Thông Luận

Cơ quan ngôn luận của Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên

2020 là mt năm không tin l. Tuy không lmbiến s như nhng năm trước, 2020 li là năm đy nhng bt an và bt đnh hơn hn.

cali1

Nạn cháy rng Úc tháng 10/2019. Ảnh minh họa 

Có th tóm tt năm 2020 vào ba s kin chính. Mt, thay đi khí hu, vi các v cháy rng khng khiếp ti Úc và M. Hai, đi dch Covid-19, làm thay đi cách sng, suy nghĩ, làm vic và giao tiếp trong mi hot đng ca con người. Ba, bu c M, có l chưa bao gi kéo dài và chia r không ch ti M mà còn nhiu nơi trên thế gii.

Thay đi khí hu

Ngay vào nhng ngày đu năm 2020,nn cháy rng ti Úc đã lây lan ti nhiu tiu bang, làm hàng trăm th trn dc b bin phía đông b cháy và gp nguy cơ đe da sng còn. Hơn 12.6 triu héc ta khp Úc b cháy, 434 triu tn COb thi ra môi trường, và c t đng vt b giết hi. Hình nh v tinh chp nn cháy rng do cơ quan Maxar Technologies thc hin mô t rõ hơn ngàn li viết.

Tương t,nn cháy rng ti M dc b bin phía Tây vào tháng 9 năm nay, đc bit ti bang California, đã thiêu ri 3 triu héc ta.

Hn hán kéo dài và nhit khí cao đã là nguyên nhân chính gây ra cháy rng. Dù lc lượng phòng cháy cha cháy ti hai quc gia này đông đo và được trang b vi k thut và kinh nghim ti tân nht, sc mnh con người vn không so bì vi sc mnh thiên nhiên. Thay đi khí hu là mi đe da ln nht ca nhân loi khp nơi, dù nhiu người, k c lãnh đo chính tr nhiu nơi, có xu hướng ph nhn s tht này.

B ra ngoài nhng cuc tranh cãi và nhng tiếng n, bu tri ti nhiu thành ph ca Úc và M như Victoria và NSW, và California trong sut thi gian cháy rng được bao ph bi màu vàng xám và không khí ngt th.

Đi dch Covid-19

Ngày 25 tháng Giêng, Úc phát hin ca nhimCovid-19 đu tiên, lúc đó được gi nhiu tên khác nhau như là SARS CoV2 hay chung chung là Coronavirus. CaCovid-19 đu tiên xy ra ti Vũ Hán, được phát hin vào ngày 17 tháng 11 năm 2019. Tháng Hai, các ca nhim Covid-19 được lây lan sâu rng ra toàn thế gii, và biên gii quc gia bt đu được khép li.

Th trường chng khoán ca Úc m140 t đô la Úc (100 t M kim) vào ngày 9 tháng Ba. Năm công ty k ngh ln nht ca M mt tng cng320 t đô la tr giá chng khoán, trong đó công ty Apple chiếm gn mt phn ba, mt tr giá 100 t đô la M. Ngày 16 tháng Ba,th trường toàn cu tri qua đt st gim ln nht k t cuc sp đ th trường chng khoán năm 1987.

Mt năm sau, t mt ca nhim Covid-19 xut phát t Vũ Hán, toàn thế gii bây gi có 82.478.918 ca nhim và 1.799.652 người chết (s liu tJohn Hopkins University, ngày 31 tháng 12). M có 341.059 người chết, nhiu nht trên thế gii, và Brazil có 192.681 người chết, mà trước đây Tng thngJair Bolsonaro không nhng không công nhn mc đ nghiêm trng ca Covid-19 mà còn đi ngược li c vn ca các viên chc y tế ca mình. Cui tháng 12 này,Nam Cc đã ghi nhn có 36 ca nhim. Nghĩa rng không còn bt c nơi nào trên thế gii không b nhim Covid-19.

Phn ln các phi cơ, các sinh hot hi t tôn giáo ln quy t hàng trăm ngàn người hàng năm như ca Hi giáo Mecca vào tháng Tư, hay Công giáo ti qung trường St Peter Vatican, gn như ngưng hot đng hoàn toàn.

Tin vui cho nhân loi vào cui năm là mt s loi vaccine đã được cho phép s dng. S tiến b vượt bc ca khoa hc k thut đ chế to vaccine trong thi gian k lc là điu khích l hin nay và tương lai. Ti M,Trung tâm Phòng chng Dch bnh (CDC) đã phê chun hai loi vaccine ca Pfizer-BioNTech và Moderna, và ba loi vaccine khác đang trong giai đon cui th nghim gm AstraZeneca, Janssen và Novavax trước khi được CDC cp giy phép hot đng.

Tuy thế, có l đến năm 2022 hoc xa hơn thì tình hình Covid-19 mi kh quan. TheoT chc Y tế Thế gii (WHO), thì nếu có đ lượng 2 t vaccine đ chích nga cho 20 phn trăm dân s thế gii thì đến cui năm 2021, giai đon nguy kch ca đi dch mi qua khi. Nhưng vn còn đến 80% dân s toàn cu còn li cn chích nga. Tuy đây là vin nh tt nht có th, nhưng vn còn nhiu câu hi chưa có câu tr li. Hin chưa có đ bng chng đ kết lun mt khi được chích nga cho Covid-19 thì có nguy cơ b li hay không ? Có phn ng ngược nào nghiêm trng đến chết không ? Bao lâu cn phi chích li ? Và nếu Covid-19 biến đi thì các vaccine hin nay có còn hiu nghim không ? V.v

Bu c M 2020

S kin sau cùng, và có l tác đng sâu xa nht lên người Vit, là bu c M 2020, trong đó có bu chn li tng thng. Có th nói chưa có cuc bu c M nào mà chiếm s quan tâm nhiu đến đ nhng người bàng quan nht mà tôi được biết, tc t trước đến nay hoàn toàn không quan tâm gì đến chính tr hay bu c ti M, cũng theo dõi din tiến này.

Điu đáng nói nht v bu c M là các vn đ sau đây. Gn 5 ngày sau ngày bu c, phía Biden Harris đượccông nhn là chiến thng, vi 306 phiếu c tri đoàn dành cho Biden Harris và 232 dành cho Trump Pence. Phía bên Trump không công nhn kết qu và khi kin gian ln bu c ti nhiu bang, đu là các bang Trump thua. Cho đến nay, trong hơn 50 v kin cáo do chính lut sư ca Trump, hoc không phi do Trump, thì có ít nht 50 v đã b t chi, bác b, gii quyết hoc rút li. Ngày 14 tháng 12,c tri đoàn chính thc bu tng phiếu, và Biden Harris vn được 306 phiếu so vi 232 phiếu dành cho Trump – Pence. Vphiếu ph quát thì Biden – Harris đt 81.283.098 phiếu, tc 51,3% trong khi Trump Pence được 74.222.957 phiếu, tc 46,8%. Bên Biden Harris có hơn 7 triu phiếu. Hơn 159 triu công dân M tham gia bu c, và đây là con s k lc t trước đến nay. So vi các cuc bu c trước đây thì hu như ai cũng biết được kết qu bán chính thc sau ngày th Ba đu tiên ca tháng 11, ngoi tr các trường hp bt thường như bu c năm 2000 gia George W Bush và Al Gore. Tuy nhiên, nhng v cáo buc gian ln và không công nhn kết qu t phía Trump đã thay đi các tin l và truyn thng đó. Do đó mà ngày 6 tháng Giêng năm 2021 ti đây, Quốc hội M s nhóm hp, và Phó Tng thng Pence sch ta tiến trình kim phiếu chính thc ca c tri đoàn và s công b kết qu ca mi bang theo th t tên t A đến Z. Đây thường là mt th tc mang tính hình thc đ chính thc thông qua kết qu bu c, mà nhng k bu c trước đây chng my ai quan tâm. K này li chiếm s quan tâm ti đa ca dư lun. Hin nay phía ông Trump vn tiếp tc np đơn kin lên tòa ti cao ti Pennsylvania vphiếu bu bng thư mà tòa ti bang này đã bác b. Ngoài ra, phía ông Trump vn còncơ hi cui cùng đ thách thc kết qu bu c vào ngày 6 tháng Giêng, nhưng cơ hi đó tht khá mong manh. Chính lãnh đo đng Cng hòa ti thượng vin, thượng ngh sĩ Mitch McConnell, đã chính thc chúc mng và công nhn ông Biden Harris thng c và yêu cu các thành viên ch tham gia vào vic phn đi kết qu bu c khi Quốc hội hp mt vào ngày 6 tháng Giêng năm 2021.

Mt t l khá đông người M, trong đó có nhiu người Vit, không mun công nhn kết qu bu c này và mun ông Trump thng. H vn tin vào cáo buc gian ln bu c, điu mà cho đến nay b tòa các cp bác b hoàn toàn vì không có bng chng. Ngay c B trưởng Tư pháp William Barr, người va mi t nhim cách đây không lâu, cũng xác nhnkhông có bng chng gian ln bu c nào có th đo ngược kết qu. Ông Barr là người đi din cho nn công lý M, và trong chuyn này ông tin tưởng vào các cơ quan công quyn và nn tư pháp M. Nhưng vn có người ph nhn tt c nhng bng chng trưng bày trước mt h. H ch mun thy ông Trump thng bng mi giá. Phương cách này vô cùng nguy him : dùng tiến trình/th chế dân ch đ tiêu dit dân ch.

Mt cuc đo ngược ý nguyn ca đa s người dân M, c tri đoàn và tòa án ti cao liên bang, là điu không ai mun chu trách nhim trước lch s, ngay c ông Pence. Được biếtông Pence không mun tiến hành cuc o chánh" như thế. Nếu kết qu bu c có khác đi vi nhng gì được chn qua mt tiến trình dân ch thì đây s là bước đu tiêu dit dân ch và là bước tiến đến đc tài. Nếu, ch là nếu thôi, rng ông Trump, vì lý do nào đó, có th lt ngược li kết qu được, thì trong tương lai các cuc bu c s không còn ý nghĩa gì. Cng hòa làm được thì Dân ch cũng làm được. Quy đnh, hiến pháp và pháp lut không còn giá tr. Nếu vy thì đây là mt cuc khng khong hiến pháp, và cn phi sm thay đi. H qu sau cùng s không th nào đo lường được. Nó không ch to ra mt tin l vô cùng tiêu cc cho tương lai mà còn là s suy sp trm trng cho nn dân ch M, và th ế gii. Phía hưởng li nhiu nht là các chế đ và lãnh t đc tài.

Nhng thách thc tương lai

Năm 2020 cũng đánh dus lan tràn tin gi và thuyết âm mưu chưa tng có, t vn đ ngun gc Covid-19 cho đến các thông tin liên quan đến Covid-19 và bu c M. Nó cũng đánh du s leo thang căng thng gia M và Iran khi Trump ra lnh ám sát tướng Qassem Soleimani ; và căng thng gia M và Trung Quc khi M liên tc áp lc bng nhiu bin pháp, t kinh tế đến chính tr, xã hi và giáo dc lên các hành vi áp bc ca Trung Quc ti Tân Cương và Hng Kông.

Trong ba s kin ni bt nêu trên, bu c tng thng M và nn cháy rng cũng không được đưa tin hay bình lun nhiu bng đi dch Covid-19. Theo tp chí The Economist, thì đi dch Covid-19 đã chiếm áp đo tin tc hơn bt c đ tài nào khác k t Thế Chiến II.

Vào cui năm 2020, chúng ta có th vui mng vi tin vaccine nhưPfizer-BioNTech có hiu nghim 95%. Tuy vy, Bill Gates cho rng s có hàng triu người chết vì Covid-19 trước khi nó qua khi, nhưng s sn xut s lượng vaccine khng l s giúp nhân loi ngăn chn đi dch Covid-19 này cui năm 2021. Nhưng Gates cho rng thay đi khí hu có nguy cơcòn tàn khc hơn Covid-19 cho nhân loi trong các thp niên ti. Đi din vi th thách môi trường thì cơ hi đ đu tư vào năng lượng tái to và năng lượng sch, chng hn, là hướng đi tương lai.

Thế gii vn còn lm th thách trong thi đi này. Tin gi gây thit hi (disinformation) có th thay đi các quyết đnh đúng đn cho mi người, dù đó là v sc khe, uy tín và danh d ca mt người, hay rng hơn, v bu c đ tuyn chn người xng đáng lèo lái con thuyn quc gia. Tin gi cũng gây nh hưởng tiêu cc lên trên các quyết đnh cn thiết cho các thế h tương lai, nht là v thay đi khí hu.

Tóm li, thông đip chính ca năm 2020 là th thách và cơ hi. Chúng ta có th lc quan vào cui năm, nhưng cũng không nên quên vin nh v bao thách thc và cơ hi đi din nhân loi trước mt.

Phạm Phú Khải

Nguồn : VOA, 31/12/2020

Published in Diễn đàn

Trong suốt 12 tháng, virus corona được nhắc đến hàng ngày trong mỗi bản tin thời sự và hầu như tất cả các tạp chí của RFI. 2020 là năm đại dịch Covid-19 xuất phát từ Vũ Hán làm chi phối toàn thế giới và làm hủy hoại hình ảnh của Trung Quốc trong mắt cộng đồng quốc tế.

baitq1

Biểu tình ở Hồng Kông chống dự luật dẫn độ sang Trung Quốc, ngày 02/09/2019.  AP - Jae C. Hong

Hai nghiên cứu liên tiếp, của viện Pew Researche Center tại Washington và của Viện Quan Hệ Quốc Tế Pháp- IFRI tại Paris, cùng đưa ra một nhận định : tinh thần bài Trung Quốc gia tăng tại các nước Tây phương. Nguyên nhân chính là dịch Covid-19 đã cướp đi sinh mạng của hơn 1,7 triệu người trên toàn cầu, hơn 78 triệu người trên hành tinh bị lây nhiễm. Kèm theo đó là hàng trăm triệu người mất việc làm, một số không nhỏ rơi vào cảnh bần cùng. Ngoại trừ Trung Quốc và một số rất ít các quốc gia, trong đó có Việt Nam, kinh tế điêu đứng ở những nơi khác từ ở Nga đến Nhật Bản, từ của Brazil đến Canada hay từ Ấn Độ đến Liên Hiệp Châu Âu và cả Hoa Kỳ.

Mỹ, Nhật đã bơm hàng ngàn tỷ đô la để khắc phục hậu quả tai hại Covid-19 gây nên. Anh Quốc đối mặt với tình trạng kinh tế tệ hại nhất kể từ sau Thế Chiến 2. Pháp đã hai lần áp dụng các biện pháp phong tỏa trong tổng cộng 14 tuần lễ, toàn bộ các hàng quán phải đóng cửa. 

Tại Hoa Kỳ Covid-19 thổi bay các thành tích kinh tế trong bốn năm nhiệm kỳ tổng thống Trump. Lãnh đạo Nhà Trắng tới nay vẫn gọi virus corona là siêu vi Trung Quốc.

Theo thăm dò của viện nghiên cứu Mỹ Pew Research Center thực hiện trong giai đoạn từ tháng 6 đến tháng 8 năm nay, 86 % người Nhật được hỏi tỏ rõ thái độ bài Trung Quốc. Tỷ lệ này tại Úc là 81 % ; Ở Anh là 74 % và tại Canada là 73 %.

Tại Thụy Điển nơi mà từ 10 năm qua, dân chúng đã có cái nhìn "tiêu cực" về ông khổng lồ Châu Á này, thì tỷ lệ bài Trung Quốc lên tới  85 %. Pháp và Đức  là 70 %. Với công luận Mỹ, 73 % xem Trung Quốc là một mối đe dọa. Đáng chú ý hơn nữa là 2018 chỉ có 43 % những người được hỏi có cái nhìn không hay về Bắc Kinh mà thôi.

Về lý do khiến tinh thần bài Trung Quốc tăng lên nhanh trong vài tháng vừa qua, trung tâm nghiên cứu Mỹ cho biết 14 nước trong các quốc gia được hỏi đưa ra yếu tố "Bắc Kinh xử lý không đích đáng dịch Covid-19" để thế giới vạ lây.

Ác cảm với Trung Quốc : Bắc Kinh đứng thứ nhì trong mắt dân Pháp

Nghiên cứu thứ nhì cũng về hình ảnh tồi tệ của Trung Quốc vừa được Viện Quan hệ Quốc tế Pháp IFRI công bố vào cuối tháng 11/2020 (French public opinion on China in the age of COVID-19 Political distrust trumps economic opportunities). Nghiên cứu này được thực hiện tại 13 quốc gia Châu Âu trong hai tháng 9 và 10/2020. Theo các đồng tác giả, 62% những người Pháp được hỏi có cái nhìn "xấu" về Trung Quốc và hơn một nửa trong số này cho rằng "quan điểm của họ về Trung Quốc đang càng lúc càng xấu đi trong những năm gần đây".

