Ngày 24/02/2023 đánh dấu đúng một năm ngày tổng thống Nga Vladimir Putin phát động "chiến dịch quân sự đặc biệt" xâm lược Ukraine. Thế giới một lần nữa bị phân cực. Nhưng sự hậu thuẫn của Trung Quốc đối với Nga và sự oán hờn của những nước phương Nam (tức phần còn lại của thế giới) báo hiệu hồi cáo chung cho một trật tự thế giới do các cường quốc phương Tây thống trị.
Tổng thống Mỹ Joe Biden và đồng nhiệm Ukraine Volodymyr Zelensky trong buổi họp báo tại Kiev ngày 20/02/2023. AFP – Dimitar Dilkoff
"Bóng ma Ukraine"
Thomas Gomart, giám đốc Viện Quan hệ Quốc tế Pháp (IFRI), trong phần mở đầu của tập sách "Les Ambitions inavouées. Ce que préparent les grandes puissances" (tạm dịch là Những tham vọng không thú nhận. Những gì các siêu cường đang chuẩn bị), được xuất bản năm nay, có viết :
"Khi quyết định "phi quân sự hóa" và "phi phát xít hóa" Ukraine bằng vũ lực, tổng thống Nga muốn viết một trang mới cho Chiến tranh Vệ quốc Vĩ đại, ba mươi năm sau khi Liên Xô sụp đổ, với mục tiêu kép : Chinh phục dân tộc Ukraine và thách thức Phương Tây, bị cáo buộc là nguồn cội của mọi điều xấu xa. Năm 2020, Putin từng cho rằng, giả như Nga và Ukraine mà được hợp nhất, điều đó sẽ tạo nên một đối thủ địa chính trị hùng mạnh trước phương Tây" (trang 12, dòng 7-14).
Hai năm sau tuyên bố này, quyết định gây hấn của tổng thống Nga gây ra một cơn chấn động vượt quá khuôn khổ quan hệ Nga-Ukraine. Hơn bao giờ hết, Kiev đã từng và giờ vẫn luôn có một vị trí chiến lược quan trọng trong nhãn quan chủ nhân điện Kremlin. Nhà sử học Thomas Gomart, ở trang 11, cũng trong phần mở đầu, mục "Bóng ma Ukraine", nhận định :
"Giữa Berlin và Moskva, vùng lãnh thổ này (Ukraine) từng là tâm của hai cuộc thế chiến, vì một lý do đơn giản : Không có người dân, ngành nông nghiệp và nền công nghiệp Ukraine, nước Nga có lẽ sẽ chẳng bao giờ vươn lên vị thế đại cường. Và nếu như không có cường quốc Nga, thì có lẽ Đức đã thống trị Châu Âu".
Tham vọng đại cường của Putin
Và tham vọng trở lại thành đại cường đã từng được ông Vladimir Putin nói đến năm 2007, cũng tại Hội nghị An ninh Quốc tế Munich, khi hàm ý với phương Tây rằng tiệc mừng hậu Xô Viết đã tàn. Nhật báo công giáo La Croix (17/02/2023) nhắc lại, trong một bài diễn văn làm lạnh gáy dài 20 phút năm đó, tổng thống Nga kịch liệt phản đối trật tự thế giới hậu Chiến Tranh Lạnh do Mỹ thống trị, việc mở rộng khối NATO sang các nước cựu thành viên Hiệp ước Warszawa và kế hoạch triển khai lá chắn tên lửa ngay sát biên giới nước Nga.
Lời lẽ hung hăng, nỗi hoài niệm của ông Putin về một "thời kỳ cân bằng của Chiến Tranh Lạnh" dù rất gây sốc nhưng lại không được một nước phương Tây nào quan tâm đến. Trong nhãn quan của phương Tây, Nga không còn là một cường quốc nữa. Ít có vị lãnh đạo nào hiện diện trong hội nghị năm xưa muốn nhận ra rằng Vladimir Putin và những người thân cận của ông ngay từ thời điểm đó đã xem Phương Tây như là một kẻ thù có quyết tâm làm suy yếu nước Nga.
Mười sáu năm sau, chiến tranh cường độ cao trở lại trên Lục Địa Già, làm tan vỡ mọi ảo tưởng của một Châu Âu từng nghĩ rằng có thể xây dựng sự thịnh vượng cho mình nhờ vào khí đốt giá rẻ của Nga, giao thương với Trung Quốc và một sự bảo đảm an ninh vĩnh viễn từ Mỹ. Thomas Gomart cho rằng cuộc chiến tại Ukraine đâu chỉ mới bắt đầu từ năm qua mà trên thực tế đã bước sang năm thứ 9.
Và những phân tích sai lầm của Châu Âu
Đó cũng là quãng thời gian phương Tây, đặc biệt là Châu Âu đã có những phân tích sai lầm về chính trị, dẫn đến những thất bại về ngoại giao của Đức và Pháp trong những ngày trước khi xảy ra cuộc chiến. Trên đài RFI, Thomas Gomart giải thích :
"Bởi vì Châu Âu đã đánh giá thấp, hay đánh giá sai tiến triển bản chất của chế độ Putin kể từ khi ông đặt chân vào điện Kremlin năm 2000. Trên thực tế, đó là một chế độ mà đối với họ chiến tranh là không thể tách rời. Một chế độ mà người ta quan sát từ hơn hai thập niên qua đã dần tự xây dựng một ý thức hệ chống lại phương Tây và kể từ giờ đặt cuộc xâm lược Ukraine trong một cuộc chiến chống phương Tây rộng lớn hơn" (RFI 04/02/2023).
Sai lầm chính trị đã dẫn đến những tác động to lớn trên bình diện quân sự. Châu Âu giải trừ vũ khí trong vòng hai thế hệ, từ đầu những năm 1970, và sau ngày 11/09/2001. Thế nhưng, trong cùng thời gian này, nhiều tác nhân chiến lược khác như Nga, Trung Quốc, Hoa Kỳ, thậm chí Saudi Arabia và Ấn Độ lại ồ ạt tái vũ trang.
Hệ quả là, theo Thomas Gomart, "sự khác biệt này đến từ việc chiến tranh không nằm trong trường bận tâm của Châu Âu nữa, nhưng chúng vẫn là mối quan tâm của nhiều tác nhân chiến lược khác. Ở đây có một kiểu trở lại với thực tế : dường như việc sử dụng vũ lực để làm thay đổi môi trường bên ngoài là lỗi thời đối với Châu Âu, nhưng đối với các nước như Nga trong trường hợp này thì hoàn toàn là không. Sự khác biệt này là khó khăn cho Châu Âu, bởi vì họ không được chuẩn bị cho điều đó và họ không hẳn phải có những nỗ lực cần thiết để ngăn chặn mối đe dọa như là từ Nga" (France 24 25/01/2023).
Chiến tranh không biết khi nào sẽ kết thúc, nhưng trong cuộc chiến này, Châu Âu nói riêng và phương Tây nói chung bị đơn độc. Người ta còn nhớ tổng thống Nga, ngày 07/07/2022, trước các đại biểu của Duma, từng tuyên bố : "Chúng ta đã bắt đầu đập vỡ một cách dứt khoát thế thống trị của phương Tây trên thế giới".
Phi phương Tây hóa
Đối với phương Tây, cuộc xâm lược của Nga không những đe dọa sự tồn vong của Ukraine với tư cách là một Nhà nước có chủ quyền, mà cả cho an ninh toàn Châu Âu, cũng như nền tảng của trật tự thế giới. Điều quan trọng nhất chính là nguyên tắc không gây hấn và toàn vẹn lãnh thổ được ghi trong Hiến chương Liên Hiệp Quốc.
Michel Duclos, cựu đại sứ và cố vấn đặc biệt Viện Montaigne (Pháp) lưu ý "cuộc chiến tranh tại Ukraine còn báo hiệu hồi kết của sự ảo tưởng về một trật tự quốc tế tự do, nghĩa là một trật tự do các cường quốc phương Tây thống trị". Sự bất mãn này vốn dĩ đã có ngay từ những cuộc khủng hoảng đầu tiên như Irak, Libya, Syria rồi sau này là Ukraine … Trong những hồ sơ này, Ấn Độ và Brazil đều vắng mặt.
Trên đài France Inter (13/02/2023), Michel Duclos nhận định cuộc chiến tranh này là chiếc gương phản chiếu hiện tượng phi phương Tây hóa tại phần lớn "các nước phương Nam".
Ông nói : "Qua những chia rẽ về hành động xâm lược của Nga, về cơ bản, còn có một sự bất đồng liên quan đến chính nguyên tắc trật tự quốc tế, nghĩa là bản Hiến chương của Liên Hiệp Quốc. Chúng ta tự cho rằng văn bản này đã bị vi phạm một cách không thể chấp nhận và trước sự việc này cần phải hành động.
Nhưng nhìn từ các nước phương Nam, trên thực tế, đó chỉ là một giai đoạn trong số các giai đoạn khác kéo theo nhiều sự vi phạm khác, ban đầu là từ Mỹ và phương Tây và về cơ bản, điều đó có nghĩa là không ai tin vào những nguyên tắc nền tảng cho đến nay nhìn bề ngoài trông có vẻ giống như một trật tự, giống như một cấu trúc cho đời sống quốc tế".
Các nước phương Nam và sự oán hờn phương Tây
Chính trong sự oán hờn phương Tây này mà các nước South Global (Sud Global), tức các nước đang phát triển, xem chiến tranh tại Ukraine chỉ là một "cuộc chiến giữa những nước Châu Âu", "một màn trình diễn khá xa lạ và phần lớn các nước không muốn xen vào". Cảm xúc này được thể hiện rõ qua các ngôn từ. Phương Tây bị chỉ trích là can thiệp, hay đặt điều kiện trong những khoản hỗ trợ. Các phát biểu luôn bị đánh giá "sặc mùi" chủ nghĩa tân thực dân. Đây chính là những điểm mà nhà nghiên cứu thuộc viện Montaigne cho rằng phương Tây cần phải lưu ý :
"Ở đây, chúng ta cần phải hết sức thận trọng do việc Trung Quốc, hay nhiều nước xuất khẩu dầu hỏa có khả năng tập hợp thành một liên minh để chống phương Tây bằng cách khai thác tâm lý oán giận đó. Và đây cũng chính là những gì bản thân Nga đã vun đắp từ nhiều năm nay và trong chừng mực nào đó, một kiểu trung lập, thậm chí lòng nhân từ tại một số đông các nước phương Nam. Đây là một phần kết quả của sự đầu tư mà Nga đã gầy dựng bằng cách khai thác cảm xúc oán hờn chống phương Tây".
Michel Duclos, tác giả tập sách "Chiến tranh Ukraine và trật tự thế giới mới. 22 quan điểm quốc tế sau cuộc xâm lược của Nga" (Guerre en Ukraine et nouvel ordre du monde. 22 regards internationaux après l’agression russe – Nhà xuất bản Observatoire, 2023), cuộc xung đột Nga - Ukraine cho thấy rõ một thực tế : Một mặt, khi không ngừng ủng hộ Moskva về mặt chính trị, nhưng cho đến lúc này vẫn tránh được các trừng phạt của Mỹ bằng cách kềm chế hỗ trợ kinh tế và quân sự, rõ ràng Trung Quốc là đối tác chiến lược của Nga.
Mặt khác, cuộc chiến Ukraine đang tạo thành một "thời điểm để tự khẳng định" cho những nước có thể được gọi là các cường quốc tầm trung như Thổ Nhĩ Kỳ, Saudi Arabia hay Ấn Độ. Tầm quan trọng về kinh tế và dân số mà những nước này có được cho phép họ tăng cường quan hệ kinh tế với Nga mà không lo sợ bị phương Tây trả đũa. Chỉ có điều khi cung cấp "quả bóng dưỡng khí" cho Nga, những nước này cũng đang góp phần làm suy yếu chiến lược của phương Tây cô lập và làm suy yếu nước Nga !
Minh Anh
Nguồn : RFI, 23/02/2023
Chiến tranh Ukraine : Cái giá của tự do
24/02/2022-24/02/2023 : "Cuộc chiến làm thay đổi cục diện thế giới". "Ukraine, một năm trong lòng chiến tranh", "Một năm kháng chiến" và "dân tộc Ukraine tin tưởng vào chiến thắng". Chiến tranh Ukraine, "cái giá của tự do". Về phía Nga, phương Tây xa lánh Vladimir Putin và nước Nga bị cô lập. Lực lượng quân sự của cả hai phía Nga và Ukraine cùng đang "kiệt sức".
Bé Stefania Lavrenko 4 tuổi hóa trang với đôi cánh thiên thần, mang mầu cờ của Ukraine, Utrecht, Hà Lan, ngày 24/02/2023. AP - Peter Dejong
Ukraine sau đúng 365 ngày chiến tranh : làng báo Pháp tạm quên đi thời sự ở Mỹ, hay tình hình sôi sục ở Cận Đông cũng như các vụ thử tên lửa của Bắc Triều Tiên. Truyền thông Pháp lơ là với Hội Chợ Nông Nghiệp khai mạc hôm nay tại khu triển lãm Porte de Versailles, một sự kiện rất được công chúng mong đợi. Cũng ít tờ báo nào chú ý về dư âm vụ một nhà giáo bị học trò đâm chết ngay trong lớp học cách nay hai hôm, gây chấn động trong ngành giáo dục Pháp.
Vẫn đứng thẳng
Libération chọn đưa lên trang nhất hình ảnh một người đàn ông đứng trên đống bê tông đổ nát, chung quanh là tàn tích của một khu chung cư bị trúng bom. Trên đầu ông ta còn lại một vài khung cửa ở tầng thứ 5 của tòa nhà tập thể, lơ lửng chỉ bám tựa vào hai bên sườn nhà. Không hiểu phép lạ nào những khung cửa đó vẫn còn chưa sập đổ. Đấy là hình ảnh của một nước Ukraine "Một năm sau, vẫn đứng thẳng", như hàng tựa nổi bật của tờ báo.
Một năm trong lòng cuộc chiến, báo Le Monde tóm lược tình hình vào lúc dân Ukraine bươn chải sống thích nghi với thực tế phũ phàng thì tại Moskva Vladimir Putin tiếp tục hứa hẹn "chiến thắng" và cố gắng chứng minh rằng "chiến dịch quân sự đặc biệt" ông khởi động không làm xáo trộn đời sống hàng ngày của trên 140 triệu công dân Nga.
1001 sự "hóa thân"
Các tờ báo trong ngày nhiều lần sử dụng hai từ "hóa thân". Đầu tiên hết là sự hóa thân của chính tổng thống Ukraine : Volodymyr Zelensky trở thành biểu tượng của tinh thần "kháng chiến", trở thành "người hùng của thế giới tự do".
Chẳng ai muốn điều đó, nhưng trong bài báo dài dành để phác họa chân dung nhân vật quan trọng nhất tại Ukraine hiện nay. Báo Le Figaro nhắc lại, "từ một diễn viên hài, ông Zelensky trong vỏn vẹn một năm trở thành tấm gương cho cả một dân tộc và cả đối với phương Tây". Le Monde nói đến câu nói để đời của "anh hề Zelensky" cách nay một năm : vào lúc tổng thống Mỹ Joe Biden trực tiếp đề nghị đưa Volodymyr Zelensky và gia đình đến một nơi an toàn, thì diễn viên chuyên mua vui cho thiên hạ năm nào trả lời ngắn gọn "Tôi cần súng, đạn, không cần xe tắc xi".
Vào lúc xe tăng và các đoàn quân Nga rầm rập tiến về thủ đô Ukraine, ông Zelensky không "đào ngũ". Nhà văn Nga, Dmitri Bykov trên Le Monde nói về tổng thống Ukraine như sau : "Cả một dân tộc đã trao vận mệnh cho một diễn viên hài. Người đó nhập vai một người hùng trước khi ông ấy thực sự trở thành một vị anh hùng của cả dân tộc Ukraine".
Le Figaro ghi nhận : trong một năm qua, Volodymyr Zelensky phạm phải một sai lầm duy nhất đó là ông đã không "tiên đoán được" Vladimir Putin đem quân xâm chiếm Ukraine". Sau 365 ngày khói lửa, tờ báo cho rằng ở thời điểm hiện tại tổng thống Ukraine vẫn có hai nỗi lo sơ ngang nhau, đó là "bom, đạn của Nga và sự phản bội của phương Tây".
Chiến thuật "con đà điểu"
Thế còn Vladimir Putin người cách nay đúng một năm khởi động "chiến dịch quân sự đặc biệt" để giải phóng Ukraine khỏi một chế độ phát xít, như giải thích của Kremlin : 2022-2023 là một năm "cô đơn".
Libération không đề cập đến một điểm tựa quý giá của Moskva là Bắc Kinh mà chỉ nói đến hiện tượng Chiến tranh "cắt đứt nước Nga với thế giới bên ngoài", Putin bị phương Tây "xa lánh". Hơn thế nữa, "chiến tranh Ukraine đã cô lập tổng thống Nga với người dân Nga". "Giới tinh hoa bắt đầu hoài nghi" về sự sáng suốt của nhân vật quyền lực nhất đất nước.
Nhà chính trị học Tatiana Stanovaya thuộc Đài Quan Sát R.Politik trụ sở tại Moskva được Libération trích dẫn ghi nhận "cuộc chiến này là một chiếc hộp đen thiêu đốt đủ mọi thứ". Vậy mà Vladimir Putin vẫn "điều hành đất nước như thể không có chuyện gì xảy ra. Có điều là điện Kremlin không ồn ào công bố các kế hoạch quân sự của Nga tại Ukraine".
Vẫn theo bà Stanovaya, thực hư tình hình hiện nay ra sao, lối thoát nào để chấm dứt chiến tranh : chỉ có một mình ông Putin mới biết được.
