Thông Luận

Cơ quan ngôn luận của Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên

Published in

Diễn đàn

13/06/2017

Thế giới lo ngại làn sóng bắt trộm hải sâm của tàu cá Việt Nam

Hoàng Long

Bài 1

Thái Bình Dương báo động làn sóng tàu Việt trộm hải sâm

Trong phòng xử án cht cng nhng b cáo vào mt ngày đu tháng Ba, 50 ngư dân Vit Nam ln lượt bước lên đi din chánh án Tòa án Quc gia Waigani ca Papua New Guinea đ nghe cáo trng. H không có lut sư bin h và ch hiu được chuyn gì đang din ra nh mt n tu Công giáo người Vit thông dch. Ri tng người h nhn ti.

xa1

Một tàu cá ca Vit Nam và 15 thuyn viên b bt gi gn rn san hô Saumarez thuc Khu bo tn Hi dương Khi Thnh vượng Chung Bin San hô, Úc, ngày 10 tháng 4, 2017.

Nhà chức trách Papua New Guinea bt gi nhng người đàn ông này vào cui tháng 12 năm ngoái khi h đang đánh bt hi sâm trong vùng bin phía đông nam của nước này mà không có giy phép hp l. C 48 thuyn viên và 2 thuyn trưởng b tuyên án bn năm tù giam cùng lao đng kh sai nếu h không np khon tin pht hơn 6.000 đôla mi thuyn viên và gn 50.000 đôla mi thuyn trưởng.

Dù tới nay 43 thuyền viên đã np tin pht và được hi hương, án tù và mc tin pht là li cnh cáo không khoan nhượng ca Papua New Guinea đi vi nhng tàu cá Vit đã liên tc xut hin trong vùng bin nước này khong ba năm gn đây đ đánh bt trm hi sâm, loài sinh vật bin được tiêu th phn ln các th trường Châu Á đ làm thuc và chế biến nhng món cao lương m v.

Nhưng Papua New Guinea không phi là đim đến duy nht.

Với màu sơn xanh da tri đc thù, nhng chiếc tàu g nh phn ln xut phát t Qung Ngãi giờ đang ta rng khp khu vc tây nam Thái Bình Dương và tiến sâu vào vùng duyên hi ca nhng nước như Palau, Liên bang Micronesia, Úc, New Caledonia, Qun đo Solomon và Vanuatu, vượt qua nhng chng đường có khi hơn 10.000 km.

Và khi tin tức v nhng vụ phát hiện và bt gi nhng tàu cá này được loan ti thường xuyên hơn, gii chc ngư nghip ca các nước trong khu vc trong nhng cuc phng vn vi VOA bày t mi lo ngi nghiêm trng v mt vn đ đang ln dn mà h nói cn bin pháp ng phó cp bách.

Làn sóng 'tàu xanh'

"Đó là vấn đ rt nghiêm trng cho chính ph các đo này trên mt s phương din", ông James Movick, Tng giám đc Cơ quan Ngư nghip Din đàn Đo quc Thái Bình Dương (FFA), nói. "Mt phương din dĩ nhiên là chuyn vi phm biên gii quốc gia. Những tàu này đang tiến vào bên trên nhng rn san hô trong vùng đc quyn kinh tế 12 hi lý và bên trong lãnh hi, và đây là s vi phm v nhp cnh, quyn ch quyn và kim soát biên gii".

Ông Movick đầu tháng 5 đã ch trì mt hi tho tp trung bàn về nhng tàu cá trái phép ca Vit Nam khu vc tây nam Thái Bình Dương, được gi bng cái tên "Vietnamese blue boats" (nhng chiếc tàu xanh dương Vit Nam). Ti đây, các nước thành viên b nh hưởng ca FFA chia s hiu biết và kinh nghim ca mình v nhng chiếc tàu này trong hai ngày nhóm hp thành ph Brisbane, Úc.

Tình trạng ngư dân Vit Nam xâm phm vùng bin nước ngoài không phi là hin tượng mi. B Nông nghip và B đi Biên phòng Vit Nam cho biết hàng trăm ngư dân, phn ln t các tnh trung và nam bộ, mi năm đu b các nước láng ging ca Vit Nam như Philippines, Malaysia và Indonesia bt gi trong vùng bin ca h vì hot đng đánh bt trái phép.

Quảng Ngãi ni bt trong s nhng tnh có nhiu ngư dân đi đánh bt trái phép nước ngoài. Dữ liu nhng v bt gi tàu Vit Nam thi gian gn đây trong khu vc tây nam Thái Bình Dương cho thy đa phn ln nhng con tàu này mang ký hiu "QNg" vi đi đa s ngư dân đến t xã Bình Châu, ven bin phía đông Qung Ngãi. H nhm mc tiêu vào nhng loài hải sâm có giá tr kinh tế ln mà tr lượng còn khá di dào nhng đo quc xa xôi.

xa2

Bức hình chp ngày 10 tháng 6 năm 2015 được Chính ph Palau công b cho thy ngư dân Vit Nam ngi trên tàu cá ca mình neo đu thành ph Koror, Palau sau khi bị bt gi vì đánh bt hi sâm trái phép trong vùng bin ca đo quc nh bé này.

Lợi nhun béo b

"Đặc thù ca Qung Ngãi là ngh ln, các tnh khác không có ngh ln nên không có qua chi bên đó", ông Phùng Đình Toàn, Phó Chi cc trưởng Chi cc Thy sn Qung Ngãi, cho biết. Ông gii thích thêm rng vì các rn đá, rn san hô mi có hi sâm có giá tr kinh tế ln nên ngư dân Qung Ngãi mi đi xa như vy xâm phm vùng bin các nước.

