Thông Luận

Cơ quan ngôn luận của Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên

Published in

Diễn đàn

13/03/2019

Nước nhà thành bại, ai trách nhiệm ?

Phạm Phú Khải

"Quốc gia hưng vong, tht phu hu trách". Nước nhà hưng thnh hay suy vong, người thường trong xã hi cũng phi chu trách nhim.

quoc0

Nước nhà hưng thnh hay suy vong, người thường trong xã hi cũng phi chu trách nhim.

Thành ngữ này không rõ có t khi nào. Chc lâu lm, thi phong kiến. Nhưng người dân trong thi phong kiến hay quân ch có tiếng nói gì, có quyn hn gì, đ phi chu trách nhim v s hưng vong ca đt nước ?

Quan niệm này, theo tôi, là vô lý, bt công và thất sách. Kêu gi người dân có trách nhim vi nước nhà thì đúng đn, nhưng đt trách nhim lên h v s hưng vong là sai trái.

Quan niệm này ch phc v và cng c cho các chế đ đc tài.

Lãnh đạo (chính tr) quc gia nào phi chu trách nhim đi vi sự thành bại, hưng vong ca đt nước mình. Lãnh đo, trong mi đa ht, nói chung, phi can đm nhn lãnh trách nhim v mình khi có nhng quyết đnh sai lm.

Ngày nay chúng ta cần đt li vn đ, và đnh nghĩa li vai trò và trách nhim ca lãnh đo, nht là lãnh đạo quc gia. Nguyên tc căn bn là càng nm quyn lc trong tay, càng gi các vai trò quan trng và quyết đnh h trng, thì càng phi có trách nhim trước người liên h, người dân.

Lãnh đạo, trong mi đa ht, công hay tư, chính ph hay phi chính phủ, được trao phó, y quyn đ điu hành và quyết đnh các vn đ h trng. Do đó s thành bi, hưng vong, ca t chc hay quc gia là ch yếu nm ch lãnh đo có kh năng đ thc hin vai trò và trách nhim ca h hay không. Không thì phi t nhim, hoc người liên h phi có quyn đ ngăn chn s bt tài và phá hoi ca người đng đu.

Không xây dựng được văn hóa trách nhim gii trình này thì mi s thay đi, k c thay đi chế đ đc tài hin nay, cũng tr thành vô ích.

Mấu cht ca các vn đ h trọng của Vit Nam hôm nay, cũng như trong vài thp niên ti, theo tôi, là vn đ lãnh đo, là mc tiêu xây dng mt thế h lãnh đo mi xng đáng vi tim năng quc gia mình. Lãnh đo trung tng, và nht là lãnh đo thượng tng, trong mi đa ht quc gia, nhất là giáo dc, kinh tế, ngoi giao, quc phòng và chính tr.

n bn thp niên qua trên toàn nước và by thp niên ti min Bc, Đảng cộng sản Việt Nam thiết lp nn cai tr toàn din và tuyt đi. H cai tr bng bo lc, tuyên truyn và bưng bít, thay vì lãnh đạo. Tên gi là "cng hòa", và "xã hi ch nghĩa", nhưng quyn lc tp trung vào mt thiu s chóp bu không có ý đnh chia s quyn lc vi ai. Người dân vn không có tiếng nói hay quyn lc đáng k nào c.

Mặc du chế đ cm quyn thiếu chính nghĩa như thế, các t chc đi lp hoc đi kháng trong và ngoài nước, phn ln, nếu không phi là tt c, cũng gp khng hong lãnh đo. Khng hong lãnh đo đây là v c phm ln lượng. Vn chưa có nhng khuôn mt nào hay t chc nào có kh năng, uy tín và tài năng lãnh đạo đ quy t nhân tài/lc và xây dng thế liên minh cn thiết hu cân bng quyn lc và to thay đi.

Trong cuộc vn đng dân ch hin nay, và trong tiến trình dân ch hóa Vit Nam thi hu đc tài, lãnh đo đóng vai trò quyết đnh cho mọi s thành bi.

Có lẽ vì nhn thc lãnh đo quan trng như thế nên trước đây có nhiu người tng mong ước mt minh quân xut hin đ gii quyết vn đ ca Vit Nam. Theo tôi thì ước mong này thiếu thc tế. Nó s không bao gi xy ra.

