Thông Luận

Cơ quan ngôn luận của Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên

Published in

Văn hóa

12/02/2021

Lễ tổ tiên

Ngô Nhân Dụng

Trong ngày Thượng vin M bt đu bàn v v đàn hch Tng thng Donald Trump, nhiu khán gi truyn hình đã chú ý đến mt c ch ca ông David Schoen, lut sư ca ông Trump. C mi ln nâng ly nước lên ung, Lut sư Schoen li đưa bàn tay phi lên s trên đu mình.

totien1

Lễ tổ tiên - Hình minh ha.

Phi ch mt pháp sư, Rabbi Menachem Genack, thuc mt giáo hi Chính thng Do Thái giáo, gii thích, mi người mi hiu. Ông David Schoen rt sùng đo. Theo phong tc ca người Do Thái, mi ln ăn hay ung con người phi cm t Thượng Đế. Thường người ta đi mt cái mũ nh chp trên đnh đu, đ nh có mt Đng trên cao ban thc phm cho mình. Ba đó, ông Schoen không đi mũ yarmulke. Cho nên ông đưa bàn tay lên che đu theo truyn thng dân tc.

Nhng người gc Do Thái sng khp thế gii. Không phi ai cũng sùng tín đi vi tôn giáo ca t tiên h. Nhưng ngay c nhng người không còn tín ngưỡng, h vn không b các phong tc c truyn.

Richard Bernstein là mt ký gi. Trong cun "Ultimate Journey", k chuyến đi ca ông t Tây An bên Trung Quc, qua n Đ, ri tr v, theo con đường mà ngài Huyn Trang đã đi qua vào thế k th 7, có đon Bernstein cũng nói đến truyn thng Do Thái Giáo ca mình. Mc dù bao nhiêu năm tri ông không h đt chân vào mt "synagogue", nhà th Do Thái Giáo, nhưng Berstein vn không bao gi tách ra khi cái ông gi là "liên h b lc" (tribal connection) vi ngun gc ca mình. Thân ph ông, sng như mt người vô thn, nhưng đến mi ngày l lc ca Do Thái Giáo ông b li ch cho các con làm đúng nhng nghi l, th tc ca t tiên.

Người Vit khp thế gii có dp chia s vi nhau mt th "liên h b lc" ging như vy trong Ngày Tết. Gói Bánh Chưng, ăn Bánh Tét, Bánh Dy đ nh mình đu là con cháu Hùng Vương. Thế nào cũng phi có hoa, bày hoa đào, hoa mai càng quý. Mi người tng quà cho nhau n Tết". Đêm 30 đi l chùa hay nhà th. Xông đt. Lì xì. Ngày Mng Mt thì kiêng không ai nói mt li bt nhã đ lt tai người khác. Gp ai cũng chúc lành. Không gin d. Không mng, không chi. Không đòi n. Không ai mun mc n t năm cũ sang năm mi. Trước Tết người ta đi đòi n ráo riết. Tú Xương viết : "Ti 30 n réo tít mù."... Nhưng sang ngày mng mt, ch n gp con n li tươi cười chúc Tết nhau, tuyt nhiên không ai nhc ti chuyn n nn.

Vit Nam cũng như nước ngoài, nhiu người Vit còn gi nhng tc l như đt pháo, đánh bài, xông đt, chn hướng xut hành, cho đến thói quen không quét nhà, không đ rác và… không tm gi. Mun vy thì phi dn dp nhà ca, đ rác, tm gi cho sch s trước hôm Tết. Tt c nhng phong tc đó đu lành và đp, ít nht cũng vô hi. Ai cũng làm theo thì s to nên nhng gi phút sng tươi vui, êm m, du dàng. Như thi sĩ Lan Sơn mô t, i ngt ngào như có v đường" mi ln trái đt bt đu mt vòng quay mi quanh mt tri.

Trong các phong tc ngày Tết Nguyên Đán, người Vit mình gìn gi nhiu nht là l gia tiên. Dù theo tôn giáo nào, ngày Tết ai cũng thp mt nén nhang, tưởng nim t tiên.

Đi vi nhng người Vit xa quê hương thì l gia tiên còn quan trng hơn khi quê nhà, vì đó là mt dp chúng ta ni lin quá kh vi hin ti, trong khi vn hướng v tương lai. Ngày Tết, các gia đình s có dp gii thích vi con cháu ti sao phi l ly trước bàn th. Đây là lúc nhc nh con cái v lch s ca ông bà, lch s đt nước. K li cho con cháu nghe ti sao gia đình mình li sng bên ngoài nước Vit Nam.

