Thông Luận

Cơ quan ngôn luận của Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên

Published in

Diễn đàn

26/08/2020

Covid 19 khiến lợi tức chênh lệch nhiều hơn trong tương lai

Ngô Nhân Dụng

Mt nhà kho thc phm vùng Boston cn kh trùng toàn din, đ ngăn nga Coronavirus. Công vic cn nhiu người, làm vic nhiu gi trong mt phòng kín không gió. H s phi đng cách xa nhau và đeo mng che ming, chính h phi t phòng đ không b đ thuc sát trùng vào trong cơ th. Tìm đâu cho đ s người làm vic kh trùng này, trong lúc các cơ quan y tế yêu cu dân không ra khi nhà và bt di chuyn ?

chenhlech00

Covid 19 khiến li tc chênh lch nhiu hơn trong tương lai - Hình minh ha.

Đi hc MIT (Massachusetts Institute of Technology) đã có gii pháp. Phòng Thí Nghim Tin hc và Trí khôn Nhân to (Computer Science and Artificial Intelligence Lab) ca MIT đã cung cp mt đi quân "máy t đng" (robots) làm tt c công vic ty uế trong nhà kho này. Mi người đu tha mãn.

Nhưng có li người lo xa : Sau khi bnh dch Covid 19 qua khi thì đám robots vn còn đó. Có cn thuê công nhân đi ty trùng các nhà kho, ch búa, trường hc, bnh vin, na không ? Đo quân robot s còn làm được nhiu vic khác, thay thế sc người.

Hai giáo sư MIT, David Autor và Elisabeth Reynolds, đã suy nghĩ v hu qu ca Covid 19 và đưa ra kết lun khá bi quan : Sau cơn bnh dch, này khong chênh lch giàu nghèo M s m rng hơn ; vì nhiu người thuc gii lao đng lãnh lương thp nht s không còn vic làm na !

Đây là chuyn bình thường, vn din ra mi khi có máy móc làm vic thay con người. Nhng đu máy xe la đu tiên đã làm cho bao nhiêu mã phu điu khin xe nga mt vic làm ! Nhưng xe la cui cùng đã thng, vì năng sut cao hơn và chi phí thp hơn. Phong trào t đng hóa (Automation), dùng máy móc làm thay con người, là bước tiến t nhiên. T đng hóa s tăng năng sut và gim phí tn mnh hơn na. Nh thế, li tc các xí nghip gia tăng trong my chc năm qua ; nhưng kết qua không được san s đng đu.

T năm 1973 đến 2016, năng sut chung ca nn kinh tế M tăng 75% ; nhưng li tc bình quân ca dân lao đng ch tăng 50%. Nghĩa là khi năng sut được ci thin thì c phn các công ty lên giá, li tc ca gii đu tư tăng vt. Còn phn li lc chia cho gii lao đng không lên ; lương bng nhng công nhân lãnh thp nht còn tht s gim xung so vi giá sinh hot.

Bi vì lương người lao đng cũng tăng không đng đu. Nhiu sinh viên mi ra trường, nh hc nhng ngành k thut tân tiến được tr lương cao hơn cha, hay m dù h cũng là k sư. Vì các công ty đang lên thuc ngành k thut cao cn tuyn các sinh viên hc các ngành mi này. Còn cha, m làm nhng ngh cũ, thuc các ngành công nghip đang đi xung.

Nhng con s biu l tình trng chung này. Mc dù lương bng bình quân tăng 50%, người lãnh mc lương ng chính gia" t thp nht lên cao nht (gi là trung v, median), ch tăng được 20%. Tc là lương bng nhng người trên mc trung v đã tăng nhiu hơn 50%, còn lương nhng người bên dưới tăng ít hơn 20%.

David Autor và Elisabeth Reynolds nhn thy Đi dch Covid 19 thúc đy cho hin tượng trên đây chy nhanh hơn : Năng sut s lên cao, li tc các xí nghip gia tăng, và khong chênh lch v li tc cũng m rng hơn. Hai nhà nghiên cu thy bn hu qu ln ca cơn bnh dch trên th trường nhân dng.

Th nht, vì Covid 19 nên nhiu người không th đến s, phi làm vic nhà. Các công ty s thy tình trng "làm vic t xa"( telepresence, telework) này là t nhiên, không tr ngi gì cho năng sut. Sau khi bnh dch qua ri, nhiu người s không mun phi đến s mi ngày như trước na. Người M đi làm trung bình phi dùng 27 phút đi và 27 phút v. Tính ra mi người tn 225 gi ch đ di chuyn.

Trong cơn đi dch, các công ty tài chánh, các nhà ha kiu, nghiên cu khoa hc, k thut, tiếp th không cn mi nhân viên phi luôn luôn có mt ti ch. Ngay c nhng người đi gii thiu hàng hóa cũng không cn di chuyn vì có các phương tin trình by t xa. Sau khi Covid 19 qua ri, Autor và Reynolds tiên đoán s gi người ta làm vic nhà s tăng gp ba ln so vi trước mùa bnh dch.