Trả lời đài RFI tiếng Việt, Marc Julienne, đặc trách về Trung Quốc tại Viện Quan hệ Quốc tế Pháp và là một trong những đồng tác giả báo cáo nói trên nêu bật những lý do vì sao Trung Quốc đang mất điểm :

Marc Julienne : Có ba yếu tố chính giải thích cho thái đội dè chừng đó.Trước hết là áp lực của Trung Quốc nhắm vào Tổ Chức Y Tế Thế Giới về những thông tin liên quan tới đại dịch Covid-19. Đây là dấu hiệu đầu tiên khiến công luận Pháp nói riêng, Châu Âu nói chung, nghi ngờ về đối tác Trung Quốc. Kế tới là luật an ninh quốc gia nhắm vào Hồng Kông do Bắc Kinh ban hành để bóp nghẹt các quyền tự do tại đặc khu hành chính này. Đây cũng là dấu chấm hết cho mô hình Một quốc gia hai chế độ ở Hồng Kông. Quyết định này đi ngược lại với các giá trị về nhân quyền, về các quyền tự do cơ bản của Châu Âu. Sau cùng từ tháng 3/2020 đến giờ, liên tục có những tiết lộ về chính sách của Trung Quốc đàn áp người Duy Ngô Nhĩ ở Tân Cương, các vụ cưỡng bức lao động. Rồi đến tháng 6/2020 đã xuất hiện nhiều báo cáo về các chương trình triệt sản phụ nữ Hồi Giáo ở Tân Cương … Như vậy là trong vòng sáu tháng, hình ảnh của Trung Quốc đã xấu đi đáng kể trong mắt công luận Pháp và mọi người có cảm tưởng là tình hình càng lúc càng tồi tệ hơn.

RFI : Khoảng 70 % những người được hỏi không tin tưởng vào ông Tập Cận Bình vậy không lẽ, vế kinh tế không quan trọng bằng những chuyển biến về chính trị tại Hồng Kông hay các biện pháp Bắc Kinh đàn áp người Duy Ngô Nhĩ ở Tân Cương ?

Marc Julienne : Yếu tố kinh tế rất quan trọng. Tuy nhiên tôi đã không nêu lên do báo cáo mới của chúng tôi được thực hiện trên cơ sở một cuộc thăm dò dư luận. Kết quả các đợt thăm dò liên tiếp cho thấy đối với người dân bình thường, vế chính trị quan trọng hơn. Kinh tế không phải là một ưu tiên. Ngược lại trong số các nhà lãnh đạo Châu Âu thì hồ sơ kinh tế, thương mại chiếm vị trí hàng đầu và nhất là đối với các định chế của Châu Âu tại Bruxelles. Thực ra, quan hệ giữa Liên Hiệp Châu Âu và Trung Quốc đã xấu đi từ 2019. Tháng 3 năm 2019, báo cáo của Ủy Ban Châu Âu nêu đích danh Bắc Kinh là "đối thủ mang tính hệ thống". Chưa khi nào Châu Âu nặng lời với Trung Quốc như vậy và như đã biết, xung khắc kinh tế là một vấn đề lớn. Càng lúc hồ sơ này càng chiếm một vị trí quan trọng trong mắt của cả Bắc Kinh  lẫn Bruxelles. Đôi bên cùng hướng tới mục tiêu hoàn tất thỏa thuận bảo hộ đầu tư trước cuối năm nay nhưng tôi không tin các bên sẽ đạt được mục tiêu đó – hay ít ra tôi hy vọng là như vậy !

RFI : Thế còn về phía các lãnh đạo Châu Âu nói chung, của Pháp nói riêng, thì họ có quan điểm thế nào về Bắc Kinh và làm sao giải thích được lập trường đó ?

Marc Julienne : Trên hồ sơ kinh tế, tôi nghĩ rằng Châu Âu đã mệt mỏi với thái độ câu giờ của Trung Quốc. Sự thật cho thấy là ngay cả với hiệp định đầu tư song phương, đôi bên đã bắt đầu đàm phán từ bảy, tám năm qua, Bắc Kinh cũng không nhượng bộ gì nhiều. Các nhà đàm phán cho rằng Trung Quốc cứ tiến một bước rồi lại lùi hai bước. Trong khi đó về thực chất đây là một thỏa thuận rất quan trọng vì văn bản này sẽ cho phép phần nào cân bằng lại quan hệ và các luồng trao đổi giữa Bắc Kinh – Bruxelles. Chúng ta thấy rõ là trong ván bài này, Trung Quốc chiếm thế thượng phong : Châu Âu mở cửa cho các doanh nghiệp Trung Quốc vào tung hoành. Ở chiều ngược lại các điều lệ của Trung Quốc lại rất khắt khe. Tuy nhiên ở cấp lãnh đạo, ngoài vế kinh tế, hồ sơ chính trị càng lúc càng trở thành cái gai trong đối thoại song phương. Hồng Kông và Tân Cương là hai chủ đề mà Liên Hiệp Châu Âu không thể tiếp tục nhắm mắt làm ngơ. Chủ tịch Ủy Ban Châu Âu Ursula Von Der Leyen đã có những lời lẽ rất cứng rắn về điểm này và thậm chí còn nêu lên khả năng trừng phạt Bắc Kinh vi phạm nhân quyền.

RFI : Từ 2019 Liên Âu đã hô hào "không còn ngây thờ với Trung Quốc" nhưng có thực sự là Châu Âu cảnh giác trước những cái bẫy của Bắc Kinh hay không và liệu rằng trong chiến lược đối ngoại với Trung Quốc có yếu tố Mỹ hay không ?

Marc Julienne : Hoàn toàn đúng như vậy. Lãnh đạo ngành ngoại giao Liên Âu Joseph Borell thường xuyên tuyên bố Châu Âu không còn "ngây thơ" với bạn hàng Trung Quốc. Tuy nhiên tôi cho rằng ở đây yếu tố Mỹ không quan trọng lắm trong giai đoạn bốn năm sắp tới. Đúng là dưới chính quyền Trump, Bắc Kinh  đã tìm cách lôi kéo Châu Âu về phía mình và khai thác lá bài America First của Donald Trump để thuyết phục Liên Hiệp Châu Âu rằng "các bạn thấy đó đồng minh thân thiết nhất đang bỏ rơi các bạn" từ hồ sơ chống biến đổi khí hậu đến hiệp định hạt nhân Iran...

Trung Quốc đồng thời xoáy vào những lợi ích chung giữa Châu Âu và nước khổng lồ Châu Á này nhằm ly gián thêm nữa hai khối Âu-Mỹ. Cần nói thêm là Bắc Kinh dùng thỏa thuận bảo hộ đầu tư Châu Âu –Trung Quốc là miếng mồi để chiêu dụ Bruxelles. Ngoài ra, với đại dịch lần này, trong năm nay Trung Quốc còn khai thác lá bài ngoại giao y tế để mua chuộc cảm tình của Châu Âu, thế nhưng, đồng thời, chính sách ngoại giao "sói lang", Trung Quốc hung hăng không chỉ với Châu Âu mà còn đe dọa từ Canada đến Úc .. đã làm hủy hoại những nỗ lực của Bắc Kinh  muốn tô điểm hình ảnh thân thiện của Trung Quốc. Sắp tới đây, với Joe biden ở Nhà Trắng và ông này chủ trương thắt chặt trở lại quan hệ cốt lõi với các quốc gia ở bên này Đại Tây Dương, Trung Quốc sẽ phải xét lại chiến lược ngoại giao…

Khó đoán trước được, nhưng Trung Quốc không thể tiếp tục cho Châu Âu uống nước đường như họ vẫn làm từ trước tới nay và có khả năng là những nước cờ của Bắc Kinh với Châu Âu còn tùy thuộc vào chính sách đối ngoại của chính quyền Biden với các đối tác tại Lục địa già. Đừng quên rằng dù Trung Quốc có đem lá bài kinh tế ra nhử Châu Âu, nhưng trao đổi mậu dịch giữa Mỹ và Liên Âu vẫn còn rất quan trọng.

Thanh Hà thực hiện

Nguồn : RFI, 30/12/2020

Marc Julienne, thuộc Viện Quan hệ Quốc tế Pháp, IFRI và nhiều tác giả thuộc trường đại học Czech Palacky University Olomouc, tiếc rằng vào lúc phương Tây thấy rõ bộ mặt thật của Trung Quốc, ác cảm với ông Tập Cận Bình thì ở Washignton chính quyền Trump đã không nắm bắt được cơ hội để giành lại thế "leadership" trong thế giới tự do.

Thuần túy về y tế và kinh tế thì các con số chính thức của Bắc Kinh cũng như thống kê quốc tế đều cho thấy 2020 đã mở ra trong những "điều kiện tệ hại hơn bao giờ hết cho Trung Quốc" nhưng đang khép lại với những tỷ lệ tăng trưởng khá vững vàng, với hình ảnh lá cờ Trung Quốc được cắm trên cung Trăng !

Published in Diễn đàn

Covid-19 : Thời sự nóng nhất trong lịch sử, hơn cả Thế Chiến I và II ?

Trong tuần lễ cuối năm 2020, các tạp chí đều có số đặc biệt tất niên. Sau Courrier InternationalLe Point tuần trước, tuần này đến lượt L’Obs L’Express ra số kép. L’Obs nhìn về tương lai, nêu bật những gương mặt tiêu biểu trong năm 2021, còn L’Express hãnh diện khoe một bài "trường thiên phỏng vấn" tổng thống Pháp dành riêng cho tờ báo. Số cuối năm của The Economist, ra ngày 19/12/2020, mang tựa đề đơn giản "Số kép Giáng Sinh". 

covi1

Ảnh minh họa chụp ngày 09/11/2020.  Reuters - DADO RUVIC

Một trong những bài rất lý thú của The Economist nằm trong mục "Biểu Đồ" với tựa đề dưới dạng câu hỏi "Câu chuyện thời sự lớn nhất từ trước đến nay là gì ?". Bài viết ghi nhận rằng trong lịch sử gần hai thế kỷ - chính xác là 177 năm - của tuần báo Anh, chỉ có hai cuộc chiến tranh thế giới mới sánh được với Covid-19 trong tư cách là chủ đề thời sự được theo dõi nhiều nhất. The Economist xác nhận : Vào cuối tháng 3 vừa qua, 80% bài viết dùng đến từ "covid" hoặc "coronavirus".

Tuần báo Anh trước hết nhắc lại rằng vào ngày 16 tháng Giêng vừa qua, họ đã đăng bài báo đầu tiên về một loại virus corona mới xuất hiện ở Vũ Hán, Trung Quốc, vào khi ấy, chỉ được xác nhận là nguyên nhân của 42 ca nhiễm và một ca tử vong. Chỉ hai tuần sau, Covid-19 lần đầu tiên được đưa trên trang bìa của tờ The Economist, để rồi tái xuất hiện ngày 27 tháng Hai và giữ vị trí đó trong 10 số liên tiếp, trước khi tiếp tục chiếm lĩnh trang bìa trong 7 số khác nhau kể từ thời điểm đó.

Tần suất dồn dập như kể trên tất yếu đặt ra câu hỏi là phải chăng đại dịch Covid-19 là "câu chuyện thời sự lớn nhất từ ​​trước đến nay" hay không. Tun báo không tr li rõ ràng, nhưng ghi nhn rng hai cuc chiến tranh thế gii và dch cúm Tây Ban Nha năm 1918 đã khiến nhiu người chết hơn, cũng như đã gây nên nhiều nạn đói và nạn diệt chủng khác nhau. Thế nhưng, Covid-19 đã thay đổi thói quen hàng ngày của mọi người ở hầu hết mọi quốc gia trên thế giới, điều mà các sự kiện chết người nghiêm trọng hơn không làm được. Ngoài ra, số lượng tử vong không thể định lượng được những chuyển biến đã thay đổi cuộc sống của con người theo chiều hướng tốt đẹp hơn.

Gần 50% bài có từ "Covid-19" hay "Coronavirus"

Để đào sâu vấn đề, The Economist đã điểm lại mọi bài báo mà họ đã xuất bản từ ngày tạp chí được thành lập vào năm 1843 đến nay, và xem xét tần suất xuất hiện của một số các từ khóa nhất định trong mỗi năm. Để đa dạng hóa phân tích này, được nhật báo có uy tín lâu đời của Mỹ là New York Times cho phép truy cập vào kho lưu trữ đã có từ năm 1851, tuần báo Anh cũng đã thực hiện những nghiên cứu tương tự.

Kết quả thật rõ ràng: Trong cả hai ấn phẩm The Economist The New York Times, gần một nửa số bài báo trong năm nay 2020 (bao gồm cả tháng Giêng và Hai, khi dịch bệnh chủ yếu giới hạn ở Trung Quốc) đã bao gồm hai từ khóa "covid-19" hoặc "coronavirus", cụ thể là 47% đối với tạp chí Anh, và 46% đối với nhật báo Mỹ.

Một kỷ lục được The Economist nêu bật : Vào cuối tháng Ba, có đến 4/5 (tức là 80%) bài viết của họ sử dụng một trong hai từ khóa về dịch Covid-19.

Ngược dòng thời gian, và chỉ căn cứ trên các bài viết trên hai tờ báo đã có lịch sử lâu dài này, The Economist xác định rằng chỉ có hai sự kiện trong lịch sử hiện đại có mức quan tâm tương đương với Covid-19. Đó là hai cuộc chiến tranh thế giới.

Tỷ lệ các bài trên The Economist đề cập đến "chiến tranh" đạt 53% vào năm 1915 và 54% vào năm 1941, tức là cao hơn tỷ lệ 47% về Covid-19 trong năm 2020. Đối với New York Times, mức cao nhất là 39% vào năm 1918 và 37% vào năm 1942, thấp hơn mức 46% dành cho dịch bệnh Covid vào năm nay.

Malawi là quốc gia tiến bộ nhất năm 2020

Như thông lệ, mọi người đều chờ đợi The Economist công bố tên quốc gia tiêu biểu của năm 2020 và trong số tất niên của mình, tuần báo Anh đã bất ngờ xướng danh nước được chọn năm nay : Malawi, một nước nhỏ bé ở miền nam Châu Phi, nằm giữa Zambia, Tanzania và Mozambique. Tờ báo giải thích : "Quốc gia khá lên nhiều nhất là nơi người dân đứng lên bảo vệ dân chủ".

The Economist ghi nhận trước hết là theo một điều tra của tổ chức Mỹ Freedom House, dân chủ và nhân quyền đã thoái trào ở 80 quốc gia từ khi bắt đầu đại dịch cho đến tháng 9. Malawi chính là nơi duy nhất mà hai yếu tố này được cải thiện.

Điểm sáng này lại càng nổi bật khi điểm qua những gì đã xẩy ra trước đó tại Malawi. Vào năm 2012, tổng thống nước này qua đời, nhưng cái chết của ông được giấu kín và xác của ông được chở qua Nam Phi để "điều trị y tế", một thủ đoạn câu giờ để em trai ông lên thay thế. Mưu toan chiếm quyền này thất bại, nhưng hai năm sau, người em đó là Peter Mutharika, đã được bầu làm tổng thống, và tái tranh cử vào năm 2019.

Dân vùng lên phản đối cuộc "bầu cử Tipp-Ex"

Tuy nhiên, kết quả kiểm phiếu trong cuộc bầu cử 2019 đã bị sửa đổi một cách thô thiển, với dung dịch xóa (thường gọi là Tipp-Ex) được bôi đầy trên các tờ kiểm phiếu. Tuy vậy, các quan sát viên nước ngoài vẫn thản nhiên chấp nhận kết quả đó.

Thế nhưng người Malawi không chịu buông xuôi. Họ đã phát động các cuộc biểu tình hàng loạt để phản đối điều được gọi là "cuộc bầu cử Tipp-Ex", trong lúc các thẩm phán Tòa Án Tối Cao Malawi thì đã từ chối các va li đựng tiền hối lộ và tuyên bố hủy bỏ cuộc bầu cử đó.

Một cuộc bầu cử mới trong sạch hơn đã được tổ chức lại vào tháng 6 năm 2020, với kết quả là ông Mutharika phải ra đi, thay thế bằng ông Lazarus Chakwera, người được đa số cử tri tín nhiệm.

Theo The Economist, Malawi vẫn còn nghèo, nhưng người dân của nước này đã chứng tỏ rằng họ là công dân một nước chứ không phải thần dân của một người.

Chính vì thành tích vãn hồi dân chủ trong một khu vực độc tài, mà Malawi được tạp chí Anh bình chọn làm đất nước tiêu biểu của thế giới năm 2020.

4 ứng viên bị loại : New Zealand, Đài Loan, Hoa Kỳ và Bolivia

Theo The Economist, Malawi đã giành phần thắng so với 4 nước khác nằm trong danh sách sơ tuyển bao gồm New Zealand, Đài Loan ở khu vực Châu Á-Thái Bình Dương, cũng như Hoa Kỳ và Bolivia ở vùng Châu Mỹ.

Trường hợp đầu tiên là New Zealand. Không ai dám nói là tình hình nước này vào năm 2020 tốt hơn so với năm 2019. Thế nhưng ở đấy, virus đã bị kiềm chế, với những biện pháp đóng cửa biên giới, phong tỏa đất nước được nữ thủ tướng Jacinda Ardern, ban hành ngay từ đầu khi chỉ có 100 trường hợp trong số 5 triệu dân được phát hiện. Kết quả là chỉ có 25 người New Zealand thiệt mạng vì Covid-19 và cuộc sống ít nhiều đã trở lại bình thường. Bà Ardern đã được bầu lại với một đa số cao chưa từng thấy tại nước này.

