Thông Luận

Cơ quan ngôn luận của Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên

Published in

Văn hóa

13/08/2021

Nguyễn Hưng Quốc ‘sống với… thơ’

Phạm Phú Khải - Nguyễn Hưng Quốc

Nguyn Hưng Quc, tc tiến sĩ Nguyn Ngc Tun, được biết đến qua nhiu tác phm giá tr mà ch yếu là v phê bình văn hc, đc bit là v thơ, trong hơn ba thp niên qua. Tác phm đu tay ca ông là "Tìm hiu ngh thut thơ Vit Nam" (Quê M, 1988). T năm 1988 đến 2015, ông đã cho ra đi 20 tác phm, và năm nay, 2021, ông va mi phát hành tp thơ đu tiên ca ông vi ta "909 Bài Thơ Ba Dòng".

nhq1

Nhà phê bình Nguyn Hưng Quc. (Hình : Trn Triết)

Ông được xem là mt người có thm quyn v phê bình văn hc, và mt nhà phê bình thơ tinh tế, thông minh và xut sc. Nhưng điu mà ít người biết hơn là ông làm thơ khá nhiu, nht là lúc còn tr, nhưng không ph biến. Tht là mt điu ngc nhiên và thú v nhn được tp thơ này.

Mi quý v theo dõi cuc trò chuyn sau đây gia chúng tôi và nhà phê bình văn hc Nguyn Hưng Quc.

***

Phm Phú Khi : Sáng tác và phê bình là hai s trường khác nhau. Xin được hi ông : mt, nguyên do gì thúc đy thơ ông tràn tr đ có th in thành tp thơ này ? ; hai, ông có nghĩ ông đ khách quan đ phê bình tp thơ này ca mình không ?

Nguyn Hưng Quc : Thú thc, tôi cũng không biết ti sao tôi li ni hng làm nhiu thơ như vy. Trước, thnh thong tôi có làm thơ. Nhưng ch ho hon. Còn ln này thì nó c ào t. Có ngày tôi làm đến c 10 bài. Còn chuyn t đánh giá mình à ? Không ai có th "khách quan" trong trường hp như thế. Có điu tôi biết chc chn, tôi, sáng tác không th sánh được vi phê bình và biên kho. S trường ca tôi ch yếu vn là năng lc phân tích. Làm thơ ch là đ cho vui thôi. Nh mt câu nói Bùi Giáng hay dùng : "Vui thôi mà !"

Phm Phú Khi : Ti sao ông li chn thơ ba dòng t đu đến cui cho tp thơ này, mà không ph biến các bài thơ khác thuc th loi khác trong đây ? Và ti sao con s 909 bài, không hơn, không kém ?

Nguyn Hưng Quc : Đu năm 2020, mt hôm, đang ngi đc vn vơ trên computer, trong đu tôi t dưng loé lên my câu :

Mt chân Vit Nam, mt chân Úc

Dưới háng là

Mây bay

Tôi thy thích ngay tc khc. Nhc đến thân phn lưu vong, thường, hu như mi người, trong đó có tôi, trong nhiu bài viết khác nhau, có cái nhìn khá bi quan : Đó là nhng con người tha phương, lc lõng, không nguôi ngoái nhìn quá kh và cm thy khó hi nhp vào xã hi mi. My câu trên đưa ra mt cái nhìn khác, lc quan hơn : Người lưu vong đng trên hai đt nước, hai văn hoá và hai ngôn ng khác nhau nên có dáng cao lng lng. Nó như mt tượng đài cao vút lên tn mây xanh. Không chng chưa có mt "tượng đài" lưu vong nào hùng vĩ đến vy.

Hng chí tôi làm thêm my câu khác :

Trăm đứa con Thị Nở

Mỗi đứa

Một màu cờ

Th N là người yêu ca Chí Phèo trong truyn ngn cùng tên ca Nam Cao. Th N được miêu t là mt người va xu xí va d hơi. Vi ch "trăm đa con" phía trước, Th N biến thành Âu Cơ. S liên tưởng y khc ho mt đc đim ln trong tính cách dân tc Vit Nam : Có vn đ v tâm trí và tâm lý. Đc đim th hai thuc v con cháu ca Âu Cơ Th N : chia r. Lúc nào cũng chia r. Cũng có nn s quân. Trong sut lch s. C my ngàn năm.