Vụ bt gi nhng ngư dân Qung Ngãi Papua New Guinea hi tháng 12 năm ngoái cho thấy quyết tâm theo đui li nhun béo b ca h t nhng chuyến đi bin kéo dài hàng tháng lin.

Chánh án John Kaumi của Papua New Guinea, trong phán quyết tuyên pht 50 ngư dân Qung Ngãi vào đu tháng 3, nói rng tng cng quãng đường mà một trong hai chiếc tàu đã đi t cng Sa Kỳ ca Vit Nam ti nước ông là hơn 12.600 km, vi nhng đim dng Philippines, Malaysia và New Caledonia, nơi mà các ngư dân cũng b nghi đánh bt hi sâm trái phép trước khi vòng lên Papua New Guinea tiếp tục hot đng.

Với phương thc thu hoch "thô sơ nhưng hu hiu mt cách tàn nhn", tng sn lượng hi sâm mà ngư dân trên hai chiếc tàu này đánh bt được là hơn 3 tn, trong đó có hơn 2,6 tn hi sâm vú trng (white teatfish), mt trong nhng loài hi sâm có giá cao nhất trên th trường Châu Á. Papua New Guinea ước tính lượng hi sâm vú trng này tr giá hơn 411.000 đôla.

Họ cứ tới lấy như thể là của mình và chẳng màng gì tới sinh kế của người dân địa phương họ bỏ lại đằng sau.

Eugene Pangelinan, Giám đc Điu hành Cơ quan Qun lý Tài nguyên Đi dương Quc gia Liên bang Micronesia

Ngành khai thác hải sâm ca Papua New Guinea tng cung ng 10 phn trăm lượng hi sâm buôn bán toàn cu vào gia nhng năm 2000. Tuy nhiên, giá tăng và thương nhân t đ vào ngành kinh doanh này đã dẫn ti vic khai thác quá mc, khiến Cơ quan Ngư nghip Quc gia ca Papua New Guinea ban hành lnh cm khai thác tm thi vào năm 2009. Lnh cm này được d b vào năm ngoái.

Papua New Guinea cho biết t năm 2014 ti nay đã bt gi chín tàu đánh bắt hi sâm trái phép ca ngư dân Vit Nam, tt c đu ti đây trong khong thi gian lnh cm vn còn hiu lc.

"Chúng tôi xem đây rõ ràng là sự xem thường lut pháp ca chúng tôi", ông Gisa Komangin, viên chc qun lý ca Cơ quan Ngư nghip Quốc gia Papua New Guinea nói vi VOA bên l hi tho Brisbane. "Người dân bn đa nước chúng tôi l thuc rt nhiu vào hi sâm và công dân Papua New Guinea tôn trng lnh cm tm thi. Sao chúng tôi li cho phép hành vi ca nhng người rõ ràng không tôn trọng lut pháp ca chúng tôi ?"

Trong lúc nói chuyện vi VOA, ông Komangin cho biết có thêm ba chiếc tàu xanh va được phát hin trong vùng bin ca Papua New Guinea.

Tổn tht và chi phí

"Họ c ti ly như th là ca mình và chng màng gì ti sinh kế ca người dân đa phương b li đng sau", ông Eugene Pangelinan, Giám đc Điu hành Cơ quan Qun lý Tài nguyên Đi dương Quc gia ca Liên bang Micronesia, nói trong mt chuyến thăm hi gn đây của VOA.

Liên bang Micronesia, một quc đo nh bé và ho lánh nm trung Thái Bình Dương, đã bt gi chín tàu đánh cá và xp x 169 ngư dân t Vit Nam k t tháng 12 năm 2014, theo mt bn báo cáo tóm tt mà B Tư pháp nước này cung cp cho VOA.

Ông Pangelinan cho biết hot đng đánh bt ca ngư dân Vit Nam không ch gây nên tn tht v sinh kế cho người dân nước ông vn l thuc gn như hoàn toàn vào ngành ngư nghip mà còn to thêm gánh nng tài chính hết sc to ln cho đo quc này, nơi có nn kinh tế nh vi nhiu thách thc v phát trin.

Trong những v vic gn đây, mi mt tàu tun tra tiêu tn 30.000 ti 40.000 đôla ch đ đi ra nhng đo xa xôi thc hin công tác giám sát, ông nói. Nếu phát hin có tàu đánh bt trái phép thì vic đưa nhng tàu này về x lý có th tn thêm 15.000 đôla, tùy theo quãng đường và thi gian các tàu ngoài khơi. Nhưng ông Pangelinan nói chi phí ln hơn c là mt khi ngư dân được đưa vào cng thì nhà chc trách phi lo v an ninh và đáp ng nhng nhu cu cơ bn ca h trong lúc ch tòa án xét x.

xa3

Một ngư dân Vit Nam được khám sc khe trước khi được hi hương, Pohnpei, Liên bang Micronesia. (IOM Micronesia)

"Chuyện này kéo dài đã hai, ba năm nay ri và chúng tôi tin chc là chi phí đã vượt mc 200.000 đôla", giám đc cơ quan ngư nghip ca Liên bang Micronesia nói. "S tin 200.000 đôla đó l ra có th đã được dùng đ chi tr cho thuc men bnh vin, tr lương cho giáo viên, thanh toán nhng dch v chính ph cơ bn".

Điểm nóng mi

Dù tầm hot đng vn quanh khu vc tây Thái Bình Dương, nhưng dường như trng tâm hot đng ca nhng tàu đánh bt hi sn trái phép t Vit Nam gn đây đã dch chuyn xung phía nam với nhng v bt gi mi nht trong năm nay tp trung Úc, New Caledonia và Qun đo Solomon. S liu mà VOA thu thp và kim đếm cho thy t đu năm 2017 ti nay có ít nht 18 tàu vi khong 207 ngư dân b bt gi trong khu vc này, nhiu nht New Caledonia, với 11 tàu và khong 105 ngư dân.