Đài Loan thậm chí còn làm tốt hơn New Zealand, chỉ có bảy người chết vì dịch bệnh và hoạt động kinh tế mạnh mẽ hơn nhiều, đã ngăn chặn được virus mà không phải đóng cửa trường học, cửa hiệu hoặc nhà hàng, chứ đừng nói chi đến việc áp đặt phong tỏa. Đài Loan nằm trong số hiếm hoi của các nền kinh tế được kỳ vọng sẽ tăng trưởng vào năm 2020.

Về chính trị, Đài Loan cũng cho thấy lòng dũng cảm, không chịu lùi bước trước những lời đe dọa không ngừng từ Bắc Kinh. Ngay vào tháng Giêng, cử tri Đài Loan đã bác bỏ một ứng cử viên tổng thống thân Trung Quốc tái tín nhiệm bà Thái Anh Văn, người lãnh đạo một chính phủ đã che chở cho các nhà hoạt động dân chủ từ Hồng Kông. Đài Loan là một ví dụ điển hình cho thấy là văn hóa Trung Quốc hoàn toàn tương thích với nền dân chủ tự do.

Theo The Economist, những thành tích nói trên rất ấn tượng. Tuy nhiên, đại dịch vẫn chưa kết thúc và không thể chỉ đánh giá một nước về thành tích chống dịch, nhất là khi Đài Loan chẳng hạn, có lợi thế đặc thù là một hòn đảo, và có thể là đã có một cộng đồng miễn dịch với virus. Do vậy, tờ báo đã không chọn Đài Loan hay New Zealand

Một nước khác trong danh sách sơ tuyển là Hoa Kỳ. Nước này đã đối phó với Covid-19 một cách tồi tệ như Anh, Ý và Tây Ban Nha, nhưng chiến dịch Warp Speed của họ đã đóng một vai trò trọng tâm trong viêc mang lại một loại vac-xin chống Covid trong thời gian kỷ lục.

Ngoài ra, khi bác bỏ tổng thống Donald Trump vào tháng 11, các cử tri Mỹ đã cho thấy cố gắng kiềm chế đà lây lan của chủ nghĩa dân túy - một tai họa toàn cầu khác. Những nỗ lực của ông Trump nhằm đảo ngược ý chí của những cử tri đó là điều chưa từng có nơi một tổng thống Mỹ đương nhiệm, nhưng các thẩm phán mà ông bổ nhiệm đều trung thành với luật pháp chứ không phải là với người đã đề bạt họ.

Một nước khác trong danh sách sơ tuyển và cũng không được chọn là Bolivia. Sau một cuộc bầu cử đầy gian lận, lật đổ tổng thống cánh tả Evo Morales, cũng như các cuộc biểu tình bạo lực và đường lối cai trị đầy thù hận, bất tài của một tổng thống lâm thời, quốc gia Châu Mỹ Latinh này đã tổ chức lại một cuộc bỏ phiếu trong hòa bình vào tháng 10 và chọn ra một nhà kỹ trị, Luis Arce để lên làm tổng thống.

Những người "gỡ bỏ phong tỏa" trong năm 2021

Những tạp chí cuối năm thường nhìn lại năm sắp hết, và bình chọn nhân vât, quốc gia đáng lưu ý trong năm và sẽ có vai trò hàng đầu trong việc định hình thời sự trong năm mới. Tạp chí L’Obs đã chọn ra 20 nhân vật được cho là sẽ tạo nên năm 2021, và đưa gương mặt tươi sáng của phó tổng thống Mỹ tương lai Kamala Harris lên trang bìa, bên trên tựa đề "Họ sẽ gỡ bỏ phong tỏa vào 2021".

Trong một hồ sơ dài khoảng 30 trang, L’Obs cho rằng sau năm 2020 khủng khiếp của dịch Covid-19, toàn thể nhân loại đều mong mỏi trở lại trạng thái bình thường, chấm dứt nỗi sợ hãi về bệnh tật và sống lại một cuộc sống không giãn cách xã hội, đắm mình vào văn hóa, yên tâm nghĩ đến tương lai.

Đối với tạp chí Pháp, các nhân vật chính trị như nữ phó tổng thống Mỹ tương lai Kamala Harris, Jacinda Ardern, thủ tướng NewZealand, hay những gương mặt văn hóa như nữ diễn viên Pháp Marion Cotillard, hay nam diễn viên Jean Dujardin… sẽ là những người quyết tâm gỡ bỏ phong tỏa cho năm tới đây. Chân dung của những nhân vật này đã được tạp chí giao cho những người nổi tiếng khác phác họa.

Chân dung nhân vật Kamala Harris mà L’Obs đưa lên trang bìa chẳng hạn, là do cựu bộ trưởng Tư pháp của nước Pháp, bà Christiane Taubira, cũng là một phụ nữ da màu, vẽ ra. Theo chính khách Pháp : "Không có ai tượng trưng cho hy vọng tốt hơn bà ấy. Bà ấy là hiện thân của một nhân vật đương đại rõ ràng ở nước Mỹ thời hậu Trump".

Giáo hoàng Francis cũng nằm trong những nhân vật 2021. Theo L’Obs, với những "cam kết bảo vệ môi trường và chống lại những hành vi sai trái của xã hội thương mại", người đứng đầu Giáo hội Công giáo đã trở thành "lương tri của thế kỷ 21."

Phụ nữ chống dịch tốt hơn nam giới ?

Trong bài xã luận, L’Obs nhận định là Kamala Harris, người vào ngày 20 tháng 1 sẽ trở thành người phụ nữ đầu tiên giữ chức phó tổng thống Hoa Kỳ, là hiện thân hoàn hảo của thế hệ lãnh đạo mới của thế giới, những người vì bản thân là phụ nữ, nên điều hành theo một cách khác. Cuộc khủng hoảng Covid-19 đã bộc lộ sức mạnh của "quyền lực phụ nữ".

Theo L’Obs, năm 2020 sắp kết thúc là năm của tất cả những điều bất ngờ tồi tệ, với ​​mt loi virus không rõ ngun gc gây xáo trn các nn kinh tế trên toàn thế gii, hn chế các quyn t do hơn bao gi hết và phá vỡ hoàn toàn cuộc sống của chúng ta…

Trong biển thông tin xấu đó, theo tạp chí Pháp, một trong những khoảng sáng duy nhất là việc bà Kamala Harris được bầu làm phó tổng thống Mỹ, trong liên danh lịch sử với tổng thống tương lai thuộc đảng Dân chủ, Joe Biden.

Là phụ nữ đầu tiên vươn lên mức quyền lực này ở nền dân chủ lớn nhất thế giới, một người Mỹ gốc Jamaica và Ấn Độ, Kamala Harris đã làm nên lịch sử và làm dấy lên hy vọng. Bởi vì cuộc khủng hoảng Covid-19 đã bộc lộ sức mạnh của quyền lực trong tay phụ nữ, vốn có những phẩm chất về mặt giao tiếp và đồng cảm vốn thiếu vắng nơi nhiều nguyên thủ quốc gia là nam giới - vẫn còn thấm nhuần mô hình lãnh đạo truyền thống.

Như để chứng minh, L’Obs trích dẫn một nghiên cứu của Anh được Diễn đàn Kinh tế Thế giới công bố vào cuối tháng 7, đã kết luận rằng các quốc gia do phụ nữ lãnh đạo đã chống Covid-19 tốt hơn nhân đợt dịch đầu tiên. So sánh việc quản lý y tế ở 193 quốc gia, nghiên cứu này khẳng định rằng 19 quốc gia do phụ nữ lãnh đạo có tỷ lệ "thành công hơn về số ca nhiễm và tử vong" so với các quốc gia do nam giới lãnh đạo.

Những kết quả tốt hơn này có thể được giải thích bằng "sự khác biệt về cung cách điều hành" của nữ lãnh đạo như thủ tướng Đức Angela Merkel, thủ tướng New Zealand Jacinda Ardern, tổng thống Đài Loan Thái Anh Văn hay Sanna Marin, thủ tướng trẻ nhất hành tinh của Phần Lan.

Macron nói về người Pháp

Như nói ở trên, tạp chí L’Express số cuối năm đã dành trang bìa cho tổng thống Pháp Macron, đăng lại một cuộc phỏng vấn dài độc quyền, chạy tựa bên cạnh chân dung ông Macron : "Điều mà ông chưa từng nói về người Pháp". Tạp chí giới thiệu thêm bên dưới một hồ sơ đặc biệt 10 trang về "Làm người Pháp là như thế nào".

Bài phỏng vấn rất dài, với rất nhiều ý kiến thú vị, chẳng hạn như suy nghĩ sau đây về người Pháp và nước Pháp của vị tổng thống trẻ tuổi nhất từ khi nền Cộng hòa Pháp được thành lập : "Ba năm qua đã khẳng định niềm tin của tôi : Chúng ta là một dân tộc của những nghịch lý… Chúng ta là một quốc gia có thể sản sinh ra cuộc khủng hoảng Áo Vàng, cực kỳ dữ dội và huyên náo, và đồng thời chúng ta lại là một trong những quốc gia ở Châu Âu mà lệnh phong tỏa được tôn trọng nhất. Chúng ta không phải là một quốc gia đang cải tổ như các nước Anglo-Saxon, các nước Bắc Âu, hay nước Đức mà là một nước tự chuyển hóa, một đất nước rất chính trị, bị những đam mê đối nghịch nhau làm tê liệt. (Nhưng) đó là những gì tôi yêu sâu sắc ở chúng ta, sự căng thẳng sáng tạo đó".

Các tuyên bố của tổng thống Macron với L’Express đã được bình luận rộng rãi, và thường bị chỉ trích, ông bị cáo buộc nghiêng về bên hữu. Nhưng L’Express cho rằng những nhận xét của ông về bản sắc Pháp cũng không kém phần thú vị: "Chúng ta phải có khả năng hoàn toàn là người Pháp và bổ sung thêm một cái gì đó thuộc về nơi khác. Đây là sự làm giàu thêm chứ không phải là một bài toán trừ".

Mai Vân

Published in Quốc tế

Covid-19 : Châu Âu bấn loạn giữa vac-xin, tiêm chủng và virus đột biến

Tình hình dịch bệnh gần đến kỳ lễ Noel và đón năm mới càng diễn biến phức tạp khó lường ở Châu Âu. Vac-xin ngừa Covid-19, Liên Âu chuẩn bị triển khai chiến dịch tiêm chủng mở rộng, virus corona đột biến ở Anh... đó là những tin tức được các báo Pháp hôm nay 21/12/2020 quan tâm hàng đầu.

chauau1

Sân bay Fiumicino, Roma, Ý, ngày 20/12/2020.  Reuters – Remo Casilli

Tựa chính trang nhất Le Figaro"Covid 19, các nước Châu Âu cách ly nước Anh".Tựa lớn của Libération"Vac-xin và đột biến, cuộc chạy đuổi". Giữa lúc Liên Âu chuẩn bị cấp phép lưu hành vac-xin ngừa Covid của Pfizer/BioNTech, trên nguyên tắc thông báo ra ngày hôm nay để các nước có thể nhanh chóng triển khai tiêm chủng đại trà, thì chính phủ Anh thông báo một chủng mới virus corona đột biến, có mức độ lây lan rất mạnh (hơn 70% so với virus cũ). Cùng với thông báo lo ngại đó là quyết định phong tỏa Luân Đôn. Ngay lập tức, hàng loạt các nước bên này biển Manche đóng cửa với Anh Quốc để chặn chủng mới tràn vào lục địa.

Le Figaro ghi nhận, "một nỗi sợ hãi lan trong Châu Âu trước sự xuất hiện chủng virus corona đột biến". Tất cả các nước Châu Âu đều không thể xem nhẹ mối đe dọa mới này, nhất là trong bối cảnh dịch bệnh đã rất căng thẳng, khiến nhiều nước Châu Âu những ngày qua phải siết chặt thêm các biện pháp phòng dịch khi mà Noel và năm mới đang đến rất gần. Les Echos thì chạy tựa : "Châu Âu : Mối đe dọa làn sóng thứ 3". Tờ báo cho thấy ở khắp Châu Âu đang bao trùm bầu không khí lo lắng trước nguy cơ làn sóng dịch thứ 3 bùng lên. Les Echos cho biết, thông báo về chủng virus đột biến hôm thứ Bảy vừa rồi "đã thổi một luồng gió hoảng loạn sang Châu Âu". Ngay trong ngày Chủ Nhật, một loạt nước Hà Lan, Bỉ, Ý, Đức, Bulgari và cả Cộng hòa Ireland sát nách nước Anh đã cho ngừng tất cả các chuyến bay đến từ Anh. Áo cũng đang tính đến biện pháp này. Pháp thì cho triệu tập họp khẩn Hội đồng Quốc phòng Y tế và ra ngay quyết định ngừng tất cả các liên hệ đường biển, hàng không, đường sắt với Vương quốc Anh ít nhất trong vòng 48 giờ.

Diễn biến bất ngờ về dịch bệnh này đang đặt ra nhiều câu hỏi lớn. Trong bài xã luận "Thách thức mới cho vac-xin", nhật báo Le Figaro đặt câu hỏi : "Liệu việc khóa cửa biên giới với nước Anh có phải là đã muộn ? Như vậy có đủ để tránh chủng virus mới này lây lan sang Âu lục ? Không ai biết nhưng có điều là không thể trách cứ các nước Châu Âu đã kiên quyết hành động đối phó với mối đe dọa tiềm ẩn này. Hơn hết trận đại dịch đã dạy cho chúng ta bài học là phải hành động nhanh chóng".

Theo Le Figaro, đến giờ thì mối lo lớn lại liên quan đến vac-xin : Liệu các loại vac-xin đang được triển khai có bị vô hiệu trước chủng virus đột biến ? Rất may là kịch bản thảm họa này ít có khả năng xảy ra. Tờ báo kết luận : "Cuộc chiến chống virus vẫn chưa kết thúc. Các loại vac-xin vẫn là thứ vũ khí tốt nhất của chúng ta".

Vac-xin Covid vũ khí địa chính trị

Cả thế giới đang hy vọng vũ khí vac-xin để chống đại dịch, nhưng có nước lại dùng đó là vũ khí chính trị như nhận định của nhật báo Le Monde qua tựa chính : "Vac-xin chống Covid, vũ khí địa chính trị mới".

Tờ báo dành hai trang để trở lại chủ đề đã được báo chí đề cập đến không ít lần đó là Bắc Kinh đã sử dụng vac-xin như một thứ vũ khí ngoại giao trong lúc cả thế giới đang bấn loạn vì trận đại dịch xuất xứ từ Trung Quốc cách đây gần 1 năm.

Trong cuộc chạy đua vac-xin chống Covid-19, Trung Quốc có hai loại do Sinovac và Sinopharm bào chế. Bài báo của Le Monde cho thấy giữa lúc đại dịch, Trung Quốc đang triển khai một chiến lược ngoại giao y tế với việc liên tiếp ký các thỏa thuận song phương cùng với việc bán vac-xin cho các nước đang phát triển với giá rẻ mạt. Bắc Kinh còn hy vọng mở rộng tầm ảnh hưởng chính trị và lợi ích kinh tế bằng cách cung cấp tài chính cho các cơ sở bệnh viện ở Châu Phi, tất nhiên đổi lại là những thỏa thuận buôn bán, chính trị…

Theo Le Monde, ngoại giao vac-xin của Bắc Kinh có thể triển khai là vì môi trường quốc tế đang thuận lợi cho họ : Ấn Độ, Hoa Kỳ, Liên Hiệp Châu Âu và Nga thì đang lấn bấn vì những vấn đề y tế của riêng mình. Nhật Bản cũng không thể chế được vac-xin trước năm 2022. Các phòng thí nghiệm lớn của phương Tây như Pfizer/ BioNTech, AstraZeneca, Moderna chỉ quan tâm đến nước mình, Sanofi thì cũng đã chậm chân…. Thế là Bắc Kinh có cả một con đường thênh thang ở các nước đang phát triển. Cuối cùng bài viết của Le Monde kết luận : "Một năm sau khi virus xuất hiện tại Vũ Hán, bằng cách lợi dụng tác động của khủng hoảng y tế ở các nước đang phát triển, rõ ràng Trung Quốc đang nuôi dưỡng tham vọng lớn cho chính sách ngoại giao y tế của họ, xa hơn chuyện vac-xin".

Nhật Bản : Trang bị quân sự bao nhiêu cho đủ ?

Vẫn trên Le Monde, trang quốc tế của tờ báo chú ý tới Nhật Bản với bài mang tựa đề "Quân đội Nhật Bản thách thức mối đe dọa quân sự Trung Quốc", đề cập đến việc Nhật Bản đang ra sức hiện đại hóa lực lượng quân đội thế nào để có thể đối phó với các mối đe dọa ngày càng lớn từ bên ngoài, đặc biệt là từ Trung Quốc.

Le Monde cho biết, hôm 18/12 vừa rồi chính phủ Nhật đã quyết định trang bị cho hải quân hai chiến hạm cực kỳ hiện đại được trang bị hệ thống phòng không chống tên lửa Aegis, đồng thời mua thêm các loại tên lửa chống hạm siêu thanh tầm xa. Nhưng như thế vấn chưa thỏa mãn được Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản, tên gọi quân đội trên nền tảng của bản Hiến pháp hiếu hòa của Nhật Bản.

