Thông Luận

Cơ quan ngôn luận của Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên

Published in

Diễn đàn

16/09/2020

Tại sao Trung Quốc bắt dòng chảy sông Mekong làm con tin ?

Tâm Tuệ - VOA tiếng Việt

Hiểm họa ‘cuộc chiến nước’ từ các con đập thượng nguồn của Trung Quốc đối với hạ lưu sông Mêkông

Tâm Tuệ, Việt Luận, 14/09/2020

Dòng chảy sông Mêkông đã xuống tới mức thấp kỷ lục trong 2 năm do lượng mưa giảm và các con đập ở thượng nguồn do Trung Quốc xây dựng, đã và đang đe doạ sự sống còn của dòng sông và nguồn sống của 60 triệu người dân khu vực.

dap1

Đập Tam Hiệp, Trung Quốc (ảnh : Shutterstock).

"Vũ khí vô hình"

Nhà báo David Hutt chuyên về chính trị châu Âu, các vấn đề quốc tế và quan hệ Á-Âu đã có bài viết trên báo Asia Times nói nguy cơ cuộc chiến về nước đang gia tăng trên dòng sông Mêkông. Khi Trung Quốc giờ đây có khả năng ngăn chặn hoàn toàn dòng chảy của sông Mêkông tới các quốc gia ở hạ lưu, và có thể sử dụng khả năng này để gây tổn thất cho các nền kinh tế chủ yếu dựa nông nghiệp, gây ra tình trạng khan hiếm lương thực trong trường hợp xảy ra xung đột. 

Các học giả nhận định rằng sông Mêkông sẽ là "Biển Đông tiếp theo" xét về phương diện điểm nóng đang nổi. 

Vào năm 2017, nhà phân tích độc lập Eugene Chow đã miêu tả các con đập của Trung Quốc là "vũ khí vô hình" vốn "cho phép Trung Quốc có thể giữ 1/4 dân số thế giới làm con tin mà không cần nổ súng". 

Ông Brahma Chellaney – một giáo sư về nghiên cứu chiến lược tại Trung tâm nghiên cứu chính sách ở New Delhi (Ấn Độ), nói rằng : "Khi các trận hạn hán ngày càng trở nên thường xuyên và nghiêm trọng, mạng lưới đập của Trung Quốc cho phép nước ngày càng có sức nặng đối với các quốc gia ở hạ lưu".

Hồi đầu năm 2019, giới chức Trung Quốc đã mở cửa đập Jinghong (Cảnh Hồng) để bảo dưỡng, gây ngập lụt ở Lào và Thái Lan, làm phá hủy các mùa màng và nghề cá. 

Sau khi hoàn tất việc sửa chữa, giới chức Trung Quốc lại đổ đầy nước cho các con đập trống rỗng, khiến mực nước ở hạ lưu giảm. Do công việc bảo dưỡng trên diễn ra đúng lúc hạn hán xảy ra tại các quốc gia Đông Nam Á hồi tháng 7, mực nước sông đã xuống mức thấp nhất trong nhiều thập niên, khiến một quốc gia Đông Nam Á lại phải yêu cầu Trung Quốc xả nước ở thượng lưu. 

Bắc Kinh nói rằng các cáo buộc về việc vũ khí hóa dòng sông là không có thật và không công bằng khi khiến Trung Quốc bị xem như là một quốc gia bắt nạt trong khu vực. 

Và ngày càng có nhiều hơn bằng chứng cáo buộc Trung Quốc là một quốc gia thật sự đang gây hiểm họa cho các nước vùng hạ lưu.

Khi một báo cáo vừa được công bố vào tháng 8/2020 chỉ ra rằng các đập thủy điện trên thượng nguồn – chủ yếu là ở Trung Quốc – đã chặn lại một lượng lớn nước chảy xuống hạ nguồn, với các phân lưu cuối cùng chảy qua các tỉnh Nam bộ Việt Nam trước khi đổ ra Biển Đông.