Quân đội Ukraine lột xác
Một năm chiến tranh, thấy gì từ lực lượng quân đội của đôi bên ? Vincent Tourret, đại học Québec-Montréal, Canada trên báo Libération trả lời : Chiến tranh chớp nhoáng trong ý tưởng của Vladimir Putin đã chóng bị sa lầy trước sức kháng cự của Ukraine cộng hưởng với vũ khí do phương Tây viện trợ. Cùng lúc quân đội Nga đã phạm nhiều sai lầm cả về mặt chiến thuật lẫn trong quá trình chuẩn bị hậu cần. Bằng chứng cụ thể là những đơn vị đầu tiên tràn vào lãnh thổ Ukraine hôm 24/02/2022 đã bị "xóa sổ" : người thì phơi xác trên chiến trường, kẻ thì tàn phế. Nga đã "đánh mất những đơn vị pháo binh lợi hại nhất". Kho đạn dược của Nga cũng đã mai một.
Chuyên gia người Canada này không vòng vo : quân đội Nga trong thế "tụt hậu về mặt công nghệ". Ở góc đài bên kia đội quân của Ukraine là một thứ "quái vật" : lực lượng quân sự Ukraine là nơi vẫn tồn đọng những dấu vết và kinh nghiệm từ thời Liên Xô cũ nhưng lại được trang bị với những "phương tiện của ngày hôm nay".
Emmanuel Grynszpan, trên báo Le Monde nói rõ hơn : Quân đội Ukraine cho đến trước chiến tranh vẫn được coi là mô hình đội quân Liên Xô thu nhỏ. Giới quan sát tưởng chừng Kiev sẽ nhanh chóng đầu hàng khi những người lính Nga đầu tiên tràn vào lãnh thổ Ukraine. Kịch bản đó đã không xảy ra, bởi vì 2014 khi Moskva chiếm bán đảo Crimea, lực lượng quân sự của Ukraine đã được thay hình đổi dạng và liên tục được tổ chức lại để thích nghi với tình huống.
Bên cạnh các lượng lượng chính quy, thì còn phải kể đến sức mạnh của "hàng chục ngàn tình nguyện viên không phải là những chiến binh. Số này liên tục cung cấp cho các chiến sĩ từ thuốc men, đến quần áo, lượng thực… Đó là lợi thế mà bên quân đội Nga không có được. Điều mà La Croix gọi là những đóng góp to lớn của xã hội dân sự cho đất nước.
Hy vọng đối phương kiệt sức trước
Dù vậy sau 12 tháng giao tranh, cả phía Nga lẫn Ukraine cùng đang thấm mệt. Le Figaro ghi nhận, các nguồn lực ban đầu đã tiêu hao. Kiev cũng như Moskva cùng phải đối mặt với hai khả năng : một là bế tắc quân sự và hai là "một chiến thắng ngoài tầm tay". Bên nào giờ đây cũng hy vọng đối phương sẽ kiệt sức trước mình.
Vào lúc mà cuộc chiến không biết tới khi nào kết thúc, Isabelle Lasserre trên Le Figaro nêu lên câu hỏi "Nếu Ukraine giành được chiến thắng chuyện gì sẽ xảy ra cho nước Nga, từ Moskva đến vùng Siberia ?". Năm 1991 cố tổng thống François Mitterrand từng khẳng định "Liên Xô tan rã sẽ là một tai họa lịch sử, đi ngược lại với lợi ích của nước Pháp". Đấy là điều thúc đẩy Paris và nhiều nước phương Tây trong nhiều năm đã nhắm mắt làm ngơ trước những tham vọng và tội ác của Vladimir Putin.
Cho đến tận giờ phút này Tây phương vẫn muốn tin và khả năng Moskva nhanh chóng đồng ý vãn hồi hòa bình. Tác giả bài viết nhìn nhận đương nhiên một thất bại quân sự ê chề sẽ làm lung lay quyền lực ở Moskva. Nước Nga trong tay những người thừa kế Vladimir Putin – Paris nghĩ đến kịch bản Yevgeny Prigozhin, ông chủ Wagner hay Nikolai Patrushev nhân vật diều hâu trong Hội đồng An ninh Quốc gia Nga, kế thừa di sản của Vladimir Putin. Khi đó, "tình hình có thể còn tệ hại hơn nữa". Bất ổn không chỉ khoanh vùng trên lãnh thổ Nga, mà có nguy cơ lan rộng sang đến các nước cộng hòa chung quanh. Trái lại cũng có những tiếng nói lạc quan như nhà tỷ phú Nga Mikhail Khodorkovsky đang sống lưu vong : Vladimir Putin "ra đi sớm chừng nào tốt chừng nấy". Ông này đánh cược rằng người kế nhiệm Putin sẽ phải "hoặc là tái lập bang giao với phương Tây, hoặc sẽ bị lật đổ".
Những vết hằn muôn kiếp ?
Chiến tranh để lại những tì vết nào cho cả hai phía ? Theo Le Monde, đối với người Ukraine, "không còn có người Nga nào tốt bụng". Mười một triệu dân Ukraine có thân nhân sống tại Nga, nhưng từ khi đại bác vang lên ngay trong một gia đình, tình máu mủ cũng đã tan vỡ, chỉ còn lại "hận thù" kể cả với những người Nga chống đối chiến tranh. Hình ảnh thường dân Ukraine bị tra tấn, cưỡng hiếp, không thể nào "được tha thứ".
Le Figaro nêu lên một khía cạnh bất ngờ khác cuộc chiến 365 ngày vừa qua gây nên : tiếng Nga xưa kia là ngôn ngữ của tầng lớp trí thức Ukraine, giờ đây những áng văn đẹp nhất của Tolstoi hay Dotstoevski bị công luận Ukraine xem là ngôn ngữ của những tay "đao phủ".
Thế còn tại Nga, báo Les Echos và La Croix cùng chú ý đến những giọt nước mắt của những người có con em bỏ mình trên chiến trường Ukraine. Nhưng đó là những giọt nước mắt của những con người "cam chịu" không dám vùng lên, như báo La Croix ghi nhận. Les Echos trông thấy những nghĩa trang trên lãnh thổ Nga "đang được mở rộng ra thêm". "Chiến dịch đặc biệt không hồi kết" Vladimir Putin đang cướp đi sinh mạng của thanh niên Nga là một thực tế. Nhưng "giữa những đau thương là ý chí phục thù". Thông tín viên của tờ báo cho thấy rất nhiều gia đình vẫn tin rằng con cái họ hy sinh để bảo vệ tổ quốc, như chính lời tổng thống Vladimir Putin đã giải thích để biện minh cho cuộc xâm lược Ukraine.
Dù là nước mắt hay hận thù và hàng trăm người đã đổ máu mỗi bên chưa kể đến hàng chục tỷ đô la viện trợ quốc tế cho Ukraine : Đó là cái giá phải trả "vì tự do" như tựa đề bài xã luận của Le Monde.
Thanh Hà
Trung Quốc bị nghi ngờ về vai trò ‘kiến tạo hòa bình’ ở Ukraine khi ngày càng thân Nga
Reuters, VOA, 24/02/2023
Các nhà ngoại giao và nhà phân tích phương Tây nói rằng nỗ lực của Trung Quốc trong việc thể hiện mình "kiến tạo hòa bình" ở Ukraine chỉ cho thấy mục đích đánh bóng hình ảnh của nước này hơn là thay đổi lập trường, khi nước này tìm cách khẳng định mình là một nhà lãnh đạo của một trật tự thế giới đa cực mới.
Tổng thống Nga Vladimir Putin bắt tay Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình trước cuộc hội đàm bên lề Hội nghị thượng đỉnh BRICS lần thứ 11, tại Brasilia, Brazil, vào ngày 12/11/2019. Ông Putin hôm 22/2 cho biết ông Tập sẽ sớm thăm Moscow.
Một năm sau khi Nga xâm lược nước láng giềng phía tây nam, đối tác "không giới hạn" của họ là Trung Quốc đề nghị làm trung gian hòa bình. Bắc Kinh nói họ sẽ đưa ra một "tường trình quan điểm" về Ukraine và Chủ tịch Tập Cận Bình dự kiến sẽ có "bài phát biểu hòa bình" trong tuần này.
Nhưng các nhà phân tích cho rằng việc Trung Quốc khẳng định mối quan hệ "vững như bàn thạch" với Nga và ủng hộ đường lối của Nga trong cuộc chiến đã làm suy yếu vị thế trung lập của họ, cũng như khẳng định của Hoa Kỳ rằng Trung Quốc đang xem xét cung cấp vũ khí cho Nga, điều mà Trung Quốc bác bỏ.
Các nhà ngoại giao Châu Âu cho rằng đề nghị hòa bình của Bắc Kinh cho thấy nỗ lực hàn gắn quan hệ của Trung Quốc với một số quốc gia phương Tây, đặc biệt là Châu Âu, chứ không phải là sự thay đổi chính sách lớn, trong khi khẳng định lập trường một cách khoa trương chỉ là một nỗ lực nhằm thách thức vị thế lãnh đạo của Mỹ trong trật tự thế giới.
Cũng có khả năng đây chỉ nhằm mục đích xây dựng một câu chuyện để kể lể trong nước về Tập Cận Bình trong tư cách là người giải quyết các vấn đề toàn cầu khi ông bắt đầu nhiệm kỳ lãnh đạo đạo thứ ba và Trung Quốc tìm cách vực dậy nền kinh tế tế bị ảnh hưởng sau ba năm kiềm tỏa vì dịch Covid-19.
Li Mingjiang, phó giáo sư về quan hệ quốc tế tại Trường Nghiên cứu Quốc tế S. Rajaratnam của Singapore, nhận xét : "Hiện tại, nỗ lực hòa bình của Trung Quốc chỉ ở mức độ khoa trương".
Ông nói : "Thật khó để tưởng tượng rằng Trung Quốc sẽ sớm có hành động thực tế để làm trung gian hòa giải giữa Nga và Ukraine… Đây chỉ là một thay đổi kiểu cách nhỏ của Trung Quốc, không phải là bất kỳ điều chỉnh chính sách thực chất nào đối với cuộc chiến".
Chắc chắn rằng bất kỳ động thái nghiêm túc nào của Trung Quốc trong việc giải quyết cuộc chiến trên bộ đẫm máu nhất ở Châu Âu kể từ Thế chiến thứ hai đều sẽ được hoan nghênh rộng rãi, nhưng nhiều nhà ngoại giao và những người theo dõi Trung Quốc nói rằng khi bị đẩy tới cùng, Trung Quốc sẽ về phe Nga.
Sự hoài nghi này càng được củng cố bởi cam kết của nhà ngoại giao hàng đầu Trung Quốc Vương Nghị hôm 22/2 tại Moscow rằng Trung Quốc mong muốn "làm sâu sắc thêm" mối quan hệ với Nga, và thông báo của Tổng thống Nga Vladimir Putin rằng Tập Cận Bình sẽ sớm thăm Moscow.
Kể từ khi chiến tranh bắt đầu, vài tuần sau khi Bắc Kinh và Moscow công bố mối quan hệ đối tác "không giới hạn", ông Tập đã nói chuyện thường xuyên với ông Putin nhưng chưa một lần nói với người đồng cấp Ukraine - Tổng thống Volodymyr Zelensky.
Vào năm 2022, nhập khẩu hàng hóa của Nga vào Trung Quốc đã tăng vọt trong khi thương mại với Ukraine giảm dần.
Tuy nhiên, các chuyên gia và nhà ngoại giao nói Trung Quốc khó có thể sớm cung cấp viện quân sự cho Nga, ít nhất là không công khai.
"Nếu hỗ trợ quân sự của phương Tây cho Ukraine làm tăng khả năng thất bại của Nga, thì cộng đồng quốc tế nên mong đợi những nỗ lực mạnh mẽ hơn từ Trung Quốc để ngăn chặn kết quả đó", Tong Zhao, một chuyên gia hạt nhân tại Quỹ Carnegie vì Hòa bình Quốc tế có trụ sở tại Hoa Kỳ, nhận định.
"Tính toán của Trung Quốc bị ảnh hưởng bởi nỗ lực của Hoa Kỳ trong việc vạch ra một lằn ranh rõ ràng hơn đối với Trung Quốc", ông Zhao nói, đề cập đến cảnh báo của Mỹ về vấn đề vũ khí. "Bắc Kinh đang tìm cách đạt được sự cân bằng giữa việc ổn định quan hệ với Washington và ngăn chặn thất bại của Moscow".
Trong khi Trung Quốc ủng hộ hòa bình về nguyên tắc, các nhà phân tích và nhà ngoại giao cho rằng nước này không muốn chấm dứt cuộc chiến Ukraine gây nguy hiểm cho Putin hoặc chế độ của ông, do nguy cơ bất ổn ở quốc gia có đường biên giới chung hơn 4.000 km.
"Đối với Bắc Kinh, câu hỏi quan trọng không phải là là liệu chiến tranh có nên kết thúc hay không mà là nó nên kết thúc như thế nào", Benjamin Herscovitch, nhà nghiên cứu tại Đại học Quốc gia Úc, nói.
Theo ông, "Trung Quốc vẫn coi Nga là yếu tố trung tâm trong chiến lược tổng thể của mình nhằm mục đích suy yếu sức mạnh và ảnh hưởng của Hoa Kỳ cũng như xây dựng một thế giới đa cực".
(Reuters)
************************
NATO nói đã thấy dấu hiệu Trung Quốc cân nhắc gửi vũ khí cho Nga
Reuters, VOA, 24/02/2023
Tổng thư ký NATO Jens Stoltenberg hôm thứ Năm (23/2) nói liên minh đã nhận thấy những dấu hiệu Trung Quốc đang xem xét cung cấp vũ khí cho Nga và cảnh báo Bắc Kinh không nên thực hiện bất kỳ bước đi nào như vậy.
Tổng thư ký NATO Jens Stoltenberg.
Thông báo được đưa ra vài ngày sau khi Ngoại trưởng Hoa Kỳ Antony Blinken cảnh báo Trung Quốc về những hậu quả nếu nước này hỗ trợ vật chất cho cuộc xâm lược Ukraine của Nga.
"Chúng tôi chưa thấy bất kỳ nguồn viện trợ vũ khí sát thương nào từ Trung Quốc sang Nga, nhưng chúng tôi đã thấy những dấu hiệu cho thấy họ đang xem xét và có thể đang lên kế hoạch cho điều đó", ông Stoltenberg nói với Reuters trong một cuộc phỏng vấn.
"Đó là lý do tại sao Hoa Kỳ và các đồng minh khác đã cảnh báo rất rõ ràng về điều đó. Và Trung Quốc tất nhiên không nên ủng hộ cho cuộc chiến bất hợp pháp của Nga", ông nói thêm.
Trung Quốc chưa đưa ra bình luận gì, nhưng trước đó trong ngày thứ Năm, Bộ Ngoại giao nước này nói rằng bất kỳ thông tin tình báo nào về việc Trung Quốc chuyển giao vũ khí cho Nga mà Hoa Kỳ dự định tiết lộ chỉ là suy đoán.
Nga và Trung Quốc đã ký quan hệ đối tác "không giới hạn" vào tháng 2 năm ngoái ngay trước khi Nga xua quân xâm lược Ukraine, và các liên kết kinh tế của họ đã bùng nổ khi các mối quan hệ của Moscow với phương Tây bị thu hẹp.
Phương Tây lâu nay vẫn cảnh giác với phản ứng của Trung Quốc đối với cuộc chiến Ukraine. Một số quan chức cảnh báo rằng chiến thắng của Nga sẽ tạo động lực cho những hành động của Trung Quốc đối với Đài Loan. Trung Quốc cho đến nay vẫn không lên án cuộc xung đột ở Ukraine và tránh gọi đây là một "cuộc xâm lược".
Ông Stoltenberg nói Trung Quốc là thành viên của Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc và cuộc chiến của Nga chống lại Ukraine đã vi phạm Hiến chương Liên Hiệp Quốc.
"Nguyên tắc cơ bản của hiến chương là tôn trọng sự toàn vẹn của các quốc gia khác và không tiến vào và xâm lược một quốc gia khác với hàng trăm nghìn quân", ông nói. "Tất nhiên, Trung Quốc không nên là một phần trong chuyện này".
Trung Quốc nói họ sẽ đưa ra quan điểm về cách giải quyết cuộc xung đột Ukraine thông qua các biện pháp chính trị trong một báo cáo sắp tới, mà truyền thông nhà nước Nga cho biết sẽ được xuất bản nhân kỷ niệm một năm "chiến dịch quân sự đặc biệt" của Nga.
(Reuters)
Chiến tranh Ukraine : Bắc Kinh quan ngại về "xung đột vượt tầm kiểm soát" và kêu gọi "đối thoại"
Trọng Thành, RFI, 21/02/2023
Trong một hội nghị về an ninh hôm 21/02/2023 tại Bắc Kinh, lãnh đạo ngoại giao Trung Quốc Tần Cương (Qin Gang) kêu gọi đàm phán để tìm giải pháp hòa bình cho chiến tranh Ukraine và khẳng định Bắc Kinh có thể góp phần cho một "giải pháp chính trị".
Lãnh đạo ngoại giao Trung Quốc Tần Cương (Qin Gang) tại diễn đàn an ninh được tổ chức tại Bộ ngoại giao, Bắc Kinh, ngày 21/02/2023. AP - Andy Wong
Thông tín viên Stéphane Lagarde tường trình từ Bắc Kinh :
"Tại Munich, lãnh đạo cao nhất của ngành ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị đã nói về một "giải pháp chính trị" để "thoát khỏi cuộc khủng hoảng" ở Ukraine.Nhìn chung, đó là lời nhắc lại về các nguyên tắc đã được các nhà lãnh đạo Trung Quốc đề cập, được trình bày lại trong một "văn bản" được giới thiệu vào ngày thứ Ba hôm nay, trước giới ngoại giao nước ngoài tại thủ đô Trung Quốc.