- Th nht, thiên tài lãnh đạo không bao gi t nhiên xut hin c. H đu phi trãi qua quá trình luyn tp, thc tp, trao di và phát trin không ngng.

- Th hai, lãnh đo mt phn là do bn tính cá nhân, nhưng phn quan trng nht là do môi trường tác đng, do đào to và kinh nghiệm rèn luyn, cái không th thiếu.

- Th ba, lãnh đo tri lên, nht là trong môi trường hot đng, là do s tương tác và qua đó thuyết phc và chng minh được tài năng, tim năng và ý chí ca mình, ch không phi do áp đt. Thi nay không còn kiu cha truyền con ni, ngoi tr trường hp như Bc Hàn.

- Và sau cùng, dù là thiên tài lãnh đo thì mt cá nhân cũng không th kéo c mt con tàu có bn cht ù lì và bo th, không chu sn sàng thay đi chính mình trong hoàn cnh mi đ thay đi xã hi. Thiên tài lãnh đạo tài gii my cũng s bó tay trong hoàn cnh này. Trong lch s Vit Nam cũng như nhân loi, nhng người lãnh đo tài gii và thành công thường có mt đi ngũ xut sc không kém, b túc cho nhng thiếu sót hoc s đon ca nhau.

Một cách lý tưởng nht ca mt t chc, dù đó là chính quyn hay mt công ty kinh doanh đa quc, là lãnh đo có th thay thế bt c lúc nào. Mt khi có mnh hệ gì đến mt lãnh đo nào đó thì có người khác sn sàng thay thế gánh vác nhim v. Mt t chc có quan nim và có nhân sự sn sàng như thế mi tht s là t chc mnh. Còn mt t chc mà ph thuc quá nhiu vào mt hay vài cá nhân nào đó thì đó là t chc không linh đng và hiu qu, d rơi vào lòng lun qun và đc đoán.

quoc01

Tt c cn thành tht nhìn nhn rng vì chúng ta d, vì văn hóa chúng ta có vn đ, nên đt nước mi ra nông nổi này. Không thì bn thp niên na, nếu vn còn sng, chúng ta s tiếp tc hi ti sao đt nước vn không có gì đáng đ hãnh din, t hào.

Vấn đ khng hong lãnh đo, tht ra, là hiện tượng chung trên toàn cu hin nay, không riêng gì ca Vit Nam.

Lý do là vì làm lãnh đạo trong thi đi này khó. Rt khó. Rt khác vi nhng thp niên v trước. Và hoàn toàn khác vi mt thế k trước. Vì nhiu nguyên do, xin được lit kê vài đim sơ khởi đây.

Một, là vì tác đng ca thông tin, kiến thc và nhn thc quá nhanh và quá sâu rng. Xưa, người ta trông cy lãnh đo cung cp thông tin và kiến thc, và qua đó đường đi, nước bước. Nay, khi cn thông tin, trong mi lĩnh vc, người ta tìm đến Google hay các nguồn truyn thông khác. Nhanh, gn như tc khc, và mc đ chính xác và kh tín rt cao nếu biết ngun gc thông tin, biết chn lc và có suy nghĩ phê phán. Nhưng trong thi đi thông tin tràn ngp như thế này, nó d to cho người ta cm tưởng rằng h biết hết mi vn đ. Đc bit đi vi các t chc chính tr tranh đu cho mt Vit Nam dân ch, yếu t "kiến thc là quyn lc" này y quyn cho người nhn thông tin, trong khi gia gim nh hưởng ca người lãnh đo, mt tin l được đnh hình trước đây. Cũng t h qu này, người ta không thy có nhu cu đ gp mt nhau, trao đi và tho lun, hoc tranh lun, đ tìm mi tương đng và đim chung đ cùng làm vic như trước đây. Đây là th thách mà lãnh đo mi tng xã hi trong mi quc gia đu gặp phải hin nay.

