Thông Luận

Cơ quan ngôn luận của Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên

Published in

Diễn đàn

31/12/2020

2020, một năm chưa từng có tiền lệ

Phạm Phú Khải

2020 là mt năm không tin l. Tuy không lmbiến s như nhng năm trước, 2020 li là năm đy nhng bt an và bt đnh hơn hn.

cali1

Nạn cháy rng Úc tháng 10/2019. Ảnh minh họa 

Có th tóm tt năm 2020 vào ba s kin chính. Mt, thay đi khí hu, vi các v cháy rng khng khiếp ti Úc và M. Hai, đi dch Covid-19, làm thay đi cách sng, suy nghĩ, làm vic và giao tiếp trong mi hot đng ca con người. Ba, bu c M, có l chưa bao gi kéo dài và chia r không ch ti M mà còn nhiu nơi trên thế gii.

Thay đi khí hu

Ngay vào nhng ngày đu năm 2020,nn cháy rng ti Úc đã lây lan ti nhiu tiu bang, làm hàng trăm th trn dc b bin phía đông b cháy và gp nguy cơ đe da sng còn. Hơn 12.6 triu héc ta khp Úc b cháy, 434 triu tn COb thi ra môi trường, và c t đng vt b giết hi. Hình nh v tinh chp nn cháy rng do cơ quan Maxar Technologies thc hin mô t rõ hơn ngàn li viết.

Tương t,nn cháy rng ti M dc b bin phía Tây vào tháng 9 năm nay, đc bit ti bang California, đã thiêu ri 3 triu héc ta.

Hn hán kéo dài và nhit khí cao đã là nguyên nhân chính gây ra cháy rng. Dù lc lượng phòng cháy cha cháy ti hai quc gia này đông đo và được trang b vi k thut và kinh nghim ti tân nht, sc mnh con người vn không so bì vi sc mnh thiên nhiên. Thay đi khí hu là mi đe da ln nht ca nhân loi khp nơi, dù nhiu người, k c lãnh đo chính tr nhiu nơi, có xu hướng ph nhn s tht này.

B ra ngoài nhng cuc tranh cãi và nhng tiếng n, bu tri ti nhiu thành ph ca Úc và M như Victoria và NSW, và California trong sut thi gian cháy rng được bao ph bi màu vàng xám và không khí ngt th.

Đi dch Covid-19

Ngày 25 tháng Giêng, Úc phát hin ca nhimCovid-19 đu tiên, lúc đó được gi nhiu tên khác nhau như là SARS CoV2 hay chung chung là Coronavirus. CaCovid-19 đu tiên xy ra ti Vũ Hán, được phát hin vào ngày 17 tháng 11 năm 2019. Tháng Hai, các ca nhim Covid-19 được lây lan sâu rng ra toàn thế gii, và biên gii quc gia bt đu được khép li.

Th trường chng khoán ca Úc m140 t đô la Úc (100 t M kim) vào ngày 9 tháng Ba. Năm công ty k ngh ln nht ca M mt tng cng320 t đô la tr giá chng khoán, trong đó công ty Apple chiếm gn mt phn ba, mt tr giá 100 t đô la M. Ngày 16 tháng Ba,th trường toàn cu tri qua đt st gim ln nht k t cuc sp đ th trường chng khoán năm 1987.

Mt năm sau, t mt ca nhim Covid-19 xut phát t Vũ Hán, toàn thế gii bây gi có 82.478.918 ca nhim và 1.799.652 người chết (s liu tJohn Hopkins University, ngày 31 tháng 12). M có 341.059 người chết, nhiu nht trên thế gii, và Brazil có 192.681 người chết, mà trước đây Tng thngJair Bolsonaro không nhng không công nhn mc đ nghiêm trng ca Covid-19 mà còn đi ngược li c vn ca các viên chc y tế ca mình. Cui tháng 12 này,Nam Cc đã ghi nhn có 36 ca nhim. Nghĩa rng không còn bt c nơi nào trên thế gii không b nhim Covid-19.

Phn ln các phi cơ, các sinh hot hi t tôn giáo ln quy t hàng trăm ngàn người hàng năm như ca Hi giáo Mecca vào tháng Tư, hay Công giáo ti qung trường St Peter Vatican, gn như ngưng hot đng hoàn toàn.