Hiện có 11 con đập lớn đang hoạt động trên thượng nguồn sông Mêkông trước khi ra khỏi biên giới Trung Quốc và chảy vào Myanmar, Lào, Thái Lan, Campuchia và Việt Nam, truyền thông quốc tế dẫn thống kê của Trung tâm nghiên cứu Stimson của Mỹ có trụ sở ở Washington, DC. Báo cáo của dự án Mêkông của Stimson ra hồi tháng 4 cho biết rằng Trung Quốc đã xây dựng các đập trên thượng lưu sông Mêkông trong 3 thập kỷ qua, làm các quốc gia ở hạ lưu lo ngại rằng Trung Quốc một ngày nào đó sẽ "tắt nguồn nước."

Các dữ liệu của Stimson cho thấy trong 6 của năm 2019, Trung Quốc nhận được một lượng mưa trên trung bình và các con đập của họ đã giữ lại một lượng nước lớn hơn bao giờ hết – trong khi các quốc gia ở hạ lưu đồng thời bị hạn hán nặng chưa từng có. Báo cáo của Stimson chỉ ra rằng Trung Quốc tích trữ lượng nước nhiều hơn bao giờ hết và đang gây ra những thay đổi thất thường và tàn khốc đối với mực nước ở hạ lưu sông Mêkông.

Tháng 4 vừa qua, một báo cáo qua chương trình Sáng kiến Hạ vùng sông Mêkông (LMI) của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ cũng cho rằng có sự liên quan giữa mực nước thấp kỷ lục của sông Mêkông trong một nửa thế kỷ qua vào năm ngoái, với các hoạt động của đập thủy điện.

Trích dẫn báo cáo này, Trợ lý Ngoại trưởng Mỹ David Stilwell hôm 4/9 cáo buộc Trung Quốc "thao túng" dòng chảy sông Mêkông vì "lợi ích riêng" trong khi các nước hạ nguồn "phải trả giá đắt," gây nên "một thách thức cấp bách" trong khu vực. Ông Stilwell nói rằng việc "thao túng dòng chảy dọc sông Mêkông" của Trung Quốc xảy ra trong 25 năm qua, trong đó "sự gián đoạn dòng chảy tự nhiên nghiêm trọng nhất xảy ra đồng thời với việc xây dựng và vận hành các con đập lớn."

Trung Quốc ngay lấp tức phủ nhận kết quả của báo cáo này và nói rằng khu vực thượng lưu cũng ghi nhận lượng mưa thấp.

Việt Nam chịu tác động nghiêm trọng

Theo báo cáo mới của Ủy hội sông Mêkông (MRC), lưu lượng nước thấp có thể gây ra những tác động nghiêm trọng do mất đi tiềm năng về thủy sản và thủy lợi.

"Việt Nam có thể bị giảm năng suất tại vựa lúa Đồng bằng sông Cửu Long," báo cáo của MRC nhận định. Hiện có khoảng 17 triệu người dân Việt Nam đang sinh sống tại lưu vực của hệ thống sông Cửu Long.

dap2

Báo cáo nghiên cứu tác động của các công trình thủy điện trên dòng chính sông Mêkông của Bộ Tài nguyên và Môi trường Việt Nam công bố năm 2016 cũng cho rằng các bậc thang thủy điện dòng chính sẽ gây nhiều tác động bất lợi ở mức lớn nghiêm trọng tới nhiều lĩnh vực và môi trường ở Việt Nam, bao gồm nguy cơ mất đi hoặc thậm chí tuyệt chủng của tới 10% các loài cá và thu nhập người dân có thể giảm tới 50%. Theo đánh giá này, ở Việt Nam, tổn thất hàng năm trong thủy sản và nông nghiệp do các đập thủy điện trên dòng chính gây ra có thể tới 15.800 tỷ đồng (khoảng 760 triệu USD).

Những người chỉ trích việc xây dựng đập trên sông Mêkông cho rằng các đập này sẽ tiếp tục là nguồn xung đột.

Theo MRC, tình trạng thiếu thông tin về những ảnh hưởng trước mắt và lâu dài của phát triển thủy điện thượng nguồn và biến đổi khí hậu sẽ khiến người dân sống ở vùng đồng bằng sông Mêkông có thể bị tổn thương do những tác động như gia tăng xâm nhập mặn, giảm phù sa bùn cát và dưỡng chất, ảnh hưởng nguồn cá di cư và thay đổi chế độ dòng chảy.