Khoảng 10 trang bằng tiếng Anh, với 15 điểm, bao gồm nguyên tắc tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của các quốc gia, trung thành với Hiến chương Liên Hiệp Quốc và phản đối việc sử dụng vũ khí hạt nhân. Theo Bắc Kinh, cần ưu tiên "đối thoại và tham vấn" và coi trọng các mối quan tâm chính đáng về an ninh của tất cả các nước.
Cả Ukraine và Nga đều không được trích dẫn trực tiếp trong bản tóm tắt các nguyên tắc, được coi là cơ sở cho các cuộc đàm phán vì một "hòa bình lâu dài".Trong lúc lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình dự kiến sẽ có bài phát biểu nhân dịp đánh dấu một năm cuộc xung đột, ông Tần Cương, đương kim ngoại trưởng Trung Quốc, sáng hôm nay bày tỏ "quan ngại" trước sự leo thang của cuộc chiến mà Ukraine phải gánh chịu từ gần một năm nay, cuộc chiến mà Trung Quốc chưa bao giờ nói ai là kẻ xâm lược".
Trọng Thành
************************
Tổng thống Putin cáo buộc phương Tây đe dọa sự tồn tại của nước Nga
Thu Hằng, RFI, 21/02/2023
Để đánh dấu tròn một năm Nga phát động "chiến dịch đặc biệt" "giải trừ phát xít" ở Ukraine, tổng thống Vladmimir Putin đọc bài diễn văn trước Quốc hội lưỡng viện Nga sáng 21/02/2023. Ông cáo buộc phương Tây làm leo thang xung đột ở Ukraine và đe dọa sự tồn tại của nước Nga.
Tổng thống Nga Vladimir Putin phát biểu tại Moskva, ngày 21/02/2023. AP - Dmitry Astakhov
Như vậy, cuộc chiến tại Ukraine sẽ còn kéo dài vì theo tổng thống Nga, "để bảo đảm an ninh cho đất nước chúng ta, để loại bỏ mọi mối đe dọa từ một chế độ tân phát xít tồn tại ở Ukraine từ sau cuộc đảo chính năm 2014 nên chiến dịch quân sự đặc biệt mới được tiến hành. Và chúng ta sẽ giải quyết từng bước, cẩn thận và có phương pháp, các mục tiêu đặt ra trước mắt chúng ta".
Theo Reuters, ông Putin cáo buộc phương Tây phải chịu trách nhiệm về tình trạng leo thang xung đột ở Ukraine từ một năm nay, nhằm mục đích "hủy hoại sự tồn tại" của nước Nga. Ngược lại, ông khẳng định Moskva đã huy động các nguồn lực "để giải quyết một cách hòa bình" cuộc khủng hoảng ở miền đông Ukraine từ năm 2014, nhưng "sau lưng chúng ta, một kịch bản hoàn toàn khác lại được chuẩn bị". Ông yêu cầu Mỹ "rút quân và trang thiết bị" của NATO ra khỏi Ukraine.
Theo ông chủ điện Kremlin, "các nước phương Tây sẽ tìm cách gây chia rẽ xã hội Nga, trông cậy vào những kẻ phản bội". Vì vậy, ông cảnh cáo "những người chọn phản bội nước Nga sẽ phải chịu trách nhiệm trước pháp luật". Phát biểu này muốn nói đến chiến dịch trấn áp những tiếng nói phản đối chiến tranh, được áp dụng triệt để từ một năm nay, sẽ còn được tăng cường trong thời gian tới, dù ông Putin trấn an đó sẽ không phải là "một cuộc săn đuổi phù thủy".
Trong lĩnh vực kinh tế, các biện pháp trừng phạt của phương Tây đã không làm suy yếu nước Nga, mà ngược lại, theo khẳng định của ông Putin, lại tạo "những cơ hội" cho các doanh nghiệp trong nước. Ông cho rằng "mục đích không phải là thích ứng với những điều kiện hiện nay" mà phải "đưa kinh tế Nga vượt qua đường biên giới mới", ý muốn nói đến những vùng đất Ukraine mới bị Nga sáp nhập.
Ngay lập tức, trước báo giới, cố vấn an ninh quốc gia của Nhà Trắng Jake Sullivan đã lên án "sự phi lý" trong những phát biểu của tổng thống Nga khi viện cớ mối đe dọa từ phương Tây để tấn công Ukraine.
Trên mạng Telegram, chánh văn phòng tổng thống Ukraine Andriy Yermak khẳng định "nhiệm vụ của chúng ta (Ukraine) là truy đuổi và trừng trị" quân xâm lược Nga.
Thu Hằng
**************************
Vũ khí Trung Quốc cấp cho Nga : Cục diện chiến trường Ukraine có thay đổi ?
Minh Anh, RFI, 21/02/2023
Ngày 20/02/2023, Bắc Kinh phủ nhận có ý định cung cấp vũ khí, hậu thuẫn cuộc tấn công của Nga tại Ukraine. Chính phủ Trung Quốc còn cáo buộc Washington "đổ dầu vào lửa" khi có khẳng định như vậy.
Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và tổng thống Nga Vladimir Putin tại Bắc Kinh, Trung Quốc, ngày 04/02/2022. AP - Alexei Druzhinin
Theo AFP, trước những thông tin này, lãnh đạo ngành ngoại giao của Liên Hiệp Châu Âu, Josep Borrell, cảnh báo, việc cung cấp vũ khí cho Nga "sẽ là một lằn ranh đỏ". Câu hỏi đặt ra, nếu Trung Quốc hỗ trợ Nga, chuyện gì sẽ xảy ra ? Liệu điều đó có làm thay đổi cục diện chiến trường Ukraine hay không ?
Trả lời ban tiếng Pháp đài RFI, Guillaume Lasconjarias, giáo sư trường Paris Sorbonne, phân tích :
"Nga có lẽ sẽ có thêm khả năng hành động một chút bởi vì ngành công nghiệp của Nga đang gặp khó khăn và không thể chuyển đổi hoàn toàn sang nền kinh tế chiến tranh. Chúng ta thấy rõ là Nga đang gặp khó khăn để chế tạo những thiết bị mới, và họ buộc phải nâng cấp lại các loại xe tăng cũ. Nếu Trung Quốc can dự vào và cung cấp các linh kiện mới và kho dự trữ trong lĩnh vực này, chúng ta có thể hình dung là nhìn từ bề ngoài, Nga có vẻ có một bước nhảy vọt về công nghệ.
Ngược lại, Nga vẫn luôn thiếu hai điểm, đó là huấn luyện và binh sĩ được đào tạo. Điều này, Trung Quốc sẽ không cung cấp. Do vậy, sự nhẩy vọt về sức mạnh quân sự với sự hậu thuẫn về công nghệ thì "Có". Nhưng bước nhảy vọt trên phương diện tính toán chiến lược và tiếp theo đó là chiến đấu, thì điều này khó hơn.
Mặt khác, lợi thế tương quan lực lượng có lẽ nghiêng hẳn về phía Nga. Nếu có đủ trang thiết bị quân sự và nguồn dự trữ, chúng ta có thể thực sự lại thấy Nga trở lại tấn công nhiều hơn và trong trường hợp này, sự hỗ trợ của phương Tây dành cho Ukraine có nhiều khả năng là không đủ".
Minh Anh
************************
Chiến tranh : Quân đội Ukraine thiếu thốn trang thiết bị quân sự
Minh Anh, RFI, 21/02/2023
Ngày 20/02/2023, trong chuyến thăm bất ngờ Kiev, tổng thống Mỹ Jode Biden đã hứa giao thêm trang thiết bị thiết yếu, đặc biệt là các loại đạn pháo, các hệ thống tên lửa chống tăng và ra-đa giám sát không phận, sau nhiều tuần do dự. Một nguồn hỗ trợ mà các binh sĩ trên thực địa nóng lòng trông đợi.
Một xe tăng BMP-2 của Nga mà lữ đoàn số 92 của Ukraine tại vùng Koupiansk đã chiếm được và sửa lại. © Boris Vichith / RFI
Anastasia Becchio và c, đặc phái viên đài RFI, có mặt tại vùng Koupiansk, gởi về bài phóng sự :
"Đó là một chiến lợi phẩm mà lữ đoàn số 92 thích trưng bày : Một chiếc xe bọc thép mà quân Nga đã phải bỏ rơi trên chiến trường. Chiếc áo blu-dông vấy bẩn dầu động cơ, găng tay đen xì, viên binh sĩ mang mật danh "người Ban Lan" đã tìm cách khôi phục tình trạng.
Anh nói : "Đây là một chiếc BMP2, xe tăng chiến đấu bộ binh mà chúng tôi đã lấy được của quân Nga. Chúng tôi đã tìm được chiếc xe này cách chiến tuyến 500 mét. Trong vòng một tháng, chúng tôi đã sửa chữa chiếc xa này, và nó sẽ có ích cho chúng tôi, bởi vì chúng tôi cần vũ khí. Chúng tôi thiếu xe bọc thép sơ tán, xe chiến đấu, pháo, đạn dược".
Victor Artiomov, 49 tuổi, đứng đầu đơn vị, lưu ý là nguồn dự trữ đạn dược không phải là không thể cạn kiệt. Ở phía đối diện, quân Nga dường như có nhiều nguồn dự trữ hơn.
Anh giải thích : "Họ nhắm bắn chúng tôi lúc đêm, bằng xe tăng, pháo Grad, họ bắn bất kể nơi đâu. Trong khi đó, chúng tôi không bắn bừa bãi, được lợi gì khi xả súng vào đồng trống lúc đêm khuya ? Buổi sáng, drone của chúng tôi bắt đầu hành động, chúng phát hiện thiết bị của Nga và tiếp đến chúng tôi bắn hai hay ba quả trái phá để phá hủy các thiết bị này. Nếu quân Nga bắn đi 30 quả đạn cối trong một giờ, chúng tôi chỉ bắn có ba. Chúng tôi tiết kiệm trong khi mà họ bắn không cần đếm, chắc là để làm chúng tôi sợ hãi !"
Ở xa xa, vài tiếng nổ hiếm hoi vang lên, phía Ukraine vẫn giữ được chiến tuyến, trưởng đơn vị khẳng định".
Minh Anh
**************************
Quốc phòng, năng lượng : Một năm chiến tranh Ukraine làm xáo trộn mô hình Đức
Thu Hằng, RFI, 21/02/2023
Cuộc chiến do Nga phát động tại Ukraine đã buộc Đức phải thay đổi chiến lược. Từ một nước chủ hòa, dè dặt cung cấp thiết bị quân sự trong thời gian đầu, chính quyền Berlin thông báo viện trợ cho Kiev nhiều vũ khí hạng nặng. Tại Hội nghị An ninh Munich ngày 19/02/2023, thủ tướng Olaf Scholz nhấn mạnh, khi giao vũ khí cho Ukraine, "một nước lớn về vị thế và mạnh về kinh tế như Đức thì phải đảm nhận trách nhiệm trong những thời điểm như hiện nay".
Bộ trưởng quốc phòng Đức Boris Pistorius (giữa và đại sứ Ukraine tại Đức Oleksii Makeiev (trái) thăm nơi huấn luyện binh sĩ Ukraine dùng xe tăng Leopard, căn cứ quân sự Bundeswehr của Đức ở Munster, ngày 20/02/2023. Reuters – Fabian Bimmer
Theo thông tín viên RFI Pascal Thibaut tại Berlin, chiến tranh Ukraine đã làm đảo lộn những trụ cột của mô hình Đức, buộc nước này khẩn cấp thay đổi triệt để, đôi khi là trong đau đớn :
"Xe tăng Đức ở Ukraine, cách đây vài tháng, người ta chỉ thấy trong các sách về lịch sử. Trong vòng vài tuần, chuyện này lại thành hiện thực. Đức, vẫn nổi tiếng tiết chế quân sự sau thảm kịch của "Đệ tam Đế chế", lần đầu tiên đã cung cấp vũ khí cho một khu vực xung đột, cho dù phải mất một thời gian để làm việc này.
Bị cắt giảm kinh phí từ lâu, Bộ quốc phòng Đức đã được cấp một ngân sách đặc biệt 100 tỉ euro. Tân bộ trưởng quốc phòng muốn có thêm ngân sách bổ sung và tuân thủ những cam kết chi tiêu quân sự đối với Liên minh Bắc Đại Tây Dương - NATO. Cuộc cách mạng này gây ra hàng loạt tranh luận và không được một bộ phận người dân Đức, vẫn ủng hộ mạnh mẽ tư tưởng chủ hòa.
Điểm thay đổi thứ hai là lĩnh vực năng lượng. Sự phụ thuộc quá lớn vào khí đốt của Nga đã bị ngừng một cách quá đột ngột. Việc khẩn cấp trước mắt là phải tìm các nguồn thay thế tốn kém, bắt đầu từ khí hóa lỏng. Chính quyền, cũng như các hộ gia đình, phải trả hóa đơn đắt hơn. Các doanh nghiệp cũng chịu tình trạng tương tự. Mô hình Đức, dựa trên các ngành công nghiệp xuất khẩu, bị tác động. Do ngốn quá nhiều năng lượng, ngành hóa chất và công nghiệp luyện kim đối mặt với tình trạng bùng nổ chi phí và gây nghi ngờ về tương lai của ngành tại Đức, cũng như ở những nơi khác".
Thu Hằng
Tên lửa, xe tăng, đại bác của Nga không diệt được các doanh nghiệp Ukraine. Về phía Nga, nền kinh tế thứ 9 trên thế giới không bị cắt đứt với thế giới bên ngoài. Phép lạ nào giúp kinh tế Ukraine vẫn cầm cự dưới tác động của chiến tranh ? Nhờ đâu kinh tế Nga vẫn trụ được sau 9 đợt trừng phạt liên tiếp của phương Tây ? Một lần nữa các câu hỏi về hiệu quả của trừng phạt, cấm vận Nga lại dấy lên.
Một tàu chở dầu đậu tại khu vực nhà máy Sheskharis, ở Novorossiysk, Nga. Ảnh chụp ngày 11/10/2022. AP
Quỹ Tiền Tệ Quốc Tế trong báo cáo công bố ngày 31/01/2023 thẩm định tổng sản phẩm nội địa Ukraine trong năm 2022 giảm 34% do tác động chiến tranh. GDP của Nga giảm 2,2% : "nhẹ hơn nhiều" so với đợt suy thoái (-7,9%) hồi 2009 dưới tác động của khủng hoảng tài chính toàn cầu.
Đánh sập kinh tế Ukraine : Nga thất bại
Sau một năm chiến tranh, nhiều thành phố từ Mariupol đến Kharkiv hay Kherson đã tan hoang. Quân đội Nga liên tục nhắm vào các nhà máy điện Ukraine. Cuối 2022, thống kê của Kiev ghi nhận : gần 150.000 khu dân cư bị thiệt hại, 150 cây cầu bị đánh sập, 330 bệnh viện bị trúng bom, gần 3.000 trường học chỉ còn là những đống gạch đổ nát, gần 600 cơ quan hành chính bị tàn phá hoặc bị quân đội Nga trưng dụng ở những vùng bị chiếm đóng. Từ 30% đến 40% diện tích đất canh tác của một trong những vựa ngũ cốc trên thế giới bị nhiễm mìn. Tại khu vực miền đông, lá phổi công nghiệp của Ukraine, cả một mảng lớn các hoạt động kinh tế bị tê liệt.
Trên đài truyền hình Pháp BFM chuyên gia kinh tế Nicolas Bouzou điều hành công ty vấn Asterès nhìn "cốc nước nửa đầy", khi nêu bật trước ngần ấy những "tai họa" một số doanh nghiệp Ukraine vẫn tìm được lối thoát.
Nicolas Bouzou : "Năm ngoái sản xuất của Ukraine giảm hơn 30% đây là một mức độ vô cùng nghiêm trọng. Cần biết rằng Ukraine mất đi một phần các nguồn lao động : thanh niên thì bị điều ra chiến trường, phụ nữ trẻ em thì ra nước ngoài chạy trốn chiến tranh. Lực lượng lao động bị giảm mạnh. Tuy nhiên nhiều doanh nghiệp kháng cự khá tốt nhờ giảm lương của nhân viên, nhờ tổ chức lại, nhờ Ukraine có một mạng lưới internet và các công cụ kỹ thuật số rất tốt. Thêm vào đó hệ thống đường sắt quốc gia hoạt động rất hiệu quả. Tổng thống Zelensky xem nhân viên tập đoàn đường sắt là một "đội lính" thứ hai. Nhờ họ mà hệ thống phân phối không bị đứt, gẫy... Với tất cả các yếu tố nói trên, một số công ty Ukraine vẫn tiếp tục xuất khẩu".
Trong chiến tranh, nhiều sự kiện như hội chợ sách quốc tế vẫn được tổ chức tại thủ đô Kiev và ở những vùng xa các mặt trận nóng. Các công ty tuyển dụng nhân viên hoạt động rất mạnh theo lời giám đốc cơ quan tư vấn Asterès. Đương nhiên kinh tế Ukraine cầm cự được nhờ viện quốc tế : Sau Hoa Kỳ, Liên Âu là điểm tựa thứ nhì của chính quyền Kiev. Bruxelles đã cấp 8 tỷ đô la cho Kiev trong năm 2022 và dự trù 17 tỷ trong năm nay, đó là chưa kể các khoản viện trợ nhân đạo và quân sự.
