Thông Luận

Cơ quan ngôn luận của Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên

Published in

Tư liệu

14/11/2020

Hồ sơ giải mật vụ đảo chánh Tổng thống Ngô Đình Diệm

VOA tiếng Việt

Thêm h sơ gii mt : Thái đ ca Tổng thống Kennedy v v đo chánh Tổng thống Ngô Đình Dim

VOA : Theo mt công b mi v băng ghi âm và ghi chép ca Tòa Bch c, Tng thng John F. Kennedy ng h vic lt đ Tng thng Ngô Đình Dim ti min Nam Vit Nam vào cui năm 1963 hơn là được ghi nhn trước đó. Vic lt đ Tng thng Dim bng mt cuc đo chánh quân snh hưởng ln đến chính sách ca M và s can d ngày càng tăng ca M vào Vit Nam đã đin ra cách đây 57 năm. Ngay c bây gi nhng quan đim ca Tng thng Kennedy và mt s ph tá hàng đu ca ông v cuc đo chánh đã b che ph vì nhng tài liu không đy đ đã khiến cho các hc gi chú trng nhiu hơn đến thái đ ca nhng thuc cp ca Tng thng. Tuy nhiên vào lúc này, Văn kh An ninh Quc gia, mt vin nghiên cu và thư vin đc lp phi chính ph ti Trường Đi hc George Washington Washington D.C., ln đu tiên đưa ra nhng tài liu ca các văn kh M và Vit Nam m rng các ca v s kin quan trng này qua phn trình bày ca hai tác gi Luke A. Nichter và John Prados qua bài viết "New Light in a Dark Corner : Evidence on the Diem Coup in South Vietnam, November 1963" (Ánh sáng mi trong góc ti : Bng chng v cuc đo chánh ông Dim ti Nam Vit Nam, tháng 11/1963)

diem1

C Tng Thng Ngô Đình Dim

***

Vào năm 1963, na đường trong cuc dính líu ca M vào chiến tranh Vit Nam, các nhà hoch đnh chính sách ca chính quyn Kennedy cm thy tiến thoái lưỡng nan. Nam Vit Nam, mt phn ca nước Vit Nam trước kia, được M ng h, vn còn đang dn sâu vào cuc ni chiến gia chính ph chng cng được M h tr và du kích quân cng sn được Bc Vit đ đu.

Chính ph Việt Nam Cộng Hòa thi Tổng thống Ngô Đình Dim dưới nhãn quan người M

Các lc lượng chính ph dường như không biết làm cách nào đi phó vi Mt Trn Gii phóng Min Nam. Quân đi và các cơ quan tình báo M tranh cãi v s tiến trin ca chiến tranh. Trong khi ph nhn nhng nhn xét ca báo chí là Hoa K đang sa ly ti Vit Nam, chính quyn Kennedy nhn thc được nhng vn đ trong chiến tranh và n lc áp dng mi bin pháp đ truyn sinh lc cho Vit Nam.

Mt vn đ ln nm ti Sài Gòn, th đô min Nam, vi ngay chính ph Vit Nam. Đy dy tham nhũng, mưu đ chính tr, tranh chp ni b liên tc, min Nam Vit Nam thường xuyên bt đng ý kiến vi nhau.

Quan tâm chính ca người M là cuc chiến chng du kích Mt trn Gii phóng Min Nam, Nam Vit Nam ha cng tác nhưng thi hành rt ít. Còn có nhng khó khăn khác bt ngun t cách thc chính ph Vit Nam được thành lp lúc ban đu, và phương cách M giúp t chc quân đi Nam Vit Nam trong nhng năm 1950, nhưng tt c nhng yếu t đó không trc tiếp quan h đến biến c năm 1963.

Chính ph Sài Gòn do Tng thng Ngô Đình Dim lãnh đo. Ông là mt nhà lãnh đo đc tài, gia đình tr, đánh giá cao quyn lc hơn là các quan h vi người dân Vit Nam hay tiến b trong cuc chiến chng cng sn. Ông Dim lúc đu lên cm quyn bng nhng phương tin hp pháp, ông được b nhim làm th tướng chính ph có t năm 1954, và sau đó ông cng c quyn hành bng mt lot các cuc đo chánh quân s, bán đo chánh, tái t chc chính ph, trưng cu dân ý và cui cùng là mt lot các cuc bu c tng thng được dàn dng.