Tin vui cho nhân loi vào cui năm là mt s loi vaccine đã được cho phép s dng. S tiến b vượt bc ca khoa hc k thut đ chế to vaccine trong thi gian k lc là điu khích l hin nay và tương lai. Ti M,Trung tâm Phòng chng Dch bnh (CDC) đã phê chun hai loi vaccine ca Pfizer-BioNTech và Moderna, và ba loi vaccine khác đang trong giai đon cui th nghim gm AstraZeneca, Janssen và Novavax trước khi được CDC cp giy phép hot đng.

Tuy thế, có l đến năm 2022 hoc xa hơn thì tình hình Covid-19 mi kh quan. TheoT chc Y tế Thế gii (WHO), thì nếu có đ lượng 2 t vaccine đ chích nga cho 20 phn trăm dân s thế gii thì đến cui năm 2021, giai đon nguy kch ca đi dch mi qua khi. Nhưng vn còn đến 80% dân s toàn cu còn li cn chích nga. Tuy đây là vin nh tt nht có th, nhưng vn còn nhiu câu hi chưa có câu tr li. Hin chưa có đ bng chng đ kết lun mt khi được chích nga cho Covid-19 thì có nguy cơ b li hay không ? Có phn ng ngược nào nghiêm trng đến chết không ? Bao lâu cn phi chích li ? Và nếu Covid-19 biến đi thì các vaccine hin nay có còn hiu nghim không ? V.v

Bu c M 2020

S kin sau cùng, và có l tác đng sâu xa nht lên người Vit, là bu c M 2020, trong đó có bu chn li tng thng. Có th nói chưa có cuc bu c M nào mà chiếm s quan tâm nhiu đến đ nhng người bàng quan nht mà tôi được biết, tc t trước đến nay hoàn toàn không quan tâm gì đến chính tr hay bu c ti M, cũng theo dõi din tiến này.

Điu đáng nói nht v bu c M là các vn đ sau đây. Gn 5 ngày sau ngày bu c, phía Biden Harris đượccông nhn là chiến thng, vi 306 phiếu c tri đoàn dành cho Biden Harris và 232 dành cho Trump Pence. Phía bên Trump không công nhn kết qu và khi kin gian ln bu c ti nhiu bang, đu là các bang Trump thua. Cho đến nay, trong hơn 50 v kin cáo do chính lut sư ca Trump, hoc không phi do Trump, thì có ít nht 50 v đã b t chi, bác b, gii quyết hoc rút li. Ngày 14 tháng 12,c tri đoàn chính thc bu tng phiếu, và Biden Harris vn được 306 phiếu so vi 232 phiếu dành cho Trump – Pence. Vphiếu ph quát thì Biden – Harris đt 81.283.098 phiếu, tc 51,3% trong khi Trump Pence được 74.222.957 phiếu, tc 46,8%. Bên Biden Harris có hơn 7 triu phiếu. Hơn 159 triu công dân M tham gia bu c, và đây là con s k lc t trước đến nay. So vi các cuc bu c trước đây thì hu như ai cũng biết được kết qu bán chính thc sau ngày th Ba đu tiên ca tháng 11, ngoi tr các trường hp bt thường như bu c năm 2000 gia George W Bush và Al Gore. Tuy nhiên, nhng v cáo buc gian ln và không công nhn kết qu t phía Trump đã thay đi các tin l và truyn thng đó. Do đó mà ngày 6 tháng Giêng năm 2021 ti đây, Quốc hội M s nhóm hp, và Phó Tng thng Pence sch ta tiến trình kim phiếu chính thc ca c tri đoàn và s công b kết qu ca mi bang theo th t tên t A đến Z. Đây thường là mt th tc mang tính hình thc đ chính thc thông qua kết qu bu c, mà nhng k bu c trước đây chng my ai quan tâm. K này li chiếm s quan tâm ti đa ca dư lun. Hin nay phía ông Trump vn tiếp tc np đơn kin lên tòa ti cao ti Pennsylvania vphiếu bu bng thư mà tòa ti bang này đã bác b. Ngoài ra, phía ông Trump vn còncơ hi cui cùng đ thách thc kết qu bu c vào ngày 6 tháng Giêng, nhưng cơ hi đó tht khá mong manh. Chính lãnh đo đng Cng hòa ti thượng vin, thượng ngh sĩ Mitch McConnell, đã chính thc chúc mng và công nhn ông Biden Harris thng c và yêu cu các thành viên ch tham gia vào vic phn đi kết qu bu c khi Quốc hội hp mt vào ngày 6 tháng Giêng năm 2021.