Có lẽ không phi ngu nhiên mà lãnh th hi ngoi thuc Pháp này tr thành đim nóng mi nht ca làn sóng tàu xanh đến t Vit Nam. Cách Úc 1210 km v hướng đông, New Caledonia có khu bo tn hi dương ln th ba trên thế gii tri rng trên din tích 1,3 triu kilômét vuông và ni tiếng v s đa dng sinh hc phong phú và đc đáo.

Những rn san hô và đo bit lp như Chesterfield, Bellona, Astrolabe, Pétrie, và Entrecasteaux - vn được xem là nhng đa đim nguyên sơ cui cùng ca hành tinh - chính là mc tiêu nhm ti ca nhng tàu đánh bt hi sâm trái phép t Vit Nam.

Sự xut hin liên tc ca nhng chiếc tàu xanh này gn mt năm qua khiến nhà chc trách New Caledonia lo ngi rng có th còn nhiu tàu như vậy nữa đang hot đng mà chưa b phát hin trong khi người dân thì bt an và phn n. Truyn thông đa phương cho hay căng thng đã gia tăng xã Bélep phía bc hòn đo này, nơi nhng chiếc tàu xanh thường b phát hin, vì ngư dân Vit Nam u đ vi ngư dân địa phương.

Trong thông cáo gửi ti VOA qua email, B Ngoi giao Pháp nói h "cc kỳ lo ngi" v tình trng các tàu Vit Nam xâm phm vùng bin ca New Caledonia đ đánh bt trái phép, điu mà Pháp gi là "vn đ đang ln dn".

"Trong bối cnh này, ưu tiên của chúng tôi là bo v nhng khu vc hi dương và s đa dng sinh hc hi dương", thông cáo viết.

"Vì thế chúng tôi đang tích cc tp trung n lc ca mình vào vn đ này, trong khi tôn trng nhng quy đnh quc tế và tham gia đi thoi thng thn vi Việt Nam, mt đi tác trng yếu ca Pháp Châu Á".

Bộ Ngoi giao Pháp cho biết thêm rng đi s quán Pháp Hà Ni đã chính thc lên tiếng vi gii hu trách Vit Nam đ bày t lo ngi, yêu cu tăng cường giám sát và tìm kiếm gii pháp, cũng như xác đnh những mng lưới đa phương t chc đưa ngư dân đi đánh bt trái phép.

Bộ Ngoi giao Vit Nam không hi đáp email ca VOA hi v s tiếp xúc này.

'Tội ác đi vi đa dng sinh hc'

Manuel Ducrocq, Phó giám đốc Cơ quan Ngư nghip và Môi trường Hi dương Caledonia, là thành viên duy nhất ca phái đoàn New Caledonia đến d hi tho "Tàu xanh" Brisbane.

Cũng như nhng đi din khác thuyết trình ti hi tho, anh bày t mi lo ngi sâu sc v hot đng đánh bt trái phép ca nhng chiếc tàu này. Nhưng vi anh vn đ không ch dng li chuyn xâm phm biên gii quc gia và đánh bt tài nguyên trái phép.

"Đó là tội ác đi vi đa dng sinh hc", anh nói vi VOA trong nhng phút gii lao bên l hi ngh.

Cố gng din đt bng tiếng Anh, anh Ducrocq gii thích rng chính phủ New Caledonia đã quyết đnh hp lc vi toàn th người dân bo v vùng bin ca h và duy trì s đa dng sinh hc cũng như vic khai thác bn vng các ngun tài nguyên bin, "đ con cái ca chúng tôi có th có cơ hi nhìn thy san hô, nhìn thy hải sâm và ăn chúng".

Chính vì vậy anh xem vic nhng tàu Vit Nam xâm phm không gian bo tn này và ly đi hi sâm là điu "không th chp nhn được".

"Vào lúc này những chiếc tàu đó vn tiếp tc đi vào vùng bo tn đa dng sinh hc, và có l trong vài tháng hay mt năm na s đa dng sinh hc mà chúng tôi đã ra sc bo tn s b hy hoi và có th biến mt", anh lo lng nói v vin cnh sp ti.

"Chúng tôi nghĩ giải pháp duy nht là Vit Nam".

Hoàng Long

Nguồn : VOA, 10/06/2017

************************

Bài 2

Áp lực gia tăng, Việt Nam chật vật ngăn dân đánh cá lậu

Trong một hi ngh ngư nghip quc tế din vào tháng 12 năm ngoái, Vit Nam gp phi mt tình thế khó xử khi đi din nhng cht vn và ch trích t mt s nước tham d.

xa4

Bức hình chụp ngày 10 tháng 6 năm 2015 được Chính phủ Palau công bố cho thấy ngư dân Vi ệt Nam ngồi trên tàu cá của mình neo đậu ở thành phố Koror, Palau sau khi bị bắt giữ vì đánh bắt hải sâm trái phép trong vùng biển của đảo quốc nhỏ bé này.

Vấn đ là nhng chiếc tàu có ngun gc t Vit Nam thường xuyên b nhng nước tây Thái Bình Dương bt gi trong nhng năm gn đây vì xâm phm vùng đc quyn kinh tế đ đánh bt hi sâm, và tình trạng này vn tiếp din không có du hiu suy gim.

Liên bang Micronesia hỏi Vit Nam đã có hành đng gì đi vi nhng tàu vi phm trong tư cách mt quc gia có tàu treo c, lưu ý rng mt s tàu vn tiếp tc quay tr li vùng bin ca đo quc này hai hoặc ba ln, dù trước đó tng b bt gi.