Tờ báo nhắc lại, Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản được thành lập 1954 với nhiệm vụ tự vệ vùng lãnh thổ quần đảo bị vây xung quanh là Trung Quốc, Nga và Hàn Quốc, những nước mà Nhật luôn có các tranh chấp chủ quyền lãnh thổ. Để bảo đảm nhiệm vụ, Nhật Bản phải hợp tác với quân đội Mỹ, hiện vẫn duy trì 57 nghìn quân tại quần đảo, trong khuôn khổ một hiệp ước an ninh chung ký từ năm 1960.

Giờ đây quân đội Nhật đang phải đối mặt với tình hình mới đầy biến động với những đe dọa từ bên ngoài ngày càng lớn. Các đe dọa từ phía bắc, có tên lửa Bắc Triều Tiên và đặc biệt là Trung Quốc với các vụ xâm nhập không phận và hải phận Nhật thường xuyên. Giới quan sát ở Tokyo có một so sánh khá thú vị là chế độ Trung Quốc ngày nay hành xử giống như chế độ quân phiệt Nhật của những năm 1930.

Trong bối cảnh đó, quân đội Nhật phải được hiện đại hóa, có các thiết bị cực kỳ hiện đại cùng một đội quân được huấn luyện tốt, mở rộng nhiệm vụ tác chiến mà đi kèm đó là phải sửa đổi điều khoản Hiến pháp hiếu hòa.

Theo Le Monde, ngân sách dành cho Quốc Phòng của Nhật năm 2020 là 42 tỷ euro, cao hàng thứ 9 thế giới. Tokyo sẽ mua 147 chiến đấu cơ F35 thế thứ 5 của Mỹ, hợp tác với tổ hợp chế tạo vũ khí Mỹ Lockheed Martin đóng hai tàu sân bay loại nhỏ. Nhật Bản cũng sẽ trang bị thêm tàu ngầm, nâng cấp khả năng giám sát trên biển, trên không và khả năng chống tàu ngầm. Bên cạnh đẩy mạnh hợp tác quân sự với Mỹ, Nhật còn đa dạng hóa các mối hợp tác quốc phòng, nhất là tham gia các hoạt động quân sự trong khuôn khổ Ấn Độ - Thái Bình Dương. Tuy nhiên, những cố gắng đó vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu theo Le Monde, Lực lượng Phòng vệ còn rất nhiều vấn đề phải giải quyết mới có thể đương đầu với những thách thức mới hiện nay trong đó có cả cơ cấu tổ chức. Một vấn đề nữa đang đặt ra cho Quốc Phòng Nhật, như ghi nhận của chuyên gia Céline Pajon, thuộc Viện Quan hệ Quốc tế Pháp được Le Monde trích dẫn "Nhật bản phải nhanh chóng phát triển năng lực để đối phó với đe dọa về an ninh mạng. Đây là một trong những điểm trung tâm của định hướng phòng thủ của Nhật". Le Monde cho biết thêm, hồi tháng 5 vừa rồi, các dữ liệu của tên lửa siêu thanh trong tương lai đã bị đánh cắp trong một cuộc tấn công tin tặc vào tập đoàn chế tạo vũ khí lớn nhất Nhật, Mitsubishi Electric. Cuộc tấn công này được quy trách nhiệm cho các hacker Trung Quốc.

Donald Trump vẫn tiếp tục cuộc chiến "chống thất cử"

Mục "Câu chuyện trong ngày" của nhật báo Libération có bài viết đáng chú ý về màn kịch bầu cử tổng thống Mỹ 2020, lại được Donald Trump bổ sung thêm hồi mới.

Donald Trump tiếp tục kháng cự lại với kết quả phũ phàng của cuộc bầu cử tổng thống, khi mà chưa còn đầy một tháng nữa đến ngày phải bàn giao Nhà Trắng cho Joe Biden. Libération dẫn thông tin báo Mỹ New York Times cho biết, hôm thứ Sáu vừa qua, Donald Trump đã tổ chức một cuộc họp tại Nhà Trắng với các nhân vật thân cận nhất gồm chánh văn phòng, lãnh đạo tư pháp Nhà Trắng, luật sư trong các vụ kiện vừa rồi và cả cựu cố vấn an ninh quốc gia, Michael Flynn bị kết án năm 2019 vì vụ điều tra quan hệ với Nga và vừa được tổng thống Trump ân xá. Mục đích cuộc gặp để bàn cách lật ngược chiến thắng của Joe Biden sau 59 vụ kiện vẫn không thành, trong đó khả năng sử dụng biện pháp thiết quân luật cũng đã được gợi lên. Những phát hiện của báo New York Times đang gây lo ngại ngay cả trong đảng Cộng hòa có thể gây tác động tiêu cực đến cuộc bầu cử Thượng Viện bổ sung tại bang Georgia vào ngày 05 tháng Giêng tới. Nhưng với ông Donald Trump lúc này cuộc bầu cử duy nhất mà ông quan tâm đó là cuộc bầu cử mà ông đã thất bại.

Anh Vũ

Published in Quốc tế

Covid-19 : Hàn Quốc lại vượt kỷ lục lây nhiễm mới với hơn 1.000 ca

Trọng Nghĩa, RFI, 21/12/2020

Hàn Quốc lại đạt kỷ lục về ca lây nhiễm mới vào hôm qua 20/12/2020. Đã có thêm 1097 ca nhiễm, một con số thấp so với Châu Âu, nhưng đã khiến cho các nhà lãnh đạo ở Seoul rất lo ngại. Vào lúc việc truy vết các trường hợp tiếp xúc với người bị nhiễm virus có vẻ ngày càng kém hiệu quả, chính quyền Hàn Quốc cho mở hơn một trăm trung tâm xét nghiệm mới đã được mở tại thủ đô.

hanquoc1

Một điểm xét nghiệm Covid-19 tại Seoul, Hàn Quốc. Ảnh ngày 18/12/2020.  Reuters – Heo Ran

Thông tín viên RFI tại Seoul, Nicolas Rocca đã ghé một trung tâm xét nghiệm và gởi về bài tường thuật sau đây :

 "Tôi là sinh viên đại học, tôi chưa có bất kỳ liên hệ nào với một ca nhiễm đã được xác nhận. Tôi đến đây để được kiểm tra với mục đích phòng ngừa."

Cách nay một tuần, Park Yerin không thể được kiểm tra miễn phí. Nhưng giờ đây, 150 trung tâm dò tìm virus sàng lọc mới đã được mở ra tại Seoul, nơi tập trung phần lớn các ca bệnh mới. Trước các lều bạt, được dùng làm trung tâm truy tìm virus, Kim Moon Su đang phát găng tay cho những người đến xét nghiệm. Ngay từ tháng Hai, anh đã gia nhập các đội chiến đấu chống lại Covid -19.

"Hiện nay có rất nhiều trường hợp không có triệu chứng đến nỗi việc xét nghiệm một phần lớn dân chúng thực sự trở nên cần thiết. Chúng tôi phải cố sức làm việc này".

Và để đáp ứng thách thức này, thì cần phải tăng cường đội ngũ y tế. Anh Kim Moon Su xác nhận : "Có ba người từ quân đội đã đến giúp chúng tôi. Có cả một sĩ quan cao cấp ở trung tâm này ! Họ đến để khử trùng và giữ cho trung tâm xét nghiệm được sạch sẽ. "

Gần 1.500 quân nhân đã được bổ sung vào hệ thống y tế. Bên cạnh đà gia tăng các ca lây nhiễm, còn có tình trạng thiếu giường hồi sức bắt đầu xuất hiện ở những khu vực bị ảnh hưởng nặng nhất.

Trọng Nghĩa

***********************

Covid-19 : Châu Á tăng cường đối phó với đợt dịch mới

Tú Anh, RFI, 20/12/2020

Cùng số phận với phần còn lại của thế giới, nhiều nước ở Châu Á Thái Bình Dương tái lập biện pháp hạn chế sinh hoạt trong bối cảnh Covid-19 bùng phát trở lại. Một năm từ khi xuất hiện tại Vũ Hán, siêu vi corona chủng mới lây lan một cách nghiêm trọng hơn từ Hàn Quốc, Nhật Bản, Thái Lan cho đến Úc.

hanquoc2

Xếp hàng chờ xét nghiêm Covid-19 tại Seoul ngày 16/12/2020.  Reuters – Heo Ran

Theo báo cáo dịch tễ ngày 20/12/2020, Hàn Quốc ghi nhận hơn 1.093 ca nhiễm mới, vượt ngưỡng 1.000 ca trong năm ngày liên tiếp, không kể 14 ca tử vong, bất chấp các biện pháp nghiêm ngặt được huy động để chống lây nhiễm.

Đợt tấn công thứ ba của Covid-19 bùng phát mạnh trên toàn quốc, hơn 70% trường hợp lây nhiễm mới xảy ra ở thủ đô và các thành phố lớn.Tuy nhiên, theo Yonhap, chính quyền Hàn Quốc còn cân nhắc, chưa tiến hành báo động cấp ba, được dự trù khi số ca lây nhiễm mỗi ngày từ 800 đến 1.000 và trong một tuần liên tiếp, vì sợ tác hại đến sinh hoạt kinh tế.

Tại Bắc Triều Tiên, chính quyền vẫn xác quyết không có một ca nào. Tuy vậy, nhật báo Rodong, cơ quan tuyên truyền của đảng Lao Động loan báo là nhà nước đang huy động các biện pháp lớn để diệt trừ siêu vi corona chủng mới trên lãnh thổ, để chuẩn bị đại hội đảng.

Tại Úc, Sydney ban hành tình trạng hạn chế sinh hoạt và tự do đi lại kể từ ngày 19/12/2020. Dân cư dọc theo bờ biển phía bắc Sydney được khuyến cáo ở nhà cho đến tối Giáng Sinh. Hàng quán, khách sạn, bãi biển đóng cửa. Người dân được yêu cầu đeo khẩu trang. Các biện pháp trói buộc này nhằm ngăn chận siêu vi sau khi một ổ dịch mới và nhiều ca dương tính xuất hiện ở Sydney hôm 17/12/2020.

Tại Trung Quốc, số ca lây nhiễm mới cũng gia tăng : 19 người trong ngày Thứ Bảy

Nhật Bản thông báo có thêm 2.893 trường hợp mới với 45 nạn nhân từ trần. Quốc Hội Nhật Bản khẩn cấp biểu quyết luật tiêm ngừa miễn phí cho dân chúng. Ngoài ra, một võ sĩ Karaté, kỳ vọng của Nhật đoạt huy chương vàng Thế Vận 2021, bị nhiễm siêu vi, sau vòng đấu vô địch quốc gia cuối tuần trước. Ryo Kiyuna, đương kim vô địch Karaté thế giới, vừa chiếm kỷ lục 9 lần vô địch quốc gia. Ba mươi đấu thủ tranh tài chưa thấy có triệu chứng.

Thái Lan, một trong những nước từng được xem là gương tốt chống dịch hiệu quả, sau khi phát hiện 548 ca mới trong ngày 19/12/2020, ra lệnh phỏng tỏa ngôi chợ Mahachai, cách Bangkok 40 phút đường xe.

Tú Anh

Published in Châu Á

Quyền con người ở Việt Nam trong đại dịch Covid-19

Thới Bình, VNTB, 17/12/2020

Việt Nam đã không ‘thả’ bất kỳ ‘tù nhân lương tâm’ nào với lý do y tế là đề phòng dịch Covid lây lan cộng đồng.

nhanquyen1

Vấn đề trên không được đặt ra tại Hội thảo về thúc đẩy, bảo vệ quyền con người trong bối cảnh dịch Covid-19 do Bộ Ngoại giao phối hợp với Chương trình Phát triển Liên Hiệp Quốc (UNDP) tại Việt Nam tổ chức hôm 15-12 nhân kỷ niệm ngày Nhân quyền 10-12.

Tại hội thảo, ông Phạm Quang Hiệu, Trợ lý Bộ trưởng Bộ Ngoại giao, nói rằng Chính phủ Việt Nam đã nhanh chóng đưa ra các chính sách, biện pháp hiệu quả, minh bạch, với ưu tiên hàng đầu là kiểm soát dịch bệnh nhằm bảo vệ sức khỏe của người dân, thực hiện đầy đủ các cam kết quốc tế về quyền con người, bao gồm cả các khuyến nghị theo Cơ chế Rà soát định kỳ phổ quát (UPR) mà Việt Nam chấp thuận.

Cơ chế UPR được ra đời từ năm 2008 và là một trong những thành công nổi bật của Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc do được xây dựng trên nguyên tắc minh bạch, công bằng, không phân biệt, thúc đẩy đối thoại và hợp tác giữa các quốc gia. Phía Việt Nam luôn tuyên bố rằng, "Với chính sách nhất quán về bảo vệ và thúc đẩy các quyền con người, Việt Nam đặc biệt coi trọng cơ chế UPR và luôn thực hiện đầy đủ, nghiêm túc các nghĩa vụ và cam kết theo cơ chế UPR, trong đó có việc triển khai các khuyến nghị UPR đã chấp thuận".

Trong chu kỳ trước, Việt Nam đã chấp thuận 80,2% số khuyến nghị nhận được, ban hành Kế hoạch tổng thể để thực hiện, và hoàn thành 96,2% trong số đó. Việt Nam sẽ bước sang giai đoạn thực hiện và rà soát báo cáo cho chu kỳ tiếp theo, dự kiến bắt đầu năm 2023.

Báo cáo của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ về tình hình nhân quyền năm 2019 của Việt Nam, công bố tháng 3/2020, cho biết như sau (trích) :

"Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là một nhà nước độc tài do một đảng duy nhất – Đảng Cộng sản Việt Nam – cầm quyền, dưới sự lãnh đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc và Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân. Cuộc bầu cử Quốc hội gần đây nhất được tổ chức vào năm 2016 đã diễn ra không tự do và không công bằng, mặc dù có sự cạnh tranh hạn chế giữa các ứng viên đã được Đảng Cộng sản Việt Nam xem xét kỹ lưỡng.

Bộ Công an chịu trách nhiệm về an ninh trong nước và quản lý đội ngũ công an, một cơ quan điều tra an ninh quốc gia đặc biệt và các đơn vị an ninh khác trong nước. Quân đội nhân dân Việt Nam hỗ trợ các nhà chức trách dân sự cung cấp hoạt động cứu trợ vào những thời điểm xảy ra thiên tai. Chính quyền dân sự duy trì sự kiểm soát hiệu quả đối với các lực lượng an ninh.

Những vấn đề lớn về quyền con người ở Việt Nam bao gồm : việc tước đoạt sinh mạng trái luật hoặc tùy tiện của chính quyền ; bị ép buộc đưa đi mất tích ; tra tấn bởi nhân viên chính phủ ; bắt và giam giữ người tùy tiện của chính quyền ; tù nhân chính trị ; những vấn đề lớn về tính độc lập của tư pháp ; sự can thiệp tùy tiện hoặc trái luật vào đời sống riêng tư ; những hình thức tồi tệ nhất của hạn chế tự do biểu đạt, tự do báo chí, tự do Internet, bao gồm bắt và truy tố tùy tiện những người chỉ trích chính quyền, kiểm duyệt, đóng các trang mạng, ra các luật về hành vi phỉ báng mang tính chất hình sự ; can thiệp đáng kể vào quyền tự do hội họp hòa bình và tự do lập hội ; hạn chế đáng kể tự do đi lại, trong đó có việc cấm xuất cảnh đối với các nhà hoạt động ; hạn chế sự tham gia chính trị ; các hành vi tham nhũng lớn ; cấm các tổ chức công đoàn độc lập ; buôn bán người ; sử dụng lao động trẻ em cưỡng bức.

Đôi khi chính quyền đã có hành động khắc phục, bao gồm việc truy tố đối với các quan chức vi phạm pháp luật ; nhưng công an và các quan chức nhà nước thường vi phạm mà không bị trừng phạt" (xem đầy đủ tại *).

Báo cáo của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ có viết rằng, "Các đại diện ngoại giao của nước ngoài đã thực hiện các chuyến thăm tù nhân chính trị ở cả các trại tạm giam và trại giam. Các chuyến thăm này bị giám sát và không cho họ cơ hội đánh giá độc lập đối với các tù nhân hay đối với điều kiện trại giam".

Năm nay là năm thứ hai Việt Nam triển khai thực hiện các khuyến nghị UPR chu kỳ III mà Việt Nam chấp thuận. Theo dự kiến, Việt Nam sẽ xây dựng Báo cáo giữa kỳ tự nguyện về việc thực hiện các khuyến nghị UPR chu kỳ III vào cuối năm 2021 và Báo cáo UPR chu kỳ IV vào đầu năm 2024.