Tôi phân vân : My câu y có phi là "thơ" không ? Tôi cht nh đến th thơ ba dòng (three-line poetry) vn khá ph biến Tây phương. V hình thc, nó hao hao ging thơ haiku Nht. Nó nén câu ch li tht cht đ sau đó bùng n trong lòng người đc.

Thy th thơ ba dòng cũng có lý, tôi làm tiếp thêm my bài na. Ri làm tiếp. Cho đến lúc được 909 bài thì tôi thy tm đ nên quyết đnh dng li. Con s 909 trình bày trên trang sách cũng đp đy ch ?

Phm Phú Khi : Có phi đó là nhng bài ưng ý nht ca ông ?

Nguyn Hưng Quc : Tôi không chc. Lúc tôi thích bài này, lúc tôi thích bài khác. Hin nay, lúc viết my câu tr li này, tôi thích mt s bài nh nhàng hơn, ví d :

Những chiếc lá rơi

Không để lại

Di chúc

Hoc :

Mọi nụ hôn

Đều không cần

Lời bạt

Đi khái thế.

Phm Phú Khi : Ngoài tp thơ trên, ông còn cho tái bn cun "Sng vi Ch" năm nay. Được biết tác phm phát hành năm 2004, được ông cho tái bn năm 2014, và 2021 là ln in th ba. Có phi đây là mt trong nhng tác phm ca ông được yêu thích nht t nhiu thành phn khác nhau, vi đim chung là yêu tiếng Vit ?

Nguyn Hưng Quc : Cm bút hơn 30 năm, tôi có mt lượng đc gi nht đnh. Cun nào cũng được người này người kia khen. Tuy nhiên, anh nói đúng, cun "Sng vi Ch" có v được nhiu người khen nht. Năm 2007, trong li gii thiu tôi trong mt bui nói chuyn v thơ ti San Jose (M), nhà văn Nguyn Xuân Hoàng cho biết, theo anh, cun "Sng vi Ch" là "cun sách hay nht ca Nguyn Hưng Quc" !

Phm Phú Khi : Qua tác phm này, ông đã trình bày nhiu khám phá v ng nghĩa, ng âm, và s biến âm ca nhiu ngôn t tiếng Vit. "B" và "V" là mt đin hình. Ông cho rng nếu đc tiếng Vit chm và k thì chúng ta nhn ra được mt s quy lut bí n l lùng. Nhưng nhn ra được không có nghĩa là có th am tường, vì chính ông công nhn, ngôn ng là mt cái gì l lùng vô hn. Theo ông thì đây là đc tính chung ca mi ngôn ng, hay là cm nhn ca ông đi vi tiếng Vit ?

Nguyn Hưng Quc : Tht ra, ngôn ng nào cũng hay. Rt khó khng đnh ngôn ng nào hay hơn ngôn ng nào. Tuy nhiên, vi tiếng m đ, bao gi chúng ta cũng thy gn gũi hơn, do đó, chúng ta d thy nó tinh tế và giàu cm xúc hơn. Tôi nh lúc tôi làm lun án tiến sĩ. Phi viết bng tiếng Anh, dĩ nhiên. Tôi chán vô cùng. Tôi không thy có si dây liên kết gì gia mình và cái ngôn ng mình s dng. Thường, viết được mt, hai trang, chán quá, tôi li quay sang viết tiếng Vit. Vi tôi, tiếng Vit không phi ch là phương tin giao tiếp. Nó còn là mt nhc th : Tôi giao hoan vi ch, th vi ch, say sưa vi ch, có cm giác như ch cũng biết múa may ca hát. Nó có s sng. Và s sng y đy bí n.

Phm Phú Khi : Ông viết khá thường xuyên trên Facebook, mi ngày ít nht mt bài ngn, có khi nhiu hơn. Phn ln vn là các vn đ chính tr ti Vit Nam. Nhưng dù là chính tr, xã hi hay văn hoá văn hc, tim n trong đó là ni nh quê hương, vn đau đáu ngóng trông v Vit Nam. Rõ ràng Úc là nơi ông s sng đến cui đi mình, nhưng tâm tư ca ông thì li đi v "quê" nhiu hơn tr v "nhà". Có phi vì ông nghĩ rng ông không th v li Vit Nam na, trong qung đi còn li này ? Hay vì đó là thân phn chung ca người lưu vong, nht là người lưu vong đang cm bút như ông ?