Hai, tốc đ cnh tranh ngày gia tăng và mc đ ngày càng gây gt. Trước thc tế này, các t chc công cũng như tư, chính ph cũng như phi chính ph, cm quyn cũng như đi lp, đu phi chng t kh năng điu hành và qun lý đ tiếp tc lèo lái hướng đi ca t chc mình, đ tiếp tc được s tín nhim ca c đông hay ca người dân mình. Thay đi tr thành điu bình thường (the only constant is change) đ tn ti, và điu chc chn duy nht là s bt đnh (the only certainty is uncertainty). Lãnh đạo ngày nay vì thế có lm ri ro và bt an vì áp lc t mi phía. Đây cũng là mt trong các lý do mà ch nghĩa dân túy tri lên bi vì các nhà dân túy dám đưa ra các ha hn phn ln không đáp ng được nhưng li là điu người dân mun nghe, trong khi các lãnh đạo chính tr chân chính không dám ha hn điu gì trước tương lai bt đnh vì không biết có hoàn thành được không. Tóm li, mt trong các thách thc và cũng là yêu cu thiết yếu ca lãnh đo mi tng xã hi hin nay là kh năng đáp ng và qun lý thay đổi.

Trong khi đó, đối vi cng đng Vit Nam hi ngoi và các t chc đu tranh cho dân ch, tôi có cm tưởng như là mi s vn như cũ, cách thc làm vic vn như xưa, và cũng vì thế nên không nhng không nm bt được cơ hi đ ch đng mà phn ln b đng và phn ng. H không th lãnh đo hiu qu trong bi cnh hin nay vì thiếu kh năng và nhân s chuyên môn, thiếu hế hoch và kế sách đ điu hướng thay đi, và không nm bt được tình hung và cơ hi, k c cơ hi v khoa hc k thut, đ thay đổi. Phn ln có l nhìn thy tc đ thay đi liên tc như mi đe da.

Ba, trong mọi t chc, không ch đng thay đi thì s b bt buc thay đi ; và khi thế b đng, và không có kh năng lãnh đo đ tìm cách nm bt tình thế và thc thi kế hoch thay đi, t chc đó trước sau gì cũng b đào thi. Quy lut xã hi trước nay là thế. Ngay c đi vi các t chc mt thi thành công và uy tín. Trong trường hp Vit Nam, bao nhiêu t chc đu tranh trước đây gi này bt lc, có tiếng ch không có miếng. Có tm lòng hơn thc cht. Có mong mun và mc tiêu hơn là vin kiến, kế hoch, chiến lược và kiến thut. Nhng khó khăn khác là nhân s. Đu tranh chính tr luôn đòi hi tính chuyên môn, khác vi đu tranh cách mng cn lc là chính. Thêm vào đó, s người Vit trong và ngoài nước mong mun đem li thay đi cho Vit Nam và n lc đ thc hin điu này cũng ch là mt thiu s rt l loi và cô đơn, thiếu hun luyn và đào to v k năng mm và các kiến thc v chính tr. Nói chung là thiếu thn mi mt. Đó là chưa kể nhng người vn còn trông cy hay mơ tưởng Hoa Kỳ hay các thế lc ngoi bang can thip v dân ch hay nhân quyn cho Vit Nam. Đó là mt suy nghĩ vin vong, không thc tế chút nào, k c s kỳ vng vào nhng người như Donald Trump hay các chính sách và chủ trương "Làm cho Hoa Kỳ vĩ đi tr li".

Trong thời gian qua, tôi đã dành thi gian đ tìm hiu v lãnh đo. Lãnh đo mi tng xã hi, mi đa ht và mi quc gia, đu quan trng. Đi vi công vic có lương bng hn hoi, nhân viên sn sàng b vic vì cấp trên (boss) d. Trong cuc nghiên cu toàn cu trên 10 năm vi hơn 200 ngàn nhân viên và qun tr do t chO.C. Tanner Learning Group (White Paper) thực hin, 79 phn trăm nhng người b vic làm ca mình cho biết lý do là vì thiếu s ghi nhn n lc/đóng góp t cp trên (1). Ngay c khi chp nhn li làm vic thì ti Hoa Kỳ, khong 75 phn trăm nhân viên không hoàn toàn chú tâm (fully engaged) vào công việc ca mình. Cũng trong nghiên cu này thì người ta công nhn rng nhng người lãnh đo hiu qu, tài năng là nhng người biết đt đúng mc tiêu, biết truyn thông gii, to s tin tưởng/tín nhim và có trách nhim gii trình.

Đó là công việc có lương bng.