Tại Hội thảo về thúc đẩy, bảo vệ quyền con người trong bối cảnh dịch Covid-19, Trưởng Đại diện Thường trú UNDP tại Việt Nam và đồng Chủ trì nhóm công tác của Liên hợp quốc về Quản trị và Công lý – bà Caitlin Wiesen đã khuyến nghị trong thời gian tới, Việt Nam cần tiếp tục coi quyền con người và nhân phẩm là trọng tâm của mọi hành động ; tiếp tục tập trung thực thi các mục tiêu phát triển bền vững (SDGs), các quy trình về công ước quốc tế về nhân quyền như là UPR, ICCPR, CRPD, CAT… (**)

Thới Bình

Nguồn : VNTB, 17/12/2020

Chú thích :

(*)https://vn.usembassy.gov/wp-content/uploads/sites/40/2019-HRR-Vietnam.pdf

(**) UPR : The Universal Periodic Review, Kiểm điểm Định kỳ Phổ quát.

ICCPR : The International Covenant on Civil and Political Rights, Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị.

CRPD : Convention on the Rights of Persons with Disabilities, Công ước Quốc tế về các Quyền của Người Khuyết tật.

CAT : United Nations Convention against Torture and Other Cruel, Inhuman or Degrading Treatment or Punishment, Công ước chống tra tấn và Trừng phạt hoặc Đối xử tàn nhẫn, vô nhân đạo làm mất phẩm giá khác.

********************

Báo cáo đặc biệt của CPJ : 274 nhà báo bị giam giữ toàn cầu

Elana Beiser, VNTB, 16/12/2020

Số lượng nhà báo bị bỏ tù trên toàn cầu vì công việc của họ đạt mức cao mới vào năm 2020 khi các chính phủ đàn áp việc đưa tin về Covid-19 hoặc cố gắng ngăn chặn việc đưa tin về bất ổn chính trị. Các nhà độc tài một lần nữa lại che đậy những luận điệu chống báo chí từ Hoa Kỳ.

nhanquyen2

Báo cáo đặc biệt của CPJ do Elana Beiser thực hiện

Phát hành ngày 15 tháng 12 năm 2020

New York

Một số lượng kỷ lục các nhà báo đã bị bỏ tù trên toàn cầu vì công việc của họ vào năm 2020 khi các quốc gia độc tài bắt giữ nhiều nhà báo liên quan đến Covid-19 hoặc bất ổn chính trị. Trong bối cảnh đại dịch, các chính phủ đã trì hoãn việc xét xử, hạn chế du khách, và coi thường gia tăng nguy cơ về sức khỏe trong tù ; ít nhất hai nhà báo đã chết vì mắc bệnh trong khi bị giam giữ.

Trong cuộc khảo sát toàn cầu hàng năm vào ngày 1 tháng 12 năm 2020, Ủy ban Bảo vệ Nhà báo đã phát hiện ít nhất 274 nhà báo phải ngồi tù liên quan đến công việc của họ, vượt mức cao nhất là 272 người vào năm 2016. Trung Quốc đã bắt giữ một số nhà báo vì đưa tin về đại dịch và là nhà tù tồi tệ nhất thế giới trong hai năm liền. Tiếp theo là Thổ Nhĩ Kỳ, nước tiếp tục xử tội các nhà báo và bắt giữ những nhà báo mới ; Ai Cập, đã tiến rất xa trong việc giam giữ các nhà báo mà không kết án họ vì bất kỳ tội gì ; và Saudi Arabia . Các quốc gia nơi số lượng nhà báo bị bỏ tù tăng đáng kể là Belarus, nơi xảy ra các cuộc biểu tình lớn liên quan đến cuộc bầu cử lại tổng thống đang gây tranh cãi và Ethiopia, nơi có bất ổn chính trị biến thành xung đột vũ trang.

Điều này đánh dấu năm thứ năm liên tiếp các chính phủ đàn áp đã bỏ tù ít nhất 250 nhà báo. Thiếu sự lãnh đạo toàn cầu về các giá trị dân chủ – đặc biệt là từ Hoa Kỳ, quốc gia với Tổng thống Donald Trump đã miệt thị báo chí không ngừng và có quan hệ thân hữu với các nhà độc tài như Tổng thống Ai Cập Abdelfattah el-Sisi – đã gây ra cuộc khủng hoảng. Khi các nhà độc tài tận dụng luận điệu "tin giả" của Trump để biện minh cho hành động của họ – đặc biệt là ở Ai Cập – thì số lượng nhà báo bị bỏ tù vì tội "tin giả" tăng đều đặn. Năm nay, 34 nhà báo đã bị bỏ tù vì "đưa tin sai sự thật", so với 31 nhà báo năm ngoái.

Tại Hoa Kỳ, không có nhà báo nào bị bỏ tù vào thời điểm điều tra nhà tù của CPJ, nhưng 110 nhà báo chưa từng có đã bị bắt hoặc bị buộc tội vào năm 2020 và khoảng 300 nhà báo bị tấn công, phần lớn do cơ quan thực thi pháp luật, tổ chức Theo dõi Tự do Báo chí Hoa Kỳ cho biết.

Ít nhất 12 nhà báovẫn phải đối mặt với cáo buộc hình sự, một số trong số đó có án tù.

Các nhà quan sát nói với CPJ rằng bầu không khí chính trị phân cực, lực lượng thực thi pháp luật quân sự hóa và sự quan tâm đến giới truyền thông kết hợp trong một làn sóng biểu tình nhằm xóa bỏ các quy tắc từng cho nhà báo được cảnh sát bảo vệ.

CPJ cócông bố các khuyến nghị cho chính quyền sắp tới của Tổng thống đắc cử Joe Biden nhằm khôi phụcsự Lãnh đạo tự do báo chí Hoa Kỳ trên toàn cầu, bao gồm việc đảm bảo trách nhiệm giải trình cho các vụ tấn công nhà báo trong nước cũng như hướng dẫn các nhà ngoại giao ở nước ngoài tham dự các phiên tòa xét xử các nhà báo và lên tiếng ủng hộ các phương tiện truyền thông độc lập.

CPJnhận thấy sự thiếu tin tưởng vào phương tiện truyền thông ở Mỹ đặc biệt nguy hiểm trong thời kỳ đại dịch toàn cầu

Tại Trung Quốc, nhiều người trong số 47 tù nhân đang thụ án dài hạn, hoặc bị giam ở khu vực Tân Cương mà không tiết lộ bất kỳ tội danh nào. Nhưng khi virus corona tàn phá thành phố Vũ Hán, tỉnh Hồ Bắc vào đầu năm nay, chính quyền đã bắt giữ một số nhà báo vì đưa tin làm ảnh hưởng tin tức chính thức về phản ứng của Bắc Kinh.

Ba người vẫn bị giam giữ vào ngày 1 tháng 12 bao gồm nhà báo video độc lập Zhang Zhan, người đã bắt đầu đăng báo cáo về Vũ Hán trên Twitter và YouTube vào đầu tháng Hai và đã bị bắt vào ngày 14 tháng 5.

Video của cô ấy bao gồm các cuộc phỏng vấn với Chủ doanh nghiệp và công nhân địa phương về tác động của Covid-19 và phản ứng của chính phủ đối với đại dịch.

Trong cuộc điều tra toàn cầu của CPJ, Zhang Zhan là một trong số hàng chục người phụ thuộc rất nhiều vào mạng xã hội – nền tảng mà các nhà báo đặc biệt quan tâm khi tất cả các phương tiện khác đều bị nhà nước kiểm duyệt hoặc kiểm soát gắt gao. Khán giả toàn cầu vẫn có thể xem được các video của cô ấy vì chúng được lưu giữ bởi các công ty bên ngoài Trung Quốc. Nhưng CPJ nhận thấy rằng nội dung tương tự được sản xuất bởi những người khác sau đó bị bỏ tù đã bị gỡ xuống vì những lý do không rõ ràng, cản trở việc nghiên cứu và nhấn mạnh những lo ngại lâu dài về tính minh bạch của những đại công ty công nghệ toàn cầu như Google, Twitter và Facebook.

Cũng tại Trung Quốc, các cuộc tấn công ngoại giao dường như khiến truyền thông nước ngoài gia tăng nguy cơ, trong một năm có hơn một chục nhà báo làm việc cho các ấn phẩm của Mỹ ở đại lục bị trục xuất.

Công dân Úc Cheng Lei, người dẫn chương trình tin tức kinh doanh cho đài truyền hình nhà nước Mạng Truyền hình Toàn cầu Trung Quốc, đã bị bắt vào tháng 8 vì cáo buộc gây nguy hiểm cho an ninh quốc gia trong bối cảnh căng thẳng giữa Trung Quốc và Úc, khiến cô trở thành nhà báo Úc thứ hai bị giam giữ sau blogger Yang Hengjun , người đã bị giam giữ với cáo buộc gián điệp kể từ tháng 1 năm 2019

Trong khi đó, các nhà chức trách Ai Cập tăng cường bắt giữ, buộc tội và gia hạn vô thời hạn các hình thức giam giữ trước khi xét xử, nâng số nhà báo vào tù lên 27 người, bằng kỷ lục năm 2016. Riêng trong tháng 11, các công tố viên đã đưa ra cáo buộc khủng bố mới đối với nhiếp ảnh gia Sayed Abd Ellah và blogger Mohamed "Oxygen" Ibrahim để tránh lệnh tòa yêu cầu họ được thả. Kể từ tháng 4 năm 2019, chính quyền Ai Cập đã sử dụng các chiến thuật tương tự để gia hạn việc giam giữ ít nhất tám nhà báo khác, CPJ ghi nhận.

Năm nay, cuộc đàn áp ở Ai Cập vẫn tiếp diễn và bất chấp đại dịch ; và trong một trường hợp, hành động của nhà chức trách đã gây tử vong. Ít nhất ba nhà báo đã bị bắt vì đưa tin về Covid-19, chẳng hạn như chỉ trích việc truyền thông nhà nước thiếu đưa tin về các bác sĩ và y tá mắc bệnh. Bộ Nội vụ cấm gia đình và luật sư thăm tù từ đầu tháng Ba đến giữa tháng Tám, với lý do dịch bệnh.

Tuy nhiên, các nhân viên an ninh nhà nước Ai Cập đã bắt giữ Sayed Shehta vào ngày 30 tháng 8 tại nhà của anh ta ở Giza, nơi anh đang tự cách ly sau khi được chẩn đoán mắc bệnh Covid-19 ; Sayed Shehta bất tỉnh tại đồn cảnh sát, và sau đó được đưa đến bệnh viện và bị còng tay vào giường trong phòng chăm sóc đặc biệt. Nhưng Mohamed Monirchịu một số phận tồi tệ hơn.

Nhà báo kỳ cựu này đã bị bắt vào ngày 15 tháng 6 với tội danh tham gia một nhóm khủng bố, tung tin giả và lạm dụng phương tiện truyền thông xã hội, sau khi chỉ trích cách xử lý của chính phủ đối với đại dịch Covid-19, trong cuộc phỏng vấn ngày 26 tháng 5 và bài báo ngày 14 tháng 6 trên Al-Jazeera.

Monir bị ốm khi ở trong nhà tù Tora ở Cairo, được thả vào ngày 2 tháng 7 và qua đời vào ngày 13 tháng 7 tại bệnh viện Giza do biến chứng của Covid-19.

Trên toàn thế giới, ít nhất một nhà báo khác đã chết sau khi nhiễm virus trong khi bị giam giữ. Nhà báo Honduras David Romero – giám đốc của Radio Globo và Globo TV, người đang thụ án 10 năm vì tội phỉ báng một cựu công tố viên – mất ngày 18 tháng 7 sau khi nhiễm Covid-19 trong khi bị giam giữ tại một cơ sở ở Támara, gần thủ đô Tegucigalpa.

Nguy cơ phơi nhiễm vi rút trong tù đã khiến CPJ cùng với 190 nhóm khác để kêu gọi các nhà lãnh đạo thế giới thả tất cả các nhà báo bị bỏ tù vì công việc của họ trong chiến dịch tự do báo chí #FreeThePress

Người nhận Giải thưởng Tự do Báo chí Quốc tế Azimjon Askarov cũng chết trong tù vào năm 2020, sau nhiều năm Ủy ban Nhân quyền Liên hợp quốc, CPJ và các nhóm khác vận động chính quyền Kyrgyzstan trả tự do cho ông.

Askarov bị kết án chung thân vớicáo buộc bịa đặt, để trả đũa cho việc ông phơi bày những hành vi lạm dụng của cảnh sát

Vợ của nhà báo, Khadicha Askarova, nói với CPJ rằng Askarov đã không thể đi lại và bị sốt trong nhiều tuần trước khi chết, và cô ấy nghi ngờ anh ta đã nhiễm Covid-19 nhưng nhà tù chính quyền đã cho không kiểm tra.

Những nơi khác ở Châu Âu và Trung Á, các nhà báo đã vướng vào trong sự bất ổn ở Belarus ; Tổng thống Aleksandr Lukashenko tuyên bố giành chiến thắng cho nhiệm kỳ thứ sáu trong một cuộc bầu cử được nhiều người coi là gian lận, châm ngòi cho các cuộc biểu tình quần chúng .

Cơ quan chức năng bắt hàng chục nhà báo, kết án nhiều người bị phạt tiền hoặc giam giữ hành chính và giam giữ từ một đến hai tuần, nhưng một số phải đối mặt với tội danh nghiêm trọng hơn.

Tính đến ngày 1 tháng 12, ít nhất 10 nhà báo đã bị bỏ tù ở Belarus ; họ là được liệt kê trong cuộc điều tra của CPJ lần đầu tiên kể từ năm 2014.

|Bất ổn chính trị, trong trường hợp này dẫn đến xung đột vũ trang, cũng khiến các nhà chức trách vây bắt các nhà báo ở Ethiopia ; ít nhất bảy người đã bị bỏ tù so với một năm trước đó.

Hầu hết họ đều bị buộc tội chống phá nhà nước, tuy nhiên chính quyền đã nhiều lần gia hạn tạm giam để điều tra mà không đưa ra được bằng chứng.

Tại Thổ Nhĩ Kỳ, nơi mọi nhà báo bị bỏ tù đều phải đối mặt với các cáo buộc chống nhà nước, con số trong tù đã giảm kể từ khi tăng đột biến vào năm 2016, năm chứng kiến một nỗ lực đảo chính thất bại vào tháng Bảy. Khi các toà soạn đóng cửa, các doanh nhân ủng hộ chính phủ tiếp quản và sự thù địch tư pháp đã xóa sổ các phương tiện truyền thông chính thống một cách hiệu quả, Thổ Nhĩ Kỳ đã cho phép nhiều nhà báo chờ xét xử bên ngoài nhà tù hơn. CPJ đã phát hiện 37 nhà báo bị bỏ tù trong năm nay, chưa bằng một nửa so với năm 2016, nhưng chính quyền vẫn tiếp tục bắt giữ các nhà báo – và luật sư của họ. Vì Covid-19, các thủ tục tố tụng tư pháp đã bị đình chỉ trong ba tháng vào năm 2020, kéo dài thời gian giam giữ cho những người bị giam và gây lo lắng cho những người chờ xét xử ở ngoài.

Trong những tuần trước cuộc điều tra của CPJ, chính quyền Thổ Nhĩ Kỳ đã bắt giữ ít nhất ba nhà báo làm việc cho cơ quan thông tấn Mezopotamya ủng hộ người Kurd vì đưa tin chỉ trích của họ, bao gồm cả Cemil Uğur, người bị cáo buộc trong một câu chuyện rằng quân nhân giam giữ và tra tấn hai dân làng và ném họ từ máy bay trực thăng xuống ; một người sau đó đã chết. (Các quan chức Thổ Nhĩ Kỳ cho biết dân thường bị thương khi chống đối bắt giữ).

Tại Iran, 15 nhà báo đã bị bắt giam vào ngày 1/12.

Ngày /12, cơ quan chức năng xét xử một người trong số họ, Roohollah Zam, với 17 tội danh bao gồm gián điệp, tung tin giả ra nước ngoài và xúc phạm các giá trị Hồi giáo và nhà lãnh đạo tối cao.

Trang web và kênh Telegram của Zam Tin tức Amad đã báo cáo chỉ trích về các quan chức Iran và chia sẻ thời gian và địa điểm của các cuộc biểu tình trong năm 2017.

Ông Zam bị giam giữ vào năm 2019 ở Baghdad, Iraq, được đưa về Iran và bị kết án tử hình.

Các phát hiện khác từ cuộc điều tra hàng năm của CPJ bao gồm :

- Hai phần ba số nhà báo vào tù bị buộc tội chống nhà nước như khủng bố hoặc thành viên của các nhóm bị cấm.

- Không có khoản cáo buộc nào được tiết lộ trong 19% trường hợp ; hơn một nửa trong số 53 nhà báo đó đang ở Eritrea hoặc Saudi Arabia.

- Gần như tất cả các nhà báo bị bỏ tù trên toàn thế giới đều là người dân địa phương sống ở đất nước của họ. CPJ đã tìm thấy ít nhất bảy người có quốc tịch nước ngoài hoặc song tịch, bị giam ở Trung Quốc, Eritrea, Jordan và Ả Rập Xê-út.

- Ba mươi sáu nhà báo, hay 13%, là nữ. Một số người viết về nữ quyền ở Iran hoặc Saudi Arabia ; một số bị bắt vì viết về các cuộc biểu tình ở Belarus.

Mỗi năm, điều tra của CPJ dẫn đến kết quả có điều chỉnh nhỏ đối với dữ liệu đã xuất bản , khi CPJ được biết về các vụ bắt giữ, trả tự do hoặc tử vong trong tù đã xảy ra trong những năm trước.

