Thông Luận

Cơ quan ngôn luận của Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên

Published in

Văn hóa

30/04/2021

Xuân Tiên và dân tộc tính trong âm nhạc

Hoàng Hằng

Cui tháng Giêng năm 2021, cng đồng người Vit ti Úc nói riêng và gii yêu âm nhc Vit Nam trên thế gii đã mng Xuân Tiên – Cây đại th ca nn tân nhc Vit Nam bước qua 100 tui. Nn âm nhc Vit Nam đã vinh danh nhng đóng góp ni bt ca ông."Khúc hát ân tình", "V dưới mái nhà", "Hn đồ bàn", "Duyên tình",hay "Mong ch ",v.v. là nhng bn nhc chm ti trái tim người yêu nhc và sng mãi vi dòng thi gian.

xuantien1

Nhc sĩ Xuân Tiên © RFI Tiếng Vit/Hoàng Hng

 

Nhng giai điu yêu đời

Sinh năm 1921, ti Hà Ni, Xuân Tiên là nhc sĩ cao tui nht ca nn tân nhc Vit còn ti thế và hin sng Úc châu. Dù đã sng qua hơn mt thế k vi bao thăng trm ca vn nước, ông vn thế, vn mt Xuân Tiên lch thip, sang trng, hào hoa, lc quan và minh mn.

Vn có năng khiếu, 6 tui được hc kiến thc âm nhc v lòng t người cha, cùng kh năng t mày mò hc hi, ông tiếp cn hàng lot các nhc c Tây phương cũng như các nhc khí dân tc c truyn Vit Nam. Thc tế, hiếm có nhc sĩ nào như ông đã s dng thành tho đến 25 loi nhc c khác nhau. T năm 18 tui, ông bt đầu làm vic trong nhng ban nhc ca người ngoi quc và đi trình din t Bc vào Nam. Dn v sau, ông đi vào sáng tác, ri điu khin nhiu dàn nhc và cng tác vi các đài phát thanh trước năm 1975.

Nét đặc trưng ca nhc Xuân Tiên nm nhng giai điu lc quan yêu đời, yêu người, đầy tình t quê hương hòa quyn trong âm hưởng dân ca Bc, Trung, Nam. Ngoài ra, ông cũng có nhng bn nhc bun nhưng ch là nhng chm bun thong qua, man mác xa vng ch không bi thương, su ly.

Thanh Tuyền - Về Dưới Mái Nhà (Xuân Tiên) | ASIA 10

Có th nói, cht tinh túy ca dân ca min Bc đã được ông gói ghém tài tình và duyên dáng qua bài"Duyên tình". Tuy nhiên, thi gian qua, gia đình nhc sĩ Y Vân đã có s tranh lun tác quyn ca bn nhc. Qua truyn thông Úc, Vit Nam, cũng như trong chương trình ca Trung tâm Thúy Nga, ông đã khng định quyn tác gi đối vi bài hát này. Theo đó, Y Vân được xem như là mt người em, mt đồng nghip tr thân thiết, được Xuân Tiên ưu ái đồng ý để tên chung vào sáng tác ca mình và cũng để tin Y Vân mang giùm bn nhc đến bán cho nhà xut bn thi đó.

Nhân đây, mt ln na, ông chia s:"Hi đó, tôi bn công vic nhiu. Tôi có người bn là nhc sĩ Y Vân chép nhc bng tay rt đẹp và trong đó, có chép bài "Duyên tình" cho tôi. Sau đó, Nhà xut bn cn mua mà tôi thì li bn vic nên nh Y Vân đem "Duyên Tình" đến cho Nhà xut bn. Nhưng Y Vân có nói trước vi tôi ri, nếu Y Vân đem bán dùm thì phi có tên Y Vân kèm vào bài đó. Tôi bo được ri, bn bè thì đứng tên vi nhau là chuyn thường, không có gì, ký dùm ri bán cho tôi".

Đông Tây hòa điu

Ngoài tài năng sáng tác, chơi nhun nhuyn nhiu loi nhc c, ông còn ci tiến và sáng to mt s nhc c mi. Điu thôi thúc ông làm công vic sáng to thú v này là vì : "Nh c c ca Vit Nam thiếu thn và phn nhiu là nhc c ca Trung Hoa, ch có đàn đáy và đàn bu là ca Vit Nam mà thôi. Các loi nhc c này li không đủ cung bc và đúng thanh mu để có th chơi chung vi các nhc c Tây phương".

Trước hết, phi k đếnsáo trúc loi 10 l và loi 13 l thay vì 6 l được trưng bày ti Bo tàng Con người [Musée de l'Homme], ParisPháp.

