Thông Luận

Cơ quan ngôn luận của Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên

Published in

Văn hóa

31/12/2017

Những ngày châu thổ trở lại thăm Đồng Tháp

Ngô Thế Vinh

Lời dn : Đây ch là trích đon t mt bút ký v chuyến kho sát Đng Bng Sông Cu Long tháng 12.2017 va qua, Đng Tháp cũng là chng cui ca chuyến đi y.

dongthap1

Đoàn khảo sát môi sinh đồng bằng sông Cửu Long 12/2017. T trái : Ngô Thế Vinh, tiến sĩ Lê Anh Tun, Vin Nghiên cu Biến đi khí hu Đi hc Cn Thơ, tiến sĩ Dương Văn Ni, Khoa Qun lý Tài Nguyên Thiên nhiên Đi hc Cn Thơ, kỹ sư Phm Phan Long, Hi Sinh Thái Vit, bác sĩ Nguyn Văn Hưng, thc sĩ Nguyn Hu Thin, chuyên gia Vùng Đất Ngp . Wetlands, tiến sĩ Lê Phát Qui, Vin Tài nguyên và môi trường Đi hc quc gia  Thành ph H Chí Minh, và tài xế Sang.

Về ti Cao Lãnh cũng đã gn na khuya. Trên chiếc xe Van ca tài xế Sang có Wi-Fi di đng, nên suốt cuộc hành trình nếu mun, chúng tôi vn có th kết ni mng và làm vic vi iPhone, iPad. Ngày hôm sau 12/12/2017, chúng tôi vn thc dy sm đ khi hành đi vào Đng Tháp Mười, ghé qua Gò Tháp.

dongthap2

Gò Tháp có khu di chỉ c Eo và là chiến khu chng Pháp ca Thiên H Dương, nay là khu di tích quc gia đc bit. (ngun: Gò Tháp, Nhà xuất bản Văn Hóa - Văn Ngh, Sài Gòn 2016)

Tới vùng trũng Đng Tháp Mười không th không nh ti mt Du kí Biên kho ngBảy Ngày Trong Đng Tháp Mườcủa Nguyn Hiến Lê, năm đó ông mi 22 tui, va tt nghip Trường Công Chánh Hà Ni tháng 7 năm 1934, người cán s công chánh thi còn rt tr y đã chọn vào Nam ti nhim s là Min Tây, đi đo đ"lênh đênh trên khắp các kinh rch t Hng Ng ti Th Tha, t Cái Thia lên Mc Hóa, có khi đi b trn mt tun gia mt vùng bát ngát toàn lau sy bàng năng, hai ba chc cây s không có mt nóc nhà, mt bóng người" (1). 

Nguồn gc tên Đng Tháp Mười, Plaine des Joncs hay Đồng C Lát có nhiu gi thiết : hoc là nơi xây tháp th mười ca Thiên H Dương k t sông Ln đi vào trong thi kỳ chng Pháp, hoc do ngôi tháp có mười bc, nhưng cũng có người bo rng đó là ngôi chùa tháp th mười ca người Khmer thi vua Jayavarman VII tính từ đim xut phát.

Đồng Tháp Mười nm bên t ngn sông Tin, bao gm ba tnh Tin Giang, Đng Tháp, Long An vi din tích ngót mt triu hecta nếu k c vùng đt gia hai con sông Vàm C Đông và Vàm C Tây, [cng vi 300.000 hecta phía Svay Rieng bên Cambodia].

Đồng Tháp Mười, nơi mà hơn na thế k trước đây thôi còn là mt vùng hoang dã bát ngát sình ly, dưới nước đa li như bánh canh, trên tri mui bay rp như đám mây... Đng Tháp Mười ngày nay đã hoàn toàn đi khác, dân t v ngày mt đông, các vùng đất hoang k c các khu rng tràm ngày mt thu hp nhường ch cho nhà ca và rung đng. Khi mà đt cht người đông thì thiên nhiên chng còn ưu đãi và cuc sng cũng không còn d dàng như nhng ngày xưa na "nhng ngày làm chơi ăn thit".

Đồng Tháp Mười cò bay thng cánh,
Nướ
c Tháp Mười lóng lánh cá tôm...