Sức kháng cự của kinh tế Nga : "Vật thể lạ"
Tuy nhiên mọi chú ý dồn về phía Nga. Trong lịch sử kinh tế đương đại, chưa một quốc gia nào lãnh những đòn trừng phạt nặng như Liên bang Nga hiện nay. Liên Hiệp Châu Âu đang chuẩn bị đợt trừng phạt thứ 10 kể từ khi Nga xâm chiếm Ukraine. Châu Âu, Mỹ, Canada, Úc và Nhật nhất trí "nhắm" vào xuất nhập khẩu dầu khí của Nga, một lĩnh vực chiếm từ 15% đến 20% GDP và bảo đảm 40% ngân sách quốc gia.
Chỉ hai ngày sau chiến tranh, Nga bị loại khỏi hệ thống quốc tế thanh toán ngân hàng SWIFT, 300 tỷ đô la dự trữ ngoại tệ của Ngân Hàng Trung Ương Nga tại Âu Mỹ bị phong tỏa.
Vậy mà phát biểu tháng 12/2022 tổng thống Vladimir Putin tự hào "phá vỡ âm mưu của phương Tây muốn hạ gục" kinh tế Liên Bang Nga. GDP của Nga dưới tác động của những đòn trừng phạt quốc tế được ví như "vũ khí hạng nặng" giảm 2,2% theo thống kê của Quỹ Tiền Tệ Quốc Tế IMF và 2,1% theo thống kê Rosstat của Nga. Đơn vị tiền tệ quốc gia đã ổn định trở lại. Ngân Hàng Trung Ương với "nữ tướng" Elvira Nabioullina đứng đầu, đã kềm hãm được lạm phát.
Trả lời đài phát thanh France Culture Sébastien Jean chuyên gia về thương mại quốc tế trường CNAM – Học viện Quốc gia về Nghệ thuật và Ngành nghề Paris nêu bật những dấu hiệu cho thấy kịch bản kinh tế Nga sụp đổ hoàn toàn không xảy ra.
Sébastien Jean : "Đúng là trong giai đoạn đầu đồng rúp mất giá, có lúc mất hẳn 1/3 trị giá so với đô la nhưng từ đó đến nay đơn vị tiền tệ của Nga hồi phục. Tỷ giá hối đoái tăng lên trở lại gần bằng với thời điểm trước chiến tranh Ukraine. Xuất nhập khẩu của Nga cũng vậy : trong những tuần lễ đầu khi lệnh trừng phạt được ban hành, nhập khẩu của Nga hoàn toàn sụp đổ, kim ngạch xuất khẩu tuy nhiên vững vàng nhờ dầu khí, nông phẩm, khoáng sản... Nhưng trong gần một năm qua thêm nhiều con đường khác đã được khai mở : chẳng hạn như xuất khẩu qua trung gian một số nước bạn của Moskva, trong đó có Trung Quốc, Thổ Nhĩ Kỹ hay Armenia, Azerbaijan…".
Trừng phạt Kremlin nhưng phương Tây rót gần 250 tỷ đô la cho nước Nga
Vào lúc phương Tây rầm rộ hô hào "cấm vận" kinh tế Nga, cấm giao thương với Nga thì tính đến cuối tháng 12/2022 Châu Âu vẫn mua dầu khí của Nga và qua đó thanh toán 250 tỷ đô la (theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế) cho các tập đoàn dầu khí của Nga và một phần trong số tiền khổng lồ đó là nhằm đóng góp cho ngân sách nhà nước. Đành rằng trong năm 2022 Liên Âu đã giảm mạnh mức độ lệ thuộc vào khí đốt của Nga, nhưng phải đợi đến ngày 05/12/2022 và 05/02/2023 Châu Âu mới thực sự "khóa" van dầu của Nga.
Nếu như các tập đoàn dầu khí Nga mất dần thị trường Châu Âu thì đổi lại những Gazprom hay Rosneft... đã tìm được những điểm tựa mới là Ấn Độ hay Trung Quốc. Kim ngạch xuất khẩu dầu hỏa của Nga với Trung Quốc tăng 48% trong năm 2022.
Cuộc tranh luận về tính hiệu quả của các biện pháp trừng phạt kinh tế Nga một lần nữa lại được nêu ra. Thậm chí có nhiều tiếng nói cho rằng Liên Âu mạnh tay đánh vào ngân sách của Moskva mà không trông thấy rằng đó là những đòn "gậy ông đập lưng ông" : năng lượng, nguyên liệu, nông phẩm… tăng cao đe dọa tăng trưởng của chính mình. Nicolas Bouzou cơ quan tư vấn Asterès không hoàn toàn đồng ý với lập luận này. Bằng chứng rõ rệt nhất là viện thống kê quốc gia Rosstat hôm 17/02/2023 đã hoãn cuộc họp báo công bố thống kê kinh tế trong năm 2022.
Nicolas Bouzou : "Đúng là có những biện pháp trừng phạt không mang lại những kết quả như phương Tây mong đợi. Các chương trình nhằm cô lập Nga trên thương trường không hiệu quả lắm do Moskva đã nhanh chóng dựa vào Bắc Kinh. Quan hệ đôi bên chưa bao giờ được mở rộng như ở thời điểm này. Thế nhưng có những lĩnh vực mà Nga không có thể trông cậy nhiều vào Trung Quốc thí dụ như là về công nghệ bán dẫn. Vì bị phương Tây phong tỏa, cỗ máy sản xuất vũ khí của Nga không thể hoạt động hết công suất. Các biện pháp trừng phạt tác hại đến nền công nghiệp quốc phòng của Nga".
Thuốc độc ngấm lâu
Về phần Agathe Demarais, giám đốc văn phòng dự báo của Economist Intelligence Unit-trực thuộc tuần báo kinh tế Anh, The Economist, bà giải thích rõ hơn về giới hạn trong hợp tác giữa Moskva và Bắc Kinh và không mấy lạc quan về viễn cảnh kinh tế chóng phục hồi.
Agathe Demarais : "Liên quan đến công nghệ bán dẫn, Nga trông cậy nhiều vào Trung Quốc thế nhưng bản thân Trung Quốc cũng đang phải đối mặt với chính sách trừng phạt của Washington : Mỹ đang siết chặt các hoạt động bán công nghệ cao, cung cấp linh kiện bán dẫn hiện đại nhất cho Trung Quốc. Thêm vào đó là hiện tượng một phần lớn các chuyên gia của Nga về tin học, về các công nghệ mới đã sơ tán từ khi Moskva xâm chiếm Ukraine. Nhìn rộng ra hơn thì từ 10 năm nay giới phân tích báo động kinh tế Nga gặp khó khăn do dân số sụt giảm, năng suất lao động thấp. Thành thử viễn cảnh kinh tế của Nga vốn đã ảm đạm trước khi nổ ra chiến tranh, giờ đây tình hình lại càng đen tối thêm nữa. Chiến tranh Ukraine chỉ làm lộ rõ thêm thực tế này mà thôi".
Trở lại với câu hỏi chính sách trừng phạt kinh tế Nga có hiệu quả hay không Agathe Demarais cho rằng trước khi đánh giá về mức độ "hiệu quả" cần phải thẩm định lại mục tiêu trừng phạt Nga là gì ?
Agathe Demarais : "Mục tiêu thứ nhất là bắn đi tín hiệu phương Tây đoàn kết một lòng yểm trợ Ukraine và tôi nghĩ rằng Nga đã bất ngờ vì điều đó. Về điểm này phương Tây đã thành công. Điểm thứ nhì, tôi không nghĩ rằng Âu Mỹ muốn trông thấy kinh tế Nga gục ngã như là kinh tế của Venezuela. Kịch bản nền kinh tế thứ 9 của thế giới tan rã là điều không tưởng. Qua các đòn trừng phạt, phương Tây nhắm vào cỗ máy tài trợ chiến tranh của Moskva, muốn hạn chế khả năng chế tạo vũ khí của Nga. Thâm hụt ngân sách của Nga tăng lên, quỹ đối phó với tình huống bất ngờ của Nga giảm sụt : có thể nói mục tiêu thứ hai cũng đã đạt được. Về mục đích thứ ba là về lâu về dài gây tác hại cho nền công nghiệp dầu khí của Nga : để khai thác dầu khí và xuất khẩu năng lượng Nga cần công nghệ của phương Tây, cần tìm kiếm thêm các mỏ dầu mới. Nhưng dưới tác động của lệnh trừng phạt, các dự án đó bị chựng lại. Hiện nay Nga chiếm 30% thị phần dầu khí thế giới, tỷ lệ này rơi xuống còn 15% vào quãng năm 2030. Nói cách khác, trong tương lai thế áp đảo của Nga trên thị trường dầu khí thế giới sẽ bị đe dọa".
Julien Nocetti giảng viên trường quân sự Saint Cyr của Pháp, cộng tác viên của Viện Quan hệ Quốc tế Pháp IFRI cho rằng chính nhờ cấm vận đặc biệt là trong lĩnh vực công nghệ cao và linh kiện bán dẫn mà cỗ máy sản xuất vũ khí của Nga phải hoạt động chậm lại, ít ra là không như chủ nhân điện Kremlin mong muốn.
Julien Nocetti : "Cốt lõi của vấn đề ở đây là phụ tùng bán dẫn. Liệu rằng Nga có thể lách các lệnh phong tỏa của phương Tây hay không chẳng hạn như là trông cậy vào công nghệ, vào chip điện tử của Bắc Triều Tiên ? Nếu như câu trả lời là có thì chúng ta biết rằng Bắc Triều Tiên đã tiến bộ hơn rất nhiều. Trên thực tế Nga phụ thuộc vào linh kiện điện tử của phương Tây, của Nhật, Hàn Quốc và Đài Loan và những đối tác này áp dụng lệnh trừng phạt nhắm vào Moskva. Trước mắt Nga không tiếp cận được với công nghệ cao, mất nguồn cung cấp chip điện tử. Hệ quả kèm theo là ngành công nghiệp sản xuất vũ khí của Nga bị mắc kẹt, không thể chế tạo thêm tên lửa hay xe tăng"…
Sau một năm chiến tranh đang diễn ra trên lãnh thổ Ukraine, mẫu số chung duy nhất giữa Kiev và Moskva là cả hai cùng đã có khả năng nhanh chóng thích nghi với tình huống. Dù vậy thực tế cho thấy Ukraine cần từ 138 đến 500 tỷ đô la cho công cuộc tái thiết một khi im tiếng súng.
Ukraine có thể tái thiết cơ sở hạ tầng và thiệt hại vật chất có thể dễ dàng được khắc phục, những mất mát về tinh thần, những vết hằn chiến tranh để lại thì không.
Còn về phía Nga, giới quan sát cho rằng các đòn trừng phạt hiện nay là một thứ "độc dược ngấm lâu" mà hậu quả sẽ chỉ được trông thấy từ 5 đến 10 năm nữa. Hai lĩnh vực bị tổn hại nhiều hơn cả sẽ là ngành công nghiệp dầu khí và chế tạo vũ khí : hai con gà đẻ trứng vàng của kinh tế Nga.
Đương nhiên là trong giai đoạn tái thiết kinh tế, Nga có thể trông cậy nhiều vào tình hữu nghị vô bờ bến của Bắc Kinh. Nhưng Trung Quốc chẳng cho ai vay không bao giờ. Moskva không là một ngoại lệ, như Tatiana Kastouéva-Jean, Viện Quan hệ Quốc tế Pháp IFRI ghi nhận qua bài trả lời phỏng vấn báo La Croix hôm 19/02/2022.
Thanh Hà
Nguồn : RFI, 21/02/2023
Thông điệp kép từ Hội nghị Munich : Giúp Ukraine đánh giặc, để ngỏ cơ hội hòa bình với Nga
Gần tròn một năm cuộc xâm lăng Ukraine của Nga, chiến tranh tại Ukraine tiếp tục là chủ đề chính của nhiều báo Pháp hôm 20/02/2023. Le Monde và La Croix dành tranh nhất giới thiệu về tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, thủ lĩnh của cuộc kháng chiến. Libération dành một số đặc biệt nói về những người kháng chiến Ukraine. Hạ Viện Pháp đã không thể bỏ phiếu về dự luật cải cách hưu trí, sau hai tuần tranh luận dữ dội tại nghị trường là một chủ đề chính khác.
Biểu tình phản đối chiến tranh bên lề Hội nghị An ninh Munich, ở Munich, Đức, ngày 18/2/2023. Reuters – Kai Pfaffenbach
Châu Âu siết chặt đoàn kết sẵn sàng cho "một cuộc chiến tranh kéo dài" tại Ukraine, nếu Nga không từ bỏ quyết tâm xâm lược. Hồ sơ chính trang quốc tế của Le Monde có bài : "Tại Munich, phương Tây đoàn kết đối mặt với Nga". Le Monde mở đầu bài viết với thông điệp: "Gió đang thổi ngược, đây không phải là lúc để chùn bước. Trong lúc các lực lượng Ukraine đối mặt với một đợt tấn công mới của Nga tại vùng Donbass, các lãnh đạo phương Tây họp tại Hội nghị An ninh thường niên Munich, hôm 17/02, đã gửi đến Nga thông điệp đoàn kết và kiên quyết, kèm theo đó là nhận định: cuộc chiến sẽ kéo dài, cần phải chuẩn bị".
Thông điệp đoàn kết của phương Tây
Sự hiện diện của lãnh đạo chủ chốt của các quốc gia đồng minh trong hội nghị đặc biệt này là một dấu hiệu rõ ràng, từ phó tổng thống Mỹ, thủ tướng Đức, thủ tướng Anh đến, thủ tướng Ba Lan, lãnh đạo các nước Baltic, cũng như những người đứng đầu các định chế Châu Âu. Le Monde chú ý đến một dấu hiệu đoàn kết quan trọng khác là bữa ăn tối giữa tổng thống Pháp Macron, thủ tướng Đức Scholz và thủ tướng Ba Lan Duda, một thượng đỉnh không chính thức theo công thức gọi là "tam giác Weimar", được tổ chức thường xuyên kể từ khi khối Liên Xô sụp đổ.
Thượng đỉnh "Tam giác Weimar" cuối cùng đã diễn ra hai tuần trước cuộc xâm lăng Nga. Bữa ăn tối giữa ba lãnh đạo Pháp – Đức – Ba Lan diễn ra trong bối cảnh quan hệ giữa hai đồng minh của Ukraine, là Đức và Ba Lan, đang có nhiều sóng gió. Ba Lan là quốc gia tuyến đầu, của Châu Âu và của khối NATO, trong các hậu thuẫn Ukraine.
Putin muốn kéo dài chiến tranh, phương Tây "sẵn sàng"
Chiến lược của tổng thống Vladimir Putin là một cuộc chiến tranh kéo dài, Đức và Pháp, hai quốc gia trụ cột của Châu Âu, cũng sẵn sàng cho một kịch bản như vậy. Tổng thống Pháp gửi hai thông điệp chủ yếu đến điện Kremlin vào dịp này. Một lần nữa ông Macron nhắc nhớ với tổng thống Nga NATO là "một liên minh hạt nhân", Mỹ, Anh, Pháp có đủ vũ khí để răn đe. Thông điệp đưa ra nhằm cảnh cáo mọi toan tính của Nga sử dụng vũ khí hạt nhân. Một thông điệp khác của tổng thống Pháp là kêu gọi Châu Âu "đầu tư mạnh cho nền quốc phòng" của khối. Ông Macron đề xuất tổ chức một hội nghị tại Paris để bàn về việc phát triển "hệ thống tự vệ trên không của Châu lục".
Đề xuất "lá chắn" phòng không của Đức : Thay đổi của Tổng thống Pháp
Về vấn đề này, Le Monde ghi nhận một "thay đổi quan điểm đáng kể" của nguyên thủ Pháp. Tại Munich, Macron đã hoan nghênh sáng kiến của thủ tướng Đức đưa ra hồi tháng 10/2022, đề xuất 14 quốc gia NATO mua chung một hệ thống lá chắn tên lửa. Cách nay chỉ vài tuần tổng thống Pháp vốn còn "rất dè dặt về dự án này". Đây là thông điệp gián tiếp gửi đến tổng thống Nga. Đó là "đừng mong chiến tranh… sẽ làm Châu Âu chia rẽ, nhất là chia rẽ Paris với Berlin".
Một chủ đề căn bản khác của Hội nghị An ninh Munich mà Le Monde nêu bật là thái độ của "các nước phía Nam" (Global South/Sud Global), tức các quốc gia ngoài phương Tây. Hội nghị An ninh Munich, vốn chủ yếu là sân chơi dành cho các nước phương Tây, năm nay có sự hiện diện nhiều hơn bình thường của các nước phía Nam. Tổng thống Pháp thừa nhận có sự "mất lòng tin" của các nước phía Nam, chỉ trích phương Tây đối xử thiên vị, khi dành những "hậu thuẫn khổng lồ cho Ukraine", trái ngược với mức trợ giúp cho nhiều nước khác.
Nghị quyết mới ở Liên Hiệp Quốc : Trắc nghiệm về mức ủng hộ của "các nước phía Nam"
Sắp tới, hôm 23/02/2023, nhân dịp tròn một năm ngày Nga tấn công Ukraine, Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc dự kiến sẽ thảo luận về một nghị quyết mới lên án Nga. Trong nghị quyết lần trước, hồi tháng 10/2022, về bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ của Ukraine, đã có 143 phiếu thuận, 5 phiếu chống và 35 phiếu trắng. Việc có thêm quốc gia bỏ phiếu chống hay bỏ phiếu trắng sẽ có thể được Nga xem như "một thắng lợi" quan trọng. Le Monde kết luận : Đôi khi định hướng tương lai của Châu Âu lại được quyết định "tại những nơi rất xa".