Ông Dim gi Nam Vit Nam là mt nước Cng hòa và ông gi chc v Tng thng, nhưng ông cm các đng phái chính tr, ngoài đng ca ông và t chi cho phép đi lp hp pháp. T năm 1954 tr v sau, Hoa K thúc đy ông Dim ci cách chính tr, và ông Dim liên tc ha ci cách nhưng không bao gi thi hành.

Đường li lãnh đo đc tài ca ông Dim không làm dân chúng Nam Vit Nam hài lòng và dân chúng càng ngày càng không thích ông Dim. Mt cuc đo chánh quân s chng ông Dim vào tháng 11/1960 nhưng ông thoát him do có chia r trong gii lãnh đo quân đi. Ông Dim khai thác vic này đ to ra các phe phái chng đi ln nhau giúp ông vn ti v.

Vào tháng 2/1962, hai phi công bt mãn th bom dinh Đc lp nhm giết ông Dim và có lãnh đo mi nhưng lúc đó ông không có mt ti khu vc b đánh bom. Ông Dim tái phi trí li các sĩ quan đ ci thin an ninh cho ông nhưng ông vn không ci t chính tr.

Chính quyn tng thng Kennedy t năm 1961 đến năm 1963 liên tc gia tăng mc vin tr quân s cho Sài Gòn, tài tr vic gia tăng các lc lượng vũ trang Vit Nam. Quân đi M và tình báo quân đi M, chú trng đến vic ci thin, đến t s ln mnh gia chính ph và du kích tiếp sau vic gia tăng lc lượng và cho rng cuc chiến thành công. Các nhà ngoi giao và các gii chc vin tr bi quan hơn. Cơ quan Tình báo Trung ương M CIA được lnh đánh giá tình báo vào mùa xuân năm 1963, đã cho phép quan đim ca h b quân đi tác đng và đưa ra mt đánh giá v tình báo quc gia, h gim vic ông Dim yếu kém v chính tr. Tng thng Kennedy nghe nhng cnh cáo t các gii chc B Ngoi giao và nhng hình nh màu hng ca quân đi, và cm thy an tâm v nhng đánh giá ca CIA.

Cm tưởng ca Tòa Bch c b tiêu tan bt đu vào ngày 8/5 khi lc lượng an ninh Nam Vit Nam, hành đng theo lnh ca mt trong nhng anh em ca ông Dim bn vào mt đám đông Pht t tun hành k nim Pht Đn 2527 năm. Lý l đ gii tán cuc tun hành này không quan trng hơn vic các Pht t bt chp mt lnh cm treo c Phật giáo ngoài c Nam Vit Nam. Mt người anh ca ông Dim là Giám mc Công Giáo La Mã trong cùng khu vc ti Nam Vit Nam đã treo c mà không b trng pht ch vài tun trước khi ông được thăng chc trong giáo hi. Người Pht t có th được khuyến khích bng hành đng này nên nghĩ rng hành đng ca h cũng được cho phép như vy. Vic đàn áp cuc tun hành ca Pht t ti c đô Huế đã to nên mt cuc khng hong chính tr có tên là "cuc khng hong Phật giáo" bùng n ti Sài Gòn trong sut mùa hè và mùa thu năm 1963.

Tuy nhiên hai anh em ông Dim liên h đến cuc đàn áp ti Huế không phi là vn đ chính ca lãnh đo ti Sài Gòn. Ông Ngô Đình Nhu ngi trong Dinh Đc lp vi tư cách là c vn, người lôi kéo công lun, phái viên và người git giây ca chính ph Sài Gòn. Ông Ngô Đình Nhu được người dân Nam Vit Nam xem là mi đe da hơn ông Dim. Ông điu khin đng ca ông Dim, mt s cơ quan tình báo, và Lc lượng Đc bit được thành lp theo mt trong nhng chương trình vin tr ca M.