Việt Nam tr li rng năm 2015 đã gi mt quan chc sang Liên bang Micronesia tham d nhng cuc gp g cao cp và thiết lp đường dây nóng vi chính ph Liên bang Micronesia, và rng Vit Nam đang trong quá trình sửa đi lut đ pht nng nhng công dân tham gia hot đng đánh bt bt hp pháp, không báo cáo và không theo quy đnh.

Nhưng khi tr li câu hi ca báo gii, Vit Nam t ra hoài nghi v ngun gc ca nhng chiếc tàu này. "Chúng tôi được mt s nước thông báo rng tàu Vit Nam ti Palau và Micronesia đ đánh bt trm, chúng tôi không chc lm nhng tàu đó là tàu Vit Nam hoc treo c Vit Nam", Vũ Duyên Hi, trưởng phái đoàn Vit Nam d hi ngh thường niên ln th 13 ca y ban Ngư nghip Tây và Trung Thái Bình Dương (WCPFC) Fiji, phát biu.

Một s đi biu xem đó tiếp tc là n lc ph nhn trách nhim ca Vit Nam, và điu này đã thôi thúc nhng nước như Liên bang Micronesia lên tiếng ngày càng thường xuyên hơn trên nhng din đàn quc tế.

Trong những cuc phng vn vi VOA, các quan chc ngư nghip Liên bang Micronesia và nhng nước Thái Bình Dương khác bày t s bt mãn v điu mà h xem là s ng phó thiếu tha đáng ca Vit Nam đi vi mt vn đ đang tr nên nghiêm trng đi vi khu vc, khiến Vit Nam khó x v mt ngoi giao và khơi lên nhng câu hi v kh năng ca Vit Nam qun lý tàu và ngư dân ca mình.

Trách nhiệm ca Vit Nam

Khi đăng đàn phát biểu ti hi ngh WCPFC, Eugene Pangelinan, Giám đc Điu hành Cơ quan Qun lý Tài nguyên Đi dương Quc gia ca Liên bang Micronesia, tp trung s chú ý vào vn nn tàu đánh bt trái phép t Vit Nam trong vùng bin ca nước này, lit kê những tn hi và chi phí mà đo quc nh bé này phi gánh chu t hot đng này.

Một đim chính mà Liên bang Micronesia nhn mnh là trách nhim ca Vit Nam trong tư cách mt quc gia có tàu treo c theo Công ước Liên Hip Quc v Lut Bin (UNCLOS) mà Việt Nam là mt thành viên.

xa5

Tàu cá của ngư dân Vi ệt Nam bị lực lượng vũ trang của New Caledonia truy đuổi trong một hoạt động chống đánh bắt trái phép trong vùng biển của lãnh thổ hải ngoại thuộc Pháp, ngày 8 tháng 2, 2017.

Điều 94 ca UNCLOS quy đnh rng mi quc gia có tàu treo c phi thc thi quyn tài phán và quyn kim soát ca mình trong nhng vn đ hành chính, k thut và xã hi đi vi nhng tàu treo c ca quc gia đó.

"Rõ ràng, trách nhiệm đó không được thc thi đây", ông Pangelinan nói vi ch ta hi ngh.

Ông cho biết Liên bang Micronesia đã vài ln gp g các gii chc ca Vit Nam nhưng Vit Nam "vn chưa cho thy rõ nhng bin pháp c th đ gii quyết nhng vn đ đánh bt bt hp pháp, không báo cáo và không theo quy đnh do nhng tàu đánh bt ca nước này gây ra".

Phản hi 'nc cười'

Giữa tháng 6 năm ngoái, Vũ Văn Tám, Th trưởng B Nông nghip Vit Nam kiêm Tng cc trưởng Tng cc Thy sn, thc hin mt chuyến thăm cao cp ti Liên bang Micronesia nhm tăng cường hp tác thy sn.

Việt Nam tiếp tc thúc đy ý tưởng s dng đường dây nóng đ giúp "ngăn chn, x lý kp thi, hiệu qu các v vic phát sinh trong hot đng ngh cá liên quan gia hai nước", theo mt bn tin ca Tng cc Thy sn.

Đến cui tháng 6, hai tàu t Qung Ngãi b Liên bang Micronesia bt gi vì đánh bt hi sâm trái phép. Trong s 33 ngư dân b câu lưu có bảy người trước đây tng b nước này bt gi vào năm 2015, theo B Tư pháp.

xa6

Eugene Pangelinan, Giám đốc Điều hành Cơ quan Quản lý Tài nguyên Đại dươ ng Qu ốc gia Liên bang Micronesia, trong văn phòng làm việc, ngày 26 tháng 4, 2017.

"Một phn hi nc cười mà tôi nhn được là thiết lp đường dây nóng", ông Pangelinan k vi VOA v mt ln trao đi gia ông vi đi din Việt Nam. "Khi tôi hỏi ông y mc đích ca đường dây nóng là gì, câu tr li là chúng tôi s gi đin thoi cho h và báo mt chiếc tàu na va b bt. Ri tôi nói, ‘Ông s làm gì ?’ Câu tr li tôi nhn được là, ‘Chúng tôi s yêu cu các ông chăm lo cho h theo luật pháp quc tế và tr h v Vit Nam.’"

"Tôi thấy chuyn đó tht ng ngn", ông Pangelinan nói.

Nhưng đó là điu mà Liên bang Micronesia buc phi làm vi hơn 110 ngư dân Vit Nam b câu lưu đây vào năm 2015.