Đã qua rồi cái hình nh ước l ca mt Nam kỳ Lc Tnh thi Phm Quỳnh báo Nam Phong và thi sĩ Tn Đà Đông Pháp Thi Báo t ngoài Bc vào thăm không ngt li ca ngi v đi sng trong Nam d dãi vui tươi, vi go trng nước trong và tôm cá thì đy đng: nay thì chính nhng người nông dân Nam B hào sng hiếu khách y đang phi đ m hôi sôi nước mt, làm lúa cao sn ba v/năm đ kiếm sng, "làm thiệt mà cũng chưa chc có ăn".

Trở li thăm Đng Tháp, cũng không thể không nh ti con cá đui nước mn Selachian, tên khoa hc là chondrichthyes, thuc loài cá sn mà ngư dân đánh bt được trên sông Tin, đon gia hai xã Tân M và Tân Khánh Trung. Con cá đui có chiu dài hơn 4 mét ngang 2 mét và nặng tới 270 ký. Đây cũng là ln đu tiên ngư dân Đng Bng Sông Cu Long lưới được mt con cá nước mn ln như vy trên mt khúc sông nm sâu trong đt lin rt xa bin mười ngày trước Giáng Sinh năm 2000 (2).

Đến với Gò Tháp trên vùng trũng Đống Tháp Mười

Đồng Tháp Mười và khu T giác Long Xuyên vn là hai vùng trũng thiên nhiên ca đồng bằng sông Cửu Long.

Theo bài viế"Vùng đất ngp Đng Tháp Mười" của bác sĩ Trn Ngươn Phiêu thì vùng trũng Đng Tháp Mười có th là lòng sông cũ ca Cu Long, nay sông Cu đã đi dòng và dời qua vị trí hin nay. Bin H Tonle Sap là vùng trũng rng ln khác được ví như trái tim ca Cambodia. Ba vùng trũng y là ba b cha nước khng l có chc năng điu hòa mc nước lên xung ca con sông Mekong vùng h lưu trong c hai mùa Mưa và mùa Khô. Vi nhng bước phát trin không bn vng (unsustainable development) chính con người đã và đang phá hủy nhp điu hòa thiên nhiên tuyt ho y ca con sông Mekong vn có hàng bao ngàn năm.

Đến Gò Tháp là đến vi mt ging ln nht ca Đng Tháp Mười, được biết ti như vùng đt ca "sen hng" nm v phía đông-nam ca Tràm chim Tam Nông, cách Sài Gòn không quá 100 km. Nơi có di ch ca nn văn hóa Óc Eo, Vương quc Phù Nam hin din t thế k th II trước Công nguyên kéo dài ti thế k XII sau Công nguyên trên đồng bằng sông Cửu Long.

Trong lòng gò, qua những ln khai qut đã phát hin được mt di tích kiến trúc c vi hai tượng thn Vishnu, được xác đnh là có niên đi t thế k th II đến thế k XII, được xếp vào hàng "Bo vt quc gia", ri cnh đó là cây Trôm trăm tui cũng được xếp vào Cây Di sản Vit Nam.

Cũng theo bác sĩ Trần Ngươn Phiêu thì "các nhà kho c danh tiếng như Etienne Aymonier và Henri Parmentier thuc trường Vin Đông Bác C đu đã viếng thăm Tháp Mười nhiu ln. [Trường Vin Đông Bác C/École française d'Extrême-Orient/EFEO, tiền thân là Phái đoàn Kho c ti Đông Dương có t năm 1898 và Trường Vin Đông Bác C chính thc thành lp ngày 20 tháng 1 năm 1900 là mt trung tâm nghiên cu thc đa cPháp vềĐông phương hc, có nhiệm v nghiên cu, khai qut kho c trên toàn bán đảo Đông Dương]. Louis Malleret, quản th Vin Bo Tàng Sài Gòn, Vin trưởng trường Vin Đông Bác Cổ, là người có công nghiên cu nhiu nht v Tháp Mười. Malleret còn là tác gi b Le Delta du Mekong, trong đó quyn th IV (Le Cisbassac) là chuyên kho v Đng Tháp. Các viên gch di tích Tháp Mười còn được lưu gi Bo tàng vin Sài Gòn là do công ca L. Malleret" (3).

