Thông Luận

Cơ quan ngôn luận của Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên

Published in

Văn hóa

29/04/2021

Tại sao, và bao lâu, cần tu thân ?

Phạm Phú Khải

Theo tôi, tu thân là mt hành trình có ý thc đ nhn ra được nhng thói hư tt xu và dn dn khc phc và loi b nó, đ tiến đến tính nhân bn, cái chân thin m, trong mi chúng ta.

tuthan1

Hình minh ha.

Thói quen thì ai cũng có. Không nhng thế, phn ln con người hot đng nh thói quen.40% hot đng hàng ngày ca chúng ta mang bn cht thói quen.

Có thói quen nh và ln, tt và xu, tích cc/hu ích hay tiêu cc/vô dng.

Dường như trong chúng ta, ai cũng mun thay đi mt thói quen nào đó mà mình không thích. Chc là không ai mun thay đi mt thói quen tt. Nhưng ai mà không mong mun thay đi đ mình tr nên tt hơn, hiu qu hơn.

Có nhng thói quen ăn sâu vào tim thc (subconscious/unconscious), nên nếu đó là thói quen hu ích thì giúp chúng ta mnh m ; còn thói quen vô b thì s cn tr chúng ta, làm cho chúng ta tr nên yếu đui, không đem li hu ích gì cho bn thân và xã hi.

Nhng thói quen tr thành đc tính tt như gan d, đúng gi, gi li ha/kh tín, tôn trng người khác, chp nhn khác bit, v.v đu phi do luyn tp mà ra. Nhân l nghĩa trí tín, cũng vy, phi hc và tp mi thành. Bi không ai t nhiên sinh ra mà có các đc tính này. Do giáo dc gia đình, nhà trường, xã hi chung quanh un nn. Nh thêm vic có nim tin, và nếu được luyn tp cùng vi s bn chí, thì nhng thói quen được cng c s được càng vng chc hơn.

Khi tiến sĩ Stephen V Convey ra mt tác phm "By thói quen ca nhng người vô cùng hiu qu" (The 7 Habits of Highly Effective People), xut bn đu tiên năm 1989, nó được đón nhn nng nhit, tr thành mt trong nhng tác phm bán chy nht v loi sách t phát trin. 25 triu bn trên toàn cu đã được mua.By thói quen này là như sau.

Ch đng, tc t ch và có trách nhim cho mi hành đng, và đ có phn ng tích cc, là mt. Bt đu vi mc tiêu trong đu, đ hình dung ra vin nh v kết qu tương lai, là hai. Biết ưu tiên hóa, vic gì ưu tiên phi làm trước, nht là khi vn đ đó cp bách và quan trng, là ba. Đó là ba thói quen căn bn mang tính đc lp (Independence).

Ba thói quen còn li mang tính tương thuc (Inter-dependence), bi vì trong mi vic mình làm đu cn làm vic vi người khác. Suy nghĩ mi bên đu thng (Think win-win), đu có li khi hp tác trong mi quan h, thay vì dành hết li ích v mình, là bn. N lc tìm hiu trước, trước khi được hiu, dùng đng s cm đ tht s hiu người ta trước, là năm. Sc mnh tng hp (synergies), qua làm vic đng đi, thay vì mt mình, là sáu.

Thói quen th by, sau cùng, mang tính phát trin không ngng. Cân bng và tái to các ngun lc, năng lượng và sc khe ca mình đ to ra mt li sng bn vng, lâu dài và hiu qu. Điu đó bao gm t vic tp th dc, đc sách, cu nguyn đến phc v xã hi, cho đi

Câu hi kế tiếp là làm sao thay đi mt thói quen, và mt bao lâu ? Theo nghiên cu thì cách tt nht là nhn din được nhng yếu t kích hot mình (trigger), cn thay đi môi trường, tìm người đng hành có trách nhim gii trình, hay dùng h thng tưởng thưởng. Cách khác na là to ra nhng thói quen mi đ giúp đt mc tiêu, thì dn dn các thói quen cũ đi vào quên lãng. Theonghiên cu thì trung bình người ta mt t 18 đến 254 ngày, nhưng tùy người (mc đ cam kết, quyết tâm, bn chí…). Trung bình thì mt ngườimt 66 ngày đ cho hành vi này tr thành t đng, tc đã đi được vào tim thc.

tuthan2

Bên trong một tu viện ở Châu Âu - Ảnh minh họa

Tiến sĩ Travis Bradberry mi viết mt bài ngn "Làm sao đ b thói quen xu". Bradberry trích t nghiên cu nói rng nó mt chng 66 ngày đ hình thành mt thói quen mi, và tương t, mt 66 ngày đ b mt thói quen cũ/xu, nếu không có vn đ nghin cht gì đó, như thuc lá, rượu hay ma túy, chng hn.

Đ b thói quen thì cn phi hiu nó được hình thành, và cng c, qua mt vòng lp thói quen (habit loop) ra sao.