Chinh phục được các nước phía Nam là một thách thức khổng lồ với phương Tây nói chung và Châu Âu nói riêng. Để giúp bạn đọc hình dung rõ hơn về cuộc chiến tranh Ukraine với chính trị toàn cầu, Le Monde có hồ sơ nêu bật "hố sâu ngăn cách giữa phương Tây và các nước phía Nam" : các lần bỏ phiếu tại Liên Hiệp Quốc về chiến tranh ở Ukraine cho thấy điều này.
Mặc dù tất cả ba nghị quyết lên án Nga xâm lược Ukraine tại Liên Hiệp Quốc đều đã được thông qua với đại đa số phiếu, nhưng điều đáng chú ý là đại đa số các nước phía Nam – dù ủng hộ nguyên tắc chủ quyền lãnh thổ bất khả xâm phạm của Liên Hiệp Quốc - không muốn hậu thuẫn trực tiếp Ukraine tự vệ chống Nga, không muốn chọn bên, giữa một bên là Nga và Trung Quốc, và bên kia là phương Tây.
"Cuộc chiến tranh Llạnh kỳ lạ Mỹ - Trung"
Le Monde ghi nhận, ẩn đằng sau thế đối đầu giữa phương Tây và Nga là thế đối địch Trung – Mỹ. "Cuộc Chiến tranh Lạnh kỳ lạ Mỹ - Trung" là chủ đề bài phân tích được giới thiệu trên trang nhất nhật báo kinh tế Les Echos. Nhà phân tích Dominique Moisi, chuyên gia về địa chính trị quốc tế, so sánh sự kình địch giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc hiện nay với cuộc chiến tranh lạnh giữa Mỹ và Liên Xô trước đây. Tuy nhiên, có một đặc điểm cơ bản rất khác: sự phụ thuộc mật thiết giữa hai siêu cường kinh tế Mỹ - Trung với tổng mậu dịch song phương 690 tỉ đô la, và tình trạng Mỹ ngày càng nhập siêu hơn từ Trung Quốc. Nói một cách khác Mỹ ngày càng phụ thuộc nhiều hơn vào Trung Quốc về kinh tế.
Tình hình khác hẳn hơn nửa thế kỷ về trước. Theo nhà phân tích của Les Echos, xét về mặt chiến lược với Trung Quốc hiện nay, phương Tây yếu hơn hẳn so với thời Chiến tranh Lạnh với Liên Xô. Nước Mỹ đã từng có một George Kennan, với tiểu luận "The Source of Soviet Conduct" (Những nguồn gốc ứng xử của Liên Xô), đã được dùng làm cơ sở cho chiến lược ngăn chặn chế độ cộng sản toàn trị Xô Viết ("Containment"). Giờ đây, "tại nước Mỹ và những nơi khác, chưa có ai có được một tầm nhìn tương tự về Trung Quốc".
Với Trung Quốc, không thể tái lập chiến lược "ngăn chặn" thời Liên Xô
Không chỉ dừng ở các ghi nhận, nhà phân tích Dominique Moisi của Les Echos còn chỉ ra một số nguyên nhân chính. Hai nguyên nhân khiến Trung Quốc khó hiểu hơn Liên Xô, thứ nhất là chế độ cộng sản Trung Quốc cũng là những người thừa kế đế chế Trung Hoa xưa kia. Giới lãnh đạo Trung Quốc hiện nay "tinh vi hơn nhiều" so với những người kế thừa đế chế Sa hoàng Nga. Điểm thứ hai là người Trung Quốc giờ đây hiểu rõ về phương Tây hơn là ngược lại, đặc biệt do việc sinh viên Trung Quốc theo học tại khắp các trường đại học hàng đầu của phương Tây. Chuyên gia địa chính trị quốc tế Dominique Moisi cảnh báo Hoa Kỳ cần "thực tế", và "khiêm tốn" trong đối thoại với Trung Quốc, không thể vận dụng trở lại với Trung Quốc hiện nay "chiến lược ngăn chặn" Liên Xô, vốn đã từng thành công trước đây.
Tỉ lệ dân ủng hộ Ukraine sụt giảm ở nhiều nước Châu Âu
Ngược lại với Le Monde, Le Figaro chú ý nhiều hơn đến các phân hóa trong nội bộ các nước Châu Âu liên quan đến hậu thuẫn Ukraine. Trang nhất nhật báo thiên hữu chạy tựa chính : "Ukraine : Những chia rẽ trong công luận Châu Âu về viện trợ vũ khí".Theo thăm dò dư luận của Ifop cho Quỹ Jean Jaurès và Le Figaro, quan điểm của đông đảo dân chúng Châu Âu vẫn là cần hậu thuẫn Ukraine, nhưng có sự khác biệt lớn giữa miền đông với miền tây của khối. Trong lúc Ba Lan có đến 80% dân ủng hộ cấp vũ khí, thì ở Pháp tỉ lệ này là 54% và Đức là 52%. Ngược lại, tỉ lệ người ủng hộ trừng phạt kinh tế Nga vẫn luôn ở mức cao và tương đối ổn định, cho dù có đôi chút sụt giảm.
Điều tra của Ifop vạch ra một thực tế đáng lo ngại, đó là tỉ lệ ủng hộ Ukraine tại nhiều quốc gia Châu Âu sụt giảm sau một năm chiến tranh. Ở Ba Lan, tỉ lệ này sụt giảm không nhiều, từ 91% xuống 79%, hay 80% xuống 74% như ở Tây Ban Nha. Ở Pháp mức lùi là lớn : từ 82% xuống 64%, tương tự như ở Đức, từ 86% xuống 61%, hay Ý, 80% xuống 62%.
Thất bại quân sự khiến nhà nước Nga sụp đổ : Viễn cảnh đáng sợ với Châu Âu
Le Figaro cũng nêu bật trên trang nhất phát biểu của tổng thống Pháp, dành cho phóng viên Le Figaro, JDD và France Inter, trên chuyến bay đến Hội nghị Munich. Tổng thống Macron tuyên bố Nga phải "thất bại" trong tham vọng xâm lược Ukraine, nhưng không thể có chuyện "nghiền nát" Nga. Nguyên thủ Pháp nhấn mạnh: không thể có chuyện tấn công vào lãnh thổ Nga, giải thể nhà nước Nga như đề nghị của một số người. Và chiến tranh tại Ukraine không thể khép lại chỉ nhờ chiến thắng "về mặt quân sự".
Sẵn sàng hậu thuẫn Ukraine trong một cuộc chiến kéo dài chống xâm lược Nga, nhưng phương Tây cũng đang hướng đến các giải pháp cho việc chấm dứt chiến tranh. Trong một bài viết khác, Le Figaro cho biết, tại Munich, phương Tây đang tìm kiếm các lối thoát cho chiến tranh. Tăng cường hậu thuẫn quân sự để Kiev có thể giành được các thắng lợi quyết định, siết chặt trừng phạt kinh tế Nga, hay trừng phạt về pháp lý đối với các tội ác chiến tranh là những hướng đang được tiến hành.
Tuy nhiên, chiến thắng quân sự hoàn toàn, tức đẩy bật Nga ra khỏi toàn bộ lãnh thổ Ukraine, như bản đồ năm 1991, tức khi Ukraine chính thức độc lập, chỉ là một trong các kịch bản. Tổng thống tân cử c, Petr Pavel, một người thân Kiev, cảnh báo chính quyền Kiev cần phải tỉnh táo với viễn cảnh tồi tệ. Quan điểm của tổng thống Cộng hòa Czech không khác lắm với quan điểm của tổng thống Pháp. Theo ông, Petr Pavel, "nếu chiến thắng của Ukraine dẫn đến sự sụp đổ của nhà nước Nga, thì sẽ không có gì để thương lượng và chúng ta sẽ không bao giờ có được một kiến trúc an ninh".
Không có lối thoát, nếu là xung đột một mất một còn "giữa các nền văn minh"
Để hiểu về chiến tranh Ukraine và viễn cảnh hòa bình, không nên bỏ qua bài phỏng vấn của cựu ngoại trưởng Pháp Hubert Védrine, trên Le Figaro. Nhà ngoại giao kỳ cựu Pháp cảnh báo là sẽ không có lối thoát cho cuộc chiến tại Ukraine, nếu coi đây là cuộc đối đầu một mất một còn "giữa các nền văn minh", giữa thế giới dân chủ và thế giới độc tài. Để thoát khỏi cuộc xung đột này, phương Tây cần phải "hết sức tỉnh táo". Cựu ngoại trưởng Pháp Hubert Védrine cũng nhắc lại các bài học về cơ hội bị bỏ lỡ trong thập niên 1990, cho việc xác lập một kiến trúc an ninh cho toàn Châu Âu, sau khi Liên Xô sụp đổ, bao gồm Nga. Tình hình ngày càng trở nên tồi tệ sau đó một phần đáng kể là do thất bại này.
Pháp : Hạ Viện không thể bỏ phiếu về dự luật cải tổ hưu trí
Hai tuần lễ tranh luận về dự luật cải cách hưu trí tại Hạ Viện Pháp khép lại hôm thứ Sáu tuần trước, nhưng đã không có bỏ phiếu. Đây cũng là chủ đề chính trang nhất của Le Monde. Đã không có bỏ phiếu về điều khoản đẩy lùi tuổi về hưu từ 62 lên thành 64, vốn đang bị phản đối mạnh trong công luận. Các phe đổ lỗi cho nhau về thất bại này. Đối lập lên án liên đảng cầm quyền chọn một "thể thức rút ngắn", trong lúc chính sách cản phá thảo luận từ phía đảng cực tả Nước Pháp Bất Khuất, với 13.000 đề xuất sửa đổi, cũng khiến liên minh cánh tả NUPES bị chia rẽ sâu sắc.
Cũng về dự án cải cách hưu trí gây tranh cãi dữ dội ở Pháp, Les Echos có bài nêu bật, đằng sau tình trạng hỗn loạn ở Hạ Viện, là các thương lượng ly kỳ và gây cấn trong hậu trường. Dự luật hiện tại được chuyển qua Thượng Viện. Theo tiết lộ của chủ tịch Thượng Viện, Gérard Larcher (đảng cánh hữu LR), trong bữa ăn tối với tổng thống hôm thứ Hai tuần trước, tổng thống Macron để ngỏ khả năng "dùng điều 49.3 hay sắc lệnh của chính phủ để thông qua dự luật cải cách", nếu cần. Chính phủ Pháp quyết định không lùi bước trước áp lực của các nghiệp đoàn.
Trọng Thành
Miền Đông Ukraine chuẩn bị đối phó với một chiến dịch tấn công lớn của Nga
Thanh Hà, RFI, 18/02/2023
Sáng ngày 18/02/2023, thành phố Khmerlnytskyi ở miền Tây Ukraine ghi nhận hai vụ nổ. Kiev ban bố tình trạng báo động phòng không trên toàn quốc. Còn tại miền Đông, chính quyền vùng Lugansk báo động các đợt tấn công của Nga càng lúc "càng dồn dập" dọc theo đường giới tuyến. Dân cư trong vùng chuẩn bị tinh thần đối phó với một đợt tấn công lớn trước thềm kỷ niệm đúng 1 năm Nga xâm lược.
Binh lính Ukraine tại trận tuyến gần Avdiivka, vùng Donetsk, ngày 17/02/2023. AP - Libkos
Thông tín viên của RFI Anastasia Becchio và Boris Vichith từ Kherson tường trình :
"Quân Nga muốn chứng minh là họ còn nhiều đạn dược. Cố vấn của tổng thống Ukraine, ông Mykhailo Podolyak, đánh giá như trên. Một phụ nữ 21 tuổi ở Kherson, Anastasia Gordevska, thuộc tiểu đội 124, cũng đồng quan điểm : ‘Tôi nghĩ họ đang chuẩn bị một chuyện gì đó và đấy sẽ là một vụ lớn. Chúng tôi thấy là phía Nga rất chú trọng đến những cột mốc kỷ niệm và họ thường bị ám ảnh vì những cột mốc về thời gian đó. Nhưng chúng tôi cũng đang chuẩn bị để đối phó. Tới nay, phía Ukraine luôn thoát khỏi những thế hiểm nghèo. Mọi chuyện rồi cũng sẽ ổn thôi’.
Về phần Roman Thchukhalov, thuộc một đơn vị quân báo, anh lo sợ là phía Nga sẽ đánh lớn bởi họ cần khoe khoang thành tích trên trận địa. Anh nói : ‘Quân Nga không có gì để hãnh diện về những thành tích trong năm vừa qua. Họ bị đánh đuổi khỏi Kiev và vùng phụ cận, họ để mất Tchernihiv, mất Kharkiv. Giờ đây, quân Nga đang chiếm đóng Kherson, nhưng lại không làm chủ tình hình ở thành phố Kherson. Nhìn lại một năm qua, chiến dịch do Nga tiến hành là một thất bại’.
Nga tiếp tục nhắm vào các cơ sở hạ tầng thiết yếu của Ukraine. Điều đó không cấm cản Kiev thông báo đã tái lập hệ thống cung cấp điện, tránh để tình trạng bị mất điện quá nghiêm trọng".
Washignton : nhóm Wagner đã mất 9.000 chiến binh
Họp báo hôm 17/02/2023, phát ngôn viên Hội Đồng An Ninh Quốc Gia của Nhà Trắng, John Kirby, đánh giá là 9.000 trong số 30.000 chiến binh phục vụ trong lực lượng lính đánh thuê Wagner đã thiệt mạng trên chiến trường Ukraine từ một năm qua. Một nửa trong số đó chết trong thời gian gần đây, từ giữa tháng 12/2022 đến nay.
Thanh Hà
*****************************
Ukraine tố Nga chuyển sang dùng phi đạn nhử mồi và khí cầu tình báo
AP, VOA, 18/02/2023
Nga đã thay đổi chiến thuật tấn công trên không để đánh lừa hệ thống phòng không của Ukraine, bằng cách sử dụng phi đạn nhử mồi không có đầu đạn nổ và triển khai khinh khí cầu, một quan chức cấp cao của Ukraine cho biết hôm 16/2.
Phi đạn đạn đạo liên lục địa Yars được phóng thử nghiệm tại Plesetsk, tây bắc Nga.
Ông Mykhailo Podolyak, cố vấn của Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, nói trong một cuộc phỏng vấn với hãng tin AP : "Người Nga chắc chắn đang thay đổi chiến thuật" khi cuộc chiến sắp tròn một năm.
Ông Podolyak cho biết mục tiêu của các phi đạn nhử mồi là làm quá tải các hệ thống phòng không của Ukraine bằng cách đưa ra quá nhiều mục tiêu.
"Họ muốn làm quá tải hệ thống phòng không của chúng tôi để có thêm cơ hội tấn công các cơ sở hạ tầng", ông Podolyak nói, đồng thời cho biết thêm rằng lực lượng phòng không của Ukraine đang thích nghi với thách thức này.
Trong cuộc phỏng vấn với AP, ông Podolyak cũng nhắc lại lời kêu gọi của Ukraine về các phi đạn tầm xa cho phép nước này tấn công các điểm tập trung quân của Nga ở xa phía sau chiến tuyến, đồng thời nhấn mạnh rằng "chúng tôi không có đủ đạn pháo".
Ông lập luận rằng việc tăng tốc cung cấp vũ khí từ các đối tác phương Tây sẽ nhanh chóng kết thúc chiến tranh và nói rằng một cuộc chiến tranh kéo dài sẽ có lợi cho Nga, đặc biệt là vì dân số của nước này gấp ba lần dân số Ukraine.
Ông nói : "Một cuộc chiến kéo dài là cái chết từ từ của Ukraine. "Nga có đủ thời gian. Tại sao ? Họ sẽ sống trong nghèo đói. Họ luôn sống như vậy. Họ không cần tiện nghi. Họ có thể sống trong trại. Họ có thể sống cô lập".
Nhưng gần một năm sau cuộc xâm lược của Nga, cái giá phải trả về con người, kinh tế và ngoại giao đang tỏ ra rất lớn đối với Moscow. Các quan chức Ukraine và phương Tây cho biết những khó khăn quân sự của nước này bao gồm tình trạng thiếu phi đạn ngày càng tăng. Nga đã bắn hàng loạt phi đạn và máy bay không người lái sát thủ vào Ukraine kể từ tháng 10 năm ngoái, trong một nỗ lực bền vững và có mục tiêu nhằm loại bỏ nguồn cung cấp điện và các cơ sở hạ tầng thiết yếu khác trong mùa đông.
Ông Podolyak cho biết Nga đang phải đối mặt với tình trạng "cạn kiệt phi đạn" và sự thiếu hụt đó buộc nước này phải thay đổi chiến thuật. Ông nói Nga đang sử dụng lẫn lộn các phi đạn cũ hơn từ thời Liên Xô với "các phi đạn mới có giá trị nhất định".
Moscow không thừa nhận có vấn đề với nguồn cung cấp vũ khí. Tuy nhiên, Bộ Quốc phòng Anh hồi cuối tháng 11 cho biết Nga dường như đang loại bỏ đầu đạn hạt nhân khỏi các phi đạn hành trình cũ rồi bắn các phi đạn này vào Ukraine. "Nga gần như chắc chắn hy vọng những phi đạn như vậy sẽ hoạt động như mồi nhử và đánh lạc hướng hệ thống phòng không của Ukraine", Bộ Quốc phòng Anh nói.
Các đồng minh phương Tây của Ukraine đã dần dần tăng cường khả năng phòng không của nước này để đối phó với các cuộc oanh tạc mở rộng của Nga vào lưới điện và các mục tiêu khác. Các hệ thống tinh vi do phương Tây cung cấp đã giúp loại bỏ ưu thế trên không của lực lượng không quân Nga vốn lớn hơn nhiều và làm giảm các cuộc tấn công bằng phi đạn và máy bay không người lái của nước này.