Theo ông, "Tr ước đây, Sáo trúc ch có 6 l bm thôi và ch chơi được nhc ngũ cung, không đủ cung bc như các loi nhc c Tây Phương. Nên, tôi vi ông Xuân Lôi - anh trai tôi đã ci tiến ng sáo đó cho đủ cung bc. Vi li cho nó đúng thanh mu để mà chơi được cùng vi nhc Tây phương".

Bên cnh đó, ly cm hng t thanh âm trong tro, ngt ngào ca đàn tranh, ông đã sáng chế ra chiếc đàn dây đặc bit mang tên"Đàn tranh Xuân Tiênvi 60 dây và chơi bng hai tay vi đủ các cung bc được nhiu ngh sĩ cùng thi yêu thích và hin đang lưu gi ti Vit Nam.

đàn tranh việt nam, nhạc cụ tiến mạnh

Đàn tranh Việt Nam c ó hai phn dây, phn dây bên tay trái để đệm nhc và phn dây bên tay phi đàn nhng giai điu" và có thể chơi bằng hai tay - Ảnh minh họa

Ông gii thích thêm :"Đàn tranh thường có 16 dây và ch chơi được nhc ngũ cung Vit Nam. Khi chơi tân nhc hay nhc Tây phương thì thiếu cung bc, cho nên tôi làm cây đàn gãy theo li đàn tranh nhưng mà chơi bng 2 tay. Bi vì, có hai phn dây, phn dây bên tay trái để đệm nhc và phn dây bên tay phi đàn nhng giai điu".

Ngoài ra, da trên hình dáng và cung bc ca đàn bu, ông sáng chế ra " Đàn bu Xuân Tiên"đặc bit làm t cht liu gin d, mc mc ca thu ban sơ là trái bu khô.

Ông lý gii :"Lúc còn nh, tôi thy my người hát chèo, hát xm ly trái bu khô để làm nhng thùng đàn và cũng nhm khuếch đại âm thanh. V sau, người ta làm đàn bu bng g, tôi thy không đúng ngày xưa. Tôi thy nhà có sn nhng trái bu khô, tôi ly làm đàn bu để người ta gi là đàn bu. Ch nhiu người c gi là đàn độc huyn. Gi như vy, tôi nghe không đúng, bi độc huyn là mt dây mà nhiu nước có loi đàn mt dây. Trong khi, cây đàn bu là hoàn toàn ca Vit Nam".

xuantien3

Nhạc sĩ Xuân Tiên với cây đàn nguyệt

Ni trăn tr ca người nhc sĩ

Là mt nhc sĩ sáng tác và chơi nhc, ci tiến và chế tác nhc c đi qua ngn y chiu dài thế k, chng kiến nhng đổi thay ca lch s và con người, ông không h có nhng ưu tư v vn ca riêng mình. Thiết nghĩ, nhng gì ông chia s là nhng trăn tr mang tính thi đại, đánh động dòng suy tư cho hu thế, đặc bit là nhng người làm công vic sáng to âm nhc và ngh thut.

Ông nói : "Tôi mong, th ế h sau này, các nhc sĩ nên chú trng v âm điu, v giai điu ca nhng bn nhc để cho nó thích hp hơn bây gi. V li, tôi nghĩ, nn âm nhc Vit Nam phi mang dân tc tính. Khi nhc tu lên thì người ta biết bn nhc này là ca Vit Nam, bn nhc kia ca nước khác. Tt nhiên, làm ngh sĩ thì phi biết, phi hiu rõ và tôn trng ngh thut ch đừng nghĩ nhiu đến th hiếu ca qun chúng. Người ta thích nhưng nói cho đúng thì trình độ qun chúng không bao gi bng trình độ ca người làm chuyên môn. Mi mt sáng tác ca cùng mt nhc sĩ đi na, cũng không nên lp li âm điu mà mình đã sáng tác ri".

Cho đến hôm nay, mch ngun sáng to vn không ngng chy trong cơ th, khi mà ông đang thai nghén mt s th loi sáng tác mi. Hy vng, công chúng mến m nhc s sm được thưởng thc nhng tác phm mi ca ông.

Mt ln na, RFI tiếng Vit xin được vinh danh ông, mt người nhc sĩ tao nhã am tường nhc lý phương Tây ln phương Đông. Ông để li cho hu thế nhng bn tình ca sâu đậm v tình yêu quê hương, đất nước, mt th tình rng ln hơn ch không đơn thun ch gói ghém trong tình yêu la đôi.

RFItiếng Vit kính chúc ông tht nhiu sc khe !

Chúc mừng nhạc sĩ Xuân Tiên 100 tuổi.

Hoàng Hằng

Nguồn : RFI, 28/04/2021

Quay lại trang chủ

Additional Info

  • Author: Hoàng Hằng
Read 182 times

Viết bình luận

Phải xác tín nội dung bài viết đáp ứng tất cả những yêu cầu của thông tin được đánh dấu bằng ký hiệu (*)