Ông Nhu có mt quan đim rt tiêu cc v nhng rc ri do Phật giáo gây ra. Ông Dim đi phó vi cuc khng hong Phật giáo. Có lúc ông bác b nhng chuyn đã xy ra và ha ci cách chính tr và tôn giáo và thương thuyết v mt tm ước vi các Pht t được thc hin ti Sài Gòn. Tuy nhiên ông Nhu khuyến cáo nhà lãnh đo Nam Vit Nam rút li tha thun và mt ln na ông không ban hành nhng nhượng b v chính tr như đã tha thun.

Nhng cuc biu tình ca Phật giáo đến Sài Gòn vào cui tháng 5 và hu như tr thành hàng ngày. Vào ngày 11/6 chng đi chính ph đt mt mc đ mi sau khi mt nhà sư t thiêu ti ng tư mt đường ph đông người như là cao đim ca cuc biu tình. Hình nh cuc t thiêu làm c thế gii kinh hoàng và lm cho cuc khng hong Phật giáo tr thành mt vn đ ti M đi vi tng thng Kennedy, hin phi đi phó vi nhng vn đ gay go trong vic vin tr kinh tế và quân s cho mt chính ph rõ ràng vi phm nhân quyn đi vi người dân ca h.

CIA thêm vào mt ph lc trong bn đánh giá tình báo trước đây v vin nh chính tr ca ông Dim, và tình báo B Ngoi giao đưa ra mt phúc trình tiên đoán nhng rc ri chính ti Sài Gòn.

Tình hình ti t thêm ca Tng thng Dim khiến ông phi tuyên b thiết quân lut vào tháng 8/1963 và vào ngày 21/8, dùng quyn hn thiết quân lut đ b ráp chùa chin ca nhng nhóm đng đng sau các cuc biu tình. Ông Nhu tiến hành cuc b ráp như th là các ch huy quân đi đng đng sau nhng cuc b ráp đó và s dng lc lượng do CIA tài tr đ thc hin cuc b ráp.

Đo chánh quân s

Theo tài liu ca Thư vin Tng thng John F. Kennedy và ca Cơ quan An ninh Quc gia thì Giám đc CIA lúc by gi là John A. McCone đã thuyết trình cho Tng thng Kennedy trong vòng 24 gi sau khi mt tướng lãnh quân đi Min Nam Vit Nam tiếp xúc vi nhân viên tình báo M Lucien Conein ti Sài Gòn. Tướng Trn Văn Đôn nói vi ông Conein vào ngày 8/7/1963 là có nhng kế hoch ca quân đi lt đ Tng thng Dim, nhưng ông không cho biết ngày gi rõ rt, ch nói là trong vòng 10 ngày. Ông cho biết là tt c tướng lãnh, tr mt hay hai người, đng ý vi kế hoch đo chánh. Tướng Đôn nói thêm là quân đi cn phi hành đng đ ngăn Vit Cng li dng cuc khng hong Phật giáo đang tiếp din. Ngoài ra ông McCone còn nói là còn có mt âm mưu khác do Bác sĩ Trn Kim Tuyến, cu giám đc mt v ca ông Dim d trù thc hin vào ngày 10/7 vi s hp tác ca mt s thành phn trong quân đi. Nhưng cui cùng ông Tuyến được c làm đi s Vit Nam ti Ai Cp. Trong mt bn ghi nh gi Tng Thng Kennedy ngay trước phiên hp 4 gi chiu ng ày 27/8/1963, ông Michael V. Forrestal, ph tá hàng đu ca C vn An ninh Quc gia, McGeorge Bundy, nói có báo cáo v mt âm mưu đo chánh do ông Trn Quc Bu, ch tch Tng liên đoàn Lao công Vit Nam, đưa Tướng Dương Văn Minh lên làm Tng thng nếu thành công.

diem2

Trích xut công đin "ti mt" ngày 9 tháng By, 1963 : "Nam Vit Nam vn tiếp tc cng đu đi vi vn đ Pht Giao chưa th gii quyết và mt âm mưu đo chánh ngày càng gia tăng chc chn".