Bộ Tư pháp Liên bang Micronesia, trong một bn báo cáo tóm tt v nhng tàu Vit Nam b phát hin nước này t năm 2015, nói rng chính ph Vit Nam chưa bao gi h tr chính ph Liên bang Micronesia v mt tài chính đ chu cp cho nhng nhu cu cơ bn ca nhng ngư dân này và đ đưa h v nước.

Tổ chc Di cư Quc tế (IOM) cho biết h cung cp qun áo sch, thc ăn và đ dùng v sinh cá nhân cho nhng công dân Vit Nam trong nhng ngày trước khi h được hi hương. Úc cũng h tr IOM vi mt khon quyên góp đ thuê máy bay ch h v Vit Nam.

"Khi mọi chuyn gii quyết xong xuôi, [Vit Nam] gi tng chúng tôi hai bc tranh thêu đang treo đâu đó trong văn phòng như mt li cm ơn", Craig Reffner, tr lý công t viên liên bang B Tư pháp Liên bang Micronesia, nói trong mt chuyến thăm ca VOA ti văn phòng của B th đô Palikir.

Không đồng nht

Liên bang Micronesia không phải là nước duy nht nhn được phn hi như vy t Vit Nam. Palau, mt đo quc nh bé khác nm v phía tây Liên bang Micronesia và phía đông Philippines, nói h cũng không nhn được s hồi đáp tích cc t Vit Nam v nhng v vic liên quan ti tàu đánh bt trái phép t Vit Nam b Palau bt gi.

Keobel Sakuma, Giám đốc điu hành Khu bo tn Hi dương Quc gia Palau, nói rng t năm 2014 Palau đã bt gi 14 tàu đánh bt trái phép ca Việt Nam và đã đốt cháy 5 tàu như mt bin pháp cnh cáo.

"Những v vic đu tiên chúng tôi có liên lc vi B Ngoi giao Vit Nam và v cơ bn h nói rng h không th làm được gì c, đó là hot đng tư nhân", ông Sakuma nói. "Chính ph h mà nhn trách nhiệm thì là điều rt khó".

Ông Sakuma xác nhận vi VOA rng Palau có liên lc vi Đi s Vit Nam Philippines nhưng không được đ ngh cung cp bt kỳ s tr giúp nào trong vic hi hương công dân hay ngăn chn nhng v vic như vy tiếp din. Ông nói Palau phải b tin ra đ tr nhng công dân này v Vit Nam.

Bộ Ngoi giao Vit Nam không hi đáp câu hi ca VOA v nhng v vic Palau và Liên bang Micronesia.

"Phản hi ca Vit Nam ti nay khá thú v", James Movick, Tng giám đc Cơ quan Ngư nghip Din đàn Đo quc Thái Bình Dương (FFA), nhn đnh. Ông Movick đầu tháng 5 đã ch trì mt hi tho chuyên sâu v tình trng tàu Vit Nam đánh bt trái phép trong khu vc tây Thái Bình Dương, trong đó các nước thành viên chia s hiu biết và kinh nghim ca h v mi khía cnh liên quan ti vn đ này.

Trong cuộc hp báo sau hội tho, ông cho biết ông nhn thy phn hi ca Vit Nam đi vi các nước b nh hưởng là không đng nht. Ông nói vi nước mà Vit Nam có quan h thương mi cht ch như Úc thì s giao tiếp khá ci m, trong khi vi nhng đo quc nh bé thì s giao tiếp "khá hi ht", theo mô t ca mt s nước.

Tổng giám đc FFA cho biết thêm ngay c khi các nước này c đi din ngoi giao và ngư nghip sang Vit Nam đ làm vic thì phn hi ca Vit Nam vn "ch trên danh nghĩa", ch yếu là gi ý thiết lp đường dây nóng.

"Những nước Thái Bình Dương vn chng đi ý tưởng thiết lp đường dây nóng, bi vì không có cam kết t nhà chc trách Vit Nam thc s hành đng nhiu nước này nói rng, sao chúng chúng tôi phi làm điu đó ?" ông nói.

Vấn nn 'đau đu'

Trong khi các nước Thái Bình Dương liên tc bt gi nhng chiếc tàu xanh t Vit Nam, b bên kia đi dương cách đó hàng ngàn kilômét, gii chc ngư nghip tnh Qung Ngãi, nơi xut bến ca đi đa s nhng chiếc tàu này, đang cht vt tìm cách ngăn chn ngư dân của h khi nhng chuyến hi hành săn lùng hi sâm trái phép. H nhn thc rõ rng đó là mt vn đ nghiêm trng nh hưởng ti bang giao ca Vit Nam vi các nước.

Trong những cuc phng vn vi VOA, các quan chc ngư nghip ca Qung Ngãi khng đnh Vit Nam không hề dung túng hot đng đánh bt phi pháp dù h tha nhn nhng yếu kém và bt cp trong công tác qun lý, giám sát tàu và ngư dân trên nhng vùng bin xa.

Số liu thng kê ca B Ch huy B đi biên phòng Qung Ngãi được truyn thông trong nước trích dẫn cho biết trong năm năm qua, Qung Ngãi có 126 lượt tàu cá vi hơn 1.500 ngư dân b cơ quan chc năng các nước bt gi do đánh bt trái phép. Phân tích d liu nhng v bt gi tàu Vit Nam nhng năm gn đây trong khu vc tây nam Thái Bình Dương, VOA nhận thy phn ln nhng tàu này mang ký hiu "QNg" ca tnh Qung Ngãi vi đi đa s ngư dân đến t xã Bình Châu ven bin.

