Thông Luận

Cơ quan ngôn luận của Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên

Published in

Diễn đàn

19/10/2020

Tự do trong đại dịch Covid-19

Phạm Phú Khải

Đã gn đến cui năm 2020 nhưng thế gii vn bt đnh hơn bao gi hết. Đu năm còn nhiu người mong đi con s 2020 tròn tra s đem li nim tin và kh quan hơn so vi năm 2019, một năm cũng có đy biến s. Nhưng thc tế thì tht là khác.

tudo1

Đi dch Covid-19 đã gây ra khng hong toàn cu mt cách sâu sc nht trong nhiu thp niên qua, và nhng h qu sau cùng thì vn chưa khng đnh được - Hình minh ha.

Đi dchCovid-19 cho đến lúc viết bài này đã gây ra gn 40 triu ca nhim, hơn 1 triu 113 ngàn người chết. Riêng nước M có hơn 8 triu 154 ngàn người b nhim và hơn 219 ngàn người chết [1].

Ngân hàng Thế gii (World Bank)nhn đnh rng, đi dch Covid-19 đã gây ra khng hong toàn cu mt cách sâu sc nht trong nhiu thp niên qua, và nhng h qu sau cùng thì vn chưa khng đnh được [2]. Ti thiu là 5,2% kinh tế toàn cu s b suy gim. Phn ln các nn kinh tế đang phát trin và các th trường đang tri lên (EMDEs) s b suy gim vì đi dch, và nó cũng s gây ra thit hi lâu dài đi vi năng sut lao đng và sn lượng tim năng. D kin mi nht cho thy, s phc hi kinh tế toàn cu đã b chm li tuy là có nhng du hiu ci thin t gia năm nay [3].

Đó là nhng nh hưởng ca Covid-19 v y tế và kinh tế. Còn nh hưởng ca nó v chính tr, nht là nn dân ch và nhân quyn, trong thi gian qua thì sao ?

Ch không lâu sau khi đi dch bùng phát, quyn t do con người, ngay c trong các nn dân ch hàng đu, cũng b gii hn ngt nghèo như chưa tng có. Ch vài tun sau đi dch, s đi li và các hot đng bình thường khác ca con người đu b kim soát hoc gii hn mc đ chưa tng thy [4].

Ti Úc,tiu bang Victoria đã b hn chế nghiêm ngt trong bn tháng qua [5]. Người dân phi đeo khu trang khi đi ra ngoài. Không được đi đâu quá 5 cây s, ngoi tr đi làm trong nhng công vic cn thiết. Nhiu doanh nghip và dch v b đóng ca sut my tháng nay. Thế mà s ca nhim, tuy ch còn dưới 5 ca lúc viết bài này, vn còn lây lan trong cng đng. Tác hi ca chính sách hn chế kéo dài này lên sc khe tinh thn ca người dân ti Victoria, và nht là s bt đnh không biết khi nào được ni lng, đã đến mc báo đng. TiManchester và Wales ca Anh có th b hn chế nghiêm ngt như thế đ đi phó vi tình trng lây nhim hin nay [6].

Nhưng mc đ nh hưởng ca Covid-19 v nhân quyn và t do trên bình din toàn cu ra sao thì vn chưa rõ ràng hay đy đ, cho đến khi t chc Freedom House ph biến bn báo cáo vào đu tháng 10 va qua. Michael J. Abramowitz, ch tch ca Freedom House, được chính ph M tài tr,cho biết : "Nhng gì bt đu như mt cuc khng hong sc khe trên toàn thế gii, đã tr thành mt phn ca cuc khng hong toàn cu v dân ch. Chính ph mi nơi trên thế gii đã lm dng quyn lc ca h, bằng cách nhân danh sc khe cng đng, nm ly cơ hi đ phá hoi dân ch và nhân quyn" [7].

