa môi trường đang xảy ra tại Việt Nam và để giúp những người muốn đi tìm hiểu phương pháp hoặc biện pháp nào đó để khác phục hoàn cảnh. Hy vọng là trong khả năng chuyên môn thì chúng tôi có thể cung cấp cho cộng đồng những kiến thức đến từ những diễn giả chuyên gia về lãnh vực đó.

Đến từ Australia, ông Nguyễn Văn Bon, chủ tịch Cộng Đồng Người Việt Quốc Gia Úc Châu :

Hơn một năm qua nhà cầm quyền Việt Nam chả làm cái gì cả, tức là họ có cơ sở pháp lý để kiện Formosa ra tòa, câu hỏi đặt ra ở đây là tại sao họ không đóng cửa Formosa. Việt Nam có cơ hội cao nhất để làm điều đó nhưng họ chọn họ không làm.

Lên tiếng với đài Á Châu Tự Do trước buổi hôi thảo, cựu công tố viên Liên Hiệp Quốc, nguyên đại sứ lưu động Mỹ của Global Justice Công Lý Toàn Cầu thuộc chính phủ Hoa Kỳ, ông Steven Rapp, nói rằng các tác nhân gây ô nhiễm môi trường đều là tội phạm hình sự :

Tôi được mời đến đây để trình bày vấn đề mà các tổ chức dân sự và nạn nhân có thể làm được những gì cho dù đôi khi hoàn cảnh không có mấy hy vọng. Thông điệp của hội thảo này là nếu biết tham khảo, biết thu thập tài liệu cũng như lôi kéo sự chú ý của dư luận về những hệ lụy những tác hại vô cùng to lớn của ô nhiễm môi trường thì người ta có thể đòi tác nhân gây hại trả lại công lý cho mình, đặc biệt khi vụ việc ra trước tòa hình sự quốc tế.

Cũng vậy, nói đến sự kiện cá chết hàng loạt bên Việt Nam, ngư dân mất việc vì không thể đánh bắt cá, giá cả thủy sản xuống dốc vì nguồn nước bị ô nhiễm..... thì tôi cũng sẽ trình bày luôn thể về nhũng hành động gọi là vô ý thức của tác nhân gây hại, làm sao buộc họ chịu trách nhiệm đã làm môi sinh bị ô nhiễm.

"Cần phải kiện Formosa"

formosa2

Luật sư Warren Perrin tại buổi hội thảo. RFA photo

Đối với luật sư Warren Perrin, chuyên về các vụ án dân sự ở New Orleans, Hoa Kỳ, với kinh nghiệm phụ trách những hồ sơ pháp lý về môi trường thí dụ như sự cố tràn dầu ở Louisiana do công ty BP gây ra trước kia, đến với cuộc hội thảo hôm nay điều ông muốn trình bày là :

Những việc như thế có những sắc thái và những vấn đề khác nhau trong việc gặt hái kết quả thông qua hệ thống tố tụng dân sự. Dựa vào kinh nghiệm đã qua tôi muốn mọi người làm thế nào có thể vận dụng mọi chứng cứ mọi dữ kiện cụ thể về những tác hại lâu dài hầu đưa vào hồ sơ tố tụng.

Trong vụ Formosa thì yêu cầu của tôi là phải bàn bạc phải bằng mọi cách chứng minh là nạn nhân phải được bồi thường một cách xứng đáng, có nghĩa là đồng tiền bồi thường phải hợp lý phải ngang bằng với những hệ quả mà họ gánh chịu. Không chỉ tập trung vào việc bồi thường thỏa đáng cho nạn nhân, tôi còn muốn nói đến việc làm sao giảm thiểu càng nhiều càng tốt mức độ độc hại mà ô nhiễm môi trường gây ra cho nạn nhân, bởi vì được bảo vệ và được phòng tránh khỏi ô nhiễm môi sinh là quyền của con người.