dongthap3

Khai quật tượng thn Vishnu ti Gò Tháp Mười [ngun : tư liu Bo tàng Đng Tháp]

Gò Minh Sư được khai qut vào năm 2009 có dng hai khi gn vuông gá vào nhau. Trong đó, hình khi vuông ln phía Tây có cnh dài 14,95m, khi vuông nh phía Đông có cnh dài 4.20m. Ti di tích này, các nhà kho c đã tìm thấy mt nhn vàng có khc hình con c Sankha biu tượng ca thn Vishnu, các vòng đeo tay bng đng, mt mnh v Yoni và đc bit là mt máng nước thiêng (Somasutra) - du hiu đ nhn biết đn thn Shiva. Các nhà kho c hc đã xác đnh di tích này là đền thn Shiva, có niên đi t thế k th VI đến thế k th XII. Năm 2012, di tích được xây mái đ bo qun.

dongthap4

Cây Trôm Trăm Tuổi - Sterculia foetida L., [nguồn : Gò Tháp, Di tích quc gia đc bit. Nhà xuất bản Văn Hóa-Văn Ngh, Sài Gòn 2016].

Vào hậu bán thế k XIX (1862-1866), đây cũng là chiến khu chng Pháp ni tiếng ca Thiên H Dương / Võ Duy Dương. Trong sut hơn 3 năm, quân đi Pháp đã vô cùng vt v, chu c tn tht mà không th nào xâm nhp được vào chiến khu Đng Tháp Mười ca Thiên Hộ Dương và Đc Binh Kiu. Ngoài sc chiến đu kiên cường ca các nghĩa binh, còn phi k ti yếu t trn đa mà đi quân vin chinh Pháp rt s khi phi li vào mt vùng lau sy cao hơn đu người, quanh năm sình ly ngay c mùa khô, vi đa trâu như bánh canh, đầy mui mòng, khí hu m thp vi cái nóng thiêu đt ca mt tri nhit đi gn xích đo. Sau cùng, nh có s dn đường hai tên Qun Tn và huyn Lc cùng vi đám lính Vit theo Pháp mà ln đu tiên quân Pháp thng được trn chiến sình ly mà Đô đc De Lagrandière cho là một thng li rt ln v chính tr (4).

dongthap5

Đền th Thiên H Dương là công trình kiến trúc mi xây sau này [Photo by Ngô Thế Vinh]

dongthap6

Tượng đng Thiên H Dương [ngun : Gò Tháp, Di tích Quc gia Đc bit. Nhà xuất bản Văn Hóa-Văn Ngh, Sài Gòn 2016]

Từ thi vua Thiu Tr (1841-1847) trên gò tng có mt Ngôi Tháp C T. Đến năm 1956, thi Đ Nht Cng Hòa, chính quyn Ngô Đình Dim cho di ngôi Tháp C T v phía bc đ xây dng mt "Vin Vng Đài" mười tng cao 36 mét nhằ"quan sát hoạt đng ca lc lượng Cách mng trong vùng Đng Tháp Mười. Rng sáng ngày 04/01/1960, "Vin Vng Đài" b đc công tiu đoàn 502 tnh Kiến Phong đánh sp và ch còn li phế tích ngn ngang trên b mt gò" [sic].

Gò Tháp với din tích 300 hecta, không chỉ là vùng khai qut kho c quan trng, nhưng cũng là nơi din ra các l hi hàng năm: rm tháng 3 l vía Bà Chúa X, rm tháng 11 l gi Thiên H Dương và Đc Binh Kiu.

dongthap7

Viễn Vng Đài hay còn gi là Tháp Mười Tng, được chính ph Việt Nam Cộng Hòa thi Tổng thống Ngô Đình Diệm dng ti Gò Tháp làm trm quan sát. [ngun : Gò Tháp, Di tích Quc gia Đc bit. Nhà xuất bản Văn Hoá-Văn Ngh, Sài Gòn 2016].

