Thông Luận

Cơ quan ngôn luận của Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên

Published in

Diễn đàn

17/11/2021

ASEAN giữa hai đầu chiến tuyến

Hoàng Trường

Không tin vào li đường mt caVương Ngh trên din đàn v Hàng hi hôm 9/11/2021 ti thành ph Tam Á (Hi Nam, Trung Quc), cácnước ASEAN "tin tuyến" vi Trung Quc, k c sau khi có Hip đnh i tác chiến lược toàn din" (CSP), vn phi tìm cách đi phó vi "chiến thut vùng xám" ca Bc Kinh ngay trong EEZ ca mình. Ngược li, nước Úc, sau khi nâng quan h vi ASEAN lên CSP, đang tích cc trin khai "AAFI" đy trin vng.

asean1

Th tướng Phm Minh Chính ti Thượng Đnh ASEAN. Hình minh ha.

Ngày 27/10/2021, ln đu tiên t năm 1974, Úc và ASEAN đã hp Thượng đnh trong khuôn kh các Hi ngh Cp cao ASEAN ln th 38 và 39. Trong Tuyên b chung, hai bên đng ý thiết lp quan h i tác chiến lược toàn din" (CSP) có ý nghĩa, thc cht và cùng có li. Đ đánh du s kin này, chính quyn Canberra đã đ xut sáng kiến "Nước Úc vì tương lai ASEAN" (The Australia for ASEAN Futures Initiative/ AAFI) và thông báo cp thêm 124 triu đô-la Úc h tr các d án hp tác ng phó vi các thách thc ny sinh trong khu vc như an ninh y tế, khng b và ti phm xuyên biên gii, an ninh năng lượng cũngnhư nhng ưu tiên trong "Tm nhìn ca ASEAN v n Đ Dương Thái Bình Dương" (AOIP).

Nước Úc vì tương lai ca ASEAN

Đim th 10 trong ni dung 25 đim t Tuyên b ca Ch tch ASEAN ngày 27/10/2021 nhân Cp cao đu tiên vi Úc, tái khng đnh các bên cam kết hp tác cht ch đ gii quyết và gim thiu tác đng ca đi dch Covid-19 cũng như thúc đy phc hi khu vc, phù hp vi Tuyên b chung ca Hi ngh cp cao hai năm mt ln ASEAN Úc đã được thông qua t tháng 11/2020. ASEAN hoan nghênh vic thc hin 500 triu đô-la Úc trong các bin pháp phát trin kinh tế và an ninh mi cho Đông Nam Á, phù hp vi các ưu tiên ca ASEAN được xác đnh trong AOIP và 83 triu đô-la Úc trong các sáng kiến i tác phc hi ASEAN Úc". Đc bit, ASEAN hoan nghênh Úc h tr thc hin "Khuôn kh Phc hi Toàn din ASEAN" (ACRF) và vic thành lp Đơn v H tr ACRF ti Ban Thư ký ASEAN đ giúp giám sát và đánh giá vic thc hin ACRF.

Ngoài nhn mnh đến phc hi kinh tế sau đi dch, biến đi khí hu, vn đ Bin Đông được nhc đến trong điu 24 ca Tuyên b chung Thượng đnh, theo đó ASEAN và Úc "tái khng đnh tm quan trng ca vic duy trì và thúc đy hòa bình, an ninh, n đnh, thnh vượng và t do lưu thông hàng hi và hàng không Bin Đông, không đe da hoc s dng vũ lc chiu theo nhng quy đnh trong Công ước Liên hip quc v Lut Bin (UNCLOS-1982)". Đi vi Úc, vic nâng tm quan h vi ASEAN là "mt ct mc quan trng nhn mnh đến cam kết ca Úc đi vi vai trò trung tâm ca ASEAN n Đ Dương Thái Bình Dương", theo ni dung trong Tuyên b chung sau Thượng đnh. Dù các mc tiêu chiến lược c th chưa được chi tiết hhóa, Th tướng Scott Morrison ha là Úc s thc thi các điu khon trong Tuyên b ngày 27/10/2021.

Hãng Reuters nhn đnh vic nâng cp ASEAN Úc cho thy Canberra mun đóng vai trò ln hơn trong khu vc, ch vài tháng sau khi cùng vi M và Anh, lp ra liên minh AUKUS. V s kin chn đng toàn cu này, Th tướng Morrison nói, mc tiêu chiến lược ca Úc không thay đi, tc là bo v ch quyn, đc lp và giá tr t do dân ch cho nước Úc, trước các đe do mi. Theo đánh giá ca chính ph Úc, bi cnh chiến lược đã thay đi trên thc tế. Đó là s đe da mi ngày mt gia tăng t Trung Quc, vi s tri dy không hòa bình v mt kinh tế và quân s. Do đó, dù không thay đi mc tiêu chiến lược, nước Úc cn phương tin ti tân hơn đ theo đui các mc tiêu chiến lược y (đúng như Th tướng Morrison tng tuyên b "We do not change our mind, but we need a new tool"). Đó là lý do vì sao Úc cn có hm đi tàu ngm chy bng năng lượng ht nhân(Đài RFI ngày 23/9/2021).