Hin tượng trên đi đôi vi tình trng dân cư các thành ph gim bt (urban de-densification), cũng là mt hu qu ca Covid 19. Vì có th làm vic nhà, nhiu người San Francisco, New York, Chicago đang tính dn ra ra ngoi ô, vì giá nhà đt r mà h ch lâu lâu mi cn ti s.

Các đô th s bt nhn nhp khi dân s đi xung, và s công vic làm cũng bt. Các cơ s thương mi không cn bo trì, dn dp nhiu như trước. S xe taxi, s người làm vic tim ăn, các ca hàng bán l gim đi. Các khách sn, khu gii trí, hp đêm s ít khách hơn nên thi bt nhân viên. Các cơ s thương mi s s dng camera gi an ninh, không cn nhiu người bo v như trước. Mi bui ti s có máy móc, robots, lo vic lau chùi, ty uế các văn phòng, nhà hàng.

Các công ty "ecommerce" bán hàng qua mng đã phát trin trong mùa đi dch, nhiu ca hàng bán l phi đóng ca. Ngành bán l cung cp vic làm cho 3.4 phn trăm s lao đng M. H lãnh lương thuc hàng thp nht, s lương đng gia (median) năm 2019 là $25,400 đô la mt năm. Vì Covid 19, nhiu người s mt vic luôn sau khi các công ty khai phá sn.

Nhng người cung cp dch v như trên đây hin chiếm mt phn tư s lao đng M. Trong s nhng người sp mt vic này, ph n và các sc dân thiu s đông nht. Đó cũng là nhng người t trước đến nay vn lãnh lương thp hơn trung bình. Sau trn Covid 19, h còn chu thit thòi hơn.

Ngoài hai hin tượng "làm vic t xa" (telepresence) và thành ph bt tp trung (urban de-densification), David Autor và Elisabeth Reynolds còn nêu hai hu qu khác do Covid 19 gây ra. Mt là tình trng các công ty ln s bành trướng, thu hút thêm nhân lc (employment concentration in large firms). Hai là nhiu xí nghip b bt buc phi t đng hóa (automation forcing).

Trn đi dch gây khó khăn, các xí nghip đu b nh hưởng, tr mt thiu s. Nhưng các công ty có s vn ln s chu đng được, có th vượt qua cơn hon nn d dàng, ch cn sa thi bt nhân viên ri ch đi. Các xí nghip nh thường không đ tin d tr, khi cn vay ngân hàng cũng khó khăn hơn, mt s đã phi ngưng hot đng. Sau trn dch, gii lao đng s vào làm trong các công ty ln nhiu hơn. Các công ty này thường tiến hành vic t đng hóa nhanh hơn vì h đ phương tin. Do đó, nhiu công nhân s b robots thay thế.

Nhiu công ty bt buc phi t đng hóa sm hơn, vì b Covid 19 thúc đy. Trong thi gian bnh dch hoành hành, nhiu cơ xưởng hoc văn phòng phi thay thế người bng máy, vì nhân viên phi nhà. Các công ty bán tht đy kế hoch t đng hóa sm, sau khi có lò heo, bò đóng ca vì hàng trăm công nhân mc bnh. Công ty Amazon tăng s bán, cũng mướn thêm hàng trăm ngàn công nhân, nhưng các nhà kho ca h đã s dng robots đ sp xếp hàng lên k và đem xung. Robots làm nhanh chóng, ít lm ln hơn con người làm, và không bao gi da đình công đòi tăng lương.

Giáo sư Daron Acemoglu, Đi hc Massachusetts Institute of Technology thy rng trước trn đi dch thì phong trào t đng hóa đã gây ra cnh lương bng gii lao đng trì tr, nhng người lương thp nht thì b gim lương khi mc lm phát tăng nhanh hơn. Đi dch Covid 19 khiến tình trng này nng n hơn.

Ông Acemoglu cũng nhn thy rng h thng thuế khóa M khuyến khích các xí nghip dùng máy móc thay người lao đng, ngay c khi các robots làm vic không hu hiu hơn con người.

T năm 1982 đến 2018, sut thuế thc th (effective taxrates) ca các công ty M đánh trên máy móc, dng c đã tăng lên t 9,7% năm 1982, lên 22% năm 2000, nhưng gim xung ch còn 1,6% vào năm 2011, tăng lên 4.8% năm 2018. Sut thuế thc th đánh trên vic dùng phm mm máy vi tính là 11.4% vào năm 1982, tăng lên 18% năm 2000, ri xung ch còn 4,8% cũng vào năm 2018.

Sau trn Covid 19, ai lãnh lương cao thì li tc s tăng, đó là nhng người làm vic trong ngành Trí khôn nhân tạo (artificiel intelligence) và sn xut robots. Còn người lao đng vn lãnh lương thp s b nh hưởng nng n nht, li tc đi xung. Đó là mt vn đ xã hi mà chính quyn M s phi lo trong thp niên ti, dù đng nào đc c tng thng năm nay cũng vy.

Ngô Nhân Dụng

Nguồn : VOA, 26/08/2020

Quay lại trang chủ

Additional Info

  • Author: Ngô Nhân Dụng
Read 393 times

Viết bình luận

Phải xác tín nội dung bài viết đáp ứng tất cả những yêu cầu của thông tin được đánh dấu bằng ký hiệu (*)