Khi tưởng nh t tiên, chúng ta cũng to cho các thế h tr v nim t hào văn hóa ca dân tc. Trong các cun sách nghiên cu s hc gn đây, Tiến sĩ Lê Mnh Thát đã nêu nhiu chng c cho thy người Vit Nam đã có phong tc th cúng t tiên trước khi b các quan thái thú đi Đông Hán ép theo văn hóa Trung Hoa. TrongTin Hán Thư k chuyn mt người Vit gii thích cho Hán Vũ Đế v vic th người chết và phong tc gi hn. Nhng ngôi m c t hàng ngàn năm trước Tây lch cho thy nhiu vt tùy táng, coi như nhng người đã chết vn tiếp tc sng mt thế gii khác.Kinh Lc Đ Tpđược Thin sư Khương Tăng Hi, người n Đ sng nước ta vào thế k th ba, dch sang ch Hán. Lê Mnh Thát đã bin lun rng bn kinh đó có th đã dch ra t mt bn văn ca t tiên người Vit. Bn Hán dch cho thy Kinh Lc Đ Tp không xut phát t mt bn ch Phn, vì có nhng khái nim mà các kinh văn ch Ph n không bao gi dùng ti. Thí d nói đến tc chôn người chết, tc b tin vào ming thi hài, nhng tc đó không thông dng n Đ cũng như Trung Hoa. Nhng lun gii trong kinh này v Hiếu, Hnh, không có trong văn hc ch Phn mà cũng không ging vi quan nim Nho giáo Trung Hoa thi đó. Ngoài ra, cu trúc ngôn ng nhiu ch theo văn pháp tiếng Vit, ngược vi văn pháp ch Hán, như khi viết "Tượng Pht" thay vì "Pht Tượng".

T đi Hán người Trung Hoa coi ch Hiếu là đng đu các tính tt, th hin đo Hiếu vi mt thái đ "giáo điu", trong khi theo kinh Lc Đ Tp, như Lê Mnh Thát thut li thì ch Hiếu ca người Vit không có vai trò đc tôn. Vì lòng thương người, thương muôn vt mi là đc tính quan trng nht.

Ngày nay chúng ta l t tiên như thế nào ?

Nghi l đt ra không phi ch vì người ta làm bn phn vi Tri, Pht, Tiên t, mà còn gây tác dng trên lòng người, giúp con người hướng đến điu lành, ghi khc trong lòng các giá tr truyn thng. Vic th cúng ông bà ch có tác dng nếu người hành l chú tâm tưởng nim, như th t tiên đang hin din trước mt mình. Điu mà các bc ph huynh chúng ta cn gii thích cho con. Hành đng lau chùi, bày bin ban th cho sch s, trang nghiêm là mt bài hc nên truyn li cho con cháu. Bàn v vic hành l, đc Khng T nói : "Tế như ti", nghĩa là "l t tiên như th t tiên có trước mt mình" (Lun Ng, Thiên Bát Dt, câu 12).

Điu các em có th hiu, là trong mi cá nhân đu có nhng ht ging, có dòng máu di truyn ca ông bà, cha m. Nhng ht ging di truyn đó nm trong ta, đi theo chúng ta sut cuc đi, ri mi người s truyn li cho con cháu mình. Có th nói mi người đu mang trong mình mt phn nhng tế bào sng và nhng kinh nghim tâm linh ca t tiên. Di sn ca t tiên còn gm c nhng điu người xưa ước ao, mong mi xây dng cho các thế h con cháu, gi là Phước Đc.

Người Vit Nam tin vào Phước Đc. Đây cũng là mt th tín ngưỡng đc bit ca dân tc. Người n Đ, người Trung Hoa không đ cao Phước Đc như dân Vit vn tin tưởng. Khi mt người Vit làm điu thin, tránh điu ác, hành đng đó không phi ch ct to ra nhng hu qu tt cho chính mình, mà còn mun "đu tư", đ dành vn "Phước Đc", cho con cháu đi sau hưởng.

Cũng vy, mi thế h con cháu cũng nghĩ rng trong đi mình có khi gp được điu tình c may mn không th gii thích được, thì mt phn là do Phước Đc ông bà đ li cho. Nim tin vào phước đc ni kết các thế h vi nhau. Vi nim tin tưởng đó, mi thế h đu biết ơn t tiên vì nhng phước đc tích lũy t đi trước. Ri đến lượt chính mình cũng mun làm điu thin đ ct đy trong kho phước đc chung đó.

Khi hiu rng trong mi người chúng ta không nhng cha đng nhng ht ging di truyn sinh hc, mà còn mang theo các ht ging ca tt c nhng vic thin mà t tiên đ li, thì các bn tr ca chúng ta d cm thy liên h ca t tiên vi chính mình. Vì tht s t tiên đang hin din trong bn thân h. Khi đó vic c hành nghi l th cúng t tiên có mt ý nghĩa sâu xa hơn, theo châm ngôn "Tế như ti".

Th cúng t tiên không cn các nghi l phc tp. Đ cho thế h tr l ông bà mt cách t nhiên, thoi mái, nên làm l đơn gin, chú ý nhiu đến ni dung hơn là hình thc. Ông Khng T, người thường b "kết ti" bày đt nhiu nghi l, thc ra cũng biết rng : "L, d kì xa dã, ninh kim. Tang, d kì d dã, ninh thích". Nghĩa là vic hành l mà xa x thì nên kim ước còn hơn ; tang l mà quá chú trng nghi tiết thì ch bày t lòng thương xót còn tt hơn. (Lun Ng, Bát Dt, 4.)

Cu mong quí v, các bn, và gia đình hưởng mt Tết Nguyên Đán đy ý nghĩa và mt năm mi bình an hơn năm qua.

Ngô Nhân Dụng

Nguồn : VOA, 12/02/2021

Quay lại trang chủ

Additional Info

  • Author: Ngô Nhân Dụng
Read 25 times

Viết bình luận

Phải xác tín nội dung bài viết đáp ứng tất cả những yêu cầu của thông tin được đánh dấu bằng ký hiệu (*)