Năm nay, CPJ đã biết về những cái chết vào tháng 8 năm 2019 của Samuel Wazizi ở Cameroon và của Jihad Jamal vào năm 2016 ở Syria ; tuy nhiên, trong quá trình nghiên cứu nhà tù năm 2020, CPJ đã phát hiện thấy ba tù nhân đã bị bỏ tù vào năm 2018 hoặc 2019 mà tổ chức này không hề hay biết.

Theo đó, số lượng nhà báo có tên trong cuộc tổng điều tra nhà tù năm 2019 hiện là 251 người, so với 250 nhà báo được công bố ban đầu, trong khi những năm trước có những điều chỉnh nhỏ. Cái chết của Jamal đã dẫn đến việc giảm tổng số năm 2016 từ 273 – mức cao kỷ lục trước đó – xuống còn 272.

Phương pháp luận

Điều tra dân số về nhà tù chỉ dành cho các nhà báo bị chính phủ giam giữ và không bao gồm những người đã biến mất hoặc bị giam giữ bởi các tổ chức phi nhà nước. Những trường hợp này được phân loại là "mất tích" hoặc "bị bắt cóc".

CPJ định nghĩa nhà báo là những người đưa tin hoặc bình luận về các vấn đề công cộng trên bất kỳ phương tiện truyền thông nào, bao gồm báo in, ảnh, đài phát thanh, truyền hình và trực tuyến. Trong cuộc điều tra nhà tù hàng năm, CPJ chỉ xem xét những nhà báo đã xác nhận đã bị bỏ tù vì liên quan đến công việc của họ.

CPJ tin rằng các nhà báo không nên bị bỏ tù khi làm công việc của họ. Trong năm qua, sự vận động của CPJ đã giúp trả tự do sớm cho ít nhất 75 nhà báo bị cầm tù trên toàn thế giới.

Danh sách của CPJ là ảnh chụp nhanh những người bị giam giữ vào lúc 12g01 sáng ngày 1 tháng 12 năm 2020.

Danh sách này không bao gồm nhiều nhà báo bị bỏ tù và được thả trong suốt năm ; những trường hợp đó có thể được tìm thấy tạihttp://cpj.org

Các nhà báo vẫn nằm trong danh sách của CPJ cho đến khi xác định một cách chắc chắn hợp lý rằng họ đã được thả hay đã chết trong khi bị giam giữ.

Elana Beiser là giám đốc biên tập của Ủy ban Bảo vệ Nhà bá, cưu biên tập cho Dow Jones Newswires và The Wall Street Journal ở New York, London, Brussels, Singapore, và Hong Kong.

Elana Beiser

Nguồn :  VNTB, 16/12/2020

**********************

RSF : Vit Nam trong Top 5 quc gia b tù nhà báo nhiu nht

VOA, 15/12/2020

Vit Nam nm trong s 5 quc gia, trong đó có Trung Quc, được coi là nhng 'nhà tù' ln nht đi vi các nhà báo, theo mt báo cáo mi nht ca t chc Phóng viên không Biên gii (RSF) va công b.

nhanquyen3

Thng kê thường niên mi nht ca t chc Phóng viên Không Biên gii (RSF) cho thy Vit Nam đng th 4 trong s các nước b tù nhà báo nhiu nht trên thế gii.

Thng kê thường niên ca RSF đưa ra hôm 14/12 cho thy hơn mt na s nhà báo b cm tù tương đương 61% đang b giam gi ti 5 quc gia, trong đó có Vit Nam. T chc bo v quyn t do thông tin có tr s Paris, Pháp, cho rng 5 quc gia này, trong đó còn gm Trung Quc, Ai Cp, Rp Saudi và Syria là "nhng nhà tù ln nht đi vi các nhà báo" trong năm th 2 liên tiếp.

Trung Quc đng đu vi s lượng 117 nhà báo b b tù trong khi Vit Nam đng th 4, sau Rp Saudi và Ai Cp, vi 28 nhà báo gm c chuyên nghip và t do, theo thng kê ca RSF.

"Ti Vit Nam, nơi có 7 nhà báo chuyên nghip và 21 bloggers đang b giam cm, các gii chc đã tiến hành mt làn sóng bt gi mi vào tháng 5 và tháng 6, nhiu kh năng là vì lý do Đi hi Đng Cng sn sp din ra vào tháng 1/2021," báo cáo ca RSF cho biết.

Hi tháng 6, t chc theo dõi nhân quyn quc tế Human Rights Watch nhn đnh rng chính ph Vit Namđang tăng cường trn áp các nhà hot đng nhân quyn và nhng người bt đng chính kiến trước k hp ca Đi hi Đng Cng sn Vit Nam ln th 13 d kiến din ra vào tháng 1/2021.

Chính quyn Vit Nam chưa lên tiếng v thng kê này ca RSF.

"Vit Nam luôn là mt trong 5 nước có t do báo chí kém nht, hu như không có t do báo chí," nhà báo Võ Văn To nhn đnh vi VOA t Khánh Hoà. "Báo chí Vit Nam ch là mt công c tuyên truyn ca Đng Cng sn Vit Namchính vì vy báo chí mà đăng đúng s tht nhưng trái ý đng thì b các cơ quan chc năng ca nhà nước Vit Nam x lý theo kiu mt là pht tin hai là treo đình bn và th 3 là khi t, b tù các nhà báo."

Vit Nam xếp hng 175/180 nước trên thế gii vCh s T do Báo chí ca RSF năm 2020.

Trong s nhng người b bt gi trong năm nay Vit Nam có mt s thành viên ca Hi Nhà báo Đc lp Vit Nam. Phó ch tch hi, nhà báo Nguyn Tường Thu, b bt vào tháng 5 va qua và ch tch ca hi, nhà báo Phm Chí Dũng, người còn là mt cng tác viên chuyên viết blog cho VOA, b bt trước đó không lâu vào cui năm 2019.

Cũng vào tháng 5 va qua, công an Vit Nam tiến hành bt gi nhà văn và blogger Phm Thành, còn được biết là ch trang blog Bà Đm Xoè và tác gi cun sách ch trích Đng Cng sn Vit Nam và Tng bí thư-Ch tch nước Nguyn Phú Trng.

"Vic bt gi (nhà báo) Phm Đoan Trang, người được trao gii thưởng T do Báo chí RSF 2019 hng mc nh hưởng, vào tháng 10 va qua đã khng đnh vic (chính quyn Vit Nam) đang áp dng mt chính sách khc nghit hơn nhiu," RSF nhn đnh trong báo cáo.

Theo RSF, bà Trang – người b công an Vit Nam bt gi hôm 7/10 nm trong s 42 nhà báo n hin đang b b tù trên toàn thế gii, tăng 35% t 31 người cách đây 1 năm. Người đng thi là nhà hot đng xã hi dân s b cáo buc "tuyên truyn chng phá nhà nước" vi hai ti danh theo c điu 88 ca B Lut hình s 1999 và điu 117 ca B Lut hình s 2015, và đi din mc án lên đến 20 năm tù.

RSF nhn đnh rng bà Trang là mt trong nhng nhà báo ni bt nht trong năm b bt gi. Không lâu trước khi b bt, bà Trang người đng sáng lp Lut Khoa tp chí cho xut bn bn Báo cáo Đng Tâm v điu tra ca bà đi vi v đng đ gia công an và người dân làng Đng Tâm trong v tranh chp đt đai kéo dài nhiu năm qua.

Theo nhà báo To, người tng tham gia quân đi Vit Nam trong chiến tranh, xu hướng nhng năm gn đây cho thy "nhng cây viết đc lp có tư duy phn bin b khng b nng n bt b, đánh đp, hành hung ri b b tù ngày càng nhiu."

"Mà mi ln kết án thì án tht nng," nhà báo To cho biết và đưa ra ví d v vic nhà văn Trn Đc Thch, tng là chiến s trinh sát trong quân đi Nhân dân Vit Nam và là tác gi hi ký "H chôn người ám nh", b kết án 12 năm tù hôm 15/12 vi cáo buc "hot đng nhm lt đ chính quyn nhân dân." Theo nhà báo To, ông Thch ch là "mt trong rt nhiu các blogger, nhà báo, Facebooker, nói lên s tht và nhng suy nghĩ ca mình, không đng tình vi mt s hành đng ca nhà nước Vit Nam mà b kết án nng n."

Theo RSF, s lượng nhà báo b b tù trên thế gii vn mc "cao trong lch s" vi tng s 387 nhà báo b bt gi vì liên quan đến vic cung cp tin tc và thông tin" so vi con s 389 vào năm 2019. Nhìn chung, t chc này cho biết, s lượng nhà báo chuyên nghip và không chuyên nghip b giam gi đã tăng 17% trong 5 năm qua, t con s 328 ghi nhn được vào năm 2015.

"Gn 400 nhà báo s tri qua nhng l hi cui năm trong tù, xa người thân ca h và trong nhng điu kin thường khiến tính mng ca h gp nguy him," Tng thư ký RSF Christopher Deloire nói.

Nguồn : VOA, 15/12/2020

Published in Diễn đàn

Lãnh đạo Thành phố Hồ Chí Minh nói 100% doanh nghiệp đã được hỗ trợ Covid-19, doanh nghiệp nói chưa có gì

Cao Nguyên, RFA, 11/12/2020

Ngày 9/12, trả lời chất vấn cử tri về các giải pháp, chính sách hỗ trợ cho các doanh nghiệp gặp khó khăn do dịch Covid-19, Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Thành Phong cho biết thời gian tới, Thành phố Hồ Chí Minh sẽ đẩy mạnh rà soát các doanh nghiệp gặp khó khăn để tháo gỡ, từ tất cả các khâu sản xuất, kinh doanh, đầu tư, nhất là doanh nghiệp vừa và nhỏ.

hotro1

Những người đưa hàng ngồi cạnh xe máy của mình trước một cửa hiệu đóng cửa do dịch Covid-19 ở Hà Nội hôm 2/7/2020 AFP

Ông Phong cũng cho biết thêm rằng trước đó, chính quyền thành phố đã thực hiện gói hỗ trợ một lần cho các doanh nghiệp. Trong đó, đã hỗ trợ 100% các doanh nghiệp với số tiền 611 tỉ đồng, xử lý gia hạn 8.800 tỉ đồng tiền thuế, 218 tỉ đồng gia hạn thuế giá trị gia tăng, thu nhập cá nhân, tiền thuê đất cho các hộ kinh doanh…

Dù lãnh đạo thành phố tuyên bố rằng 100% doanh nghiệp trên địa bàn thành phố đã được nhận hỗ trợ, những chủ doanh nghiệp mà Đài Á Châu Tự do phỏng vấn trong bài viết này xác nhận rằng từ khi dịch bệnh bùng phát ở Việt Nam, họ không hề hưởng được một đồng nào hỗ trợ từ chính quyền.

Ông T (muốn giấu tên vì lí do an toàn), là chủ một doanh nghiệp chuyên thi công, lắp ráp hệ thống điện cho các công trình, hãng xưởng lớn, nói với RFA rằng doanh nghiệp của ông chịu ảnh hưởng nặng nề do tác động của dịch Covid-19 :

"Ảnh hưởng thứ nhất là việc mình không có để làm. Liên quan đến yếu tố nước ngoài thì lại càng không có. Bởi vì người nước ngoài không qua đây được, cho nên mình không làm được. Chẳng ai hỗ trợ cho mình.

Còn trong nước thì gần như là đóng băng. Đại khái là tỷ lệ công việc mọi năm ví dụ 100% thì năm nay chỉ còn khoảng 30% đổ lại. Có doanh nghiệp không có việc luôn".

Từ tháng 1 năm nay, Chính phủ Việt Nam đã ban hành nghị quyết về gói hỗ trợ trị giá 62.000 tỷ đồng hỗ trợ người dân gặp khó khăn do dịch bệnh Covid-19, bao gồm cả các doanh nghiệp.

Tuy vậy, doanh nghiệp của ông T vẫn không nhận được sự hỗ trợ. Thậm chí, ông này còn nghi ngờ gói 62.000 tỷ chỉ là cái cớ để quan chức chia chác với nhau mà thôi :

"Lúc đó cũng có thông báo là làm gói 62.000 tỷ, nhưng mà cái gói 62.000 tỷ này thì các doanh nghiệp chưa ai nhận được một đồng xu nào cả. Nghe đâu trong giới doanh nghiệp tư nhân bạn tôi cũng không ai nhận được một đồng nào.

Nếu muốn nhận được thì phải làm một bộ hồ sơ gửi lên sở thuế và đợi nó giải quyết, nhưng nó im ru. Cũng có nhiều bạn của tôi làm rồi để đó cho vui thôi, để xem tiến trình thực hiện như thế nào thôi, chứ còn chả bao giờ tới tay của doanh nghiệp được đâu.

Tôi có nghe phong phanh đại khái là cũng có những doanh nghiệp nhà nước được nhận, dạng như là công ty con của nhà nước, có dây mơ rễ má thôi.

Tôi nghĩ là nó đề xuất ra cái gói đó 62.000 tỷ chẳng qua là để tụi nó chia chác với nhau thôi. Bản thân người dân với doanh nghiệp làm gì có cái gì. Chắc chắn là không có cái gì rồi".

Bà M, (cũng muốn giấu tên vì lí do an toàn) cho biết tình cảnh kinh doanh trong mùa dịch cũng rất khó khăn, giảm đến 50% doanh thu :

"Mình đang hoạt động ảnh bên lĩnh vực mua bán phân bón. Năm nay ảnh hưởng cũng nhiều. Năm nay thời tiết cũng không thuận nên là họ mất mùa.

Cái thứ hai là bây giờ không thể xuất đi được. Sản xuất ra không xuất đi được thì họ không có tiền trả ngân hàng thì tiền đâu mà họ trả cho mình tiền vật tư, phân bón, cây giống… Có thể là tôi cho họ nợ 6 tháng luôn nhưng họ vẫn không có tiền trả và lượng tiêu thụ giảm bớt xuống.

Nói chung là ảnh hưởng rất là nhiều, doanh thu giảm đến 50%".

Vì tình hình khó khăn, chị M phải cắt giảm bớt nhân sự của công ty hoặc là buộc phải giải quyết cho nhân viên theo chế độ "nghỉ chờ việc". Dù vậy bà vẫn không được hưởng gói hỗ trợ 62.000 tỷ của chính phủ vì không đủ điều kiện :

"Gói 62.000 tỷ bên chị không hưởng được. Lý do là vì có rất nhiều điều kiện, các điều kiện "cần và đủ" kèm theo thì mới đủ điều kiện để vay tiền trong gói 62.000 đó. Nhưng mà mình không đạt được một số chỉ tiêu cho nên mình không có hưởng được chính sách đó".

Ông Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam vào ngày 8/12 cho biết, hiện có tới 80% số doanh nghiệp được khảo sát xác nhận chưa tiếp cận được chính sách hỗ trợ của chính phủ dành cho các doanh nghiệp bị ảnh hưởng của dịch Covid-19. Tỷ lệ số doanh nghiệp không biết thông tin về được hỗ trợ cũng khá cao.

Không còn mong chờ được Chính phủ hỗ trợ

Ngoài ra, ông Nguyễn Thành Phong cho biết sắp tới, Thành phố Hồ Chí Minh sẽ tiếp tục triển khai gói hỗ trợ thứ 2 với kinh phí dự tính là hơn 4.000 tỷ đồng. 

Theo đó, Thành phố Hồ Chí Minh sẽ hỗ trợ vay tín dụng với mức lãi suất 0% cho các doanh nghiệp khó khăn tại các nhóm ngành dịch vụ như lưu trú, ăn uống, du lịch, vận tải, ngành công nghiệp như dệt may, giày da, trang phục, chế biến gỗ, chế biến lương thực thực phẩm và doanh nghiệp có doanh thu sụt giảm lớn. Đồng thời sẽ cơ cấu lại thời gian trả nợ, miễn giảm lãi phí.

hotro2

Người bán hàng rong đeo khẩu trang phòng dịch trên đường phố Hà Nội. AFP

Ông T, nói mình đã không còn tin hay kỳ vọng gì ở các gói hỗ trợ của chính phủ. Trong mùa dịch bệnh, chỉ có người dân là tự cứu nhau thôi :

"Chắc chắn là sẽ không được giảm thuế, chỉ được trả chậm. Nhưng mình phải làm đơn gửi lên để xin trả chậm. Hình như là chỉ được trong vòng 6 tháng là cũng phải đóng lại rồi. Chỉ vậy thôi chứ không được giảm đồng thuế nào đâu, đừng có hy vọng.

Tôi thì không có hi vọng gì hết. Lúc trước, ngoài cái gói 62.000 tỷ, đã có nói tới một gói tiếp tục là khoảng 90.000 tỷ nữa rồi.

Bản thân người dân thì chỉ nghĩ rằng "chắc mấy thằng cha đó chia chưa đủ giờ muốn chia thêm nữa thôi", chứ họ không có hi vọng gì nhiều đâu.

Trong mùa dịch này là người dân tự cứu người dân thôi, chẳng có nhà nước nào mà lo cho dân đâu. Chẳng qua lâu lâu làm màu một cái làm chụp hình cho vui thôi".