"Đó là một cái đau đu ca đa phương chúng tôi", ông Phùng Đình Toàn, Phó Chi cc trưởng Chi cc Thy sn Qung Ngãi, chia s. "Đây là một vn nn mà chính quyn Qung Ngãi đã nhiu ln tuyên truyn, giáo dc và đã x pht hết khung ri đó…Nhưng nói tht vi anh do li nhun khai thác hi sâm bên đó cao quá cho nên dân tôi dân nghèo na nên h liu mng thôi".

xa7

Lực lượng Hải quân Pháp xử lý những thùng phuy chứa hải sâm tìm thấy trên tàu cá Việt Nam đánh bắt trái phép trong vùng biển của lãnh thổ hải ngoại New Caledonia thuộc Pháp, ngày 6 tháng 1, 2017. (FANC)

Các quan chức ngư nghiệp các nước Thái Bình Dương nói vi VOA rng ngư dân Vit Nam thường nhm mc tiêu vào nhng loài hi sâm có giá tr ln nht. Trong mt phiên tòa hi tháng 3 xét x nhng ngư dân bt trm hi sâm Papua New Guinea, nhà chc trách cho biết gn ba tn hi sâm vú trng được tìm thy trên hai chiếc tàu được ước tính có giá hơn 411.000 đôla.

Nghị đnh ca chính ph v x pht vi phm hành chính trong hot đng thy sn quy đnh pht tin t 50 đến 70 triu đng đi vi ch tàu cá hoc thuyn trưởng có hành vi cố ý đưa tàu cá, ngư dân Vit Nam đi khai thác thy sn trái phép ti vùng bin ca quc gia hoc lãnh th khác. Ngoài ra, người vi phm có th b x pht b sung như b tước bng thuyn trưởng và giy phép khai thác t ba ti sáu tháng.

Tuy nhiên, có bất cp trong nhng quy đnh này. Ông Toàn nói mc tin pht như vy là chưa đ sc răn đe vì ngư dân có th kiếm "my bc t" sau mt chuyến đi đánh bt hi sâm trót lt, trong khi vic tước bng thuyn trưởng không có tác dng gì my vì k năng lái tàu của h vn còn và h vn lén lút đi.

Khâu quản lý và giám sát cũng có vn đ. Nhng tàu có ý đnh đi đánh bt trái phép có th xin giy phép khai thác trong vùng bin Vit Nam khi xut bến, nhưng mt khi ra khơi ri thì các tàu tt thiết b liên lc và đi tới vùng bin nước ngoài. Các quan chc ngư nghip Qung Ngãi nói nhà chc trách Vit Nam khi đó không kim soát được na và không biết nhng tàu này đi đâu.

Đó là thách thức v công ngh, k thut mà Vit Nam vn chưa gii quyết được, theo li ông Phan Huy Hoàng, Chủ tch Hi Ngh cá tnh Qung Ngãi.

"Ở M ngư dân đi đánh bt quá sn lượng thì người ta có tàu ra, có máy bay ra giám sát, đi ti đâu h biết ti đó hết. Nhưng mà Vit Nam làm gì có chuyn đó", ông Hoàng so sánh.

"Ngư dân có mt cái tàu g nh nh. Người ta đi người ta tt máy liên lc, tt c tt hết, tt c đèn luôn. Người ta lm lũi đi như vy thôi. Không có ai kim soát đâu, không có phương tin nào kim soát được".

Hướng gii quyết

Đứng trước mt vn đ đang gây tn hi đến hình nh quc gia, Th tướng Vit Nam Nguyn Xuân Phúc cui tháng 5 ra công đin ch đo gim thiu và chm dt tình trng tàu cá và ngư dân Vit Nam khai thác hi sn trái phép vùng bin nước ngoài, mt din biến cho thy gii lãnh đo cao nht đã nhn thc rõ tính nghiêm trng ca vn đ.

Công điện nêu ra hàng lot nhng bin pháp c th cho các b, ngành t trung ương đến phương thc hin, chng hn như "rà soát, sa đi các chính sách hin hành, các quy đnh để siết cht công tác qun lý ; b sung các chế tài đ x lý nghiêm các hành vi vi phm đi vi ch tàu, thuyn trưởng và t chc, cá nhân môi gii", theo website ca Th tướng.

xa8

Ngư dân ăn trên tàu tr ước khi xuất bến trên đảo Lý Sơ n, t ỉnh Quảng Ngãi, ngày 1 tháng 7, 2014.

Hợp tác quc tế có th là mt n lc mà Vit Nam đang xúc tiến. Trước đó vào đu tháng 4, Cơ quan Qun lý Ngư nghip Úc đã c mt phái đoàn đến Qung Ngãi đ tìm hiu thc tế. Là mt trong nhng đim đến hàng đu ca nhng tàu Vit Nam đánh bt hi sâm trái phép, Úc cho biết h đang hp tác cht ch vi Vit Nam đ xúc tiến mt chiến dch giáo dc ngư dân ging như n lc mà h nói tng thc hin khá thành công Indonesia 10 năm trước.

"Chuyến đi này ch yếu là làm vic vi nhau đ xác đnh chính xác thông điệp gì mà chúng tôi nên cung cp cho ngư dân và cơ chế nào là tt nht đ truyn ti nhng thông đip đó và phương thc truyn thông nào nên được áp dng", Peter Venslovas, Tng giám đc đc trách Nhánh Hot đng Ngư nghip ca Cơ quan Qun lý Ngư nghip Úc nói với VOA.

Ông Venslovas cho biết n lc này vn còn trong giai đon phát trin và chưa có gì được chung quyết. Ông cũng nói phái đoàn ca ông nhn được s hp tác tích cc t nhà chc trách Vit Nam.

Ông Phan Huy Hoàng cho biết ông là người trc tiếp dẫn nhng viên chc ca Úc xung tàu xem ngư dân đi đánh bt v và cũng trao đi vi h v tình hình thc tế đây. "Nói chung h trao đi mình cũng nói tht như thế thôi, người ta s có hướng đ giúp mình tuyên truyn giáo dc", ông chia s vi VOA.