Hệ sinh thái Đồng Tháp Mười

Không có mục đích du lch khi ti đây, phn chúng tôi quan tâm nhiu hơn là h sinh thái Đng Tháp Mười.

Theo thạc sĩ Nguyễn Hu Thin, tt nghip Đi hc Wisconsin chuyên gia v wetlands (các vùng đt sình ly), tiến sĩ Lê Anh Tun, chuyên gia v Biến đi khí hu và tiến sĩ Lê Phát Qui, Vin Tài nguyên và môi trường người quê Long An, thì Gò Tháp không trũng sâu như vùng Tràm Chim Tam Nông nhưng có th coi đây là mt Đng Tháp Mười thu nh, mang đ các đc tính h sinh thái ca vùng trũng Đng Tháp Mười, có thm thc vt tiêu biu vi rng tràm, c lác, năng, và đm sen, bông điên đin, cùng vi các loài đng vt rt đa dng nhng loài cá theo mùa, tôm cua ốc, rùa lươn rn và các loi chim muông.

Trong chuyến đi đồng bằng sông Cửu Long ln này, chúng tôi có nhng người bn đng hành khá lý tưởng, thuộc nhiu lãnh vc chuyên môn, các anh là "kho cht sám" đang có nhng n lc cu nguy con Sông Mekong và đồng bằng sông Cửu Long, vi tm nhìn xa ra toàn vùng và điu đáng ghi nhn là tiếng nói ca các anh đang bt đu được lng nghe. D trù ban đu, đoàn có thêm tiến sĩ Nguyn Ngc Đ, Khoa Nông hc Đi hc Cn Thơ nhưng anh phi đi tham d mt hi ngh lúa go ti Chiang Mai, Thái Lan.

Từ bao ngàn năm ri, con sông Mekong dài hơn 4.800 km bt ngun t x tuyết Tây Tng, vi ngót na chiu dài chy qua Vân Nam Trung Quốc, xung ti Thái Lào ri chy qua Cambodia, khi ti Phnom Penh thì chia ra là 4 Nhánh (người Pháp gọi là Quatre Bras / Bn Cánh Tay): cánh tay th nht là Mekong Thượng hay dòng chính sông Mekong chy t Lào vào Cam Bt, cánh tay th hai con sông Tonle Sap chy vào Bin H và hai nhánh kia là sông Mekong H vào Vit Nam tr thành sông Tin, sông Bassac trở thành Sông Hu khi ti Vit Nam.

Điều hòa mc nước sông Mekong vùng h lưu là ba h cha nước ln : Bin H Cambodia có dung lượng 80 t m3, đồng bằng sông Cửu Long có vùng trũng Đng Tháp Mười vi sc cha 10 t m3 nước và khu T Giác Long Xuyên có sc cha 9,2 t m3 [Cánh đng T Giác Long Xuyên ni lin vi cánh đng Takeo bên Cambodia v mt thủy văn]. Vào mùa mưa, khi lưu lượng nước sông Mekong dâng cao, v phía Cambodia con sông Tonle Sap đi chiu chy ngược vào Bin H khiến din tích Bin H tăng gp 5 ln vào mùa mưa so vi mùa khô.

Khi xuống ti đồng bằng sông Cửu Long, nước hai con sông Tin và sông Hu dâng cao và ri tràn b như mt tm thm nước đ tràn / sheet flow - "va chy va cha" vào hai vùng trũng thiên nhiên khng l là Đng Tháp Mười và Khu T Giác Long Xuyên. Không chỉ có lượng nước tràn b t hai con sông Tin và sông Hu, còn phi k ti lượng nước tràn t biên gii Cambodia qua đồng bằng sông Cửu Long, do nước khúc Sông Mekong bên Cambodia cũng tràn b đ vào các cánh đng lũ / floodplain đ tràn qua Đng Tháp Mười và T Giác Long Xuyên.

Chính là nhờ có 3 h cha ln : mt Cambodia, hai đồng bằng sông Cửu Long Vit Nam khiến hai con sông Tin và sông Hu vào mùa mưa, cho dù lưu lượng dòng chy rt ln t 36.000 m3/giây, có khi ti 39.000 m3/giây nhưng mc nước hai con sông vn ch dâng lên từ t, không đt ngt gây lt và tàn phá khng khiếp như các tnh min Trung và min Bc, và cư dân Min Tây quen gi đó là Mùa Nước Ni hàng năm và h có kinh nghim chung sng hài hòa biết xem lũ như mt tài nguyên.

