Thông Luận

Cơ quan ngôn luận của Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên

Published in

Diễn đàn

14/09/2020

1. Sửa đổi lối bầu tổng thống qua Cử tri đoàn được không ?

Ngô Nhân Dụng

Dân ch nghĩa là người dân có quyn c ra nhng người điu khin, ra lnh cho mình. Chế đ dân ch là nhng th thc đt ra đ thc hin điu này. Nhưng mi nơi có th chn các th thc khác nhau.

cutri1

B phiếu bu c sơ b ti Columbus, Ohio, 28 tháng Tư. Hình minh ha.

Tăng đoàn thi đc Pht ti thế là mt cng đng sng theo th thc dân ch sm nht, các chc v đu do đi chúng c ra, mi người mt phiếu. Truyn thng đó vn gi t 25 thế k qua, nhưng ch áp dng trong lãnh vc tư. Trên bình din quc gia, các thành th Hy Lp được coi là đi bước đu. Mun cho tht là dân ch, tránh cnh người b phiếu b đe da, mua chuc, hay b đánh la, Athens có lúc dùng cách quay x s, bc thăm đ chn người cai tr ! Dân ch tht ! Ai cũng có th lên nm quyn ! Nhưng Athens, ch mt thiu s người được b phiếu. Nhiu hin triết ly lng cũng không được b phiếu, vì h là nô l, không phi công dân. Cho nên các th thc dân ch không đ. Phi có t do, phi tôn trng nhng quyn căn bn ca mi con người.

Có t do, có nhân quyn ri, mi quc gia vn la chn các th thc dân ch khác nhau. Nước M là mt liên bang đã t chc chn tng thng qua hai bước. Bước th nht là dân mi tiu bang đi b phiếu la chn. Sau đó khong sáu tun l s hp C tri đoàn (Electoral College) ai thng tiu bang nào s nhn được tt c các phiếu dành cho tiu bang đó, tr Maine và Nebraska. C tri đoàn hin có 538 người, mi tiu bang có mt s phiếu ln bng tng s dân biu và ngh sĩ ca h.

Hiến pháp M ch áp dng th thc này sau khi ghi thêm Tu chính án s 12, vì mun tránh không tái đin cuc kim phiếu hn lon gia hai ng c viên Jefferson và Burr, năm 1800.

Tng thng Donald Trump đã nhiu ln t cáo h thng bu c M không đúng, ông đã nhiu ln nói rng các cuc b phiếu b "rigged", nghĩa là được xếp đt đ gian ln. Trước ngày b phiếu năm 2012, ông Trump báo đng rng ng c viên Mitt Romney (Cộng hòa) có th được nhiu người dân b phiếu ng h, chiếm đa s "phiếu ph thông", nhưng s thua ông Barack Obama (Dân chủ) vì kém phiếu trong c tri đoàn.

Li t giác này đúng s tht. Gn đến ngày bu c, ông Obama nm phn thng nhiu tiu bang ; mà khi cng s phiếu c tri đoàn ca các tiu bang đó li thì đã cao hơn 270 phiếu ri. Sau đó ông Obama được hơn ông Romney gn 4% phiếu ph thông ; nhưng dù thua ông Romney 1,5% phiếu ph thông thì ông Obama vn đ phiếu C tri đoàn đ được tái c.

Nhiu ln khác thì ngược li. Nhng năm 2000 và 2016 ng c viên đng Cộng hòa chiếm toà Bch c dù thua phiếu ph thông. Như thế thì li chn tng thng bng C tri đoàn không thiên v đng nào. Dân ch và Cộng hòa đu có th chiếm li thế nh cách thc này. Các nhà chính tr chp nhn kết qu sau khi kim phiếu ; vì, cũng như đá banh hoc đánh c, trước khi "tham d cuc chơi" h đã biết "lut giao đu" như thế nào ri.

Nhưng phi công nhn rng khi mt tng thng đc c dù thua đi th hàng triu phiếu ca dân đi bu thì coi k quá ! Cho nên nhiu người kêu gi phi đi. Nhưng sa đi thế nào ? Và làm cách nào đ được hai phn ba mi vin quc hi chp nhn ri được hai phn ba s tiu bang thông qua ?

Vì th tc tu chính hiến pháp M phc tp, khó khăn cho nên không th nào ch xóa b tu chánh án s 12 thành lp C tri đoàn, đ t nay dân M chn tng thng bng đa s phiếu ph thông. Nếu mun thay đi thì ch có th sa ngay trong th tc C tri đoàn đang được áp dng.