Chiến thuật thay đổi của Nga - được một số người coi là bằng chứng cho thấy Moscow đang điều chỉnh chiến lược chiến tranh tàn bạo của mình thành một thứ gì đó nhiều sắc thái hơn - dường như đã mang lại hiệu quả vào ngày 16/2 khi các lực lượng Nga bắn 36 phi đạn kéo dài hai giờ trong đêm. Các khẩu đội phòng không Ukraine đã bắn hạ 16 phi đạn trong số đó - tỷ lệ thành công thấp hơn so với một số đợt tấn công trước đó của Nga.
Một nét mới khác trong chiến lược của Nga là việc sử dụng cái mà ông Podolyak gọi là "khinh khí cầu đặc biệt". Ông không đi vào chi tiết về mục đích tình nghi của chúng. Nhưng chúng có thể nhằm mục đích gây nhầm lẫn hoặc cung cấp thông tin tình báo về hệ thống phòng không Ukraine.
Ông Oleksiy Danilov, thư ký Hội đồng Quốc phòng và An ninh Quốc gia Ukraine, cho biết các khinh khí cầu của Nga mang theo thiết bị phản xạ để đánh lạc hướng lực lượng phòng không, đồng thời chỉ ra rằng Moscow "đang bắt đầu sử dụng các phương pháp khác".
Phát ngôn viên Lực lượng Không quân Yurii Ihnat nói : "Kẻ thù muốn các hệ thống phòng không của chúng ta tiêu tốn đạn dược cho những khinh khí cầu này, sản xuất với chi phí khá nhỏ".
Chính quyền quân sự của Kyiv cho biết sáu khinh khí cầu như vậy đã được phát hiện bay trên bầu trời thủ đô vào ngày 15/2. Lực lượng phòng không Ukraine đã bắn hạ hầu hết.
Việc Nga sử dụng khinh khí cầu ở Ukraine diễn ra sau khi chính quyền Biden bắn hạ một khinh khí cầu của Trung Quốc, nói rằng khinh khí cầu này được trang bị để phát hiện và thu thập tín hiệu tình báo.
Các quan chức Ukraine nói loạt phi đạn hành trình và phi đạn khác mới nhất của Nga đã đánh trúng các mục tiêu ở phía bắc, tây, nam, đông và trung tâm của đất nước.
Thống đốc khu vực cho biết một trong những cuộc không kích đã giết chết một cụ bà 79 tuổi và làm bị thương ít nhất 7 người khác ở thành phố miền đông Pavlohrad.
Nhìn chung, các cuộc tấn công và pháo kích của Nga trong 24 giờ trước đó đã giết chết ít nhất 7 người, văn phòng tổng thống Ukraine nói hôm 16/2.
(AP)
Nguồn : VOA, 18/02/2023
***************************
Putin, Lukashenko hội kiến : Belarus sẵn sàng sản xuất chiến đấu cơ Su-25 cho Nga
Trọng Thành, RFI, 18/02/2023
Tổng thống Nga Vladimir Putin tiếp lãnh đạo quốc gia đồng minh Belarus tại dinh thự Novo-Ogaryovo, ngoại ô Moskva, vào hôm 17/02/2023. Tổng thống Belarus tuyên bố sẵn sàng sản xuất phi cơ chiến đấu SU-25 cho quân đội Nga. Cuộc hội kiến giữa hai lãnh đạo Nga – Belarus diễn ra một tuần trước dịp tròn 1 năm ngày Nga tấn công Ukraine.
Tổng thống Nga Vladimir Putin tiếp lãnh đạo quốc gia đồng minh Belarus tại dinh thự Novo-Ogaryovo, ngoại ô Moskva hôm 17/02/2023. AP - Vladimir Astapkovich
Theo thông báo của điện Kremlin, tổng thống Belarus, Alexander Lukashenko, khẳng định việc sản xuất SU-25 có thể bắt đầu tại Belarus, với điều kiện Nga chuyển giao một số công nghệ. Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW), trụ sở tại Mỹ, dựa trên các nguồn tin từ Nga và Belarus cho biết, Nga có thể được phép sử dụng các nhà máy Belarus vào việc sản xuất các phương tiện cần thiết cho quân đội Nga, theo cam kết của lãnh đạo Belarus. Tổng thống Lukashenko cũng cho biết Belarus có thể sản xuất linh kiện điện tử cho Nga, để bù lại một phần các khoản thiếu hụt do trừng phạt phương Tây.
Cũng trong cuộc họp hôm qua với ông Putin, tổng thống Belarus khẳng định đã hoàn tất 80% nội dung của 28 chương trình phục vụ cho việc xây dựng Liên minh hai nhà nước Nga và Belarus, trong đó có kế hoạch về hợp nhất về thuế quan và các sắc thuế trong nước. Kế hoạch hợp nhất về thuế quan là một nội dung căn bản trong dự án thành lập Liên minh. Dự án xây dựng Liên minh hai nhà nước Nga - Belarus, khởi sự từ năm 1999, dự kiến hoàn tất năm 2019. Tuy nhiên, cho đến nay, tổng thống Belarus đã liên tục trì hoãn việc thực thi kế hoạch hợp nhất về thuế quan. Theo Viện Nghiên cứu Chiến tranh ISW, quyết định nói trên của tổng thống Belarus là một "thắng lợi" đối với điện Kremlin.
Về khả năng Belarus đưa quân tham chiến tại Ukraine, trong một cuộc họp báo tại Minsk ngay trước chuyến đi Nga, lãnh đạo Belarus khẳng định sẽ không đưa quân sang Ukraine, chừng nào Belarus chưa bị Ukraine tấn công. Trong buổi họp báo hôm 16/02, tổng thống Belarus nhấn mạnh sẽ giáng trả mạnh mẽ, "chỉ cần một người lính Ukraine với một vũ khí xâm nhập" Belarus.
Belarus từng được chính quyền Putin sử dụng làm bàn đạp cho cuộc tấn công quy mô lớn của Nga vào miền bắc Ukraine hồi tháng 2 năm ngoái. Theo Viện ISW, từ cuối năm ngoái, các huấn luyện viên quân sự Belarus bắt đầu đào tạo tân binh Nga trên đất Belarus, trước khi họ được đưa sang Ukraine.
Trọng Thành
**************************
Mỹ hoàn tất chương trình huấn luyện tiểu đoàn lính Ukraine đầu tiên
Trọng Thành, RFI, 18/02/2023
Hơn 600 binh sĩ Ukraine đã kết thúc chương trình huấn luyện của Mỹ, được tổ chức tại một căn cứ quân sự của Mỹ tại Đức, theo thông báo của bộ quốc phòng Hoa Kỳ hôm 17/02/2023.
Lính Hoa Kỳ huấn luyện binh sĩ Ukraine cách sử dụng tên lửa M141 Bunker Defeat Munition (SMAW-D) tại khu huấn luyện quân sự Yavoriv, gần Lviv, miền tây Ukraine, 30/01/2022. AP
Theo AFP, phát ngôn viên Lầu Năm Góc, tướng Pat Ryder, cho biết "trong tuần này, một tiểu đoàn Ukraine đầu tiên đã hoàn tất chương trình đào tạo sử dụng vũ khí với xe thiết giáp bộ binh M2 Bradley". M2 Bradley trang bị nhiều súng 25 ly, và một dàn phóng hỏa tiễn chống tăng. Chương trình huấn luyện kéo dài 5 tuần lễ. Ngoài đào tạo sử dụng súng, 635 binh sĩ Ukraine cũng được huấn luyện "các kỹ thuật sơ cứu y tế cơ bản của", theo tướng Pat Ryder. Đơn vị quân đội Ukraine vừa được tập huấn dự kiến sẽ tham gia các chiến dịch chống lại cuộc tấn công quy mô lớn sắp tới của Nga.
Hợp đồng một tỉ đô la đạn pháo 155 ly
Quân đội Mỹ hôm qua thông báo đã ký hợp đồng với hai doanh nghiệp quốc phòng General Dynamics Ordnance & Tactical Systems và American Ordnance, để sản xuất khoảng 12.000 đến hơn 20.000 đạn pháo 155 ly/tháng cho Ukraine. Hợp đồng có tổng trị giá hơn 993 triệu đô la.
Quân đội Ukraine hiện sử dụng từ 4.000 đến 7.000 viên đạn pháo/ngày, nhiều hơn số đạn mà các nhà doanh nghiệp vũ khí phương Tây có thể chế tạo. Hồi tháng 11/2022, một giới chức Mỹ khẳng định quân đội Nga tại Ukraine sử dụng đến 20.000 đạn pháo/ngày. Theo AFP, số lượng đạn hai bên sử dụng thời gian có giảm, do mùa đông, và cả Nga và Ukraine đều đối mặt với tình trạng thiếu hụt đạn dược.
Liên Âu bàn mua đạn dược cho Ukraine
Hôm qua, một số nguồn tin ngoại giao Châu Âu cho biết, các thành viên khối 27 nước cũng đang xem xét các phương tiện cho phép Liên Âu mua chung đạn dược viện trợ Ukraine. Đây sẽ là một chủ đề chính trong cuộc họp các ngoại trưởng Liên Âu thứ Hai 20/02, tại Bruxelles.
Theo thủ tướng Estonia, Kaja Kallas, Liên Âu có thể sử dụng 4 tỉ euro trong Quỹ Châu Âu tạo điều kiện cho Hòa bình (FEP - Facilité européenne pour la paix) để mua khoảng 1 triệu đạn pháo 155 ly cho Kiev. Mới đây, Liên Âu đã áp dụng cơ chế mua chung trong việc mua vac-xin phòng dịch Covid-19.
Trọng Thành
Pháp trước nhu cầu "khẩn cấp" tái lập các kho đạn dược
Thanh Hà, RFI, 17/02/2023
Thêm một báo động đáng lo ngại về khả năng phòng thủ của Pháp. Paris "bắt buộc phải khẩn cấp" tái lập, bổ sung các kho đạn dược, và "hoạch định một chiến lược mới" từ các khâu sản xuất đến tích trữ các thiết bị quân sự trong bối cảnh xung đột Ukraine và tình hình thế giới hiện nay. Trên đây là kết luận từ hai bản báo cáo của Hạ Viện Pháp công bố hôm 15/02/2023.
Quân nhân Anh chuẩn bị đạn pháo tự hành AS-90 trong đợt Huấn luyện mùa đông của NATO kéo dài 2 tuần, có Pháp, Estonia, Đan Mạch và Anh tham gia, gần Tapa, Estonia, ngày 07/02/2023. AP - Sergei Grits
Vào lúc công luận tập trung vào những tranh cãi không hồi kết của dự luật cải tổ chế độ hưu bổng tại Pháp, Ủy ban quốc phòng của Hạ Viện cách nay hai ngày công bố hai bản báo cáo đáng lo ngại về khả năng phòng thủ quốc gia. Báo cáo thứ nhất liên quan đến "tình trạng các kho đạn dược" còn văn bản thứ nhì tập trung vào "các phương tiện phòng thủ địa đối không" của Pháp. Cả hai đang trong tình trạng "báo động" sau 3 thập niên "thiếu đầu tư" nghiêm trọng.
Về kho đạn dược, tác giả bản báo cáo là các dân biểu Vincent Bru và Julien Rancoule lưu ý : Sau khi bức tường Berlin sụp đổ, Pháp cũng như rất nhiều các nước phương Tây khác đã yên tâm thấy viễn cảnh chiến tranh bị đẩy lùi vào bóng tối. Trang bị và dự trữ đạn dược đã trở thành một "biến số" và ngân sách được điều chỉnh tùy theo hoàn cảnh. Số lượng đạn dược hiện có đương nhiên là một "bí mật quốc gia", nhưng theo báo cáo của Hạ Viện, thì quá ít để Pháp có thể đảm nhiệm vai trò một cường quốc quân sự.
Tương tự, các khả năng phòng thủ "địa đối không" cũng bị mai một. Những căng thẳng địa chính trị trên thế giới và nhất là chiến tranh Ukraine buộc nước Pháp phải suy tính lại. Thực ra Pháp có trong tay nhiều công cụ mà các báo cáo viên đánh giá là khá "đầy đủ và đa dạng". Quân đội Pháp có từ tên lửa tầm ngắn đến tầm trung và tầm xa, nhưng với một "khối lượng quá ít để cầm cự một cách lâu dài trong trường hợp xảy ra xung đột ở cường độ cao".
Mặt khác, Pháp tương đối bị chậm trễ trong lĩnh vực sản xuất drone, mà hiệu quả của loại vũ khí này đã được chứng minh qua các cuộc xung đột từ ở Ukraine đến vùng Thượng Karabakh.
Thêm một khó khăn khác liên quan đến thời gian cần thiết để bổ sung đầy đủ các kho đạn dược và tên lửa cho nước Pháp. Hiện nay, mỗi ngày Ukraine cần từ 5 đến 6 ngàn quả đạn đại bác để chống chọi với 20 ngàn từ phía Nga bắn sang. Pháp là một trong số các nước phương Tây viện trợ quân sự cho Ukraine, nhưng cần từ 10 đến 20 tháng, tùy theo khối lượng, để sản xuất đạn đại bác cỡ 155 ly. Các tập đoàn sản xuất vũ khí Pháp cũng cần khoảng 24 tháng để chế tạo tên lửa tầm trung ; cần từ 4 đến 5 năm để chế tạo tên lửa chống hạm Exocet… Điều đó cho thấy khâu sản xuất đòi hỏi nhiều thời gian và thời gian cần thiết này, theo các tác giả bản báo cáo của Hạ Viện Pháp, "sẽ rất dài" trong trường hợp nổ ra chiến tranh.
Trên phương diện "chiến lược", các báo cáo chỉ ra rằng Pháp cần nhanh chóng "tăng cường nền tảng công nghiệp và kỹ thuật" trong lĩnh vực sản xuất vũ khí đạn được. Thứ nhất, khâu sản xuất đòi hỏi nhiều thời gian, và các tập đoàn của Pháp cần "được bảo đảm có được đơn đặt hàng một cách lâu dài". Bằng chứng cụ thể là từ khi nổ ra chiến tranh Ukraine, ngày 24/02/2022 cho tới nay, các nhà máy sản xuất vũ khí của Pháp vẫn chưa hoạt động "hết công suất".
Thứ hai là cần đưa các cơ sở sản xuất về lại lãnh thổ Pháp. Có như vậy mới mong bảo đảm "tính tự chủ". Các tác giả nêu ra hai thí dụ : Các nhà sản xuất Pháp đang phải nhập khẩu thuốc súng của Đức và lệ thuộc vào chíp điện tử chủ yếu là của Đài Loan. Trong trường hợp hàng không về kịp, chuỗi sản xuất của Pháp lại bị chậm trễ thêm. Do vậy, Pháp cũng cần hạn chế tối đa mức độ lệ thuộc vào một số nguyên vật liệu mang tính chiến lược, bao gồm từ kim loại hiếm đến linh kiện bán dẫn, chíp điện tử…
Hai báo cáo của Ủy ban quốc phòng Hạ Viện Pháp so sánh tình trạng thiếu hụt đạn dược hiện nay với khủng hoảng khẩu trang hồi mùa xuân 2020 để đối phó với dịch Covid vừa qua. Cảnh nước Pháp trông đợi từng chuyến bay chở khẩu trang nhập từ Trung Quốc cách nay ba năm cho thấy "giới hạn của những tính toán thuần túy về mặt tài chính" với lập luận đơn giản rằng "tích lũy" đạn dược hay những sản phẩm mang tính chiến lược là việc làm "không cần thiết".
Thanh Hà
************************
Jens Stoltenberg : "NATO phải chuẩn bị đối đầu lâu dài với Nga"
Minh Anh, RFI, 17/02/2023
Còn một tuần nữa là đúng một năm ngày Nga phát động "chiến dịch quân sự đặc biệt" xâm lược Ukraine, hôm 16/02/2023, Jens Stoltenberg, tổng thư ký Liên Minh Quân Sự Bắc Đại Tây Dương - NATO, cho rằng khối này "phải sẵn sàng cho một cuộc đọ sức dài hơi với Nga".
Tổng thư ký Liên Minh Bắc Đại Tây Dương Jens Stoltenberg trong cuộc họp báo nhân cuộc họp các bộ trưởng quốc phòng NATO, Bruxelles, Bỉ, ngày 15/02/2023. Reuters – Johanna Geron
Trong một cuộc trả lời phỏng vấn dành riêng cho AFP, lãnh đạo khối liên minh quân sự lớn nhất hành tinh còn khẳng định thêm rằng việc Nga khởi động cuộc chiến vào ngày 24/02/2022 "không là một ngạc nhiên cho NATO", bởi vì "điều đó đã được biết trước".
Ông lấy làm tiếc là nhiều lãnh đạo quốc gia đã phớt lờ cảnh báo của NATO và luôn giữ hy vọng tới cùng rằng Moskva sẽ không phiêu lưu lao vào một cuộc tấn công toàn diện.
Cũng theo ông Jens Stoltenberg, Châu Âu sẽ khó có được hòa bình, khi mà "tổng thống Putin muốn một Châu Âu khác, một Châu Âu mà ở đó ông ấy có thể kiểm soát các nước láng giềng, ông ấy có thể quyết định những gì các nước đó có thể làm". Do vậy, "NATO phải sẵn sàng cho dài hạn. Cuộc đối đầu này có thể sẽ kéo dài trong rất nhiều năm."
Cũng theo AFP, lãnh đạo ngoại giao Israel Eli Cohen, hôm qua, đã đến Kiev. Đây là lần đầu tiên, kể từ khi chiến tranh Ukraine nổ ra, một bộ trưởng Nhà nước Do Thái có chuyến thăm Ukraine. Ngoại trưởng Israel bày tỏ tình liên đới và ủng hộ "quyền chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ Ukraine".