Bà M, hy vọng nếu có gói hỗ trợ lần thứ hai, lãnh đạo nên xem xét giảm bớt các điều kiện, thủ tục để tạo điều kiện cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ tiếp cận được :

"Về cái gói 4.000 tỷ thì tôi sẽ nhờ bên bộ phận công ty coi lại để xem mình có đạt được hay không. Còn trước mắt thì bên mình đang ráng thúc đẩy để được hỗ trợ.

Ai cũng muốn mở rộng ra, tháo dỡ bớt những điều kiện. Nói chung bây giờ ai cũng đang khát vốn. Các cơ sở tư nhân cũng đang khát vốn, nếu bây giờ họ đổi chính sách thì các doanh nghiệp cũng đỡ hơn".

Lao động phổ thông mất việc tăng nhanh, cần được hỗ trợ

Là người kinh doanh lâu năm, Ông T dự đoán số người thất nghiệp sẽ tăng nhanh do nhiều doanh nghiệp phá sản, nhưng thực tế diễn ra tệ hơn ông nghĩ nhiều :

"Mình hình dung ra sắp tới đây sẽ có một lượng công nhân thất nghiệp rất đông, thì đúng là như vậy. Khoảng tháng 6 tháng 7, tôi bắt đầu tuyển thêm nhân lực. Tôi không ngờ rằng mọi năm mình đăng một bài tuyển dụng thì chắc giỏi lắm là 20 lượt xem và 3, 4 bộ hồ sơ.

Năm nay, tôi cũng đăng một bài như vậy thì có tới 2.000 lượt đọc mà hồ sơ nộp cho tôi là một trăm mấy chục bộ. Tôi hết hồn luôn. Tức là nó rất nhiều, gấp đến mười mấy lần".

Theo bà M, năm nay, người lao động không chỉ bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh mà còn phải chịu thiên tai, bão lũ dồn dập. Do vậy, không chỉ có doanh nghiệp, lực lượng lao động phổ thông cũng cần được hỗ trợ vượt qua khó khăn :

"Một số xí nghiệp may xuất khẩu hoặc giày da đã giảm biên chế rất là nhiều. Rồi cái lượng nhân sự đó họ về quê để canh tác nhưng lại không bán được.

Nếu như họ làm nghề đánh bắt thủy hải sản thì vừa rồi nước mình bão lũ liên tục thì cũng đâu có làm gì được".

Theo thống kê của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, tính đến tháng 11/2020, số doanh nghiệp phải tạm dừng hoạt động và rời khỏi thị trường đã lên tới 44.000, tăng đến 60 % so với cùng kỳ năm 2019. Trung bình mỗi tháng, Việt Nam có trên 5.000 doanh nghiệp phải rời khỏi thị trường. Đây là con số lớn nhất từ trước tới nay và kéo theo nhiều hệ luỵ.

Cao Nguyên

Nguồn : RFA, 10/12/2020

Published in Diễn đàn

Pháp : Covid-19 hoành hành trở lại, lãnh vực văn hóa bị hy sinh

Chủ đề trung tâm của báo chí Pháp ra hôm nay 11/12/2020 là những quyết định không vui liên quan đến kế hoạch giảm phong tỏa chống dịch Covid-19 kể từ ngày 15/12/2020, mà thủ tướng Pháp Jean Castex buộc phải loan báo hôm qua. Bên cạnh đó, các báo cũng chú ý đến những lời chỉ trích không khoan nhượng của Thượng Viện Pháp đối với chính quyền về cách đối phó kém cỏi với dịch bệnh trong thời gian qua.

france1

Viện Bảo Tàng Louvre (Paris- Pháp) vẫn bị đóng cửa do lệnh phong tỏa chống Covid-19. Ảnh minh họa, chụp ngày 04/12/2020.  Reuters . Benoit Tessier

Những quy định mới liên quan đến việc giảm nhẹ phong tỏa tại Pháp kể từ giữa tháng 12 này đã được hai tờ Le Figaro Libération phân tích kỹ lưỡng và nêu bật trên trang nhất. Trong lúc Le Figaro nhìn sự kiện một cách khái quát, nêu bật trong hàng tựa "Sau khi bị phong tỏa, Pháp lại bị giới nghiêm", thì Libération xoáy mạnh trên khía cạnh các sinh hoạt văn hóa vẫn chưa được phép hoạt động trở lại với một hàng tựa rất bình dân: "Mùa Giáng Sinh : Văn hóa bị mắc nghẹn".

"Gáo nước lạnh" cho hy vọng chấm dứt phong tỏa

Đối với Le Figaro, vào lúc mọi người đều hy vọng là nhân dịp những ngày lễ cuối năm rất quan trọng, chính quyền sẽ nới lỏng lệnh phong tỏa. Thế nhưng, thủ tướng Pháp đã dội "một gáo nước lạnh". Trái với lời hứa trước đây là sẽ giảm bớt các hạn chế về tự do đi lại hay tụ tập kể từ ngày 15 tháng 12, ông Jean Castex đã chỉ "điều chỉnh" các ràng buộc, với lý do là "tình hình y tế ngày càng xấu đi".

Vấn đề, theo tờ báo cánh hữu Pháp, là sự điều chỉnh này lại đi theo chiều hướng siết chặt them : Các rạp chiếu phim, nhà hát và viện bảo tàng tiếp tục bị đóng cửa thêm ba tuần nữa, tuy chế độ giấy phép đi lại được hủy bỏ, nhưng một lệnh giới nghiêm nghiêm ngặt sẽ được áp dụng, không phải từ 9 giờ tối như trước đây, mà ngay từ 8 giờ tối cho đến 6 giờ sáng hôm sau.

Cứu Giáng Sinh nhưng hy sinh Tết Dương Lịch

Ngay cả tối giao thừa 31/12 cũng phải chịu giới nghiêm, cho dù theo thông lệ, đó là lúc mà rất đông người đổ ra đường phố để vui chơi và đón mừng năm mới. Chính quyền Pháp đã cảnh báo là hơn 100.000 cảnh sát và hiến binh sẽ được huy động, để bảo đảm việc chấp hành lệnh giới nghiêm vào tối hôm đó.

Chỉ có một ngoại lệ duy nhất là ngày lễ Giáng Sinh với lệnh giới nghiêm được giải tỏa tối 24 tháng 12, để mọi người có thể quây quần mừng Noel bên nhau. Thế nhưng, thủ tướng Pháp nhắc nhở là không nên có hơn sáu người quanh bàn ăn !

Theo Le Figaro, như vậy là thủ tướng Pháp đã quyết định cứu Giáng Sinh, nhưng hy sinh Tết Tây.

Castex, ông già roi vọt của mùa Noel

Cũng như đồng nghiệp cánh hữu, nhật báo cánh tả Libération cũng chú ý đến tác động của dịch Covid-19 trên lễ Noel và Tết Dương Lịch tại Pháp, với quyết định dỡ bỏ phong tỏa tối thiểu của thủ tướng Castex. 

Tờ báo đã chú ý nhiều hơn đến những giới hạn vẫn được duy trì, như các quy định tiếp tục đóng cửa các rạp chiếu bóng, các nhà hát hay viện bảo tàng, được Libération gọi chung là những "giới hạn trong lãnh vực văn hóa".

Trong bài viết "Jean Castex, ông già roi vọt của kế hoạch dỡ bỏ phong tỏa", Libération không ngần ngại đối lập thủ tướng Pháp với hình ảnh ông già Noel hiền hòa, mà ai cũng nghĩ tới khi đến cuối năm. Libération đau xót : "Nào là giới nghiêm kể từ 20 giờ, kể cả tối giao thừa, nào là các nhà hát, viện bảo tàng phải đóng cửa thêm 3 tuần lễ nữa, đại đich đã không thuyên giảm như hy vọng, khiến cho thủ tướng chỉ giảm bớt các hạn chế ở mức tối thiểu mà thôi".

Riêng nhật báo Les Echos thì không hề thấy là các biện pháp phong tỏa đã được giảm nhẹ, mà ngược lại là khác : "Castex siết chặt thêm kế hoạch dỡ bỏ phong tỏa".

Giới làm văn hóa hy vọng điều tốt nhất, để nhận được điều tồi tệ nhất

Về chủ đề giảm phong tỏa tại Pháp, Le Figaro đã dành riêng một bài để nói về thái độ bàng hoàng của giới hoạt động trong các ngành văn hóa tại Pháp trước hung tin vừa được thủ tướng Pháp loan báo.

Đối với Le Figaro, giới này từng hy vọng vào điều tốt nhất để rồi phải hứng chịu một thực tế tồi tệ nhất. Kể từ thông báo của tổng thống Emmanuel Macron vào ngày 24 tháng 11, các tác nhân trong ngành văn hóa đã coi ngày 15 tháng 12 là ngày họ được hoạt động lại. Tối hôm qua, họ lại thấy rằng phải đóng cửa thêm ba tuần, với cuộc hẹn ngày 7 tháng Giêng năm tới, để "duyệt xét lại tình hình."

Theo Le Figaro, chính vì đã nuôi hy vọng là sắp được mở cửa mà trong thời gian qua, các nhà phân phối phim chẳng hạn đã sắp xếp lại lịch trình của họ để cung cấp các bộ phim chiếu lại hay phim mới vào mỗi thứ Tư trong tháng 12, các nhà hát thì đã thay đổi giờ diễn các vở kịch, đủ sớm để tuân theo lệnh giới nghiêm đã công bố, các viện bảo tàng thì ồ ạt tăng cường thông báo về việc mở lại các cuộc triển lãm.

Tối hôm qua, như vậy là nỗi thất vọng đã tràn ngập các viện bảo tàng cũng như các nhà hát, rạp chiếu phim trên toàn nước Pháp.

Thượng Viện Pháp : Chính quyền đối phó kém cỏi với đại dịch

Cũng đề cập đến chủ đề Covid, Le Monde đã dành tựa chính trang nhất cho báo cáo của Thượng Viện Pháp tiết lộ vào thứ Năm 10/12. Sau nhiều tháng điều tra, các thượng nghị sĩ đi đến kết luận khá khắt khe, khiến Le Monde chạy tựa : "Covid : Thượng Viện xoáy mạnh vào ‘sự thiếu chuẩn bị của hành pháp’".

Tờ báo liệt kê : Các thượng nghị sĩ chỉ trích một sự "thiếu chuẩn bị", "thiếu chiến lược" và "thiếu thông tin" cho dân chúng. Báo cáo giải thích là, từ lúc hệ thống phòng ngừa rủi ro dịch tễ được đặt trong tình trạng báo động đến lúc tổng thống Macron ban hành tình trạng phong tỏa, hành pháp có một loạt "quyết định chậm trễ và thiếu phối hợp"…

Báo cáo cũng dành một phần không nhỏ cho câu chuyện về khẩu trang, sẽ là "biểu tượng của sự thiếu chuẩn bị, với hậu quả nặng nề (…), nuôi dưỡng thêm không khí lo âu".

Về sự thiếu hụt khẩu trang trong mùa dịch đầu tiên, báo cáo nhấn mạnh trên trách nhiệm của tổng giám đốc y tế  hiện nay, Jérôme Salomon, đã quyết định vào mùa thu 2018 là không đổi mới dự trữ khẩu trang phẫu thuật, trong lúc hơn 600 triệu khẩu trang bị đánh giá không còn phù hợp. Ông Salomon còn bị chỉ trích, vì đã yêu cầu sửa một báo cáo chính thức về khẩu trang.

Liên Âu : Hungary và Ba Lan bị khuất phục

Về thời sự quốc tế, cụ thể là thời sự Châu Âu, sự kiện được tất cả các báo chú ý là việc hai thành viên ngỗ nghịch của Liên Hiệp Châu Âu là Ba Lan và Hungary rốt cuộc đã phải rút lại lời đe dọa phủ quyết ngân sách chung của toàn khối. Le Monde đưa tựa trên trang nhất : "Kế hoạch vực dậy Châu Âu : Ba Lan và Hungary sẵn sàng bỏ quyền phủ quyết".

Ba tuần sau khi phủ quyết kế hoạch 750 tỷ euro hầu vực dậy Châu Âu và ngân sách cộng đồng (2021-2027) 1 074 tỷ, Ba Lan và Hungary giờ đây nói sẵn sàng bỏ phủ quyết của họ.

Điều kiện tôn trọng nhà nước pháp quyền để nhận tài trợ vẫn không thay đổi, nhưng hai quốc gia cho rằng đã nhận được đủ đảm bảo để kế hoạch chấn hưng không bị bắt làm con tin, trong lúc Châu Âu cần phải đối phó với sự tàn phá kinh tế và dịch bệnh Covid-19.

Theo Le Monde, Ba Lan và Hungary thật ra sẽ mất mát nhiều trong vụ việc này và Liên Âu cũng đã nhắc nhở họ một cách thẳng thừng những tuần lễ qua.

Trước tiên là yếu tố chính trị : Gánh trách nhiệm về sự thất bại của một kế hoạch được thương lương rất chật vật giữa 27 quốc gia, không phải là một chuyện dễ dàng, hơn nữa đại dịch còn khá lâu mới được kiểm soát. Nhưng nhất là, nếu hai nước này đi đến cùng trong lời đe dọa của họ, thì vị trí của họ trong việc xây dựng cộng đồng chỉ sẽ bị đặt lại. Đối với Ba Lan, Warsawa rất muốn tránh ảnh hưởng của Nga, cắt đứt với cộng đồng các nước Châu Âu sẽ quá nguy hiểm. 

Ngoài ra còn vấn đề tài chính. Ủy Ban Châu Âu đã nhanh chóng cho biết sẵn sàng tiến hành kế hoạch vực dậy, mà không có Ba Lan và Hungary và đã bắt đầu nghiên cứu vấn đề với một số kịch bản khả thi. Warsawa sẽ mất đi như thế 23 tỷ euro, Budapest 6 tỷ, tức cả hai sẽ mất đi 4% GDP.

Việc Ba Lan và Hungary sẵn sàng bỏ phủ quyết của họ, cũng được Libération chú ý trên trang nhất với một tựa mang dáng chơi chữ : "Nhà nước pháp quyền ngẩng cao đầu tại Thượng đỉnh Châu Âu".

Cầu thủ Antoine Griezmann cắt quan hệ với Hoa Vi

Báo Libération cũng quan tâm đến sự kiện cầu thủ bóng đá Antoine Griezmann, gương mặt quảng cáo của Hoa Vi kể từ năm 2017, hôm thứ Năm 10/12 tuyên bố "chấm dứt quan hệ đối tác" với người khổng lồ viễn thông Trung Quốc, với lý do có "nhiều nghi ngờ" về việc Hoa Vi tham gia theo dõi người Duy Ngô Nhĩ.

Trong vài năm nay, Bắc Kinh đã thử nghiệm các kỹ thuật kiểm soát cực kỳ tinh vi của công an ở Tân Cương, một khu vực ở phía tây Trung Quốc với khoảng 12 triệu người Duy Ngô Nhĩ, với chiêu bài "duy trì sự ổn định" và chống lại ''chủ nghĩa cực đoan''.

Từ một ghi chú nội bộ có từ tháng 01 năm 2018 và do IPVM, một phương tiện truyền thông điều tra chuyên giám sát video phát hiện, tờ báo Mỹ Washington Post đã tiết lộ hôm thứ Ba 08/12 rằng Hoa Vi sẽ giúp thử nghiệm một hệ thống nhận diện khuôn mặt với "cảnh báo Duy Ngô Nhĩ", nhằm báo cho cảnh sát bất kỳ người nào đang đi trên đường và có vẻ thuộc về sắc tộc này.

Hôm thứ Năm, Antoine Griezmann kêu gọi "Hoa Vi không nên chỉ hài lòng với việc phủ nhận những cáo buộc này, mà hãy có những hành động cụ thể càng nhanh càng tốt để lên án vụ đàn áp hàng loạt" […] và sử dụng ảnh hưởng của mình để góp phần tôn trọng nhân quyền".

Mai Vân

Published in Quốc tế

Cội nguồn Covid : Trung Quốc cho phép chuyên gia WHO điều tra từ xa

Covid, Vac-xin, Chính trường Mỹ, Brexit, Khí hậu, những vấn đề được gọi là khủng hoảng hay bế tắc chiếm hầu hết các trang chính báo chí Pháp. Le Figaro đặc biệt tập trung vào cuộc điều tra cội nguồn Covid-19, vì sao bị khó khăn và cản trở.

covi1

Mô hình virus corona - Covid-19. Ảnh chụp ngày 11/11/2020 tại Triển lãm Y tế Thế giới, Vũ Hán, Hồ Bắc, Trung Quốc.  AFP - STR

Trang nhất báo Pháp hôm nay khá đa dạng. Do hệ quả Covid, muc tiêu chống biến đổi khí hậu bị lãng quên, Liên Hiệp Quốc kêu gọi thực hiện chương trình xanh cho dù các nước đã phải chi ra 10.000 tỷ đôla, 12% GDP, để chống đỡ cho kinh tế, tựa và dẫn nhập của Le Monde.

La Croix Le Monde cùng giới thiệu chiếc hàng không mẫu hạm mới chạy bằng năng lượng hạt nhân  "hầu đáp ứng với những thách thức trên biển trong tương lai và sẽ thay thế tàu sân bay Charles De Gaulle kể từ 2038 với những máy bay chiến đấu tương lai".