Nhưng mun biết nên sa đi ch nào thì phi biết ti sao li bu qua C tri đoàn đã đưa ti nhng kết qu bt thường.

cutri2

Mun ci t C tri đoàn thì phi xóa b lut l ược ăn c, ngã v không - winner-take-all"

Nhiu người ch trích C tri đoàn vì cho rng th tc này li cho đng Cộng hòa ; các vùng nông thôn dân sng ri rác cũng được li ; và nó thiên v, ưu đãi các tiu bang nh, dân s thp. Nhưng các li ch trích đó không đng vng.

Th nht, các cuc b phiếu năm 2000, 2012, 2016 đã cho thy, đng nào cũng có th được li nh li bu qua C tri đoàn, không ch riêng đng Cộng hòa.

Th nhì, dân chúng M sng các vùng nông thôn có li gì đc bit hay không ? Có th nói rng không. Mười tiu bang đông nông dân nht cng li ch có được 50 trong s 538 phiếu C tri đoàn, thua xa con s 55 phiếu dành cho California ! Đó là Maine, Vermont, West Virginia, Mississippi, Montana, Arkansas, South Dakota, Kentucky, Alabama và North Dakota. Còn 10 tiu bang đông người đô th nht thì chiếm 107 phiếu C tri đoàn, trong đó California giành hơn mt na.

Th ba, mi nhìn thì các tiu bang nh, ít dân, có v được li trong vic phân phi phiếu C tri đoàn, vì s dân biu thay đi theo dân s nhưng tiu bang nào cũng có hai ngh sĩ. Vì vy California vi gn 40 triu dân thì được 55 phiếu, còn Wyoming vi 587,000 dân được ba phiếu. Wyoming c gn 200 ngàn người dân đã có mt phiếu C tri đoàn trong khi hơn 727 ngàn dân California mi được b mt lá phiếu.

Nhưng nhìn k hơn thì chúng ta li thy mt hình nh khác ! Mt ng c viên thua Califronia dù ch chênh lch gia 19,5 triu phiếu và 20,5 triu phiếu, cũng mt 55 phiếu C tri đoàn. Nghĩa là 19,5 triu lá phiếu ca dân California đã b vt b vào thùng rác ! Còn 20,5 triu c tri thuc phe thng California chiếm được 55 phiếu C tri đoàn, nhiu hơn c 10 tiu bang ít dân nht nước M dù tng s dân ca h đông hơn ! Tc là nhiu c tri các tiu bang ln li được bit đãi.

Tóm li thì th tc bu tng thng qua C tri đoàn không thiên v đng nào, cũng không ưu đãi các vùng nông thôn và các tiu bang nh, thưa dân. S chênh lch do vic phân phi nhiu phiếu cho mi người dân Wyoming hơn dân California khi so sánh thy không đáng k, không nh hưởng bng hu qu ca mt lut l khác. Đó là lut cho phép ng c viên thng tiu bang nào thì chiếm trn gói các phiếu C tri đoàn ca tiu bang đó.

Nếu mt người chiếm hơn 50% phiếu California, dù ch hơn 1000 phiếu, cũng chiếm hết 55 phiếu C tri đoàn ; mun bù li thì phi chiến thng ti 15 tiu bang nh nht nước M !

Cách tính phiếu "ai thng tiu bang nào thì chiếm trn gói các phiếu C tri đoàn đó" (winner-take-all) là nguyên nhân chính khiến cho mt ng c viên có th được nhiu phiếu ph thông hơn mà vn thua phiếu trong C tri đoàn.

Cho nên mun ci t C tri đoàn thì phi xóa b lut l ược ăn c, ngã v không - winner-take-all" này. Các tiu bang Maine và Nebraska đã xóa b lut đó, h chia phiếu C tri đoàn cho mi ng c viên tng thng da trên s phiếu ph thông mi người nhn được, theo nhng cách khác nhau.

Nhưng thay đi lut l phân phi phiếu C tri đoàn như thế nào, là mt điu không d ; vì s sinh ra các cuc tranh tng, coi có vi phm hiến pháp M hay không. Mt điu may mn là trong năm qua, Ti cao pháp vin M đã dưa ra mt phán quyết v vic phân phi phiếu trong C tri đoàn, phán quyết được c 9 v Thm phán Ti cao đng ý. Da vào phán quyết đó, người ta có th ci t C tri đoàn mà không cn tu chính hiến pháp. Trong mt bài sau chúng ta s tìm hiu thêm.

Ngô Nhân Dụng

Nguồn : VOA, 14/09/2020

Quay lại trang chủ

Additional Info

  • Author: Ngô Nhân Dụng
Read 80 times

Viết bình luận

Phải xác tín nội dung bài viết đáp ứng tất cả những yêu cầu của thông tin được đánh dấu bằng ký hiệu (*)