Ngoài ra, ông Eli Cohen thông báo chính thức mở lại đại sứ quán Israel tại Kiev, một cử chỉ ngoại giao mạnh mẽ, trong khi cho đến lúc này, Israel luôn cẩn trọng thể hiện lập trường trung lập trong cuộc xung đột này.
Trong nỗ lực kềm hãm cỗ máy chiến tranh của Nga, Hoa Kỳ và các đồng minh chuẩn bị thông qua một gói trừng phạt mới nhắm vào Moskva nhân đúng một năm Nga xâm lược Ukraine, 24/02/2022, theo như lời một quan chức cao cấp Mỹ.
Minh Anh
*************************
Tấn công tin tặc của Nga vào các nước NATO "tăng 300% trong năm 2022"
Thanh Phương, RFI, 17/02/2023
Theo một báo cáo của tập đoàn Mỹ Google, được hãng tin AFP trích dẫn hôm 16/02/2023, các vụ tấn công tin tặc của Nga nhắm vào các quốc gia thành viên khối NATO đã tăng 300% trong năm 2022 so với năm 2020.
Ảnh minh họa tin tặc Nga ngày 19/12/2022. Reuters - Dado Ruvic
Báo cáo của công ty an ninh mạng Mandiant, gần đây được Google mua lại, ghi nhận là các cuộc tấn công tin học có sự hỗ trợ của chính phủ Nga đã gia tăng trong năm 2021, trước khi Moskva phát động cuộc chiến tranh xâm lược Ukraine ngày 24/02/2022.
Báo cáo cho biết, trong năm 2022, số vụ tấn công tin tặc của Nga vào những người sử dụng Internet ở Ukraine đã tăng 250% so với năm 2020. Trong cùng thời gian đó, số vụ tấn công tin tặc nhắm vào các quốc gia thành viên Liên Minh Bắc Đại Tây Dương đã tăng 300%.
Theo báo cáo của Google, tin tặc thân Moskva đã dùng các phần mềm độc hại để gây xáo trộn hoặc làm suy giảm khả năng của Ukraine về quân sự và về hoạt động của chính phủ. Con số các vụ tấn công như vậy trong bốn tháng đầu năm 2022 nhiều hơn tổng số vụ tấn công tin tặc nhắm Ukraine trong 8 năm trước đó.
Các chiến dịch của tin tặc thân Nga không chỉ nhằm ăn cắp dữ liệu, phá hoại, mà còn tham gia vào việc gây tác động lên dư luận, để hỗ trợ các hành động của tập đoàn bán quân sự Wagner và bảo vệ danh tiếng của tập đoàn này. Các tin tặc này còn tấn công vào các cơ sở hạ tầng dân sự để người dân Ukraine mất tin tưởng vào các cơ sở hạ tầng của quốc gia.
Báo cáo của Google nhấn mạnh là tấn công tin tặc sẽ đóng một vai trò trong các cuộc xung đột vũ trang tương lai, để yểm trợ cho các hình thức chiến tranh truyền thống.
Thanh Phương
Giúp Ukraine chống xâm lược Nga : Phương Tây "bị cô lập"
Cuộc đọ sức giữa chính phủ và nghiệp đoàn về dự án cải tổ hưu trí chuẩn bị bước sang hồi quyết liệt là chủ đề chính của nhiều báo Pháp hôm nay, trước kỳ nghỉ cuối tháng 2. Nhật báo Libération gọi ngày biểu tình toàn quốc thứ 5 16/02/2023, và cuộc thảo luận cuối cùng về dự luật hưu trí tại Hạ Viện, ngày 17/02 là "hồi còi nghỉ giữa hai hiệp đấu".
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky và đồng nhiệm Pháp Emmanuel Macron tại sân bay Vélizy-Villacoublay, trước khi đi Bruxelles, ngày 09/02/2023. AFP – Mohammed Badra
Cuộc kháng chiến Ukraine chống xâm lược Nga là một chủ đề thời sự chính khác. Vận động thêm hậu thuẫn quốc tế cho Ukraine sẽ là chủ đề trọng tâm của Hội nghị An ninh quốc tế Munich, Đức, khai mạc hôm nay, và kéo dài đến ngày 19/02. Tuy nhiên tình hình không khả quan. Nhật báo công giáo La Croix chạy tựa trang nhất như một lời báo động có vẻ bi quan "Chiến tranh Ukraine : Các nước phương Tây bị cô lập".
Phương Tây phải thuyết phục được dân trong nước
Tuy nhiên, báo động không phải để gây sợ hãi, mà để đối mặt với thực tại. Điều mà La Croix lo ngại là từ vài tuần nay, trong nội bộ Châu Âu xuất hiện các dấu hiệu cho thấy sự "mệt mỏi" của các đồng minh phương Tây của Ukraine. Nhiều nước Châu Âu tỏ ra chần chừ trong việc đáp ứng nhu cầu về vũ khí của Ukraine. Công luận trong nước ủng hộ cuộc kháng chiến của Ukraine tại Mỹ và Châu Âu sụt giảm. Hiện tại chỉ còn 48% người Mỹ ủng hộ cung cấp vũ khí cho Ukraine so với 60% hồi tháng 5/2022. Tỉ lệ ủng hộ tài chính cũng sụt giảm. Đây là điều đáng sợ bởi cuộc chiến chống xâm lăng Nga là lâu dài, hậu thuẫn cũng cần dài hơn.
Báo động thực trạng để huyến khích hành động kiên quyết hơn. Xã luận La Croix nhan đề "Thuyết phục" nhấn mạnh đến thách thức đầu tiên với các nước phương Tây là thuyết phục được chính công luận nước mình. Theo La Croix, "các lãnh đạo Châu Âu đã bị đẩy vào chân tường. Họ biết rằng trong cục diện địa chính trị toàn cầu hiện nay, không có thế lực nào khác hơn có thể hỗ trợ Kiev ngoài họ. Họ hiểu rằng Vladimir Putin hiểu điều này và đang rất hài lòng. Nhưng họ cũng hiểu rõ rằng – đối với tương lai của châu lục – ‘nước Nga không thể và không được phép chiến thắng’, như điều mà tổng thống Pháp đã nói trực tiếp với tổng thống Ukraine".
Các lãnh đạo các nước Châu Âu cần noi gương kiên quyết của tổng thống Ukraine. "Chúng tôi chiến đấu không chỉ để bảo vệ lãnh thổ riêng của chúng tôi, mà chúng tôi còn bảo vệ ngôi nhà chung Châu Âu" là tuyên bố dứt khoát của ông Zelensky.
Hố sâu ngăn cách giữa "phương Tây và phần còn lại của thế giới"
Hội nghị về An ninh quốc tế Munich diễn ra ngay trước một giai đoạn mới của cuộc can thiệp quân sự Nga tại Ukraine. Cũng trong số báo hôm nay, hồ sơ chính của La Croix muốn làm rõ hơn việc phương Tây bị cô lập như thế nào trong nỗ lực hậu thuẫn Ukraine. La Croix nhận xét : "Sự ủng hộ của Trung Quốc đối với Nga và thái độ oán thán bất hợp tác (với phương Tây) của nhiều nước đang phát triển báo hiệu sự cáo chung của một trật tự thế giới dưới sự thống trị của các cường quốc phương Tây".
Vấn đề không chỉ liên quan đến Ukraine mà là thế lực của phương Tây trên phạm vi toàn cầu. Cách nay 16 năm, cũng tại Hội nghị Munich, tổng thống Nga Putin đã có một bài diễn văn 20 phút khiến cử tọa lạnh gáy, thách thức trực tiếp trật tự thế giới hậu chiến tranh lạnh, do Hoa Kỳ thống trị, với sự bành trướng của khối NATO về phía đông. Vào thời điểm đó, "thái độ hung hãn" của ông Putin gây sốc, nhưng không khiến các nước phương Tây quan tâm thực sự. 16 năm sau, sự trở lại của chiến tranh cường độ cao ngay tại Châu Âu đã "phá tan ảo ảnh về một Châu Âu thịnh vượng dựa trên khí đốt giá rẻ của Nga, buôn bán với Trung Quốc, và dựa vào Mỹ để được bảo đảm an ninh".
Ảo tưởng tan vỡ, phương Tây cần đến một cách ứng xử thực tế hơn nhiều. La Croix chú ý đến bản báo cáo của ban tổ chức, công bố hôm trước ngày khai mạc hội nghị. Ngôn từ đã thay đổi. Giờ đây không còn là sự đối đầu giữa khối "các quốc gia dân chủ" và "các nước độc tài", các diễn đạt mang đậm dấu ấn của trật tự quốc tế do phương Tây thống trị, dựa trên các tiêu chuẩn thuần túy phương Tây. Cuộc xâm lăng Ukraine của Nga phơi bày ra trước toàn thể thế giới sự thật trần trụi : đó là một khoảng cách lớn giữa "phương Tây và phần còn lại của thế giới".
Theo cựu phó tổng thư ký Liên Hiệp Quốc Jean-Marie Guehenno, đông đảo các nước phía Nam vẫn gắn bó với Hiến chương Liên Hiệp Quốc và một trật tự pháp lý quốc tế, nhưng "hoài nghi khả năng của các nước phương Tây trong việc bảo vệ các quy tắc". Họ không quên là chính nước Mỹ và đồng minh đã từng nhiều lần chà đạp lên các quy tắc, cụ thể là tại Iraq. Việc có các đối trọng với quyền lực của nước Mỹ không làm nhiều nước bất bình, mà ngược lại.
Cuộc chiến Ukraine thúc đẩy một thế giới dựa trên luật pháp ?
Hội nghị An ninh Munich với sự tham dự của hơn 450 nguyên thủ quốc gia, bộ trưởng, lãnh đạo nhiều tổ chức quốc tế và phi chính phủ, giới chuyên gia, doanh nghiệp, truyền thông, và xã hội dân sự, là một cơ hội cho việc thuyết phục. Phương Tây cần mở rộng liên minh để việc hậu thuẫn Ukraine thu hút được thêm các nước tham gia.
La Croix cảnh báo, thế giới đang thay đổi mạnh mẽ, và sẽ không còn gì như trước. Theo quan điểm của cựu phó tổng thư ký Liên Hiệp Quốc Jean-Marie Guehenno, "tính trung tâm chiến lược của Châu Âu đối với thế giới đang sắp chấm dứt".
Cuộc chiến tranh tại Ukraine với việc Nga ngang nhiên chà đạp Hiến chương Liên Hiệp Quốc buộc cộng đồng quốc tế đặt ra những câu hỏi triệt để : Liệu cuộc chiến tranh này là chỉ dấu cho thấy thế giới đang bước vào giai đoạn mà quan hệ quốc tế giờ đây "chỉ thuần túy dựa trên tương quan sức mạnh" ? Hay ngược lại, đây là một xúc tác cho phép hướng đến các nỗ lực mới nhằm xây dựng một thế giới dựa trên luật pháp ?". Vấn đề hiện tại đang hoàn toàn để ngỏ.
Vương Nghị đến Châu Âu nhưng không ghé Bruxelles
Nga không được mời đến hội nghị Munich, nhưng hội nghị có sự tham dự của lãnh đạo ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị. Les Echos có bài "Bắc Kinh muốn làm ấm quan hệ với Châu Âu". Gọi là muốn làm ấm quan hệ với Châu Âu nhưng lãnh đạo ngoại giao Trung Quốc không đến Bruxelles. Nhật báo kinh tế Pháp nhấn mạnh đến dấu hiệu nói trên, cho thấy "hố sâu ngăn cách" giữa Trung Quốc và khối 27 nước. Đây là lần đầu tiên lãnh đạo ngoại giao Trung Quốc không tới "thủ đô Châu Âu" trong một chuyến công du Châu Âu kể từ năm 2020. Ngoài Nga, lãnh đạo ngoại giao Trung Quốc đến Pháp, Ý, Hungary và Đức, quốc gia chủ nhà hội nghị Munich.
Pháp là chặng đầu tiên của vòng công du Châu Âu của Vương Nghị. Kết quả hợp tác chỉ dừng ở một số tuyên bố chung chung của lãnh đạo ngoại giao hai bên. Trong lúc Paris hy vọng Bắc Kinh gây áp lực với Nga trở lại bàn đàm phán, lập trường chính thức của Trung Quốc vẫn là duy trì chính sách nước đôi, không tỏ ra quá hậu thuẫn Nga, và cũng không công khai vi phạm các trừng phạt phương Tây áp đặt đối với Nga.
Châu Phi, địa bàn cạnh tranh mới giữa Ukraine và Nga
Về phía khối nước ủng hộ Nga, La Croix, có bài về Nam Phi chuẩn bị tập trận với Nga và Trung Quốc. Ngược lại, nhật báo công giáo cũng cho biết Israel bắt đầu thay đổi quan điểm với Nga, nhích thêm một bước sang hướng ủng hộ Ukraine. Trong khi đó, Libération có bài về Châu Phi đang trở thành địa bàn cạnh tranh giữa Nga và Ukraine. Cấp lương thực miễn phí cho Châu Phi là phương tiện mà chính quyền Kiev sử dụng để chinh phục công luận nhiều nước Châu Phi, cho đến nay vẫn còn lưỡng lự trong việc lên án cuộc xâm lăng Nga.
Nga : Chuẩn bị giai đoạn hậu Putin
Về cuộc xâm lăng Ukraine của Nga, Les Echos có bài phỏng vấn đáng chú ý với hai chuyên gia về Đông Âu, cho biết "tại Nga việc xem xét chuẩn bị giai đoạn hậu Putin đang bắt đầu".Theo nhà chính trị học Anna Colin Lebedev, chuyên về Nga và Ukraine, việc trỗi dậy của một thế hệ chính trị gia mới là điều rất khó khăn do chính quyền Putin kiểm soát chặt chẽ mọi hình thức đối lập. Tuy nhiên, cuộc chiến tranh kéo dài và đầy bất trắc tại Ukraine khiến giới tinh hoa Nga bị phân hóa, với nhiều tính toán khác nhau.
Theo chuyên gia Anna Colin Lebedev, giới tinh hoa Nga "đang cân nhắc giữa các cái giá được mất của việc tiếp tục chiến tranh, từ vị trí của mỗi người." Không kể các tập đoàn của giới tài phiệt hoàn toàn nằm trong tay của Putin, giới lãnh đạo cấp bộ, thống đốc tỉnh, lãnh đạo các thành phố, ban ngành đều đang phải cân nhắc lại viễn cảnh hành động tương lai, do việc quân đội Nga "bị sa lầy trên chiến trường".
Việc nước Nga có nguy cơ rơi vào tình trạng bất ổn định kéo dài, chấm dứt những thập niên thịnh vượng vừa qua là nguyên nhân chủ yếu khiến một bộ phận giới tinh hoa muốn chuẩn bị cho thời hậu Putin. Ngược lại, phe ủng hộ Putin cũng còn mạnh, theo chuyên gia Anna Colin Lebedev. Đó là các thành phần "được hưởng lợi nhờ chiến tranh", có liên hệ mật thiết với giới quân sự, và những người được đề đạt vào các vị trí lãnh đạo tại các vùng đất mới chiếm đóng. Chuyên gia Anna Colin Lebedev lưu ý là, bất chấp các nguồn lực to lớn về tài chính, tích lũy từ nhiều thập niên nhờ thu nhập dầu khí, thế cân bằng lực lượng giữa hai nhóm, nhóm thua thiệt do chiến tranh và nhóm hưởng lợi nhờ chiến tranh hiện "đang thay đổi mạnh".
Đối lập Miến Điện bám vào rừng, giới dân chủ Iran cần thêm hậu thuẫn
Về thời sự Châu Á, Libération có bài nói đến cuộc kháng chiến chống tập đoàn quân sự Miến Điện đang ngày một bám chắc vào các vùng rừng núi. Le Monde chú ý đến nguy cơ phong trào phản kháng tại Iran sẽ hụt hơi, nếu không có sự hậu thuẫn thực sự, qua góc nhìn của nhà xã hội Farhad Khorokhavar, giám đốc nghiên cứu danh dự của Trường Cao đẳng về các Khoa học xã hội (EHESS).
Chống cải cách hưu trí : Thời gian nghỉ giữa 2 hiệp
Trở lại nước Pháp, phong trào phản kháng chống dự luật cải cách hưu trí là hồ sơ trang nhất Libération. Nhật báo thiên tả chạy tựa : Hưu trí : "Cần thét lên mạnh mẽ hơn". Hàng tít như một khẩu hiệu tranh đấu, trên nền hình ảnh đoạn giữa của một đoàn biểu tình, đang chuyển động hướng về phía trước.
Phong trào phản kháng chống dự luật hưu trí của chính phủ mới đang ở chặng giữa. Ngày hành động toàn quốc thứ 5 hôm qua quả là ít người tham gia hơn, nhưng theo nhật báo thiên tả, nhưng viễn cảnh về các biện pháp mạnh như "bãi công kéo dài và ngăn chặn, gây tắc nghẽn dự kiến bắt đầu từ ngày 07/03 đã ở trong đầu tất cả mọi người". Ngày biểu tình toàn quốc thứ 5 hôm qua 16/02 và cuộc thảo luận cuối cùng về dự luật hưu trí tại Hạ Viện, hôm nay 17/02, được Libération coi là "hồi còi báo nghỉ giữa hai hiệp đấu".