Nguyn Hưng Quc : Vâng, lúc nào tôi cũng đau đáu nghĩ v Vit Nam. Hu như hàng ngày. Đc báo tiếng Anh, thy bt c điu hay điu d gì trên thế gii, tôi cũng đu so sánh vi Vit Nam. Và li ngm ngùi. Có điu, tôi không nghĩ đó là mt trường hp cá bit. Theo các nhà Lưu vong hc (Diaspora Studies), tâm lý hoài hương và hoài nim là đc đim ph quát trong tt c mi cng đng t nn và di dân. đâu cũng thế. Vi ai cũng thế. Ch khác, chút chút, mc đ mà thôi.

Phm Phú Khi : Ông có nghĩ rng văn hc ngh thut đóng mt vai trò quan trng trong vic đnh hình tính cách, din mo, ca mt quc gia ?

Nguyn Hưng Quc : Chc chn. Bt c quc gia nào cũng bao gm nhiu sc tc khác nhau. nhiu đa phương khác nhau. Làm thế nào các nhóm người xa xôi và xa l y hp thành mt quc gia duy nht ? Theo mt s nhà nghiên cu, đó là nhng ký c chung và nhng tưởng tượng chung. Benedict Anderson coi dân tc là mt cng đng tưởng tượng (imagined community). Văn hc là mt trong nhng yếu t chính to nên cái cng đng tưởng tượng y.

Phm Phú Khi : Mun thay đi din mo ca Vit Nam, ngoài kinh tế, khoa hc k thut, và chính tr, v.v thì văn hc ngh thut cũng phi đóng vai trò tiên phong. Có phi vì thế mà ông đã dn phn ln n lc cho lĩnh vc phê bình văn hc ca mình trong nhng thp niên qua, k c các hot đng trong tp chí Vit và Tin V. Quan nim ca ông hin nay có khác gì không, và nếu có, đó là gì ?

Nguyn Hưng Quc : đâu văn hc ngh thut cũng đi trước hin thc mt chút. Gi nó là "tiên phong" cũng được. Vit Nam hin nay đy nhng đ v. Văn hc và ngh thut có th hàn gn li mt s các đ v y.

Phm Phú Khi : Ông viết phn ln là v văn hc, v thơ, và sau này cũng viết bình lun chính tr, có thi cng tác vi đài VOA trước đây, và gi trên Facebook. Có bao gi ông nghĩ đến viết mt th loi khác hoàn toàn, như tiu thuyết ?

Nguyn Hưng Quc : Chc là không. Viết phê bình và biên kho, lâu lâu ngoi tình vi thơ là đã đ ri. Tôi không nghĩ là mt lúc nào đó mình s viết tiu thuyết.

Phm Phú Khi : Viết là mt phn sng ca ông. Có l là phn ưu tiên hàng đu không chng. Có phi là còn th thì ông còn viết ? Và điu đó cũng có nghĩa đc gi có th tiếp tc mong đi các tác phm mi trong nhng năm trước mt ?

Nguyn Hưng Quc : Vâng, c ngày tôi ch ngi đc và viết. T hơn 30 năm qua, tôi viết khá liên tc. Ln này, mi in tp thơ "909 Bài Thơ Ba Dòng" xong, tôi đã có ý tưởng cho mt cun sách khác. Tôi đang suy nghĩ. Chc vài tháng na mi khi s.

Phm Phú Khi : Được biết ông đã sáng tác toàn b tp thơ "909 Bài Thơ Ba Dòng" trong năm 2020 và đu năm 2021. Vy thì đi dch Covid-19 nh hưởng ra sao đi vi đi sng cũng như công vic sáng tác và phê bình ca ông ?

Nguyn Hưng Quc : Vi các nhà văn, dch Covid-19 không chng li hay : Nó bt người ta phi nhà, phi ngi trước computer. Và viết.

Phm Phú Khi : Xin chân thành cm t ông Nguyn Hưng Quc đã dành cho chúng tôi cuc trò chuyn thú v và hu ích này. Mong chúc ông và gia đình luôn vui khe và bình an, nht là gi gìn an toàn trong cơn đi dch Covid-19 này.

Phạm Phú Khải

Nguồn : VOA, 13/08/2021

Quay lại trang chủ

Additional Info

  • Author: Phạm Phú Khải, Nguyễn Hưng Quốc
Read 301 times

Viết bình luận

Phải xác tín nội dung bài viết đáp ứng tất cả những yêu cầu của thông tin được đánh dấu bằng ký hiệu (*)