V phn M, Tng thng Kennedy quyết đnh thay đi s M ti Sài Gòn là Frederick E. Nolting và c ông Henry Cabot Lodge thay thế. Ngày 18/8/1963, đi s Cabot Lodge gp Tng Thng Kennedy ti Phòng Bu dc Tòa Bch c. Tng thng Kennedy bày t ý kiến là cn phi làm mt chuyn gì đó đi vi ông Dim nhưng ông chưa chc chn là ngoài ông Dim, M có th ng h ai ti Sài Gòn. Tng thng Kennedy mun ông Cabot Lodge đánh giá vic này. Trước khi đi Vit Nam ông Lodge đã có gp ông bà Trn Văn Chương, Đi s Vit Nam ti M và là b m ca bà Trn L Xuân, v ông Ngô Đình Nhu. Đi s Cabot Lodge đến Vit Nam trình y nhim thư lên Tng thng Dim ngày 26/8/1963.

Ti Tòa Bch c, trong 3 ngày 26, 27 và 28/8/1963, Tng thng Kennedy hp vi các ph tá, c vn, Hi đng An ninh quc gia, gii chc cao cp B Ngoi giao, B Quc phòng, Cơ quan Trung ương tình báo đ tho lun v yêu cu đo chánh ti Vit Nam.

Vào lúc này, Đi s Cabot Lodge ti Sài Gòn đã nhn được đin văn ca ông Roger Hilsman, Tr lý Ngoi trưởng M ph trách Vin Đông S v thường được gi là DepTel 243 đ tr li cuc tiếp xúc gia Tướng Trn Văn Dôn và gii chc CIA cao cp ti Sài Gòn Lucien Conein ngày 23/8, nêu rõ lp trường ca chánh ph M là loi b ông Ngô Đình Nhu và nếu ông Dim t chi thì ông Dim cũng s chu chung s phn.

diem3

Công đin ti mt ca B Ngoi Giao M yêu cu "có hành đng lp tc", có đon "bây gi thì đã rõ có phi quân đi đ ngh lnh thiết quân lut hay ông Nhu nh h vào cái by y…"

Cuc tho lun trong 3 ngày cui tháng 8 xoay quanh vn đ liu có xác nhn nhng ch th trong đin văn ca ông Hilsman hay không. Ti các cuc tho lun này có hai phe rõ rt. Các ông Hilsman, Averell Hariman, th trưởng ngoi giao ph trách chính tr s v và viên chc Hi đng An ninh Quc gia Michael Forestall đng ý v đo chánh, trong khi mt s người chng đi đng v phía cu đi s Nolting. Chng đi v phía quân đi có Đi tướng Maxwell Taylor, ch tch y ban Tham mưu Hn hp và Tướng Krulak. Ngoài ra phe chng đi còn có Giám đc CIA John McCone và William Colby, Trưởng ban Vin Đông ca CIA. Tng thng Kennedy đóng vai điu hp các cuc tho lun. Ông cũng xem B trưởng Quc phòng Robert McNamara và em ông, B trưởng Tư pháp Robert F. Kennedy, là nhng người chng đi khác.

Các gii chc M cũng bt đng ý kiến v người lãnh đo sau khi hai ông Dim, Nhu b lt đ. Không như cu Đi s Nolting cho rng không có ng c viên nào c thì Văn phòng Tình báo và Nghiên cu B Ngoi giao (INR) đưa ra mt danh sách dài và nhn mnh rng "Chúng tôi tin là Vit Nam không phi đi mt vi bt c s thiếu vng nào v người lãnh đo hu hiu không Cng Sn". Ông Thomas L. Hughes, giám đc INR ngày nay vn t hào v danh sách các chuyên gia ca ông tp hp vào năm 1963.

diem4

Công đin mt 25/10/1963 : Danh sách các nhân vt dân s được xem là có th thay thế tng thng Ngô Đình Dim hu đo chánh.

Ngày kế tiếp, INR son tho mt tài liu v "vn đ ông Nhu" trong đó các nhà phân tích nói rng theo nhn xét ca người min Nam Vit Nam thì ông Nhu đã tr nên mt quyn lc chế ng ti Sài Gòn, hành x "mt nh hưởng bt di bt dch, không đếm xa gì đến ông Dim".