Mt t l khá đông người M, trong đó có nhiu người Vit, không mun công nhn kết qu bu c này và mun ông Trump thng. H vn tin vào cáo buc gian ln bu c, điu mà cho đến nay b tòa các cp bác b hoàn toàn vì không có bng chng. Ngay c B trưởng Tư pháp William Barr, người va mi t nhim cách đây không lâu, cũng xác nhnkhông có bng chng gian ln bu c nào có th đo ngược kết qu. Ông Barr là người đi din cho nn công lý M, và trong chuyn này ông tin tưởng vào các cơ quan công quyn và nn tư pháp M. Nhưng vn có người ph nhn tt c nhng bng chng trưng bày trước mt h. H ch mun thy ông Trump thng bng mi giá. Phương cách này vô cùng nguy him : dùng tiến trình/th chế dân ch đ tiêu dit dân ch.

Mt cuc đo ngược ý nguyn ca đa s người dân M, c tri đoàn và tòa án ti cao liên bang, là điu không ai mun chu trách nhim trước lch s, ngay c ông Pence. Được biếtông Pence không mun tiến hành cuc o chánh" như thế. Nếu kết qu bu c có khác đi vi nhng gì được chn qua mt tiến trình dân ch thì đây s là bước đu tiêu dit dân ch và là bước tiến đến đc tài. Nếu, ch là nếu thôi, rng ông Trump, vì lý do nào đó, có th lt ngược li kết qu được, thì trong tương lai các cuc bu c s không còn ý nghĩa gì. Cng hòa làm được thì Dân ch cũng làm được. Quy đnh, hiến pháp và pháp lut không còn giá tr. Nếu vy thì đây là mt cuc khng khong hiến pháp, và cn phi sm thay đi. H qu sau cùng s không th nào đo lường được. Nó không ch to ra mt tin l vô cùng tiêu cc cho tương lai mà còn là s suy sp trm trng cho nn dân ch M, và th ế gii. Phía hưởng li nhiu nht là các chế đ và lãnh t đc tài.

Nhng thách thc tương lai

Năm 2020 cũng đánh dus lan tràn tin gi và thuyết âm mưu chưa tng có, t vn đ ngun gc Covid-19 cho đến các thông tin liên quan đến Covid-19 và bu c M. Nó cũng đánh du s leo thang căng thng gia M và Iran khi Trump ra lnh ám sát tướng Qassem Soleimani ; và căng thng gia M và Trung Quc khi M liên tc áp lc bng nhiu bin pháp, t kinh tế đến chính tr, xã hi và giáo dc lên các hành vi áp bc ca Trung Quc ti Tân Cương và Hng Kông.

Trong ba s kin ni bt nêu trên, bu c tng thng M và nn cháy rng cũng không được đưa tin hay bình lun nhiu bng đi dch Covid-19. Theo tp chí The Economist, thì đi dch Covid-19 đã chiếm áp đo tin tc hơn bt c đ tài nào khác k t Thế Chiến II.

Vào cui năm 2020, chúng ta có th vui mng vi tin vaccine nhưPfizer-BioNTech có hiu nghim 95%. Tuy vy, Bill Gates cho rng s có hàng triu người chết vì Covid-19 trước khi nó qua khi, nhưng s sn xut s lượng vaccine khng l s giúp nhân loi ngăn chn đi dch Covid-19 này cui năm 2021. Nhưng Gates cho rng thay đi khí hu có nguy cơcòn tàn khc hơn Covid-19 cho nhân loi trong các thp niên ti. Đi din vi th thách môi trường thì cơ hi đ đu tư vào năng lượng tái to và năng lượng sch, chng hn, là hướng đi tương lai.

Thế gii vn còn lm th thách trong thi đi này. Tin gi gây thit hi (disinformation) có th thay đi các quyết đnh đúng đn cho mi người, dù đó là v sc khe, uy tín và danh d ca mt người, hay rng hơn, v bu c đ tuyn chn người xng đáng lèo lái con thuyn quc gia. Tin gi cũng gây nh hưởng tiêu cc lên trên các quyết đnh cn thiết cho các thế h tương lai, nht là v thay đi khí hu.

Tóm li, thông đip chính ca năm 2020 là th thách và cơ hi. Chúng ta có th lc quan vào cui năm, nhưng cũng không nên quên vin nh v bao thách thc và cơ hi đi din nhân loi trước mt.

Phạm Phú Khải

Nguồn : VOA, 31/12/2020

Quay lại trang chủ

Additional Info

  • Author: Phạm Phú Khải
Read 424 times

Viết bình luận

Phải xác tín nội dung bài viết đáp ứng tất cả những yêu cầu của thông tin được đánh dấu bằng ký hiệu (*)