Freedom House cho biết, bn báo cáo này da trên kho sát ca h vi 398 ký gi [8]. Trong đó bao gồm các nhà làm vic xã hi dân s, nhà hot đng, và các chuyên gia khác. Không những thế, bản báo cáo cũng da trên nghiên cu ca chính Freedom House trên 192 quc gia qua các mng lưới phân tích toàn cu ca h.

Bn báo cáo toàn cu ca Freedom House cho biết, điu kin dân ch và nhân quyn đã tr nên ti t hơn trong 80 quc gia k t khi Covid-19 lan truyn. Không ch dân ch trên 80 quc gia này yếu đi, mà vn đ trở nên tht ti t trong các nn dân ch đang gp khn khó và trong các th chế mang tính đàn áp cao đ. Vì thế mà nhng đm bo yếu t đi vi s lm dng quyn lc ti nhng nơi này đã b soi mòn đáng k. Ti Campuchia, chng hn, mt phn ng ti đó cho biết, "Chính quyn đã li dng coronavirus đ tiêu dit không gian dân ch". Ti Sri Lanka thì chính quyn đã "tăng cường n lc kim soát báo cáo đc lp và các phát ngôn bt li bng cách ra lnh bt gi bt k ai ch trích hoc mâu thun vi quan đim chính thc v coronavirus".

Freedom House nhn đnh rng, khng hong v qun tr dân ch đã có t trước đi dch Covid-19, nhưng nó có l s tiếp tc sau khi cuc khng hong y tế này đi qua, vì các lut l và chun mc đang được áp dng hin nay s khó có th đo ngược. Có 64% các chuyên gia được kho sát đng ý rng, nh hưởng này s kéo dài t 3 đến 5 năm ti. Thêm vào đó, Freedom House quan ngi rng kinh nghim ca Trung Quc trong 9 tháng qua, dù rt tiêu cc, nhưng có th tr nên mt chun mc cai tr cho tương lai : "Tăng cường lun điu mang tính ch nghĩa dân tc và tuyên truyn trong nước trong n lc dp tt các li kêu gi v tính minh bch và trách nhim gii trình, công ngh giám sát nâng cao và sáng to, đàn áp các cá nhân trong và ngoài nước chia s thông tin mâu thun vi thông đip ca chế đ, và đàn áp các tim năng phê bình trong gii tinh hoa trong nước".

Bn báo cáo nêu ra mt s trường hp tiêu biu. Ti Nigeria, Covid-19 cho thy có mt nn dân ch cho người nghèo, và mt nn dân ch khác cho người giàu ; ti Ba Lan, chính tr gia đưa ra nhng quan đim nhn đnh không da trên chng c ; ti Belarus, di trá, kim soát trng trn, thiếu thông tin nhưng không th b thách thc ; ti Singapore, lut được thông qua để cho là ngăn chn coronavirus nhưng thc cht là đ ngăn chn t do. Tóm lại, trong 192 quc gia, điu kin dân ch và nhân quyn ti 80 nước ti t hơn, 111 nước vn vy, và 1 nước tt hơn.

Báo cáo ca Freedom House cũng cho biết, tình hình chung v 5 tr ct nn tng ca dân ch, to ra khng hong chung v t do toàn cu. Năm tr ct đó là : tính minh bch ; t do truyn thông và truyn đt ; bu c kh tín ; kim soát đi vi vn nn lm dng quyn lc ; bo v các nhóm d b tn thương. Bn kho sát nhn đnh rng, 62% tham gia cho biết h không tin tưởng nhng thông tin liên quan đến Covid-10 đến t chính ph ca h. Có 91% quc gia gp phi gii hn mi hay b gia tăng đi vi các cơ quan truyn thông v tin tc. Trong 22 quc gia có bu c thì 7 cuc bu c b di ngày, trong đó 4 bu c b thay đi lut, vì lý do Covid-19. Có 59 quc gia trải qua kinh nghim bo lc từ phía cnh sát liên quan đến phn ng đi vi Covid-19. Có 25% tham gia kho sát cho biết là có s gii hn mi hay gia tăng đi vi các thiu s sc tc và tôn giáo. Các quan chc và nhân viên an ninh đã gây ra bo lc đi vi thường dân, giam gi người dân không lý do, và vượt quá thm quyn pháp lý ca h. Hu hết, các v bo lc cnh sát xy ra trong các m ôi trường kém dân ch, trong đó có 49% các quc gia Mt phn T do (Partly Free) và 41% các quc gia Không T do (not Free) đang được xem xét, đã tri qua nhng hành vi lm dng như vy.