Tác hại của ô nhiễm môi trường biển không chỉ là cá chết hay nguồn nước bị nhiễm độc mà còn là vấn đề lây lan thực phẩm độc hại, ảnh hưởng vô cùng đến sức khỏe các cộng đồng dân cư quanh đó về lâu về dài, là những lời mở đầu bài phát biểu của bà Malaika Bacon Dussault, giáo sư luật đại học Morton ở Canada. Nói với đài Á Châu Tự Do, bà khẳng định :

Tôi sẽ dựa trên luật quốc tế về môi trường để nhấn mạnh đến phương cách tiến hành một vụ kiện tội phạm gây ô nhiễm môi trường ra tòa án quốc tế. Trong tư cách một luật sư hôm nay tôi sẽ phân tích về những phương thức tiến hành hồ sơ tố tụng để có cái nhìn bao quát hơn và để xét xem có thể áp dụng vào trường hợp ô nhiễm môi trường từ chất thải hóa học ở Việt Nam như thế nào.

Từ Viện Hóa Học ở Toronto, Canada, sang Washington tham dự hội nghị quốc tế về tác hại Formosa hôm thứ Tư, chuyên gia John Purdy cho biết vì đã làm việc nhiều năm trong lãnh vực môi trường nên ông có mối quan tâm sâu sắc đến vấn đề Formosa Việt Nam :

Tôi nghĩ đây không còn là vấn đề của riêng Việt Nam của riêng một nước mà đây là vấn đề chung của thế giới. Tôi cho rằng Việt Nam cần được sự hợp tác và trơ giúp quốc tế để khắc phục thảm họa ô nhiễm này. Ngoài trợ giúp quốc tế, Việt Nam cũng cần đặt mình dưới áp lực quốc tế hầu bảo đảm họ đã hành động đúng trước vấn đề. Với tôi 500 triệu Đô La tiền bồi thường từ Formosa thực sự không thấm vào đâu so với tác hại khôn lường từ chất thải hóa học mà họ xả thẳng ra biền Việt Nam như vậy.

Buổi hội thảo quốc tế về ô nhiễm môi trường do Formosa gây ra ở Việt Nam hôm thứ Tư cũng là ngày mà Hội Đồng giám sát liên ngành của Việt Nam cho phép Formosa vận hành thử nghiệm lò cao số 1, xưởng luyện thép và các công trình phụ trợ trong thời hạn 6 tháng.

Báo chí trong nước loan tin đây là quyết định của Việt Nam sau khi xem xét, đánh giá quá trình khắc phục sự cố môi trường của Formosa và cho là công ty gang thép này đã kiểm soát được tình hình.

Thanh Trúc, phóng viên RFA

********************

Kiện Formosa trước tòa trọng tài quốc tế ? (VOA, 12/05/2017)

formosa3

Người dân biểu tình ở Hà Nội sau khi công ty thép Formosa của Đài Loan xả thải làm cá chết hàng loạt ở 4 tỉnh miền Trung Việt Nam. Một hội nghị quốc tế vừa được tổ chức ở Washington để bàn thảo những khía cạnh pháp lý nhằm đưa vụ việc này ra công lý.

Làm thế nào đưa thảm họa môi trường biển liên quan tới công ty thép Formosa của Đài Loan, ra trước tòa án trọng tài quốc tế để mang lại công lý cho người dân 4 tỉnh miền Trung Việt Nam ? Đó là nội dung được các diễn giả quốc tế mổ xẻ tại một hội nghị tổ chức tại trụ sở Thượng viện Hoa Kỳ hôm 10/5.

Hội nghị quốc tế đầu tiên để bàn thảo các khía cạnh pháp lý của thảm họa cá chết hàng loạt diễn ra hơn 1 năm sau khi hàng trăm tấn cá chết, trôi dạt trên biển miền Trung, tác động nặng nề tới các cộng đồng ngư dân địa phương. Múc đích của hội nghị là tìm phương thức tốt nhất để đưa một trong những thảm họa môi trường tồi tệ nhất từng xảy ra ở Việt Nam, ra giải quyết trên bình diện quốc tế.

Bác sĩ Nguyễn Thể Bình, một trong những diễn giả có mặt trong ban tổ chức, nói bà hy vọng hội nghị sẽ "trang bị kiến thức cho những người Việt ở nước ngoài và cả trong nước để đi những bước kế tiếp, để giúp những nạn nhân của Formosa cũng như giúp nền kinh tế và môi trường Việt Nam phục hồi lại sau thảm họa này, và để tránh, không để xảy ra tác hại đối với môi trường vì những vụ xả chất thải độc hại như vậy nữa".

formosa4

Hình ảnh nhà máy thép Formosa ở Hà Tĩnh. Công ty này đã thừa nhận xả thải độc ra biển và đồng ý đền bù 500 triệu đô la cho nạn nhân của thảm họa môi trường biển này.