Sang mùa khô, con sông Tonle Sap lại đi chiu chy xuôi dòng [Tonle Sap là con sông duy nht có đc tính chy hai chiu theo mùa] ; dòng chy t Bin H kéo theo bao nhiêu tn cá xung đồng bằng sông Cửu Long và đng thi nước t hai túi cha Đng Tháp Mười và Khu T Giác Long Xuyên cũng bt đu r r đ ra các con sông, kéo dài từ 2 ti 4 tháng khiến rung đng không thiếu nước và không b ngp mn.

Nhưng ri s điu hòa nhp nhàng và kỳ diu y ca h sinh thái sông Mekong đã phi chu nhiu "nhân tai", đang b chính con người phá hu: t nhng con đp thủy đin khng l chn ngang dòng chính sông Mekong thượng ngun, trước tiên là Trung Quc và nay ti Lào, các h cha ca những con đp này không ch gi nước mà còn ngăn chn ngun phù sa ; Bin H thì đang b thu hp và cn dn ; hai túi nước khng l Đồng Tháp Mười và Khu T Giác Long Xuyên vi tng cng dung lượng ngót 20 t m3 cũng đang b thu nh li do đp đê ngăn đp đ làm lúa 3 v và m rng các khu gia cư.

dongthap8

Vùng Lụt Cambodia và Đng Bng Sông Cu Long [ngun: Akira Yamashita, Department of Environment and Natural Resources Management, Cn Thơ University, Vietnam]

Nói về hướng đi trong tương lai cho Đồng Tháp Mười, thạc sĩ Nguyn Hữu Thin chuyên gia Vùng Đt Ngp / Wetlands đưa ra mt phân tích : "Bản thân nhng con đê không sao cả, nhưng đê khép kín không cho nước vào quanh năm đ canh tác liên tục 3 vụ mới là vấn đề. Lý tưởng nhứt là giảm xuống còn 2 vụ, để cho nước trong mùa lũ có thể tràn đồng được, mang theo phù sa, tôm cá, làm tươi mới lại đất đai. Nhưng mà việc này khó vì khi người dân ở trong đê bao 25 năm thì nhà cửa, mồ mà, vườn tược đều xây dưới thấp trong vùng trũng, nên bây giờ xả lũ vào không được nữa. Thực tế là khi mới có đê bao khép kín ở Đồng Tháp Mười, người dân thích lắm vì có thêm thu nhập, có môi trường khô ráo, có đê làm đường giao thông thuận tiện, cá mắm thì vẫn còn, nước vẫn còn. Sau đó, khoảng 10 năm ́i thấy chi phí canh tác tăng lên do dinh dưỡng trong đất bắt đầu suy kiệt, vẫn chưa sao. Sau 15 năm thấy chi phí tăng, nước ô nhiễm quá, cá mắm không còn, cũng chưa sao. Sau 20 năm thì thấy không ổn, chi phí canh tác đã đuổi theo gần bằng thu nhập từ lúa. Một gia đình 5 người canh tác 1 hecta lúa 3 vụ không thể đủ sống (trước đây canh tác 2 vụ sống được), phải bỏ nhà ca đi Bình Dương, ra các thành ph kiếm kế sinh nhai. Bây giờ nhiều người sống trong đê lâu năm đã thấy vấn đề, muốn xả lũ vào lấy phù sa lại, nhưng không được. Một ô đê bao nhựy từ 100-500 hecta tức là có khoảng 100-500 gia đình. Muốn xả lũ vào thì phải "trưng cầu dân ý", nhưng không thể đồng thuận được xả lũ vào lại sẽ thiệt hại nhà cửa, mồ mả, vườn tược như đã nói ở trên. The point of no return !".

