Thông Luận

Cơ quan ngôn luận của Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên

Published in

Diễn đàn

20/08/2023

Quan hệ Việt – Mỹ có thực ‘một lòng tin chiến lược’ ?

Lê Quốc Quân

Đã có rt nhiu nghiên cu chi tiết v quan h Vit Nam Hoa K, và trong mt bài báo nh này không th nêu hết được. Tuy nhiên, nhân dp các bên đang tho lun, và nay có tin tc 2 bên s có ký kết, v vic "nâng cp quan h", chúng ta có th đim qua mt s nét xác đnh "duyên" gia 2 quc gia.

vietmy1

Quc k kh rng ca M và Vit Nam trên hàng không mu hm USS Ronald Reagan khi tàu này đến thăm Đà Nng, 26/6/2023.

Nhng cơ hi b b l

Vào năm 1787, v tng thng ni tiếng th 3 ca Hoa K, khi đang làm đi s M ti Phápđã gp hoàng t Cnh ca Vit Nam. Ông đã ng ý ghé thăm đ xin ging lúa nước Vit Nam đưa v trng trang tri Bang Virginia. Tuy nhiên, do thi thế thay đi, Vua Nguyn Phúc Cnh mt sm nên vic gp g bang giao đã b b l.

Thương thuyn Frame ca Hoa K là con tàu đu tiên cp cng Đà Nng vào tháng 5/1803 đ ri sau đó có hàng lot chuyến thuyn khác đến tìm kiếm và trao đi hàng hóa nông sn vi Vit Nam. Tuy nhiên, n lc ký kết Hip đnh thương mi và bang giao gia hai nước vào năm 1832 đã không thành công vì chính sách "bế quan tỏa cng" ca Nhà Nguyn. Mt cơ hi quan trng na đã qua đi.

Vào năm 1945, nh vào s nhy cm chính tr đc bit ca mình,H Chí Minh đã trc tiếp sang tn Côn Minh (TQ) trao tr phi công William Shaw cho tướng Clare Chennault, qua đó thiết lp mi quan hê gia Vit Minh và OSS (tin thân là CIA). Toán đc nhim "Con Nai" thuc cơ quan tình báo chiến lược Hoa K đã ra đi, giúp đ Vit Minh rt nhiu, c vũ khí và thông tin, đc bit tình hình chiến tranh và vic Nht đu hàng M, qua đó khi nghĩa đ "cướp chính quyn".

Tiếc rng sau đó người M đã thy cht "cng sn" trong Vit Minh nên hàng lot thư và đin mà H Chí Minh gi cho tng thng M Harry Truman đã không được hi âm. Cơ hi làm bn đã không còn mà 2 bên tr thành k thù trong cuc chiến khc lit nht ca loài người na sau thế k 20.

Cp bc ngoi giao nào hướng ti ?

20 năm sau khi kết thúc chiến tranh,Vit Nam và Hoa Kỳ bình thường hóa quan h. Vào năm 2000, Tng thng Clinton ln đu tiên thăm Vit Nam t sau 1975 và 13 năm sau đó, Tng thng Barack Obama và ch tch nước Trương Tn Sang công b "Xác lp quan h Đi tác toàn din". Sau 10 năm là đi tác toàn din, gi đây các bên đang bàn v vic "nâng cp quan h" trong chuyến thăm sp ti ca tng thng Joe Biden.

Vy các cp bc quan h trong ngoi giao là như thế nào ?

Trên thế gii, đã có nhiu nghiên cu bàn v quan h ngoi giao gia các nước, nhưng cho đến nay vn chưa có s thng nht v các khái nim. Ti Vit Nam, sau gn 20 năm nghiên cu phát trin, vn chưa có mt đnh nghĩa rõ ràng vi các ni hàm c th v i tác chiến lược", i tác toàn din" và i tác chiến lược toàn din". Tt c các khái nim này là do 2 phía tho lun, đt ra và được hình thành qua s công b ca các lãnh đo mà không có mt quy chun hc thut ging nhau.

Theo tác gi Nguyn Th Thìn, Hc vin Ngoi giao, thì cho đến tháng 4 năm 2023, Vit Nam đã có quan h i tác chiến lược, đi tác chiến lược toàn din" vi 17 quc gia trên thế gii.

Trong đó : Đi tác chiến lược toàn din vi 4 nước là Trung Quc (2008), Nga (2012), Ân Đ (2016) và Hàn Quc (2022) ; quan h Đi tác Chiến lược vi 12 quc gia. Có quan h c bit" vi 3 nước là : Lào, Campuchia và Cuba. Các khái nim này là do các bên t xây dng ni hàm đ gii quyết trong quan h c th vi tng nước.

Đi vi Trung Quc là 16 ch vàng :"Láng ging hu ngh, Hp tác toàn din, n đnh lâu dài, Hướng ti tương lai" và 4 tt :"Láng ging tt, Bn bè tt, Đng chí tt, Đi tác tt". Đi vi Nga là  tin cy cao ; tiếp xúc cp cao thường xuyên, hp tác quc phòng, an ninh sâu sc, kinh tế thương mi năng đng, toàn din" ; Đi vi Hàn Quc thì :"Trao đi chính tr cp cao, thương mi c đt 100 t, Đu tư nhiu và ODA cao, giao lưu nhân dân sâu rng…"

Đi vi M có l là quc gia cu thù và có quan h "Hp tác toàn din" mun nht, nhưng Vit Nam thc s đã được hưởng li nhiu nht t mi quan h này. V chính tr thường xuyên có các cuc gp cp cao, thm chí tng thng Hoa K đã đón tiếp "tng bí thư" như mt nguyên th quc gia mà rõ ràng ch là đng trưởng ca mt đng phái chính tr.