"Đây là một trong những bước đầu tiên để chính phủ Việt Nam có thể tham luận với các chuyên gia ở trong nước cũng như ở hải ngoại. Họ cũng có thể mời chuyên gia, luật gia của quốc tế tới để tham khảo những trường hợp, những khía cạnh nào có thể tố tụng được về công ty Formosa. Những công ty đã xả thải độc tố sẽ là những người mang trách nhiệm nặng nề nhất và sau đó những phần tử đồng lõa cũng sẽ bị kết tội liên đới", theo bà Bình.

Giáo sư Malaika Bacon-Dusseault thuộc khoa luật, Đại học Moncton của Canada, trình bày khả năng khởi kiện vụ Formosa về khía cạnh liên quan tới tội ác chống nhân loại. Bà nói "vấn nạn xả chất thải độc hại ra môi trường vẫn tiếp diễn" và nếu chứng minh được là hoạt động này tác động trực tiếp đến sức khỏe và cuộc sống của con người, thì đây có thể được coi như một "tội ác đối với nhân loại".

Tuy nhiên, giáo sư Dusseault nói muốn khởi kiện thì cần thu thập bằng chứng rõ ràng và "thuyết phục chính phủ Việt Nam công nhận quyền tài phán của tòa".

Việc thu thập bằng chứng là một thách thức đối với giới hoạt động vì môi trường ở Việt Nam bị đàn áp và giam cầm. Nhà báo công dân Nguyễn Văn Hóa là trường hợp gần đây nhất bị khởi tố về tội danh "lợi dụng quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích nhà nước" sau khi ghi nhận và đăng tải thông tin và hình ảnh về thảm họa môi trường Formosa.

Ông Stephen Rapp, quan chức đặc trách các vấn đề tội phạm chiến tranh của bộ Ngoại giao Mỹ, nói "bằng chứng phải là những tài liệu với các con số cụ thể chứ không đơn giản là những bức ảnh".

Theo bà Malaika, Việt Nam không phải là một thành viên ký kết công ước tội phạm quốc tế (ICC hay Rome Statute), Hoa Kỳ cũng không ký kết Rome Statute cho nên cộng đồng người Việt ở Mỹ muốn khởi kiện cũng không thể làm được.

Giáo sư Luke Wilson thuộc khoa luật trường Đại học George Washington đề xuất một giải pháp gọi là "cơ chế bêu xấu" (shaming mechanism), một cách để nêu tên và bêu xấu trước cộng đồng quốc tế "những hành vi đáng xấu hổ" của một chính quyền nào đó, với mục đích đảm bảo sự công bằng trong xã hội. Giáo sư Wilson nói xã hội dân sự có thể giúp trong việc này.

formosa5

Người dân biểu tình tại Đài Loan yêu cầu chính phủ nước này điều tra tập toàn công nghiệp lớn nhất của họ, Formosa Plastics Group, vì những cáo buộc liên quan tới ô nhiễm môi trường. Giáo sư Luke Wilson của đại học George Washington nói hợp tác với chính phủ Đài Loan là phương thức tốt nhất để giải quyết vấn nạn này.


"Xã hội dân sự ở Việt Nam đương nhiên đóng 1 vai trò trong việc giao tiếp với chính quyền bằng tiếng nói của những công dân và cho họ "biết đây là điều mà chúng tôi muốn". Tất nhiên là không dễ để có được tiếng nói nhưng có thể làm bằng cách gắn kết xã hội dân sự bên ngoài Việt Nam, từ khắp nơi trên thế giới để mở rộng thêm thông điệp đó. Do đó ở Việt Nam, điều mà họ cần làm là trở thành một công dân tốt hơn để có thể sử dụng hiệu quả một trong những cơ chế đó (shaming machanism) nhằm yêu cầu chính phủ phải hành động và mặt khác, cần tham gia vào những việc lớn hơn trên toàn cầu để thực hiện được mục tiêu".