Một biện pháp gii quyết khác là h tr ngư dân chuyn đi sinh kế t ngh ln sang nhng ngh đánh bt các dòng cá khác vn còn di dào trong vùng bin ca Vit Nam. Ông Phùng Đình Toàn cho biết chính ph Vit Nam có nhng chính sách h tr ngư dân đóng tàu mới, mua ngư c mi đ chuyn ngh, tuy nhiên s người chuyn ngh chưa nhiu vì h đã quen vi ngh ln và chuyn sang ngh khác còn nhiu lúng túng.

Nhưng nguyên nhân căn cơ, theo ông Toàn, vn là li nhun. Và đó cũng là lý do vì sao đây vn là mt vn đề nan gii đi vi nhà chc trách Vit Nam.

"Lợi nhun 300 ln thì người ta cũng sn sàng lên giá treo c", ông Hoàng nói. "Ging như buôn bán ma túy, heroin vy thôi".

Hoàng Long

Nguồn : VOA, 11/06/2017

***************************

Bài 3

Dân Pohnpei lo lắng, bất bình tàu Việt Nam đến 'ăn cắp'

Peter Immanuel tắt máy thuyn và th neo. Gn 30 phút sau khi ri khi ming kênh và hướng ra bin, ông quyết đnh bt đu cuc tìm kiếm ngay ti ch này. Mt vùng bin nông gn b phía nam ca đo Pohnpei thuc Liên bang Micronesia. Ánh nng loang loáng trên mặt nước trong vt soi rõ nhng bãi san hô ph rng gn như kín mt cát bên dưới.

xa9

Peter Immanuel, một người dân địa phương, kéo thuyền ra khỏi vùng nước nông để chuẩn bị đi câu cá, Pohnpei, Liên bang Micronesia, ngày 27 tháng 4, 2017.

Ngư dân 61 tui này biết mình s làm gì. Ông ci áo, đeo kính ln và ng th và nhy ùm xung nước sâu ch ti na thân người. Sau vài phút lùng sc gia nhng bãi san hô lởm chm, ông ngoi lên vi th gì đó cm trong tay.

"Đây nè", Peter la lớn v phía chiếc thuyn tròng trành theo tng đt sóng. "Tôi nghĩ chc h bt loi này".

Một con hi sâm báo. Loài này khá d nhn dng vi nhng đm da cam ph khp thân mình tròn căng mềm mi. Nó phun ra nhng si màu trng dính chc như keo, mt cơ chế phòng v được kích hot khi nó b quy nhiu.

xa10

Peter Immanuel cầm mt con hi sâm báo mà ông va mi bt lên, Pohnpei, Liên bang Micronesia, ngày 27 tháng 4, 2017.

Cầm nm sinh vt vô hi này có th khiến người ta cm thy khó chu mà buông nó xung vì cht dính cng đu, nhưng điu này không làm nn lòng nhng người mà Peter va nhc ti - nhng ngư dân Vit Nam vượt hàng ngàn cây s đ ti đây bt trm các loài hi sâm cao giá.

Tình trạng này gia tăng cường đ trong nhng năm gn đây, vi hơn 100 người Vit Nam, đi đa s đến t tnh Qung Ngãi, b đo quc nh bé và bit lp tây Thái Bình Dương này bt gi và kết ti.

Dù nhà chức trách chưa bt gi tàu cá nào t Việt Nam bt trm hi sâm trong vùng bin nơi mà VOA ti, nhưng đây trên đo Pohnpei, cái tên Vit Nam gi được nhc ti bng ni lo ngi và bt an.

"Tôi nghĩ chuyện này gây ra vn đ cho nước ca tôi", Peter nói trong khi ông k v gia đình và cuc mưu sinh ca ông Pohnpei.

Gắn bó vi bin hàng chc năm qua, ông nói ngh đánh cá gi không mang v cho ông nhiu thu nhp na và ông đã chuyn sang làm nông, trồng chui và khoai môn. Ông nói gi ông ra bin câu cá mt, hai ngày mi tun.

Đối vi ông, nhng người Vit Nam này đơn gin là nhng k trm đến nhà ông ly nhng th vn không thuc v h. "Tôi nghĩ chuyn này không đúng vì tôi không mun ai ăn cắp th gì đó", ông nhn mnh. "H cn có giy phép đánh bt hoc xin phép nước ca chúng tôi".

Họ không được phép đụng tới hải sâm, đó là tiền của chúng tôi.

Mariana, người chuyên bt hi sâm

Liên bang Micronesia không có thỏa thun song phương nào vi Vit Nam cho phép khai thác thy sn trong vùng bin ca nước này, nhưng điu đó không ngăn cn nhng ngư dân Vit Nam tìm kiếm li nhun ln hơn trong nhng vùng bin cách rt xa ngư trường truyn thng ca h.

Những người dân đa phương mà VOA hi chuyn đu nói h có biết v nhng v ngư dân Vit Nam đến bt trm hi sâm và đu t thái đ tiêu cc v chuyn này. Và đó là mt vn đ sát sườn đi vi nhng người như bà Mariana.

Người ph n 53 tui này cho biết bà làm ngh bt hi sâm t "rt lâu ri" và đó là công việc mưu sinh hàng ngày ca bà. Hi sâm sau khi bt v được bà sơ chế và cho vào nhng chai nha tái chế đ bán cho các ch. Mi chai có giá t ba ti bn đôla, mt mc giá không phi là r đi vi nhiu người dân đa phương đây.

xa11

Ruột hi sâm ngâm vi mui và nước ct chanh đng trong nhng chai như thế này được nhiu người dân đa phương mua đ ăn sng, Pohnpei, Liên bang Micronesia, ngày 26 tháng 4, 2017.