V kinh tế, quc phòng và an ninh đu có nhng hp tác sâu đm. M là nước nhp khu nhiu nht hàng hóa ca Vit Nam, đng thi lên tiếng yêu cu Trung Quc tôn trng lut pháp quc tế chm dt các hành đng "gây hn đơn phương" khi tàu 981 xâm phm lãnh hi ca Vit Nam.

Tên gi là quan trng, ni hàm là rt quan trng nhưng hành đng thc cht mi cc k quan trng. Có nhiu tên gi khác nhau mà bn cht ging nhau, có nhiu vic tên gi ging nhau nhưng ni hàm khác nhau. Có vic c tên gi và ni hàm ging nhau nhưng thc cht hành x li khác nhau. Ví d trong v tàu 981, Trung Quc có tên gi quan h ngoi giao cao nht thì đi gây s, Nga thì im lng, trong khi Hoa K ch là i tác toàn din" thì lên tiếng.

Điu đáng lưu ý là đi tác chiến lược, mc dù được thiết lp song phương nhưng ni hàm luôn bao gm c nhng vn đ đa phương đ các bên th hin ra gia "bàn dân thiên h" là "tôi đi vi người này" nhm góp phn th hin uy tín và tham gia gii quyết các vn đ toàn cu.

Rõ ràng có được đi tác chiến lược toàn din vi M là mt điu tt đp cho c chính quyn và nhân dân Vit Nam.

Có s ng vc trong "nim tin chiến lược" ?

"Nim tin chiến lược Strategic Trust" được th tướng Nguyn Tn Dũng đ cp ti cuc đi thoi Shangri-la vào năm 2013. V mt ngôn ng lý thuyết bài phát biu được đánh giá cao trong đó khng đnh :"Lòng tin cn được nâng niu, vun đp không ngng bng nhng hành đng c th, nht quán, phù hp vi chun mc chung và vi thái đ chân thành". Tuy nhiên, s dng sáo ng cũng là mt vn đ ca lãnh đo Vit Nam trong sut nhiu năm. "Li" là vô cùng quan trng nhưng ưa ra" d hơn và sc nng cũng ít hơn hành đng rt rt nhiu.

Vit Nam và M đã thc s chân thành vi nhau chưa ?. Nói thng ra, v mt ch nghĩa lý thuyết thì hai bên hoàn toàn ngược nhau. M là nước tư bn còn Vit Nam là nước cng sn. M đa nguyên, Vit Nam mt đng. Đó là chưa nói đến hàng lot vn đ v t chc chính quyn, văn hóa và nhân chng khác nhau.

Đng thi, do nhng cơ hi b b l và nhng un khúc trong quá kh, như nhng vết thương chưa lành trong tâm trí ca nhiu người. Nhiu lãnh đo Vit Nam vn coi Hoa K là không đáng tin cy. Ngược li người M cũng rt thn trng vi mt quc gia "cng sn", và điu này là hp lý c v cm xúc và lý trí.

Nước M thường phn ng nhanh và mnh trong các chuyn đng chính tr thế gii nhưng h ít kiên nhn đ ch đi cho nhng mc tiêu m nht, thm chí c gng rút ra nhanh nht trong bt c s can thip nào nếu cm thy nó b sa ly. Vit Nam thì mm do và kiên nhn hơn trong rt nhiu vic, có nhiu lúc rt "c đm ăn xôi".

Có không vic "Bây gi hoc không bao gi" ?

Giáo sư Carl Thayer t Hc vin Quc phòng ca Úc, trong cuctr li phng vn vi RFA đã cho rng "vic nâng cp vi quan h vi Hoa K : "bây gi hoc không bao gi". Cho nên, nếu Vit Nam dám quyết đnh thì đây là thi đim tt nht đ ít nht có 3 mi quan h i tác chiến lược toàn din" vi c 3 thành viên thường trc ca Liên Hip Quc".

Vi v thế đó "cây tre" có ng nghiêng thì cũng không th mt k nào dám nh bt gc ; Vi v thế đó cô gái xinh đp có th "l lơi" nhưng cũng không chàng nào đưa ra các tiêu chun v lòng chung thu mà chia tay.

Phía M có v đã sn sàng. Vn đ là lãnh đo Vit Nam có đt quyn li dân tc lên trên thc h", trên "tình hu ngh vin vông" và trên quyn li ca Đng cng sn hay không ? Chúng ta hãy cùng ch xem.

Lê Quốc Quân

Nguồn : VOA, 20/08/2023

Quay lại trang chủ

Additional Info

  • Author: Lê Quốc Quân
Read 3973 times

Viết bình luận

Phải xác tín nội dung bài viết đáp ứng tất cả những yêu cầu của thông tin được đánh dấu bằng ký hiệu (*)