Tuy nhiên, giáo sư Wilson khuyến cáo "đây là một trường hợp khó đưa ra tòa. Chúng ta cần có nhà nước hành động và chúng ta cần có ý chí của tất cả mọi người để mang vụ này ra công lý".

Ông gợi ý về một giải pháp hợp tác quốc tế. "Tôi nghĩ là có khả năng để tiếp cận và hợp tác với Đài Loan một cách có ý nghĩa. Vì Formosa là công ty Đài Loan nên chính quyền Đài Loan có thể điều tra để đưa ra nhiều thông tin hơn, cho nên Đài Loan có lẽ là một lựa chọn tốt hơn để đi đến một giải pháp vững chắc cho những nạn nhân đang chịu đựng thảm họa".

Formosa đã đồng ý đền bù 500 triệu đô la cho nạn nhân thảm họa môi trường ở 4 tỉnh miền Trung nhưng theo một nhà hoạt động nhân quyền trong cuộc trao đổi với VOA, người dân không hài lòng với mức đền bù này và vẫn tiếp tục đòi chính phủ đóng cửa nhà máy Formosa- Hà Tĩnh.

Đại diện cho Vietnam For Progess, bác sĩ Nguyễn Thể Bình nói hội nghị này được tổ chức ở Hoa Kỳ để những người Mỹ gốc Việt có thể làm gì để thay đổi bằng cách đưa vấn đề này lên tới tầm ảnh hưởng của quốc tế. Bà hy vọng hội nghị ở Washington, có thể được xem như một cái nôi chính trị của thế giới, sẽ thúc đẩy những nỗ lực tương tự để tổ chức các hội nghị ở Canada, Úc hay Châu Âu.

https://av.voanews.com/Videoroot/Pangeavideo/2017/05/7/77/77023e88-3a5f-49c0-b18f-d8480da3edb0.mp4

*******************

Hải sản Việt Nam xuất sang Mỹ có thể nhiễm độc sau thảm họa Formosa ? (VOA, 13/05/2017)

formosa6

Cá chết mt cơ s đông lnh Hà Tĩnh vào tháng 4/2016. Mt chuyên gia lut ca M va cnh báo hi sn nhp t Vit Nam có th nhim đc sau thm họa môi trường bin do Formosa gây ra.

Một chuyên gia lut ca M va cnh báo v nguy cơ hi sn Vit Nam xut sang M có th b nhim đc sau thm ha môi trường bin do Formosa gây ra, và kêu gi tht cht vic kim tra hi sn nhp vào M.

Giáo sư Lisa Heinzerling thuc khoa lut, trường Đại học Georgetown Washington, nêu lên lo ngi này ti mt hi ngh Thượng vin M hôm 10/5, tho lun nhng khía cnh pháp lý và môi trường v vic x thi đc ra bin.

"Ở M, chúng tôi nhp khu đến 80% lượng hi sn mà chúng tôi tiêu th. Điu ngc nhiên là Mỹ vn chưa điu tra v cht lượng môi trường Vit Nam. Môi trường Vit Nam đang b ô nhim. Như vy thc phm mà chúng ta nhp t Vit Nam có th b nhim đc", theo bà Heinzerling.

formosa7

Cá bày bán ở Nha Trang. M là th trường nhp khu hi sn ln nht ca Vit Nam, chiếm hơn 20% tng sn lượng ca ngành công nghip xut khu hi sn tr giá 7 t đô la hàng năm.

Hoa Kỳ là thị trường nhp khu hi sn hàng đu ca Vit Nam, chiếm hơn 20% tng sn lượng hi sn Vit Nam xut khu ra thế gii. Hi sn ca Vit Nam được xut ti hơn 140 nước và vùng lãnh th trên toàn cu. Ngành công nghip này đt mc thu 7 tỷ đô la mi năm. Hoa Kỳ, cùng vi Liên minh Châu Âu, Nht Bn, Trung Quc và Hàn Quc chiếm 70% tng mc xut khu hi sn ca Vit Nam.