Tâm Tuệ

Nguồn : Việt Luận, 14/09/2020

***********************

Sông Mekong và him họa t các con đp thượng ngun ca Trung Quc

VOA, 14/09/2020

Dòng chy sông Mekong đã xung ti mc thp k lc do lượng mưa gim và các con đp thượng ngun do Trung Quc xây dng, đe dọa s sng còn ca dòng sông, nơi hàng chc triu người dân Đông Nam Á, trong đó có Vit Nam, đang da vào đ kiếm kế sinh nhai.

dap3

Nuozhadu, con đp ln nht trong s 11 con đp ca Trung Quc thượng ngun sông Mekong. Báo cáo mi ca MRC cho thy các con đp này góp phn làm nh hưởng dòng chy ca con sông dưới h ngun, trong đó có Vit Nam.

Mekong là mt trong nhng dòng sông quan trng nht Châu Á và là ngun sng ca 60 triu người dân, vi Trung Quc thượng ngun và Vit Nam cui ngun. Nhưng đây là năm th hai liên tiếp khu vc h lưu sông Mekong có lưu lượng nước xung mc thp k lc, làm nh hưởng đến thủy li, sn lượng lúa và đánh bt cá tt c đu trng yếu đi vi an ninh lương thc ca khu vc.

Mtbáo cáo mi ca Ủy hi sông Mekong (MRC) cho biết lượng mưa gim đã phn nào gây ra s thiếu ht nước trên dòng sông chy xuyên qua 6 quc gia trong khu vc. Nhưng báo cáo va được công b vào tháng 8 cũng ch ra rng các đp thủy đin trên thượng ngun ch yếu là Trung Quc đã chn li mt lượng ln nước chy xung h ngun, vi các phân lưu cui cùng chy qua các tnh Nam b Vit Nam trước khi đ ra Bin Đông. Sông Mekong bt ngun t cao nguyên Tây Tng ca Trung Quc.

Hin có 11 con đp ln hin đang hot đng trên thượng ngun sông Mekong trước khi ra khi biên gii Trung Quc và chy vào Myanmar, Lào, Thái Lan, Campuchia và Vit Nam, theo thng kê ca Trung tâm nghiên cu Stimson ca M có tr s Washington, DC. Báo cáo ca d án Mekong ca Stimson ra hi tháng 4 cho biết rng Trung Quc đã xây dng các đp trên thượng lưu sông Mekong trong 3 thp k qua, làm các quc gia h lưu lo ngi rng Trung Quc mt ngày nào đó s "tt ngun nước". Các d liu ca Stimson cho thy trong 6 tháng ca năm 2019, Trung Quc nhn được mt lượng mưa trên trung bình và các con đp ca h đã gi li mt lượng nước ln hơn bao gi hết trong khi các quc gia h lưu đng thi b hn hán nng chưa tng có. Báo cáo ca Stimson ch ra rng Trung Quc tích tr lượng nước nhiu hơn bao gi hết và đang gây ra nhng thay đi tht thường và tàn khc đi vi mc nước h lưu sông Mekong.

dap4

Các con đp trên sông Mekong, gm 11 đp ca Trung Quc đang hot đng trên thượng ngun. (nh ca Trung tâm Stimson)

Tháng 4 va qua, mtbáo cáo qua chương trình Sáng kiến H vùng sông Mekong (LMI) ca B Ngoi giao Hoa K cũng cho rng có s liên quan gia mc nước thp k lc ca sông Mekong trong mt na thế k qua vào năm ngoái, vi các hot đng ca đp thủy đin.

Trích dn báo cáo này, Tr lý Ngoi trưởng M David Stilwell hôm 4/9 cáo buc Trung Quc "thao túng" dòng chy sông Mekong vì "li ích riêng" trong khi các nước h ngun "phi tr giá đt", gây nên "mt thách thc cp bách" trong khu vc. Ông Stilwell nói rng vic "thao túng dòng chy dc sông Mekong" ca Trung Quc xy ra trong 25 năm qua, trong đó "s gián đon dòng chy t nhiên nghiêm trng nht xy ra đng thi vi vic xây dng và vn hành các con đp ln".

Trung Quc ph nhn kết qu ca báo cáo này và nói rng khu vc thượng lưu cũng ghi nhn lượng mưa thp.

Tác đng nghiêm trng ti Vit Nam

Sông Mekong chy qua Campuchia trước khi đ vào Vit Nam và theo báo cáo mi ca MRC, lưu lượng nước thp có th gây ra nhng tác đng nghiêm trng do mt đi tim năng v thủy sn và thủy li.