Trên đây là mt vài nét tng quát v tình hình nhân quyn và dân ch k t khong tháng Hai năm nay khi đi dch bt đu lan tràn xuyên quc gia. Nhng ai mun tìm hiu thêm có thể đc bn báo cáo dài gn 20 trang này.

Tp chí The Economistnhn đnh rng chính quyn các nơi s dng quyn khn cp đ đi phó vi đi dch Covid-19 [9]. Tuy chính đáng, quyn lc này li b lm dng đ ngăn cm biu tình, bt ming phê bình và dê tế thn thiu s, cũng như sách nhiu các nhà đi kháng. Các k cường quyn ti nhiu nơi làm đ th t hi vì thế gii hu như không đ ý, nói gì đến phn đi. S có Vaccine cho Covid-19 nhưng không có Vaccine nào cho s tàn bo. Tuy s s hãi toàn cu đi kèm vi Covid-19 trong lúc này s làm cho tình hình thêm m đm, nhưng nó s vơi dn và nhường ch cho s quan tâm cho nhau khi đi dch này đi qua.

Mc du Vit Nam cũng nm trong các quc gia được nghiên cu nhưng không thy Freedom House đ cp c th, như v án Đng Tâm, chng hn. Còn trường hp bt giam Phm Đoan Trang thì ch mi xy ra nên không nm trong chng c nghiên cu ca Freedom House trước tháng 10.

Dù tình hình bi quan như thế, Freedom House cũng đưa ra mt nhn đnh lc quan qua bn báo cáo này. Freedom House cho rng, tuy dân ch b thương hi trên toàn cu, nhưng yêu cu ca người dân khp nơi cho dân ch cũng không h vì vậy mà b dp tt.

Úc Châu, 19/10/2020

Phm Phú Khi

Nguồn : VOA, 19/10/2020

Tài liu tham kho :

1. Coronavirus Resource Centre, "COVID-19 Dashboard by the Center for Systems Science and Engineering (CSSE) at Johns Hopkins University (JHU) ", John Hopkins University – Medicine ; Accessed on 18 October 2020.

2. "Global Economic Prospects ", World Bank ; Accessed on 18 October 2020.

3. World Bank Group, "Global Monthly – September 2020 ", World Bank ; Accessed on 2 October 2020.

4. Stan Grant, "Has coronavirus shown us the limits of democracy, as life in the West mimics China ?", ABC News, 11 May 2020.

5. "Victoria's coronavirus cases rise by four as Premier Daniel Andrews clashes with Federal Treasurer Josh Frydenberg ", ABC News, 19 October 2020.

6. "Coronavirus Australia live news : The toughest COVID-19 restrictions in the UK could be imposed in the country's worst infection hotspots ", ABC News, 19 October 2020.

7. Jessie Yeung, "Global democracy is in crisis during the coronavirus pandemic, report finds ", CNN, 18 October 2020.

8. Sarah Repucci and Amy Slipowitz, "Democracy under Lockdown, The Impact of COVID-19 on the Global Struggle for Freedom ", Freedom House, October 2020.

9. "The pandemic has eroded democracy and respect for human rights ", The Economist, 17 October 2020.

Quay lại trang chủ

Additional Info

  • Author: Phạm Phú Khải
Read 276 times

Viết bình luận

Phải xác tín nội dung bài viết đáp ứng tất cả những yêu cầu của thông tin được đánh dấu bằng ký hiệu (*)