Bà Heinzerling, một trong nhng din gi ti bui hi tho, nói : "nếu con người theo cách nào đó đóng góp làm nhim độc thc phm mà không qua vic tiêm thuc, trong trường hp x thi đc ra bin Đông, đó là mt cách tiêm thuc không trc tiếp vào hi sn".

"Mỹ có mt cơ chế pháp lý và lut l lý tưởng và đy quyn năng", theo giáo sư Heinzerling ca trường Đi hc Georgetown. "V lut mà nói, chúng tôi có nhng điu l cht ch đ kim duyt hi sn nhp vào M. Chúng tôi mun đm bo các công ty nhp khu hi sn phi có sn kế hoch đ gii quyết bt c mi nguy nào liên quan đến tính an toàn ca hi sn đ có th giải quyết sm bt kỳ s nguy hi nào do hi sn nhim đc nhp vào th trường M".

Nhưng bà Heinzerling cho rng cơ chế này trong thc tin không có tác dng nhiu và bà kêu gi "hãy thu hp khong cách gia lut trên mt lý thuyết, và lut trong thc tin".

"Tôi lấy làm ngc nhiên là hi quan M phn ln b vic thc thi lut an toàn thc phm ti ca khu. Ch có 1% hi sn nhp khu vào M là qua kim tra, phn còn li là được đưa vào M mà không có s kim duyt".

Ngay sau khi vấn nn môi trường Formosa xy ra hi năm ngoái, mt nhóm nhà hot đng M gc Vit đã gi thnh nguyn thư ti Cơ quan Qun lý Thc phm và Dược Phm Hoa Kỳ (FDA) đ thúc gic cơ quan này xét nghim và điu tra toàn b các sn phm hi sn nhp t Vit Nam. Hi năm ngoái, M đã tng ngưng nhp khu cá t Vit Nam vì nghi ng có hóa cht đc hi.

Chủ tch Hip hội chế biến và xut khu thy sn Vit Nam Ngô Văn Ích được seafoodsource.com trích li nói rng mt s công ty xut khu hi sn Vit Nam, s tiếp tc đi mt vi các loi thuế chng bán phá giá mà M và các th trường khác áp đt lên sn phm ca Vit Nam. Cũng theo trang web này, trong những năm gn đây các công ty xut khu Vit Nam đã chuyn hướng b qua nhng th trường khó tính đ xut khu hi sn sang Trung Quc – nước đang tiêu th khong 9% tng sn lượng hi sn Vit Nam xut khu.

formosa8

Các nhà hoạt đng Vit Nam biu tình Đài Bc đòi công ty thép Formosa ca Đài Loan Hà Tĩnh chu trách nhim làm sch những cht thi đc hi đ ra bin min Trung.

Ngay sau khi hàng trăm tấn cá chết trôi dt trên 200km b bin 4 tnh min Trung vào tháng 4 năm ngoái, hi sn t khu vc này đã không được tiêu th, đy cng đng ngư dân đa phương vào cnh khn khó. Tuy nhiên sau hơn 1 năm, khách du lch đã tr li tm bin và ăn hi sn đây, theo truyn thông trong nước đưa tin.

Formosa đã nhận trách nhim và đn bù cho các nn nhân 500 triu đô la nhưng dân chúng Vit Nam vn tiếp tc biu tình yêu cu chính ph đóng cửa nhà máy Formosa. Tuy vy, tp đoàn Nha Formosa đu tháng này ra thông báo đu tư thêm 1 t đô la vào liên doanh thép ca h Vit Nam. Hot đng ca nhà máy Formosa Hà Tĩnh liên tc b trì hoãn vì các cuc biu tình phn đi, tuy nhiên d kiến s bt đu vào cui na đu năm nay.

Mặc dù B Tài nguyên Môi trường đưa ra mt kết lun tương đi lc quan v n lc khc phc li và bo v môi trường ca nhà máy này, nhưng nhiu nhà hot đng môi trường Vit Nam vn lo ngi v nguy cơ ô nhim sau thm ha Formosa trong những năm ti.

Quay lại trang chủ
Read 686 times

Viết bình luận

Phải xác tín nội dung bài viết đáp ứng tất cả những yêu cầu của thông tin được đánh dấu bằng ký hiệu (*)