Libération giành trang bìa và 4 trang trong để khen ngợi cầu thủ bóng đá Câu lạc bộ Paris Saint-Germain, Pháp và Basaksehir, Thổ Nhĩ Kỳ đã đồng thanh bỏ sân đấu để phản đối trọng tài Rumani gọi một huấn luyện viên da đen là "anh đen". Theo nhật báo thiên tả, đây là một hành động dũng cảm trong giới bóng đá dứt khoát dấn thân chống kỳ thị chủng tộc.

La Croix mời độc giả theo dõi hành trình của một liều vac-xin chống Covid, tựa trên trang nhất.

Một năm sau, nguồn gốc Covid-19 vẫn là điều bí ẩn. Trung Quốc không cho chuyên khoa học gia quốc tế nhập cảnh điều tra về loài vật trung gian đem siêu vi lây qua người. Le Figaro cống hiến ba bài báo.

Trung Quốc vẫn bế quan

1,5 triệu nạn nhân đã chết vì Covid-19 nhưng cuộc điều tra về cội nguồn của siêu vi thủ phạm gặp đầy khó khăn. Giám đốc Tổ chức Y tế Thế giới cam kết sẽ làm mọi cách để truy tìm nguồn cội nhưng Bắc Kinh vẫn cho là siêu vi xuất phát từ bên ngoài và không cho chuyên gia quốc tế vào Trung Quốc.

Con tê tê không còn bị nghi ngờ, nhưng tất cả các câu hỏi khác đều tồn tại : Bằng cách nào siêu vi Sars-CoV-2 qua được rào cản sinh vật học, lây nhiễm tràn lan trên địa cầu giết chết 1,5 triệu người ? Chính quyền Trung Quốc tiếp tục không cho các nhà khoa học nước ngoài đến Vũ Hán. Thái độ này chỉ làm chậm trễ tiến trình điều tra và cho phép Bắc Kinh nhấn mạnh vào giả thuyết gây tranh cãi là siêu vi không xuất phát từ Trung Quốc. Và sau đó, cho "siêu vi chìm xuồng".

Theo Le Figaro, phải chờ gần một năm cuộc họp đầu tiên trong giới chuyên gia được WHO (Tổ chức Y tế Thế giới), trao nhiệm vụ điều tra mới được triệu tập lần đầu tiên, và qua truyền hình trực tuyến với các đồng nghiệp Trung Quốc hồi cuối tháng 10. Danh sách chuyên gia tham dự chắc chắn phải được Bắc Kinh chấp thuận.

Cho dù bác sĩ Mike Ryan, đặc trách tình trạng khẩn cấp của WHO yêu cầu Trung Quốc cho phép chuyên gia quốc tế được đến tận Vũ Hán và chợ động vật hoang dã để hợp tác với chuyên gia Trung Quốc nhưng không một người nào được tới. Cho đến nay, cuộc điều tra do chuyên gia Trung Quốc thực hiện trong khi đồng nghiệp nước ngoài ngồi ở nước ngoài xem báo cáo và lập trình "thủ tục nghiên cứu" truy tìm.

Theo những nhà khoa học Tây phương có thể siêu vi sống ký sinh trong loài dơi và "biến đổi" để có được khả năng lây cho người. Nhưng lây bằng cách nào và từ bao giờ ? Câu hỏi không có câu trả lời. Sinh vật trung gian bị nghi oan là con tê tê. Tại Trung Quốc đã từng xảy ra dịch viêm phổi cấp tính sát hại hàng loạt heo chăn nuôi vào năm 2003 mà siêu vi Sars-CoV-1 bà con của Sars-CoV-2 . Chính phủ Trung Quốc cần phải nói rõ chuyện gì xảy ra trong các trại chăn nuôi.

Donald Trump vẫn tố cáo Trung Quốc làm xẩy siêu vi từ phòng thí nghiệm P4 ở Vũ Hán, khẳng định có chứng cớ nhưng không cung cấp. Giả thuyết "có bàn tay con người" cũng khó có thể xảy ra vì đòi hỏi điều kiện mà khoa học chưa đủ khả năng xử lý.

Giả thuyết thì nhiều mà khả tín thì không có cái nào. Thời gian càng kéo dài thì dấu tích càng tan biến và lẫn lộn vào nhau : siêu vi đã lây qua người và người đã lây sang thú.

Theo bác sĩ Mike Ryan, mọi người đều muốn nhanh chóng tìm ra sự thật. Đồng nghiệp Trung Quốc cũng rất nôn nóng.

"Thế thì họ chứng tỏ đi", nhật báo thiên hữu khiêu khích.

Vac-xin Covid Mỹ và Anh : kết quả thử nghiệm được công bố

Một năm sau khi đại dịch Covid bùng lên tại Vũ Hán, cho dù vac-xin đã có nhưng tiêm ngừa là một vấn đề. Kết quả đầu tiên đã được kiểm chứng và công bố, tựa của Le Monde Libération. Còn theo La Croix, tại Châu Âu, với những phương tiện dồi dào nhất, hoàn tất chiến dịch tiêm ngừa không phải là dễ.

Những kết luận khoa học về hiệu năng vac-xin của hai viện bào chế AstraZeneca (Anh) và Pfizer –BioNTech (Mỹ-Đức) đã được tạp chí khoa học có uy tín The Lancet xác nhận. Trong số những người tình nguyện có bao nhiêu người vẫn bị lây nhiễm, những ai bị phản ứng phụ, phản ứng phụ ra sao (sưng đỏ chỗ tiêm, nhức đầu, đau cơ bắp, sốt nhẹ...) đều được báo cáo. Những ẩn số chưa có giải đáp cũng được trình bày (không rõ hiệu năng có hơn hai tháng hai không, vì thời gian theo dõi thử nghiệm chưa đủ dài đối với cả hai). Ẩn số khác là không biết người được miễn nhiễm, trong trường hợp bị lây, có (vô tình) truyền siêu vi cho người chung quanh hay không ?

La Croix đặt vấn đề hậu cần và tổ chức tiêm đại trà : Phải chờ đến mùa Xuân, ba hoặc bốn tháng nữa, mới có đủ vac-xin cho đông đảo dân chúng. Từ vận chuyển cho đến nơi tích trữ đều được giữ bí mật. Theo nhật báo công giáo, tại Châu Âu, 27 thành viên đã phối hợp phân phối thuốc tiêm, khoảng 2 tỷ liều đã được đặt hàng.  Ý dự trù tiêm cho 70% dân số, Tây Ban Nha huy động tất cả các trung tâm y tế công tư, Đức lập ra những "sân tiêm ngừa" dã chiến.

Dân Pháp chờ tin ngày 15/12/2020

Tại Pháp, người dân mong đến ngày 15/12 với hy vọng chính phủ  sẽ nới nhẹ biện pháp chống dịch để mọi người  vui vẻ đón Giáng sinh và Tất niên. Les Echos cảnh báo coi chừng thất vọng.

Trong một bài tường thuật dài và dựa theo số liệu mới nhất của Viện Pasteur, nhật báo kinh tế kêu gọi không nên giảm cảnh giác. Ngưỡng lây nhiễm hàng ngày 5000 ca mà tổng thống Macron đề ra để tiến hành bỏ phong tỏa khó có thể đạt được vào ngày 15 tháng 12. Tóm lại là phải từ bỏ hy vọng "phá rào" họp mặt trong dịp lễ cuối năm, Giáng sinh và  ăn Tết Tây.

Ngày 15 tháng 12, trên nguyên tắc, chính phủ sẽ cho phép các rạp hát, chiếu phim, kịch nghệ mở lại cùng với sinh hoạt thể thao của trẻ em cũng như bỏ lệnh xuất trình giấy xin di chuyển.

Tuy nhiên, vì vận tốc lây lan của Covid vẫn còn cao, 13 ngàn ca ngày hôm qua, theo Les Echos, chính phủ Pháp có thể ban hành lệnh giới nghiêm vào lúc 20 giờ sẽ gây khó khăn cho ngành giải trí. Chương trình dự thánh lễ nửa đêm đón sinh nhật Chúa và Giao thừa Tết tây sẽ bị xáo trộn vì đêm 24 và 31 vẫn bị giới nghiêm.

Phải cứu nền dân chủ Mỹ

Vì sao nền dân chủ Mỹ bị đe dọa và vì sao phải cứu, cứu bằng cách nào ? Đó là nội dung bài thời luận của Le Monde.

Theo nhà báo Sylvie Kauffmann, Donald Trump hết làm tổng thống là tin vui vẻ nhưng tin buồn là ông ấy vẫn ở đó. Đảng Cộng hòa đã nằm trong tay Donald Trump, ông cũng quyên được hơn 200 triệu đôla để tài trợ chiến dịch phản đối kết quả bầu cử. Cho đến nay chỉ có 27 dân biểu Cộng hòa trên 249 công nhận chiến thắng của Joe Biden.

Vì sao phải cứu nền dân chủ Mỹ vì từ Thế chiến thứ hai đến nay Mỹ là mô hình dân chủ của thế giới tự do làm gương và là niểm mong ước của nhiều nước khác. Để tiếp tục làm lãnh đạo thế giới tự do, Hoa Kỳ phải đánh bóng chế độ dân chủ sau bốn năm Donald Trump. Vấn đề, như Barack Obama lo ngại, xu hướng mị dân đã là ngon sóng ngầm trước khi Donald Trump lao vào chính trường. Joe Biden chỉ có hai giải pháp một là phục hưng hay là cải cách. Theo Le Monde, không nên chọn giải pháp phục hưng vì phe Donald Trump còn đó.

Tú Anh

Published in Châu Á

Biden : Việc Trump tham gia chuyển giao quyền lực là rất quan trọng

Thu Hằng, RFI, 04/12/2020

Một tháng sau cuộc bầu cử Mỹ, tổng thống thứ 45 vẫn không thừa nhận thất bại và có thể không tham gia lễ chuyển giao quyền lực, trong khi theo tổng thống tân cử Joe Biden, sự hiện diện của ông Trump mang ý nghĩa quan trọng cho Hoa Kỳ. Có tin cho rằng ông Donald Trump sẽ chọn đúng ngày ông Joe Biden nhậm chức tổng thống 20/01/2021 để thông báo khởi động chiến dịch vận động tranh cử tổng thống cho năm 2024.

my1

Tổng thống tân cử Mỹ Joe Biden. Ảnh ngày 01/12/2020. Reuters - LEAH MILLIS

Trả lời phỏng vấn đài CNN ngày 03/12, ông Joe Biden nói : "Đó hoàn toàn là quyết định của ông ấy (Donald Trump). Điều đó không tác động đến cá nhân tôi, nhưng tôi nghĩ nên làm điều này cho đất nước". Về việc ông Trump vẫn từ chối chấp nhận kết quả bầu cử, ông Joe Biden cho rằng "đây là cách cư xử trong các nền độc tài". Nhưng ông cũng hy vọng tổng thống thứ 45 của Mỹ sẽ tham dự lễ bàn giao quyền lực, để cho những nước khác thấy rõ tiến trình dân chủ ở Hoa Kỳ vẫn rất vững chắc.

Trump quyên được 207 triệu đô la để đảo kết quả bầu cử

Ban vận động tranh cử của tổng thống Trump đã gây quỹ được 207 triệu đô la để tiếp tục các vụ kiện và "theo đuổi cuộc chiến xóa sạch tiến trình bầu cử tham nhũng tại nhiều vùng ở đất nước chúng ta", theo cáo buộc trong thông cáo ngày 03/12 của giám đốc chiến dịch tranh cử Bill Stepien. Tuy nhiên, hãng tin Reuters nhắc lại, phần lớn số tiền này sẽ dành chi trả cho những ưu tiên khác, như trả các khoản nợ trong chiến dịch vận động của ông Trump.

Theo thống kê của trang AP ngày 03/12, phe của tổng thống Mỹ tiến hành hơn 50 vụ kiện để đảo ngược kết quả bầu cử ngày 03/11. Tuy nhiên, hơn 30 vụ đã bị bác hoặc từ bỏ, khoảng 12 vụ vẫn đang chờ kết quả.

Về kết quả bầu cử tại bang Pennsylvania, đội ngũ của tổng thống Trump đã đệ đơn lên Tòa án Tối cao Hoa Kỳ ngày 03/12 yêu cầu Tòa chặn việc xác nhận kết quả bầu cử tổng thống tại đây.

Cũng trong ngày 03/12, Tòa án Tối cao của bang Wisconsin, với tỉ lệ phiếu 4-3, đã từ chối thụ lý đơn kiện của đội ngũ ông Trump về "gian lận bầu cử" và cho rằng đơn kiện này phải được xem xét ở các tòa án cấp dưới, theo đúng trình tự.

Trước đó, nhóm tranh cử của tổng thống Trump đã nộp đơn kiện yêu cầu Tòa án Wisconsin bác hơn 221.000 phiếu bầu ở hai hạt ủng hộ đảng Dân Chủ ở bang này. Theo kết quả kiểm phiếu, ông Joe Biden hơn ông Donald Trump khoảng 20.700 phiếu.

Thu Hằng

************************

Covid-19 tại Mỹ : Kỷ lục mới về số ca nhiễm và tử vong

Thu Hằng, RFI, 04/12/2020

Thêm hơn 2.900 người chết và hơn 210.000 ca nhiễm mới tại Hoa Kỳ trong vòng 24 giờ, một kỷ lục chưa từng có, theo số liệu tối 03/12/2020 của đại học Johns Hopkins. Mỹ và Brazil vẫn là hai nước bị tác động nặng nhất vì Covid-19. Virus corona đã khiến hơn 1,5 triệu người chết trên thế giới, tính đến ngày 04/12, riêng Mỹ có tổng cộng 276.000 ca.

my2

Tại một trung tâm xét nghiệm Covid lưu động tại Paramus, bang New Jersey, Hoa Kỳ, ngày 03/12/2020.  Reuters - Brendan McDermid

Số ca nhập viện tăng chóng mặt ở bốn bang đông dân nhất Mỹ (California, Florida, New York và Texas). Bang California sẽ cấm mọi cuộc tập hợp, các hoạt động không thiết yếu (nhà hàng chỉ được bán mang đi, cấm khách sạn đón khách ban đêm…) ở những khu vực virus corona lan nhanh, nhằm giảm tải cho các bệnh viện.

Theo AFP, tình hình trên toàn quốc sẽ không được cải thiện trong thời gian tới, trong khi Mỹ đang trông đợi vac-xin, được cho là biện pháp giúp khống chế dịch. Ngoài hàng triệu liều vac-xin của Pfizer/BioNTech, Mỹ đang chờ khối lượng lớn vac-xin của Moderna, với từ 100 đến 125 triệu liều dự kiến sẽ được giao trong quý I năm 2021. Ba cựu tổng thống Bush, Clinton, Obama, cùng với tổng thống tân cử Biden đều tuyên bố sẵn sàng được tiêm vac-xin Covid-19 công khai. Ông Joe Biden cũng cho biết sẽ mời bác sĩ Fauci tham gia đội chuyên gia chống dịch Covid-19 trong nội các mới.

Chống dịch Covid-19, kinh tế, bất bình đẳng về chủng tộc và khí hậu là những ưu tiên được tổng thống và phó tổng thống tân cử nêu lên trong buổi phỏng vấn chung đầu tiên với đài truyền hình CNN ngày 03/12, tròn một tháng sau kỳ bầu cử Mỹ.

Thông tín viên RFI Anne Corpet tường trình từ Washington :

"Như thường lệ, bà Kamala Harris và ông Joe Biden thể hiện rõ sự tôn trọng các quy định dịch tễ. Hai người ngồi cách xa nhau, họ cam kết sẽ đi tiêm phòng Covid-19 ngay khi có thể. Tổng thống tân cử Mỹ thông báo ông sẽ đề nghị người dân Mỹ đeo khẩu trang trong vòng 100 ngày ngay khi ông bước vào Nhà Trắng.

Ông tỏ ra quả quyết, ý thức được những thách thức đang đợi trước mắt. Ông nói : "Sẽ rất khó khăn, nhưng tôi tin tưởng". Tổng thống tân cử đã ca ngợi nội các của ông là đa dạng nhất trong lịch sử Hoa Kỳ.

Ông Biden chỉ trích ông Donald Trump về cách xử lý các hồ sơ quốc tế, về cách mà tổng thống thứ 45 điều hành chính phủ. Ông nói : "Tôi sẽ không làm chính trị trên Twitter", trong khi bà Kamala Harris, một cựu chưởng lý, nói rõ : "Mọi quyết định được đưa ra từ bộ Tư Pháp phải căn cứ trên thực tế, chứ không dựa vào chính trị. Chấm hết !".

Cặp bài trùng tương lai của cơ quan hành pháp cũng kêu gọi trở lại với những chuẩn mực. Và để khép lại những bàn tán về việc tổng thống Donald Trump có sẽ tham gia lễ chuyển giao quyền lực hay không, tổng thống tân cử đã nói thẳng : "Điều đó quan trọng để cho thấy sự hỗn loạn do ông ấy (Donald Trump) gây ra đã chấm dứt".

Thu Hằng

Published in Quốc tế