Trong mt phúc trình đ ngày 24/7/1963 v mt cuc gp vi ông Ngô Đình Nhu, văn phòng trưởng CIA ti Sài Gòn, John Richarson, nói ông Nhu cho rng các Pht t tuyên truyn cho cng sn và che du cán b cng sn trong s các nhà sư ti mt s chùa quan trng nht. Ông Nhu cũng bt đu tiếp xúc hàng tun vi các tướng lãnh Quân đi Vit Nam Cng hòa (ARVN) và nói v cuc đo chánh-và ông nói vi CIA rng đây là mt cuc "phân tích tâm lý" nhm làm cho các sĩ quan này tiết l ý đnh ca h. Phúc trình ông Richardson đưa ra nhn xét là ông Nhu đang chun b cho mt cuc đo chánh trong mt trường hp nào đó chng li ông Dim và ông là người lãnh đo cuc đo chánh.

diem5

Báo cáo ca CIA ngày 24/07/1963 trong đó đ cp đến các nhn đnh ca ông Ngô Đình Nhu v vn đ Vit Cng xâm nhp Phật giáo.

Nhng người thân cn vi Tng thng Kennedy kết lun là ông Nhu phi ra đi và nếu ông Dim t chi loi b ông Nhu thì ông Dim cũng s phi ra đi.

Qua đến tháng 9/10, Washington tìm cách nêu lên lp trường bng cách cu xét vic di tn công dân M, rút quân và ngưng vin tr ca CIA cho lc lựơng đc bit Vit Nam. Tng thng Kennedy mun hiu tình hình cn k hơn nên đã c nhiu toán nghiên cu đến Sài Gòn, trong đó có ông Huntington Seldon ca CIA, b trưởng Robert McNamara, tướng Maxwell Taylor, tướng Krulak và ông Joseph Mendenhall. Tt c các toán này tường trình cho Tng thng Kennedy, xác nhn nhng điu INR đã viết trong tài liu "vn đế ông Nhu".

Vào ngày 15/9 Ngoi trưởng Dean Rusk gi đin cnh báo đi s Cabot Lodge là v đo chánh nêu trong đin tín ca ông Hilsman "hoàn toàn ngưng li" và không nên có n lc nào đ khơi đng bt c âm mưu đo chính nào. Chưa có quyết đnh nào được Washington đưa ra. Cùng lúc đó đi s Cabot Lodge dính líu đến mt v tranh chp vi CIA v vic thay đi người đng đu CIA ti Sài Gòn. Trong khung cnh này, Tướng Trn Thin Khiêm yêu cu có cuc gp vi CIA. Cuc tiếp xúc và cuc hp sau đó báo cho M biết là ông Nhu đang tìm cách tiếp xúc vi Hà Ni và nhc li kế hoch đo chánh vn còn và thông báo vi CIA là quân đi đang ch ông Dim tr li đòi hi ca quân đi có chân trong ni các.

Vào ngày 5/10, tướng Dương Văn Minh gp ông Conein vi tư cách là người cm đu cuc đo chính nhc li li yêu cu vào tháng 8 là M bày t s ng h cuc đo chánh và đm bo vi nhân viên CIA là cuc đo chánh s xy ra trong tương lai gn và phác ha mt vài gii pháp đo chánh. Tướng Minh nói gii pháp "d nht" là ám sát hai người em ca ông Dim và vn gi ông Dim là mt người lãnh đo không thc quyn.

Sau đó, Tòa Đi s M và văn phòng CIA Sài Gòn đóng vai trò tích cc hơn trong tư cách quan sát viên ca vic đo chánh ti Min Nam Vit Nam. T đó có thêm nhiu cuc tiếp xúc vi các tướng lãnh Vit Nam.

Theo tài liu ca CIA, t ngày 23/8 đến 23/10/1963, các tướng lãnh Vit Nam đã gp nhân viên CIA tt c 21 ln đ chuyn đt tin tc v cuc đo chánh và dò xét thái đ ca M đi vi đo chánh. Phn ln nhng cuc hp này ch có mt hay hai tướng đi din trong đó có các tướng Trn Văn Đôn, Trn Thin Khiêm, Nguyn Khánh, Tôn Tht Đính, Lê Văn Kim và Dương Văn Minh. Riêng ln gp ngày 29/8, ngoài các tướng lãnh còn có mt người không thuc gii quân nhân là ông Bùi Dim, thuc Đng Đi Vit, tháp tùng Tướng Lê Văn Kim trong cuc tiếp xúc vi phía M.

doem6

Mt h sơ gii mt được gii mt liên quan đến tài liu v ám sát tng thng Kennedy.