Sơ kết : Chính phủ vụng về, cực tả hung hăng, cực hữu âm thầm
"Nghỉ giữa hiệp" là tựa đề bài xã luận Libération. Theo Libération thời gian ngơi nghỉ ngắn này là dịp để rút ra vài nhận xét về tương quan lực lượng. Về phía chính phủ, Libération cho rằng chính phủ đã coi thường trận chiến về công luận nên đã bị mất điểm trong thời gian, nhiều yếu tố chủ chốt trong dự án cải cách để thể hiện rõ sự thiếu chuẩn bị, thiếu chuyên nghiệp, ví dụ như chủ đề xem xét lại lương hưu của những người thu nhập thấp. Trong tình trạng hiện nay, khó có thể khẳng định dự luật cải cách này là một văn bản quan trọng của nhiệm kỳ thứ hai của tổng thống Macron.
Ngược lại các đảng phái đối lập cánh tả cũng không giành được lợi thế. Lỗi chính là do "chiến thuật đánh du kích", của lãnh đạo đảng Nước Pháp Bất Khuất, với việc đưa ra quá nhiều đề nghị sửa đổi để cản chân liên đảng cầm quyền, đã khiến không có thời gian dành cho vấn đề trọng tâm. Nhiều nghị sĩ cánh tả cũng bị chỉ trích là đã có thái độ hung hăng trong thảo luận tại nghị trường, khiến nghị trường bị nhiều người ví với "không khí hỗn loạn trong sân chơi trường mẫu giáo", tương phản hoàn toàn với không khí trật tự, nghiêm túc của các cuộc tuần hành trên đường phố.
"Hiệp hai" : Vai trò quyết định của các nghiệp đoàn
Đảng cánh hữu LR cũng không giành được lợi thế trong cuộc đọ sức thời gian qua. Đáng chú ý là đảng cực hữu Tập Hợp Dân Tộc (RN) tỏ ra im lặng, nhưng có thể sẽ là bên ngồi yên hưởng lợi, trong cuộc khủng hoảng, khi tất cả các đảng phái chính trị khác đều đã sứt đầu mẻ trán trong các cuộc đọ sức.
Nhật báo thiên tả có bài nhấn mạnh đến sức mạnh của đường phố. Vai trò của các nghiệp đoàn sẽ có ý nghĩa quyết định trong hiệp hai của trận đấu, hứa hẹn sẽ đầy thách thức.
13 hiệp hội y tế Pháp chống luật trợ tử
Nhật báo thiên hữu Le Figaro số ra hôm nay không quan tâm nhiều đến cuộc cải cách hưu trí đang gây đối đầu dữ dội. Le Figaro dành trang nhất cho chủ đề giới bác sĩ phản đối việc chính quyền mở đường cho việc thông luật về trợ tử. Văn bản phản đối được ký kết bởi 13 hiệp hội ngành y, đại diện cho 800.000 nhân viên y tế. Lý do chủ yếu được đưa ra là việc phản đối tham gia hành động trợ tử là ngược lại với tôn chỉ cứu người của ngành y.
Trọng Thành
Nga dùng đội quân "xác minh dữ kiện" để bóp méo sự thật về chiến tranh Ukraine
Thu Hằng, RFI, 16/02/2023
Sau gần một năm phát động chiến tranh tại Ukraine, tổng thống Vladimir Putin dường như vẫn được đông đảo người dân Nga ủng hộ. Chưa bao giờ chủ nhân điện Kremlin lại vận dụng triệt để tinh thần yêu nước và bôi nhọ phương Tây thành ác qủy đến như vậy để bảo vệ mục tiêu của "chiến địch đặc biệt" "giải trừ phát xít" nước láng giềng, đưa Ukraine "về với đất mẹ".
Hình ảnh Marianna Vishegirskaya, một Blogger Ukraine sinh con trong bom đạn ở Mariupol, ngày 09/03/2022, bị Nga tuyên truyền là hình ảnh dàn dựng. AP - Mstyslav Chernov
Trước tiên phải nói đến vai trò quan trọng của những chiến dịch tuyên truyền tại Nga. Ở đất nước mà "chỉ 1/3 người dân có hộ chiếu cho phép ra nước ngoài", thì "càng dễ tưởng tượng ra một phương Tây hiếu chiến vì họ chưa bao giờ nhìn thấy điều đó ngoài các phóng sự trên truyền hình", theo giải thích của giảng viên Anna Colin Lebedev, đại học Paris-Nanterre của Pháp, trong chương trình Tout un monde của đài truyền hình Thụy Sĩ RST ngày 08/02/2023. Ngoài ra, còn phải kể đến chế độ kiểm duyệt thông tin và kiểm soát truyền thông được Nga tăng cường kể từ khi phát động chiến tranh.
Yếu tố thứ hai là lực lượng tự nhận là "xác minh dữ kiện" (fact-checking) nhưng thực chất, theo AFP, là những nhà tuyên truyền thân Nga tìm mọi cách rũ bỏ trách nhiệm của Moskva. "Bộ máy tuyên truyền Nga đã có truyền thống lâu đời về fact-checking", theo ông Martin Innes, giám đốc Viện đổi mới an ninh, tội phạm và tình báo thuộc Đại học Cardiff (Anh), nhưng hiện giờ "fact-checking" trở thành công cụ bóp méo thông tin, trong chiến dịch truyền thông được Nga tiến hành song song với cuộc chiến từ một năm nay.
Rũ tội cho Nga, đổ lỗi cho phương Tây
Nhiệm vụ quan trọng nhất của lực lượng này là vu khống đối thủ, đánh lạc hướng công luận về các tội ác chiến tranh mà quân nhân Nga bị cáo buộc. Ví dụ gần đây nhất là hình ảnh một tòa chung cư tan hoang sau khi bị trúng tên lửa khiến 46 người chết vào tháng 01/2023 và trở thành biểu tượng của một trong những vụ tấn công tang tóc nhất trong cuộc chiến do Nga phát động. Giới chức Ukraine và chuyên gia phương Tây xác định là đó là do "tên lửa hành trình KH-22 của Nga". Tuy nhiên, trang web "War on Fakes" (Cuộc chiến chống tin giả) bị chuyên gia phương Tây coi là trang "tuyên truyền của Nga", khẳng định tòa nhà bị trúng tên lửa của lực lượng phòng không Ukraine.
Trang "War on Fakes" trở thành cỗ máy tuyên truyền, một công cụ bóp méo thông tin hiệu quả của Nhà nước Nga. Theo ông Roman Osadchuk, thuộc Atlantic Council, trang này vẫn thu hút công luận vì một mặt luôn tự nhận là "khách quan", "công minh" và có nhiệm vụ chống lại "cuộc chiến thông tin đánh phá Nga" và mặt khác, là do người sử dụng internet luôn dùng "fact-checking" làm nguồn tìm kiếm "thông tin khách quan". Chương trình "AntiFake" của truyền hình Nhà nước và tài khoản "Fake Cemetery" (Nghĩa địa tin thất thiệt) thân Nga cũng "kiểm chứng chéo thông tin", nhưng là để làm mất uy tín thông tin của truyền thông phương Tây về những thảm kịch chiến tranh, như ở Butcha hay Mariupol.
Tung hỏa mù thông tin cho độc giả
Song song với việc đổ lỗi cho kẻ thù là chiến lược tung hỏa mù, khiến người sử dụng internet ngập trong thông tin. Các nhà phân tích nhấn mạnh đến chiến lược của những thành phần ủng hộ Nga làm bão hòa không gian truyền thông. Cùng một câu chuyện, sự kiện, nhưng có nhiều cách diễn giải khác nhau để sự thật không bao giờ được tiết lộ. Trang "War on Fakes" có "nhiều tuyên bố sai lệch đến nỗi những thông tin kiểm chứng cuối cùng lại hoàn toàn trái ngược nhau", theo giải thích của chuyên gia Jakub Kalensky. Mục đích là "khiến công luận bối rối, ngập trong thông tin".
Bà Madeline Roache, thuộc tổ chức theo dõi thông tin NewsGuard, cho rằng cuộc chiến thông tin này "có nguy cơ làm mất niềm tin vào những cơ quan truyền thông và các đội kiểm chứng sự kiện chân chính". Nguy hiểm hơn, việc đó cũng "có thể làm sai lệch nhận thức về Ukraine và phương Tây và tạo cảm giác là không thể có được sự thật".
Sự thật có lẽ sẽ chỉ đến từ những người lính từ mặt trận trở về, kể với người thân về điều kiện sống trên chiến trường "không vũ khí, không trang bị, hy sinh trong giao tranh". Nhưng hiện giờ, họ "bị cấm nói". Tuy nhiên, bà Anna Colin Lebedev cho rằng những thông tin đó khi đến được tai người dân có thể sẽ làm thay đổi thái độ của công luận, như từng xảy ra với cuộc chiến ở Afghanistan và chiến tranh Chechnya lần thứ nhất.
Thu Hằng
************************
Nga lại oanh kích nhiều địa phương ở Ukraine
Thu Hằng, RFI, 16/02/2023
Trong đêm 16/02/2023, quân Nga đã ồ ạt oanh kích trong suốt hai tiếng vào nhiều địa phương trên khắp Ukraine. Chính quyền Kiev thông báo bắn hạ 16 trên tổng số "32 tên lửa hành trình" Nga phóng từ chiến đấu cơ và một chiến hạm ở Biển Đen. Loạt oanh kích đã khiến một thường dân thiệt mạng, nhiều khu dân cư bị phá hủy.
Một khu dân cư tại Pokrovsk, Ukraine, bị trúng tên lửa của Nga ngày 15/02/2023. AP - Evgeniy Maloletka
Chánh văn phòng tổng thống, ông Andriy Yermak, thông báo trên mạng Telegram : "Có nhiều thiệt hại ở phía bắc và đông bắc, cũng như trong các vùng Dnipropetrovsk và Kirovograd (miền trung)". Còn tại vùng Lviv (phía tây), "một cơ sở hạ tầng thiết yếu" bị trúng tên lửa, nhưng không gây thiệt hại nhân mạng.
Trên mạng Facebook, không quân Ukraine "lấy làm tiếc là nhiều tên lửa hành trình đã trúng mục tiêu, phá hủy nhiều cơ sở hạ tầng trọng yếu. Hiện giờ, (Ukraine) không có vũ khí nào có khả năng phá hủy loại tên lửa này". Chánh văn phòng tổng thống Andriy Yermak cho rằng quân Nga "đã thay đổi chiến lược" tấn công, triển khai "trinh sát" và "mục tiêu giả", nhưng không nêu chi tiết. Theo AFP, quân Nga có thể đang tìm cách vượt qua hệ thống phòng không Ukraine, được tăng cường bằng những vũ khí do phương Tây cung cấp.
Trước đó, báo Financial Times, trích thông tin tình báo được các nước thành viên NATO chia sẻ, cho biết Nga đang tập trung nhiều chiến đấu cơ gần biên giới Ukraine để sẵn sàng hỗ trợ các chiến dịch trên bộ hiện đang bị trì trệ.
Trước vụ bắn tên lửa trong đêm, Nga cũng thả khinh khí cầu để thử phản ứng của hệ thống phòng không ở Kiev ngày 15/02 và qua đó xác định vị trí của chúng. Cơ quan quân sự vùng Kiev cho biết "khoảng 6 vật thể bay đã bị phát hiện trong không phận Kiev" và "phần lớn" đã bị bắn hạ. Đó là những "khinh khí cầu được gắn gương phản chiếu và radar, di chuyển nhờ sức gió".
Mặt trận miền đông Ukraine vẫn rất gay go. Hôm 16/02, chủ nhân công ty lính đánh thuê Wagner nhìn nhận sẽ không thể chiếm được Bakhmut trước "tháng Ba hoặc tháng Tư", với điều kiện phải cắt được mọi ngả đường tiếp viện của Ukraine. Ông Yevgeny Prigozhin chỉ trích tiến độ chậm chạp của Nga là do "tình trạng quan liêu quân sự trầm trọng".
Thu Hằng
*************************
Chiến tranh Ukraine : Nga vẫn không từ bỏ Kherson
Chi Phương, RFI, 16/02/2023
Khoảng một tuần nữa là tròn một năm Nga xâm lược Ukraine, 24/02/2022, các cuộc oanh kích vẫn không ngừng ở Kherson, miền nam Ukraine. Kể từ khi bị lực lượng Ukraine đẩy lùi cách nay 3 tháng, quân Nga tiếp tục gây áp lực ở phía bên kia sông Dniepr, phân cách lực lượng hai bên.
Nhà cửa bị phá hủy sau nhiều tháng bị quân Nga chiếm đóng. Làng Posad-Pokrovske, phía tây bắc thành phố Kherson, Ukraine, ngày 27/01/2023. Reuters – Nacho Doce
Đặc phái viên RFI Anastasia Becchio et Boris Vichith gửi về bài phóng sự :
"Tiếng pháo nổ vang vọng tại quảng trường trung tâm ở Kherson. Đường phố gần như không có ai. Ở bên kia sông Dniepr, Oleksandr Fedunin, phát ngôn viên của lữ đoàn 124 thuộc Lực lượng phòng vệ lãnh thổ Ukraine, cho biết lực lượng Nga tiếp tục pháo kích. Ông Okeksandr nhấn mạnh : "Mỗi ngày, Kherson bị pháo kích ít nhất 20 lần. Họ thường dùng loại súng cối 80 và 120 ly và cả tên lửa nữa. Họ nhắm vào vị trí của chúng tôi, nhưng cũng bắn vào cả các tòa nhà dân sự, cửa hàng, trường học và bệnh viện".
Ở tả ngạn sông Dniepr, các nhóm nhỏ lính Nga thường tìm cách băng qua con sông, nay giống như là tiền tuyến, phân cách lực lượng hai bên. Ông Roman Tchoukhailov, thuộc đơn vị trinh sát bằng drone, được giao trách nhiệm giám sát khu vực nhạy cảm này : "Tại khu vực mà sông đổ ra biển này, vùng Châu thổ giống như là một mạng nhện. Sông bị phân thành nhiều nhánh nên rất dễ bị lạc. Đối với các đơn vị trinh sát, đây là một khu vực rất quan trọng. Chúng tôi hoạt động không ngừng nghỉ, giống như phía Nga, nhưng chúng tôi có một lợi thế lớn, đó là nắm rành địa thế, bởi vì chúng tôi sống ở đây. Tôi lớn lên ở đây, vì thế mọi chuyện dễ dàng hơn nhiều đối với tôi".
Roman phải quay trở lại giám sát dòng sông. Ông chờ đợi là càng gần đến ngày đánh dấu một năm Nga xâm lược Ukraine, quân Nga sẽ gia tăng các hoạt động xâm nhập".
Chi Phương
**********************
Đức và Bồ Đào Nha sẽ giao xe tăng Leopard 2 cho Ukraine vào cuối tháng 3
Thùy Dương, RFI, 16/02/2023
Chính phủ Đức ngày 15/02/2023 thông báo 17 xe tăng chiến đấu Leopard 2 do Đức chế tạo sẽ được giao cho Ukraine vào cuối tháng 03/2023. Thông báo của bộ trưởng quốc phòng Đức, Boris Pistorius, được đưa ra sau cuộc họp của các bộ trưởng quốc phòng khối NATO tại Bruxelles.
Bộ trưởng quốc phòng Đức Boris Pistorius phát biểu khi đến thăm đơn vị xe tăng Leopard dự kiến sẽ giao cho Ukraine, tại Augustdorf, Đức, ngày 01/02/2023. Reuters – Benjamin Westhoff
Hồi cuối tháng 01/2023, Berlin đã cam kết cùng với các nước đồng minh trong khối NATO viện trợ cho Kiev khoảng 30 xe tăng chiến đấu Leopard 2, nhưng theo AFP, các nước này hiện giờ chưa thể huy động đủ số xe tăng như đã hứa. Trong số 17 xe tăng chiến đấu Leopard 2 dự kiến được giao cho Kiev vào cuối tháng 3, có 14 chiếc Leopard 2 A6 của Đức và 3 chiếc của Bồ Đào Nha.
Cũng trong ngày hôm qua, phó thủ tướng Đức Robert Habeck chỉ trích việc Thụy Sĩ từ chối cung cấp đạn dược cho Kiev. Đây là những loại đạn trang bị cho xe tăng phòng không Guepard mà Đức đã viện trợ cho quân đội Ukraine. Berlin từng giao cho Kiev 30 xe tăng Guepard nhưng không thể cung cấp đủ đạn dược cho loại xe tăng này hoạt động tại Ukraine. Hồi năm 2022, Thụy Sĩ đã 2 lần cấm Đức giao cho Ukraine đạn do Thụy Sĩ sản xuất. Phó thủ tướng Đức hôm qua cho biết đang tiếp tục thảo luận với Genève về chủ đề này.
Về phía Ukraine, theo Reuters, công ty sản xuất vũ khí Ukroboronprom hôm qua thông báo đã bắt đầu phối hợp sản xuất đạn pháo với một nước Trung Âu là thành viên của NATO, nhưng không nói cụ thể đó là nước nào. Công ty của Ukraine cũng dự kiến phát triển và chế tạo nhiều loại vũ khí và thiết bị quân sự khác với các nước đồng minh.
Trong khi đó, theo Le Monde, ngành công nghiệp vũ khí của Cộng hòa Czech đang hoạt động hết công suất để cung cấp vũ khí cho Ukraine. Cộng hòa Czech, một trong những nước đầu tiên giao cho Kiev xe tăng, dàn phóng roc-ket và nhiều tên lửa, đã ghi nhận mức bán vũ khí cao kỷ lục trong năm 2022.
Về phần Israel, dù tổng thống Ukraine Zelensky đã nhiều lần đề nghị, nước này vẫn không cung cấp vũ khí cho Kiev. Hôm nay, ngoại trưởng Israel Eli Cohen đến Kiev gặp đồng nhiệm Ukraine Dmytro Kuleba và tổng thống Zelensky.
Thùy Dương