Khi được hi bà cm thy như thế nào v vic nhng người Vit Nam đến bt trộm hi sâm, bà thng thn tr li "Sapuwng", có nghĩa là "sai trái" trong tiếng đa phương.

"Họ không được phép đng ti hi sâm, đó là tin ca chúng tôi", Mariana nói thông qua mt người phiên dch, gương mt và ging nói ca bà biu l s bt bình.

Hải sâm là loài sinh vật bin thân dài hình ng sng trên đáy bin, rt được ưa chung nhng th trường Châu Á như Trung Quc, Hàn Quc, Nht Bn, Vit Nam, Singapore và Malaysia. Chúng thường được phơi khô đ làm thuc hoc được chế biến thành nhng món cao lương m v.

Nhu cầu tiêu th to ln là đng lc thúc đy nhng th trường và hot đng khai thác hi sâm. Có khong hơn 20 loài được khai thác các đo Thái Bình Dương. Giá c mt kilogram dao đng t vài chc cho ti hàng trăm - thm chí gn 2.000 đôla đôla ở Hong Kong - tùy theo loài, kích c sn phm và cht lượng chế biến.

Các quan chức ngư nghip các đo quc này cho biết ngư dân Vit Nam thường nhm vào nhng loài có giá tr cao nht.

xa12

liu - Mt người phơi hi sâm khô trên va hè Hong Kong

Nhà chức trách Liên bang Micronesia nói khó mà đánh giá được đy đ tác đng ca tình trng tàu cá Việt Nam đánh bt hi sâm trái phép trong vùng bin ca nước này nếu ch da trên nhng tàu b bt gi. Vi vùng bin rng hàng triu kilômét vuông trong khi ch có vài ba tàu tun tra, đo quc này lo ngi quy mô ca hot đng này và nhng tn hi kinh tế do nó gây ra có th còn ln hơn na.

"Chúng tôi không biết có bao nhiêu người ngoài kia. Chúng tôi không biết h đã đâu, đã ti đo nào, rn san hô nào đ ly nhng tài nguyên này và đã làm chuyn này bao lâu ri", ông Eugene Pangelinan, Giám đc Điều hành Cơ quan Qun lý Tài nguyên Đi dương Quc gia nói.

Nhưng ông Pangelinan nói phí tn c th nht là khon tin hơn 200.000 đôla mà nước ông phi gánh chu trong hai, ba năm qua liên quan ti hot đng tun tra, giám sát ngoài khơi cũng như chăm lo cho những nhu cu cơ bn ca nhng người Vit Nam trong lúc h b câu lưu.

Với ngun tài nguyên thiên nhiên ít i, Liên bang Micronesia l thuc gn như hoàn toàn vào ngành ngư nghip và nông nghip đ sinh tn. Cơ s vt cht thiếu thn, h tng giao thông kém phát triển và s cô lp gia đi dương khiến tim năng du lch b hn chế.

Ngân hàng Phát triển Châu Á nhn đnh nn kinh tế ca đo quc này, vn thuc hàng nh nht trên thế gii và đi mt vi nhiu thách thc to ln v phát trin, đang đình tr.

Dù ngành khai thác hải sâm đây có quy mô rt nh hơn rt nhiu so vi nhng ngành đánh bt thy sn khác như cá ng, song hi sâm đóng mt vai trò quan trng trong đi sng ca nhng người dân x bin nơi đây.

Ellen Jean Ehsa hào hứng mô t cách thc mà ngư dân trên đo khai thác và duy trì ngun hi sâm. H ch ly phn rut ca loài hi sâm được gi là "werer" trong tiếng đa phương đ làm thc ăn, và vt phn thân xung bin. H nói nó s t tái to cơ quan ni tng và tiếp tc sinh tn.

Nhưng cô Ehsa, ch mt ch có bán nhng chai rut hi sâm, đưa ra mt lý do khác na lý gii vì sao người ta không bt sch loài sinh vt này đ tiêu th.

"Những người già nói rng hi sâm gi cho bin sch s", cô nói trong khi bận bu ghi chép s sách và nhp s liu vào máy tính. "Chúng ăn nhng th mà cá không ăn, nhng th đc hi".

Ông Eugene Joseph, Giám đốc ca t chc phi chính ph Hi Bo tn Pohnpei, nói chc năng làm sch này ca hi sâm còn giúp kìm hãm s sinh sôi của to gây hi cho h sinh thái và cân bng quá trình axít hóa đi dương. Vì thế ông nói rng phương thc khai thác ca nhng người Vit Nam là không bn vng, có tác đng tiêu cc đi vi h sinh thái.

Đó là nhận đnh mà ông Ricky Carl, Giám đc Ngoi v Chương trình Micronesia ca t chc Bo tn Thiên nhiên (The Nature Conservancy), tán đng.

"Lợi ích thiết thân ca chúng tôi trong vic khai thác hi sâm là đm bo rng khi nó được thc hin thì phi được thc hin mt cách bn vng", ông nói.

"Chúng tôi có một phn trăm đt lin và 99 phn trăm đi dương. Ch như thế thôi cũng khiến người ta hiu được bin c quan trng vi chúng tôi đến mc nào, k c nhng ngun tài nguyên như hi sâm và nhng th khác".

Hoàng Long

Nguồn : VOA, 12/06/2017

Quay lại trang chủ
Read 1240 times

Viết bình luận

Phải xác tín nội dung bài viết đáp ứng tất cả những yêu cầu của thông tin được đánh dấu bằng ký hiệu (*)