Cũng vẫn theo thạc sĩ Nguyn Hu Thin thì phn nguyên sinh Đng Tháp Mười nay ch còn khong 2% din tích. S can thip ca con người vào hai vùng trũng Đồng Tháp Mười và Khu T Giác Long xuyên bt k hu qu, đã làm mt ngun nước d tr cho mùa khô nơi đồng bằng sông Cửu Long và cũng có nghĩa là vt cn kit tài nguyên môi sinh Đng Tháp Mười không th nào phc hi li.

dân đồng bằng sông Cửu Long đang phi tr giá cho nhng bước phát triển hy hoi y (destructive development). Phc hi nguyên trng h sinh thái Sông Mekong và đồng bằng sông Cửu Long gn như là không th được, nhưng phi biết dng li nhng bước sai lm đ gii hn tn tht/damage control và không làm trm trng thêm tình trng vốn đã bi đát như hin nay. Vn đ là làm sao to được ý thc nơi người nông dân, và c vi gii chc quyn đa s đến t Min Bc phi hiu thế nào là phát trin bn vng (sustainaible development). Đ hướng ti nhng bước phát trin hài hòa cho toàn vùng đồng bằng sông Cửu Long thay vì phát triển t phát và cc b, điu y đòi hi rt nhiu kiên nhn thuyết phc và c thi gian.

***

Tiến sĩ Dương Văn Ni là một người nh nhn có nét thun cht ca mt nông dân, vi đôi chân tng li rung dính phèn. Năm 9 tui đã phi xa gia đình, Tết Mu Thân, Ni còn là mt cu bé đi rao bán bánh mì kiếm sng. Ni đã thoát ra khi cnh nghèo bng cp sách ti trường đi hc. Vi kiến thc anh thu thp được t các đi hc tiên tiến [anh có bng MS ti Philippines, ri Ph.D Anh], anh Ni và các bn đi vi chúng tôi ngày hôm nay đang là bước tiếp ni thế h bc thy Phm Hoàng H, thy Nguyn Duy Xuân và ri ti thế h Võ Tòng Xuân v sau này. Trong c gng bo tn ngun tài nguyên thiên nhiên, các anh còn có n lc kích hot quá kh y và làm sao kết ni với đời sng hin ti. Anh Ni lúc nào cũng đau đáu nghĩ ti thc trng cuc sng ca bà con nông dân cũng là phn đi ca anh trong đó.

Đến bên mt đm sen, anh Ni gii thích : "Sen là loại cây ph biến Vit Nam, nhiu nht là vùng Đng Tháp Mười. Li ích ca cây sen được mi người biết ti : t hoa, ht, tim sen, ngó sen, lá sen đu có công dng và ăn được ; ngay c cng sen đem gt phn v nhám đem mui dưa ăn cũng rt ngon và dòn, ngon hơn c rau mung. Duy có tơ sen ly t cng sen là chưa được khai thác đúng mức tuy mi đây đã có mt cô doanh nhân tr t Sài Gòn bt đu đi vào th nghim khai thác".

Theo Tiến sĩ Lê Anh Tun, loi la đc bit làm từ tơ sen không phi là mi vi mt s quc gia Đông Nam Á. Đó là mt ngh truyn thng có t c trăm năm nơi ngôi làng Paw Khon, Miến Đin. La này được dt t nhng si tơ kéo ra t thân cây sen, tuy là sn phm hiếm và đt giá nhưng rt thu hút du khách. Một chiếc khăn san dt bng tơ sen có giá thành đt hơn la / silk có th lên đến 100 USD [vnexpress.net] (5).

Mới đây 2009, mt doanh nhân tr người Pháp Awen Delaval, đã lp mt Công ty thi trang làm la t tơ sen tnh Siêm Rip, nơi có khu đn đài Angkor. Đây là một ngành tiu công ngh đòi hi nhiu công đon và rt tn thi gian: đ dt được 1 mét la sen, phi cn khong 15.000 cng sen đ kéo được 3.000m si ch sen, và mi người ch có th se được 300m ch sen mi ngày. Giá thành sn phm t la sen rt cao như mt chiếc áo làm t la sen có giá 2.000 USD, mt chiếc váy có giá lên ti 4.000 USD nhưng vn có người tìm mua. Do mc sn xut không đ đáp ng nhu cu ngày càng cao ca du khách, công ty ca Awen Delaval đã phi thành lp riêng mt nông trại sen vi din tích 20 hecta, đ có thêm nguyên liu cng sen m rng sn xut [vtv.vn/kinh-te] (5).