Ngày 29/10/1963, Tng thng Kennedy triu tp mt phiên hp vi các c vn có s tham d ca Phó Tng thng Johnson, B trưởng Quc phòng McNamara, Tướng Tay lor và Tướng Krulak đ duyt li mt ln na v vic có nên hay không nên ng h đo chánh ca các tướng lãnh Vit Nam. Trong phiên hp này ngoi trưởng Dean Rush lo ngi v kh năng giao tranh kéo dài gia hai phe ng h và chng đo chánh có th làm nhiu người chết. Mt lo ngi khác na ca ông là trường hp mt hay c hai bên đu kêu gi M ng h thì phi gii quyết ra sao. B trưởng Tư pháp Robert Kennedy thì cho rng v quan đim ca M thì cuc đo chánh không có ý nghĩa vì đt tương lai c Vit Nam và ca Đông Nam Á vào tay nhng người M không biết rõ. M ch biết ông Dim là mt người tranh đu và s tranh đu đến cùng. Ông kết lun là M phi đóng mt vai trò chính trong vic tìm hiu kế hoch ca phe đo chính ra sao và nh hưởng đ cuc đo chánh có nên din ra hay không. Ông ch ra rng dù M có làm hay không làm thì M v n b đ li cho kết qu. Tng thng Kennedy khuyến cáo là phe đo chánh nên được có ưu thế v quân s. Tng thng giao cho Đi s Cabot Lodge tìm hiu xem lp trường ca các đơn v quân đi chính đi vi cuc đo chính như thế nào.

Cuc đo chánh thc s bùng n ngày 1/11/1963 và anh em ông Dim Nhu b giết ngày 2/11/1963. Trước đó, vào lúc 4 gi rưỡi chiu ngày 1/11/1963, Tng thng Ngô Đình Dim gi cho Đi s Cabot Lodge yêu cu cho biết v thái đ ca M đi vi cuc đo chánh. Đi s Lodge tr li là ông có nghe tiếng súng n, nhưng ông không biết rõ các s kin và không có thông tin đy đ đ tr li. V li ti Washington là 4 gi rưỡi sáng nên chính ph M không th nào có quan đim chính thc vào lúc này. Ông Cabot Lodge bày t s lo ngi v an toàn ca tng thng Dim và hi thêm là tng thng có biết phe đo chánh đ ngh hai anh em ông ra nước ngoài nếu ông t chc hay không thì ông Dim tr li không biết. Ông Cabot Lodge kết thúc câu chuyn bng cách ha là ông s làm đ mi cách có th được đ bo đm an toàn cho ông Dim nếu ông Dim gi cho ông.

diem7

Tài liu ghi li cuc nói chuyn ca Tổng thống Ngô Đình Dim và Đi s Cabot Lodge, 1/11/1963, ngày đo chánh : "4 gi 30 chiu ngày 1 tháng 11, 1963, ph Tng thng liên lc tư dinh chúng tôi. Tổng thống Dim đòi nói chuyn vi đi s [Lodge]".

Ti Washington, khi nhn được tin này, tng thng Kennedy không tin là hai ông Dim Nhu t t vì c hai là tín đ Công Giáo.

Báo cáo ca CIA gi v Washington nói rng h tin hai anh em Dim Nhu b giết thay vì t t như mt s tin. Đi s Cavot Lodge lái xe chy vòng quanh Sài Gòn và được hoan hô. Không có ch du cho thy có tình cm chng M. CIA cho rng vic chng ni dy s gp tr ngi tm thi vì p chiến lược và chương trình bán quân s do ông Nhu điu hành b gii tán.

Nguồn : VOA, 14/11/2022

Quay lại trang chủ

Additional Info

  • Author: VOA tiếng Việt
Read 82 times

Viết bình luận

Phải xác tín nội dung bài viết đáp ứng tất cả những yêu cầu của thông tin được đánh dấu bằng ký hiệu (*)