T 5/11/2021, Ngoi trưởng Úc đã đi vòng quanh bn nước Đông Nam Á nhm thuyết phc các chính ph rng, kế hoch ca Canberra v đi tàu ngm chy bng năng lượng ht nhân s khiến Úc tr thành mt đi tác có năng lc hơn, ch không nhm khuy đng xung đt. Bà Marise Payne thc hin chuyến công du bn quc gia bao gm Malaysia và Indonesia, c hai đu dy lên lo ngi rng tha thun AUKUS có th thúc đy cuc chy đua vũ trang trong khu vc và đt ra các vn đ v không ph biến vũ khí ht nhân. Cũng ging như Th tướng Morrison, Ngoi trưởng Payne đã tìm cách trn an nhng người đng cp rng, quyết đnh mua 8 tàu ngm ht nhân ca Úc được thúc đy bi vic đánh giá li nhu cu v năng lc quc phòng ca nước này, ch không phi là s thay đi chính sách ca Canberra trong khu vc.

Ngoi trưởng Payne tuyên b vi truyn thông quc tế rng, AUKUS là mt "cam kết chúng tôi theo đui mt cách minh bch", to ra s tương phn rõ ràng so vi vic chy đua vũ trang ca Trung Quc. Tm nhìn ca Úc vn nht quán : Đó là mt n Đ Dương Thái Bình Dương rng m và an toàn, hùng cường và thnh vượng, đng thi bo v và tôn trng ch quyn ca tt c các quc gia, bt k quy mô ca mi nước", bà Payne nói trước khi đến Malaysia. Bà lp lun AUKUS s "biến chúng tôi thành đi tác có năng lc hơn, có th đóng góp tt hơn vào an ninh và n đnh ca khu vc chúng ta". Bà Payne kết lun : "Vic tăng cường kh năng quc phòng là điu mà chúng tôi đang theo đui mt cách minh bch và vi mc đích rõ ràng là h tr an ninh ca chúng tôi và h tr tm nhìn khu vc này.

Trung Quc nói và làm không tương thích

Trung Quc mun nâng cp mi quan h vi Hip hi các quc gia Đông Nam Á, đng thi đã thông báo trước v cuc Hi ngh Thượng đnh đc bit gia Ch tch Tp Cn Bình và các nhà lãnh đo ASEAN vào tháng 11 này. Nn kinh tế ln th hai thế gii đang tìm cách m rng phm vi hot đng ca nó mt khu vc mà Úc và Hoa K cũng đang tranh giành nh hưởng. Quan h CSP s tiến xa hơn các hip đnh thương mi, nếu chúng phù hp vi lut pháp quc tế, và cũng là cp đ quan h cao nht có th gia các chính ph. ASEAN đã hp tác vi Trung Quc mt mc đ nào đó v an ninh, vì ASEAN là thành viên thường trc ca T chc Hp tác Thượng Hi. Đ xut nâng cp quan h lên CSP được Th tướng Lý Khc Cường đưa ra bên l Cp cao ASEAN ln th 39 và được Th tướng Singapore Lý Hin Long nêu ra trong bài phát biu chính thc, ti đó Singapore v cơ bn, ng h vic Trung Quc nâng cp quan h vi khi ASEAN.

Bn đ xut nâng cp có tên gi chính thc là "Hip ước Chiến lược Toàn din", được cho là đt trên các nn tng sâu rng hơn mi quan h hin ti ca Bc Kinh vi toàn khi và din ra ch vài gi trước cuc gp trc tuyến gia Tng thng Hoa K Joe Biden vi Lãnh đo ASEAN. Mt cuc hp đ tho lun v vic nâng cp được cho là s din ra vào tháng này vi s tham d ca Ch tch Trung Quc Tp Cn Bình và Th tướng Malaysia Ismail Sabri Yaakob, người cũng bày t s ng h đi vi ý tưởng này. Tuy nhiên, không phi tt c các quc gia ASEAN đu sn sàng ngay lp tc đ tán thành mt đng thái như vy. Thái Lan đã th hin mt cách tiếp cn thn trng, vi phát ngôn viên chính ph Thanakorn Wangboonkongchana nói rng, Bangkok mun có B quy tc ng x Bin Đông (COC) đ đm bo "hiu qu, thc cht và phù hp vi lut pháp quc tếtrước khi chính thc làm sâu sc hơn quan h vi Bc Kinh.