Đu tiên là phi có cái gì đó kích hot mình. Chng hn như thói quen kim tra/lướt Facebook mi 5 phút, hay ăn vt, khi b căng thng. S kin này đã kích hot vào đu chúng ta ý tưởng bt căng thng. Th hai, là hành vi ca mình. B óc mình nói , vì mình làm vic nhiu và căng thng quá, nên mình xng đáng được gii lao chút, hoc ăn vt. Th ba, là tưởng thưởng. Khi b óc mình thích, không nht thiết rng nó tt cho mình, nhưng lúc đó mình thy bt căng thng hơn, chng hn, thì s tưởng thưởng có cơ hi lp li cao trong tương lai. Khi lp li đ ln, nó s tr thành t đng khi nào không hay. Lướt Facebook hay ăn vt khi cm thy căng thng tr thành thói quen t đng, và do đó rt khó b.

B thói quen, tc làm ngược li tiến trình này. Nhưng nó không h d. Cái khó nht là tìm ra cái gì kích hot mình. Khi thói quen ăn sâu vào tim thc thì chúng ta cn suy nghĩ sâu xa, và nếu nghĩ đ thì s đi đến tn cùng nguyên nhân. Chng hn, chúng ta nhn ra rng mình tiếp tc b pht vì chy quá tc đ, bi vì chúng ta lái xe quá nhanh khi tan s vi tâm trng không tt, hoc có th mình ăn nh/vt khi căng thng. Chúng ta s mt 10 ngày đ nhìn vào bn thân, đ tìm ra nguyên nhân kích hot. T ngày 11 đến ngày 40, là giai đon mà trách nhim gii trình mang tính quyết đnh đ xóa b thói quen xu. Nếu chúng ta công khai cho càng nhiu người biết quyết đnh ca mình trong vic thay đi thói quen, thì chúng ta càng c gng cam kết hơn, nếu không thì uy tín s b nh hưởng. Ngày 41 đến 66, có khi chúng ta làm li, có khi kim chế không được nên thói quen tr li. Điu này có th xy ra cho bt c ai. Nếu xy ra trong tình hung nht đnh nào đó thì cn đ ý và trá nh nó, cho đến khi thói quen xu hoàn toàn b chế ng, được loi b. Kim chế nhng nguyên do kích hot mình là yếu t khác bit gia thành công và tht bi trong tiến trình này.

Ngày 67, chúng ta có th ăn mng. Nhưng đng tưởng thưởng mình bng s kích thích đã đưa chúng ta vào thói quen trước, hay mt thói quen khác.

Ăn tc, nói phét, chi th, kiêu ngo, lười biếng, lãng phí, tr gi, thc khuya, không biết gi gìn sc khe, nóng ny, ôm đm/đa đoan, không tp trung, cu th, nói di, gian ln, than vãn, đc đoán, cc cn, ích k, thi phòng, vô liêm chính, s tht bi, suy nghĩ tiêu cc, đ tha, b cuc d dàng, nói mà không làm v.v. Thiếu thu/đng cm, thiếu trách nhim, tin nhưng không kim chng (tin gi), thiếu cam kết v.v. cũng là nhng thói quen không hay, cn thay đi.

Nghĩ v đ tài này, tôi liên tưởng đến tiến trình dân ch hóa Vit Nam. Mun Vit Nam có dân ch thì điu kin dt khoát là đi đa s người dân cn ý thc nhng thói quen tt xu, mà vô tình hay c ý, hay vì do sng quá lâu trong th chế phong kiến ri đc tài toàn tr, nên nhng thói quen đã tr thành mãn tính. T đng, tim thc điu khin.

Có nhiu cách khác nhau đ thay đi các thói hư tt xu, mà đã góp phn dung dưỡng đc đoán đc tài. Chánh nim và thin cũng là cách đ nhn thc và tnh thc. Không có ý thc/chánh nim thì không th bt đu, khoan nói kết thúc. Chn mt thói quen xu, nh thôi, đ tp và b dn. Sau khi thành công thì tìm mt thói quen xu khác, ln hơn chút, đ quyết tâm thay đi. Mt năm có 365 ngày, chúng ta có th thay đi ít nht 5 thói quen xu, thay vào đó 5 thói quen tt.

10 năm sau, biết đâu, chúng ta nhìn nhn ra rng thói quen đi x vi người khác bng tình thương, s tôn trng, lòng khoan dung, tính tha th v.v thì không ch làm cho người chung quanh mình vui v hnh phúc, mà chính mình cũng được nhn gp nhiu ln mình cho đi. Xã hi như thế s văn minh, nhân bn hơn nhiu, dù chúng ta sng bt c nơi nào.

Tu thân là hành trình không có đim cui, ngay c khi đã lên "niết bàn". Nhưng vi xã hi, ch cn tu thân đ làm người t tế thì quá đ ri. Đây là con đường tt nht, hiu qu nht, bn vng nht, cho mi con người và đt nước, nhưng cũng là con đường ít người chn nht. Ti sao, thì chc mi người trong chúng ta t biết câu tr li !

Phạm Phú Khải

Nguồn : VOA, 27/04/2021

Quay lại trang chủ

Additional Info

  • Author: Phạm Phú Khải
Read 200 times

Viết bình luận

Phải xác tín nội dung bài viết đáp ứng tất cả những yêu cầu của thông tin được đánh dấu bằng ký hiệu (*)