Nguyên liệu sen thì Đng Tháp không h thiếu, ch cn gii doanh nhân tr dám mnh dn đu tư và đem li công ăn vic làm cho bao cô gái Đng Tháp, hay các cô gái Miền Tây nói chung, thay vì b mc h phi b quê lên thành ph kiếm sng hay phi chn đi ly chng Hàn Quc, Đài Loan và mi đây nhiu hơn, đang được khuyến khích là kết hôn vi đám công nhân Tàu đang làm vic Vit Nam, hp pháp hay không. Mong rằng tn thm kch b Hán hóa / Sinicization như quc gia Tây Tng không din ra đồng bằng sông Cửu Long vào nhng thp niên ti. Người Tây Tng ngày nay đã tr thành thiu s trên chính quê hương h.

Đến với những khối đá lãng quên

Rải rác trên nn lá khô, dưới các tầng cây cao không th không chú ý ti nhng khi đá tng, có hình như nhng khi vuông hình ct. Theo anh Võ Tn Nghĩa người trông coi khu Bo tn Gò Tháp, thì đây là nhng khi đá có gc gác t nn văn hóa Phù Nam hơn 1.500 năm trước, nguyên là chiếc cổng bng đá đi vào Đn thn Shiva ; do mt trn đi hng thy vào thế k th VII, b đ sp mt s trôi dt xung đây [sic].

Nhìn kỹ trên mt đá, có chút tò mò mi thy được nhng nét ch khác nhau khc trên mt đá, và có l ch mi đây thôi - t thế k trước, nay đã lu m do sc tàn phá ca nhng trn mưa acid và sc bào mòn ca thi gian. Tiến sĩ Lê Phát Qui trong nhóm tìm đc và chp hình vi ng kính zoom nhng bài thơ ri rác trên mt đá. My dòng thơ cm khái anh Qui đc mà tôi còn nh được, có ta đĐồng Tháp Mười, không ghi ngày tháng, tác giả thì khuyết danh

Còn non còn nước còn ta
Non mòn biể
n cn lòng ta vn đy

Theo anh Nghĩa, người trông coi khu Bo tn Gò Tháp, thì đây là mt trong nhng tng đá t cng vào Đn Thn Shiva có gc gác t nn văn hóa Phù Nam t hơn 1500 năm, b ngã đ và trôi dt sau mt trn đi hng thủy vào Thế k th VII.

dongthap9

Các bài thơ và bàn cờ tướng khc trên đá ch mi có t thế k XX v sau này. (Photo by Ngô Thế Vinh)

Thêm một bài thơ khác trên đá, Gò Tháp 1956

Trên mặt bng phng mt khi đá khác, tôi không khi ngc nhiên khi đc được mt dòng ch tương đi còn rõ nét : Toàn dân Đồng Tháp ghi ơn Ngô Tng Thng và đó cũng là câu đầu ca mt bài thơ mc mc nhưng cm đng ghi li chuyến viếng thăm Đng Tháp ca Tng Thng Ngô Đình Dim vào ngày 13 tháng 7 năm 1956 tc năm Bính Thân.

Anh Nghĩa người trông coi khu Bo tn Gò Tháp, tui chng 40 có dáng v đôn hu ca người dân Nam B, khi TT Ngô Đình Dim ti đây thì anh chưa sinh ra, anh nói li như mt c tích : "Tháng 7 năm 1956, Ngô Đình Diệm ti đây khánh thành mt công trình tnh Đng Tháp, có ti ngi đây đánh c, ăn chén bp xôi, ung ly rượu nghĩa tình vi dân Đng Tháp" [sic].

Chúng tôi cùng nhau phải vừa đc va đoán, dù hết sc tp trung, cũng vn là câu được câu mt. Hơn 60 năm ri còn gì, liên tc phơi mình trong nhng cơn mưa lũ trong cái nóng m min nhit đi, nhng khi sa thch y đang b bào mòn theo thi gian.