"Vit Nam có th b gim năng sut ti va lúa Đng bng sông Cu Long", báo cáo ca MRC nhn đnh. Hin có khong 17 triu người dân Vit Nam đang sinh sng ti lưu vc ca h thng sông Cu Long.

Báo cáo nghiên cu tác đng ca các công trình thủy đin trên dòng chính sông Mekong ca B Tài nguyên và Môi trường Vit Nam công b năm 2016 cũng cho rng các bc thang thủy đin dòng chính s gây nhiu tác đng bt li mc ln nghiêm trng ti nhiu lĩnh vc và môi trường Vit Nam, bao gm nguy cơ mt đi hoc thm chí tuyt chng ca ti 10% các loài cá và thu nhp người dân có th gim ti 50%. Theo đánh giá này, Vit Nam, tn tht hàng năm trong thủy sn và nông nghip do các đp thủy đin trên dòng chính gây ra có th ti 15.800 t đng (khong 760 triu USD).

Nhng người ch trích vic xây dng đp trên sông Mekong cho rng các đp này s tiếp tc là ngun xung đt tr phi Trung Quc chuyn sang các phương pháp sn xut đin khác và s hp tác gia các quc gia được tăng cường.

Theo MRC, tình trng thiếu thông tin v nhng nh hưởng trước mt và lâu dài ca phát trin thy đin thượng ngun và biến đi khí hu s khiến người dân sng vùng đng bng sông Mekong có th b tn thương do nhng tác đng như gia tăng xâm nhp mn, gim phù sa bùn cát và dưỡng cht, nh hưởng ngun cá di cư và thay đi chế đ dòng chy.

Mt trong nhng khuyến ngh nêu trong báo cáo mi ca MRC là s minh bch v d liu và chia s thông tin. Và đ tăng cường s minh bch v các hot đng ca các con đp thượng ngun sông Mekong cũng như chng minh s hp tác có tính thin chí, MRC cho rng Trung Quc cn xem xét vic cung cp d liu cho các nước h lưu sông Mekong.

Trước áp lc này, Th tướng Trung Quc Lý Khc Cường cui tháng trước khi phát biu ti din đàn Lan Thương-Mekong, trong đó có Vit Nam, nói rng Bc Kinh s bt đu chia s d liu thy văn quanh năm ca con sông này.

Bc Kinh khi đng sáng kiên hp tác ngun nước Mekong, vi tên gi Khung Hp tác Lan Thương-Mekong, vào năm 2016 vi 5 quc gia thành viên h lưu con sông này. Các nhà phê bình hoan nghênh tim năng hp tác nhưng cũng cho rng Trung Quc có th dùng sáng kiến này đ "vũ khí hoá" ngun nước cho các li ích kinh tế và đa chính tr.

Vn đ sông Mekong được đưa ra tho lun ti Din đàn Khu vc ASEAN (ARF) trong tun qua, trong đó Th trưởng Ngoi giao Hoa K Stephen Biegun và Ngoi trưởng Vit Nam Phm Bình Minh đng ch ta Hi ngh B trưởng Đi tác Mekong-Hoa K (MUSP) ln đu tiên, vi mc tiêu nâng tm Sáng kiến H ngun Mekong (LMI), đ ng phó vi các tác đng t thượng ngun do Trung Quc gây ra. Hi ngh MUSP khng đnh cam kết ca Washington đi vi tương lai ca LMI "như mt phn ca tm nhìn chung cho mt khu vc n Đ Dương-Thái Bình Dương t do và ci m".

Th tướng Vit Nam Nguyn Xuân Phúc tng lên tiếng kêu gi các nước "cùng đoàn kết, hp tác đ sông Mekong mãi là dòng chy ca hoà bình, là kết ni sinh tn bn vng, thnh vượng đến muôn đi ca các quc gia, người dân trong khu vc".

Nguồn : VOA, 14/09/2020

Quay lại trang chủ

Additional Info

  • Author: Tâm Tuệ, VOA tiếng Việt
Read 77 times

Viết bình luận

Phải xác tín nội dung bài viết đáp ứng tất cả những yêu cầu của thông tin được đánh dấu bằng ký hiệu (*)