Còn việc "ăn cơm nhà vác ngà voi" thì li càng cn lãnh đo biết lng nghe, dám dn thân, trân quý ghi nhn s đóng góp ca mi thành viên, và có kh năng truyn sc sng và cm hng cho người khác v.v… Ti thiu là thế, chưa k các yếu t như tm nhìn, kh năng chiến lược và sc đng viên thuyết phc người khác. Nhưng tìm người có điu kin căn bn như thế đã là rt khó.

Không có lãnh đạo nên tình trng by lâu nay bát nháo, điu mà Đảng cộng sản Việt Nam không gì hài lòng và an tâm hơn. Phần ln các hot đng hin nay ri rc, tn mác, tùy hng và tùy tin. Vui, thích thì làm, không thì thôi, hoc ty chay ; t hơn thì ném bùn, chp mũ, vu khng v.v…

Tôi cũng dành thời gian quan sát, nht là qua mt s phương tin truyn thông xã hi, thì nhận thy rng nhiu người Vit, có l vì quá có lòng và quan tâm đến các vn đ Vit Nam, nên d nóng lòng và bt bình khi thy chuyn l ra phi lên tiếng mà người ta li vô tư. Vì thế nên d đi đến kết lun vi vàng, dán nhãn hiu người khác là "vô cảm", đẩy h v phía đi nghch, ty chay hoc bt cn.

Lãnh đạo hiu biết và chân chính đâu có ai dám coi thường người dân đến thế ! Nếu không thuyết phc được thì tìm cách khác, hoc nhn ra s bt tài ca mình, ch ai li đi chi đng lên như thế. Phn ln vì thiếu lãnh đo nên người ta hành đng cho cái li trước mt, bt k cái hu ra sao !

Nói chung, hầu như trong mi hot đng chính tr và đu tranh hin nay, thay vì vn dng tranh th và thuyết phc, người ta chi, mng đ hy vng người nghe nhn thc. Thay vì nhn thy cách làm ca mình không hiu qucần thay đi, và nhn trách nhim v phía mình, người ta vn mt mc cho mình đúng và có chính nghĩa. Thay vì tìm hiu tâm lý con người, nht là kiến thc v khoa hc thn kinh (neuroscience) đ vn dng các phương pháp thích hp và hiu qu, đ tìm ra phương thc ti ưu hu vn đng đa s người dân ng h các quyết đnh khó khăn nhưng chính đáng ca đt nước thay vì áp đt và áp bc, thì người ta vn ch yếu phn ng t trong tìm thc cách suy nghĩ và hành đng đã được đnh hình t lúc bé đến gi. T văn hóa đã thấm nhun, ăn sâu vào máu m và tim óc, và tác đng lên h mt cách vô thc t trước đến nay.

Muốn tht s thay đi Vit Nam, nhng người quan tâm và yêu nước cn phi thay đi chính mình trước. Tt c cn m mang hc hi các kiến thc khoa hc da trên các khám phá mới nht v con người. Tt c cn hc hi các văn hóa văn minh dân ch và các tm gương lãnh đo sáng ngi và thành công trên thế gii. Tt c cn thành tht nhìn nhn rng vì chúng ta d, vì văn hóa chúng ta có vn đ, nên đt nước mi ra nông nổi này. Không thì bn thp niên na, nếu vn còn sng, chúng ta s tiếp tc hi ti sao đt nước vn không có gì đáng đ hãnh din, t hào.

Tất c các vn đ này đu liên quan đến lãnh đo, đến quan nim ca người Vit v lãnh đo, đến vic bu chọn trực tiếp lãnh đo hin nay và tương lai, trong cng đng người Vit hi ngoi cũng như cho đt nước Vit Nam. Quan nim đúng đn s giúp người Vit tránh bu chn nhng lãnh đo bt tài, nhng nhà dân túy, m dân hay nhng người trí trá m ming ha hn dân chủ nhưng khi lên nm được quyn thì ch mun bóp nght các tiếng nói khác bit.

Tôi sẽ ln lược trình bày chi tiết các vn đ này trong các kỳ ti.

Úc Châu, 12/03/2019

Phạm Phú Khải

Nguồn : VOA, 13/03/2019

(1) What's missing ? Why can't we achieve optimal performance ?

 

Quay lại trang chủ
Read 808 times

Viết bình luận

Phải xác tín nội dung bài viết đáp ứng tất cả những yêu cầu của thông tin được đánh dấu bằng ký hiệu (*)