Th tướng Singapore cũng tuyên b rng Hip đnh Đi tác kinh tế toàn din khu vc (RCEP), khi thương mi t do ln nht thế gii, có th s có hiu lc vào năm 2022. RCEP bao gm các quc gia ASEAN và Trung Quc cùng vi Úc, New Zealand, Nht Bn và Hàn Quc. RCEP có hiu lc sau khi được 15 quc gia phê chun. Các nước Thái Lan, Singapore, Trung Quc, Nht Bn, Campuchia và Brunei đã hoàn thành vic phê chun. Nay phi có thêm ba thành viên ASEAN na phê chun, cng thêm mt thành viên đi tác khác trước khi Hip đnh chính thc có hiu lc. Trung Quc cũng đã chính thc np đơn gia nhp Hip đnh Đi tác toàn din và tiến b xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), mt khi bao gm Úc, Brunei, Canada, Chile, Nht Bn, Malaysia, Mexico, New Zealand, Peru, Singapore và Vit Nam. Quan h CSP liu có hy vng gn kết ASEAN vi Trung Quc hơn na ? Trong bi cnh "kết ni kép" như thế,liu thương mi có h tr tìm ra gii pháp và cho phép các tranh chp Bin Đông được gii quyết ?

C trên trên tuyên b ln hành đng, rõ ràng, ASEAN, trong đó đc bit là Vit Nam, hn nhiên coi trng quan h kinh tế thương mi vi Trung Quc. Còn nhng căng thng do các hành đng ln lướt và bt nt ca Trung Quc trên Bin Đông (như hàm ý trong phát biu trên ca Thái Lan) thì c Vit Nam ln ASEAN tiếp tc đu tranh bng con đường ngoi giao. Nhn nhn nhưng vn nhìn thng vào hn chế ca CSP khi c Vit Nam ln ASEAN đu nhn thc trong nhiu trường hp, tuyên b và hành đng ca Trung Quc không tương thích, đc bit v Bin Đông. Có nhng quan ngi ngày càng gia tăng khi chính sách quc phòng và an ninh ca Trung Quc"đang làm xói mòn nim tin, làm gia tăng căng thng và có th phá hoi hòa bình, an ninh, n đnh trong vùng".

*

Gia hai đu chiến tuyến như vy, Vit Nam và ASEAN có th và s phi cùng thiết kế mt l trình hành đng thế nào đó đ mt mt vn gi được vai trò trung tâm ca khi, mt khác, tn dng được ti đa li thế do các quan h CSP t Úc và Trung Quc mang li ? Tt nhiên, ASEAN biết rt rõ, phương trình đ gii bài toàn này t nay li xut hin thêm mt lot các biến s mi, khc lit hơn, mà trong quan h hàng chc năm trước đây vi Trung Quc, M và phương Tây, trong đó c vi Úc, không h có. Mâu thun Trung – M leo thang, Covid-19, AUKUS, li thêm "bóng ma" Miến Đin, tt c nhng nhân t này đang tái đnh hình khung cnh đa-chiến lược ca Đông Á nói chung và ASEAN nói riêng. Trong bi cnh y, các CSP va tuyên b vi Trung Quc và Úc vn duy trì quan h gia ASEAN vi Bc Kinh và Cabarra như các "status quo" (các nguyên trng như cũ) hay s có đt biến ? Câu hi này ch có tương lai mi tr li được.

Trong các nước ASEAN có l Vit Nam và Philippines "thm đòn" và "ngm đòn" hơn các thành viên khác, t các hot đng xâm ln liên tc ca Trung Quc my năm qua. Vì vy, có l đây cũng là nhng thành viên có tinh thn cnh giác cao, không o tưởng, k c khi Trung Quc ký CSP vi ASEAN. Vit Nam và ASEANnên tìm hiu xem ti sao Trung Quc ch đng nâng quan h vi ASEAN trước cuc gp Thượng đnh Trung M ?

Trong khi đó, vi Trung Quc, Vit Nam vn tiếp tc phn đi tàu cá Trung Quc hot đng cm Sinh Tn. Khong vài chc tàu cá Trung Quc tr li hot đng đá Ba Đu (Whitsun Reef), thuc cm đo Sinh Tn (Union Banks), qun đo Trường Sa, mà Vit Nam khng đnh ch quyn. Theo hình nh ca Planet Labs, được trang RFA trích ngày 3/11, hàng chc tàu cá Trung Quc hot đng phía bc cm Sinh Tn. Trước đó, T chc Sáng kiến Minh bch Hàng hi Châu Á (AMTI) nhn thy s tàu Trung Quc đến khu vc này ngày càng tăng,khong 40 tàu vào tháng 8/2021 lên thành hơn 150 tu vào tháng 10, theo hình nh v tinh chp ngày 17/10.

Hoàng Trường

Nguồn : VOA, 17/11/2021

Quay lại trang chủ

Additional Info

  • Author: Hoàng Trường
Read 48 times

Viết bình luận

Phải xác tín nội dung bài viết đáp ứng tất cả những yêu cầu của thông tin được đánh dấu bằng ký hiệu (*)