Khi hỏi, mi được biết bài thơ khắc trên đá y không có trong cun sách Gò Tháp (3) vừa tái bn nhưng anh Nghĩa cũng đã ghi li bài thơ bng máy đánh ch ri được lưu trong máy như tài liu riêng. Chúng tôi yêu cu có bài thơ y và anh Nghĩa ha là s gi cho chúng tôi.

Và rồi ba ngày sau, trước khi ri Sài Gòn, tôi đã được anh Nghĩa Gò Tháp gi qua đin thư cho mt bn chp và dưới đây là nguyên vn bài thơ dân Đng Tháp ghi ơn Tng thng Ngô Đình Dim khc trên đá [ngun : tư liu ca anh Nghĩa Gò Tháp].

Toàn dân Đồng Tháp ghi ơn Ngô Tổng Thống
Ngàn năm một thuở, vùng chính khí in bước Ngô chí sĩ
Quan san cách trở viếng cảnh người xư
a suối vàng chắc hẳn
Tổng Đốc Binh Kiều. Tất
(*) dạ khuây, cho hay, nhân sinh
cổ thùy vô tử, tử ư quốc sự, tử cương thường.
Hết viếng người xư
a, đến viếng dân,
Toàn dân Đồng Tháp đến tri ân, thươ
ng người lận đận
vì non nước, ký thác cuộc đời cho núi sông.
i đây 13/7 năm Bính Thân "1956"
Tổng Thống ăn ngồi chung với dân,
Xếp bằng mặt đất bên chén bắp sôi,
Chai rượu nếp, tình người cao cả rộng bao la.
Đại tá Văn Là tường thuật sự,
Tháp mười đô thị thành hồng khách,
Báo quốc vong thân độc nhất quân,
Gẫm chuyện cổ kim chư
a từng có,
Gò Tháp chốn nầy tạt
(*) đá ghi.

Gò tháp ngày 14/7 năm Bính Thân 1956.

Một gii phóng quân Đng Tháp đã kh
mớ
i chu kh đ cu kh k khác
Viế
t theo trên tn đá còn li nn Tháp Mười tng.

Một trang s đã qua đi, không lun ti chuyện thành bi, ngm ngùi đ thy rng Min Nam, Châu Á đã mt đi mt khuôn mt lãnh đo "nhân cách".

Đồng Tháp Mười, 12/2017

Ngô Thế Vinh


(*) Ghi chú của người viết : vn gi nguyên các t ngch, ta" và nhng đánh vn sai chánh t t bn gc.

Tham khảo :

(1) Nguyễn Hiến Lê, By ngày trong Đng Tháp Mười, Nhà xuất bản Nguyn Hiến Lê, Sài Gòn 1954.

Nguyễn Hiến Lê sanh năm 1912 mt 1984, được biết ti như là mt nhà giáo, nhà văn, hc gi, dch gi, vi hơn 100 tác phm sáng tác, biên son và dch thut thuc rt nhiu th loi.

(2) Ngô Thế Vinh, Cu Long Cn Dòng Bin Đông Dy Sóng, Nhà xuất bản Văn Nghệ California 2000.

(3) Trần Ngươn Phiêu, Vùng Đt Ngp Đng Tháp Mười, Amarillo, Texas 2006 [tư liu Ngô Thế Vinh]. Din Đàn Thế K 6/12/2010.

(4) Gò Tháp, Di tích Quốc gia Đc bit, Nhà xuất bản Văn Hóa - Văn Ngh, Sài Gòn 2016

(5) Lụa dt t si tơ sen khá ph biến Myanmar và Cambodia :

https://vnexpress.net/tin-tuc/thoi-su/nong-nghiep-sach/che-tao-do-thu-cong-tu-cay-trong-3599645-p4.html

http://vtv.vn/kinh-te/doc-dao-lua-lam-tu-cuong-sen-tai-campuchia-20170709110311059.htm

Quay lại trang chủ
Read 584 times

Viết bình luận

Phải xác tín nội dung bài viết đáp ứng tất cả những yêu cầu của thông tin được đánh dấu bằng ký hiệu (*)